Arthashastra 3.2.45: Dharmasthiya, Adhyaya 2, Sutra 45
Devanagari script
पुत्रवतीं धर्मकामां वन्ध्यां निन्दुं नीरजस्कां वा नाकामामुपेयात् ॥
Transliteration
putravatīṃ dharmakāmāṃ vandhyāṃ ninduṃ nīrajaskāṃ vā nākāmām upeyāt
Translation
لا ينبغي له أن يقترب (يجامع) امرأةً رغماً عن إرادتها، سواء كانت ذاتَ ابنٍ، أو ملتزمةً بالدارما، أو عاقراً، أو مريضةً، أو منقطعةَ الحيض.
Word by Word
पुत्रवतीम्a woman who has a son/children (a mother)
पुत्रवतीम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootपुत्रवत् (पुत्र + वत्)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषण-प्रयोगः (स्त्रीम् उद्दिश्य)
धर्मकामाम्a woman devoted to dharma and kāma (virtuous and affectionate/sexually willing in a lawful way)
धर्मकामाम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootधर्मकाम (धर्म + काम)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘धर्म’ च ‘काम’ च इच्छति/प्रियौ यस्याः सा
वन्ध्याम्a barren/infertile woman
वन्ध्याम्:
TypeNoun/Adjective
Rootवन्ध्या
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
निन्दुम्to blame, to reproach
निन्दुम्:
TypeVerb (infinitive)
Rootनिन्द्
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-भावः; अर्थे ‘निन्दितुम्/अपवादितुम्’
नीरजस्काम्a woman without menses (amenorrheic / not menstruating)
नीरजस्काम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootनीरजस्क (निः + रजस्)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘रजः’ (मासिक-रजः) यस्याः नास्ति सा
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक निपात
नाकामाम्a woman who is unwilling / not desirous (sexually unwilling)
नाकामाम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअकाम (न + काम)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘काम’ (इच्छा/रति) यस्याः नास्ति सा
उपेयात्should approach (here: should not approach)
उपेयात्:
TypeVerb
Rootउप + इ (एति)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; निषेध-प्रकरणे ‘न उपेयात्’ = ‘should not approach’
Entities Mentioned
H
husbandW
wife/womanFAQs
Non-coercion: sexual access is restricted when the woman is unwilling, with special protection in specified conditions.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
