Atharva Veda 2.12.1: Kanda 2, Anuvaka 2, Sukta 12, Mantra 1

Sukta 12

Sanskrit (Devanagari)

शत्रुनाशनम्। ५ सोम्यासः पितरः, ६ मरुतः, ७ यमसादनम्, ब्रह्म, ८ अग्निः। द्यावा॑पृथिवी उ॒र्व॑१न्त॑रिक्षं॒ क्षेत्र॑स्य॒ पत्न्यु॑रुगा॒योऽद्भु॑तः । उ॒तान्तरिक्ष॑मु॒रु वात॑गोपं॒ त इ॒ह त॑प्यन्तां॒ मयि॑ त॒प्यमा॑ने

IAST Transliteration

dyā́vāpr̥thivī urváṃ antárikṣaṃ kṣétrasya pátny urugāyó ’dbhútaḥ | utā́ntárikṣam urú vā́tagopaṃ té ihá tápyantāṃ máyi tápyamāne ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Heaven and Earth, the broad Mid-air; the Field’s Lady, wide-ranging, wondrous: yea, the ample atmosphere, guarded by the Wind—let those (powers) here scorch (the foes), when I am the one assailed.

Translation

يا دْيَافَا-بْرِثِفِي (السماء والأرض)، ويا أَنْتَرِكْشَا الفسيح؛ ويا سيدة الحقل (كْشِتْرَا) الواسعة الجَوَلان العجيبة؛ بل يا جوَّ السماء الرحب المحروس بفايو (الريح)—فلتُحْرِقْ تلك القوى هنا (الأعداء)، حين أكون أنا المُعْتَدَى عليه.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• द्यावापृथिवी: Heaven and Earth
• द्यावापृथिवी: कर्तृ
• Type: Noun (dvandva) / Proper pair
• Root: द्यौ- (प्रातिपदिक) + पृथिवी- (प्रातिपदिक)

• उर्वन्तरिक्षम्: the broad mid-air (atmosphere)
• उर्वन्तरिक्षम्: कर्तृ (समुच्चित) / कर्म (सन्दर्भानुसार)
• Type: Noun (tatpuruṣa compound)
• Root: उर्वी- (प्रातिपदिक) + अन्तरिक्ष- (प्रातिपदिक)

• क्षेत्रस्य: of the field
• क्षेत्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र- (प्रातिपदिक)

• पत्नी: the mistress/consort (lady of the field)
• पत्नी: कर्तृ (समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: पत्नी- (प्रातिपदिक)

• उरुगायः: wide-going / far-ranging
• उरुगायः: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective (bahuvrīhi/karma-dhāraya sense)
• Root: उरु- (प्रातिपदिक) + गाय- (प्रातिपदिक ‘गाय’/‘गायति’ से ‘गायः’ = ‘गान/स्तुति’ अथवा ‘गाय’ = ‘गौः’ से विशेषण)

• अद्भुतः: marvellous, wondrous
• अद्भुतः: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अद्भुत- (प्रातिपदिक)

• उत: and also
• उत: सम्बन्ध/समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• अन्तरिक्षम्: the atmosphere, mid-air
• अन्तरिक्षम्: कर्तृ (समुच्चित) / कर्म (सन्दर्भानुसार)
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष- (प्रातिपदिक)

• उरु: broad, wide
• उरु: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उरु- (प्रातिपदिक)

• वातगोपम्: guarded/protected by the wind
• वातगोपम्: विशेषण
• Type: Adjective/Noun (tatpuruṣa compound)
• Root: वात- (प्रातिपदिक) + गोप- (प्रातिपदिक)

• ते: they (those)
• ते: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• इह: here
• इह: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• तप्यन्ताम्: let them be heated / let them suffer
• तप्यन्ताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)

• मयि: in me / upon me
• मयि: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• तप्यमाने: while (I am) being heated / suffering
• तप्यमाने: अधिकरण (सप्तमी-सम्बन्धः; ‘when/while being heated’)
• Type: Verbal adjective (present participle)
• Root: तप् (धातु)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (attribution varies by anukramaṇī; commonly classed under Atharvan/Āṅgirasa protective charms)

Devata: Dyāvāpr̥thivī and Antárikṣa (cosmic regions) with Vāta as guardian; also the personified Kṣetrasya Patnī (Field’s Lady)

Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (mixed/irregular in Atharvanic transmission; requires metrical verification against pada counts)

Mantra Rasa

Primary: raudra

Secondary: bhayankara