Adhyaya 99

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्र रामेण निर्मितः । रामेश्वरस्तथा सीता तेन तत्र विनिर्मिता

Các bậc hiền triết thưa rằng: “Điều ngài vừa nói—rằng tại nơi ấy Rāmeśvara được Rāma thiết lập, và rằng Sītā cũng được Ngài tạo dựng tại đó—”

Verse 2

तथा च लक्ष्मणार्थाय निर्मितस्तेन संश्रयः । एतन्महद्विरुद्धं ते प्रतिभाति वचोऽखिलम्

Và cũng vậy, ngài đã nói rằng một nơi nương tựa linh thiêng đã được người ấy dựng lên cho Lakṣmaṇa. Thế nhưng tất cả điều này dường như trái ngược rất lớn với lời ngài đã nói.

Verse 3

त्वया सूत पुरा प्रोक्तं रामो लक्ष्मणसंयुतः । सीतया सहितः प्राप्तः क्षेत्रेऽत्र प्रस्थितो वने

Trước đó, hỡi Sūta, ngài đã nói rằng Rāma, cùng với Lakṣmaṇa và có Sītā bên cạnh, đã đến vùng thánh địa này rồi lên đường vào rừng.

Verse 4

श्राद्धं कृत्वा गयाशीर्षे लक्ष्मणेन विरुद्ध्य च । पुनः संप्रस्थितोऽरण्यं क्रोधाविष्टश्च तं प्रति

Sau khi cử hành nghi lễ śrāddha tại Gayāśīrṣa, rồi lại xung đột với Lakṣmaṇa, ngài một lần nữa lên đường vào rừng, lòng bị cơn giận đối với người ấy bao trùm.

Verse 5

यत्त्वयोक्तं तदा तेन निर्मितोऽत्र महेश्वरः । एतच्च सर्वमाचक्ष्व संदेहं सूतनन्दन

Và điều ngài đã nói—rằng khi ấy Maheśvara đã được người ấy an lập tại đây—xin hãy thuật rõ mọi điều, hỡi con của Sūta, để dứt sạch mối nghi.

Verse 6

सूत उवाच । अत्र मे नास्ति संदेहो युष्माकं च पुनः स्थितः । ततो वक्ष्याम्यशेषेण श्रूयतां द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रं पुनश्चाद्यं न क्षयं याति कुत्रचित्

Sūta thưa: «Về phần ta, nơi đây không có nghi ngờ—chỉ là trong các ngài nó lại khởi lên. Vì vậy ta sẽ giảng giải trọn vẹn; xin lắng nghe, hỡi những bậc tối thắng trong hàng nhị sinh. Thánh địa này vốn nguyên sơ và luôn được tái sinh; chẳng hề suy giảm ở bất cứ nơi nào.»

Verse 7

अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते स तदा रघुनंदनः । यदा विरोधमापन्नः सार्धं सौमित्रिणा सह

Vào một ngày khác, vị hậu duệ của dòng Raghu ấy—khi Ngài lâm vào cuộc xung đột cùng với Saumitrī (Lakṣmaṇa)—

Verse 8

एतत्पुनर्दिनं चान्यद्यत्र तेन प्रतिष्ठितः । रामेश्वरः स्वयं भक्त्या दुःखितेन महात्मना

Nhưng vào một ngày khác nữa—chính tại nơi ấy, Rāmeśvara đã được vị đại tâm kia, tuy đang chìm trong sầu khổ, tự tay làm lễ an vị với lòng sùng kính—

Verse 9

ऋषय ऊचुः । अन्यस्मिन्दिवसे तत्र कस्मिन्काले रघूत्तमः । संप्राप्तस्तस्य किं दुःखं संजातं तत्प्रकीर्तय

Các bậc ṛṣi thưa rằng: “Vào một ngày khác tại đó, bậc tối thượng của dòng Raghu (Rāma) đến vào lúc nào? Và khi ấy nỗi sầu nào đã khởi lên nơi Ngài—xin kể tường tận.”

Verse 10

सूत उवाच । कृत्वा सीतापरित्यागं रामो राजीवलोचनः । लोकापवादसंत्रस्तस्ततो राज्यं चकार सः

Sūta thưa: “Sau khi lìa bỏ Sītā, Rāma mắt như hoa sen—vì sợ lời dị nghị của thế gian mà ưu phiền—rồi tiếp tục trị vì vương quốc.”

Verse 12

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । ब्रह्मचर्येण चक्रे स राज्यं निहतकंटकम्

Trong mười nghìn năm và thêm một nghìn năm nữa, Ngài trị vì bằng hạnh brahmacarya, khiến vương quốc không còn ‘gai nhọn’—không tai ương, không xáo động.

Verse 14

तेनोक्तं देवराजेन प्रेषितोऽहं तवांतिकम् । तस्मात्कुरु समालोकं विजने त्वं मया सह

Theo lời dạy của Thiên vương, ta được sai đến trước mặt ngài. Vậy xin hãy đến—gặp và đàm đạo cùng ta nơi vắng lặng, kín đáo.

Verse 16

तस्यैवमुपविष्टस्य मंत्रस्थाने महात्मनः । बहुत्वादिष्टलोकस्य न रहस्यं प्रजायते

Khi bậc đại tâm ấy ngồi như vậy tại nơi nghị sự, vì có quá nhiều người được ưu ái hiện diện, nên không thể giữ được điều bí mật.

Verse 17

ततः कोपपरीतात्मा दूतः प्रोवाच सादरम् । विहस्य जनसंसर्गं दृष्ट्वैकांतेऽपि संस्थिते

Rồi sứ giả, lòng bị cơn giận phủ lấp, vẫn nói năng bề ngoài đầy cung kính; nhưng lại cười nhạo cảnh người đông chen chúc, dẫu cuộc gặp được gọi là riêng tư.

Verse 18

यथा दंष्ट्राच्युतः सर्पो नागो वा मदवर्जितः । आज्ञाहीनस्तथा राजा मानवैः परिभूयते

Như con rắn bị nhổ nanh, hay con voi mất mùi hăng của kỳ động dục, đều bị coi thường; cũng vậy, vua không có uy quyền thì bị người đời khinh miệt.

Verse 19

सेयं तव रघुश्रेष्ठ नाज्ञास्ति प्रतिवेद्म्यहम् । शक्रालापमपि त्वं च नैकांते श्रोतुमर्हसि

Ô bậc ưu tú của dòng Raghu, ta xin tâu rõ: đây không phải mệnh lệnh của ngài. Và ngài cũng không xứng đáng nghe dù chỉ lời nhắn của Indra (Śakra) nếu không ở trong sự riêng tư chân thật.

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कोपसंरक्तलोचनः । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः स प्राह लक्ष्मणम्

Nghe những lời đó, đôi mắt ngài đỏ ngầu vì giận dữ; cau mày thành ba nếp nhăn, ngài liền nói với Lakshmana.

Verse 21

ममात्र संनिविष्टस्य सहानेन प्रजल्पतः । यदि कश्चिन्नरो मोहादागमिष्यति लक्ष्मण । स्वहस्तेन न संदेहः सूदयिष्यामि तं द्रुतम्

“Trong khi ta ngồi đây và người này đang nói chuyện với ta, nếu vì mê muội mà có kẻ nào bước vào, hỡi Lakshmana, thì chắc chắn ta sẽ đích thân giết hắn ngay lập tức.”

Verse 22

न हन्मि यदि तं प्राप्तमत्र मे दृष्टिगोचरम् । तन्मा भून्मे गतिः श्रेष्ठा धर्मिणां या प्रपद्यते

Nếu ta không hạ sát kẻ đó khi hắn lọt vào tầm mắt của ta, thì cầu cho ta không đạt được cảnh giới tối cao mà những người sùng đạo có được.

Verse 23

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन त्वया भाव्यमसंशयम् । राजद्वारि यथा कश्चिन्न मया वध्यतेऽधुना

Biết được điều này, ngươi phải hành động với nỗ lực cao nhất, không chút do dự, để giờ đây không ai tại cổng hoàng gia bị ta giết chết.

Verse 24

तमोमित्येव संप्रोच्य लक्ष्मणः शुभलक्षणः । राजद्वारं समासाद्य चकार विजनं ततः

Sau khi nói “Tamoṃ!”, Lakshmana với những dấu hiệu cát tường đã đến cổng hoàng gia và giải tán mọi người, làm cho nơi đó trở nên vắng vẻ.

Verse 25

देवदूतोऽपि रामेण समं चक्रे ततः परम् । मंत्रं शक्रसमादिष्टं तथान्यैः स्वर्गवासिभिः

Sau đó, sứ giả chư thiên cũng cùng với Rāma hành sự, và tiếp nhận, trì tụng thần chú do Śakra (Indra) cùng các vị cư ngụ cõi trời khác truyền dạy.

Verse 26

देवदूत उवाच । त्वं रावणविनाशार्थमवतीर्णो धरातले । स च व्यापादितो दुष्टः पापस्त्रैलोक्यकंटकः

Sứ giả chư thiên nói: “Ngài đã giáng thế xuống cõi đất để diệt Rāvaṇa; và kẻ ác ấy—tội nhân, gai nhọn của ba cõi—quả đã bị trừ diệt.”

Verse 27

कृतं सर्वं महाभाग देव कृत्यं त्वयाऽधुना । तस्मात्संतु सनाथास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः

Ô bậc đại phúc, ô Đấng Thiêng Liêng, mọi việc cần làm nay đã do Ngài hoàn tất. Vì thế, xin cho chư thiên—đứng đầu là Śakra—được an ổn nương nhờ nơi sự che chở của Ngài.

Verse 28

यदि ते रोचते चित्ते नोपरोधेन सांप्रतम् । प्रसादं कुरु देवानां तस्मादागच्छ सत्वरम् । स्वर्गलोकं परित्यज्य मर्त्यलोकं सुनिंदितम्

Nếu nay lòng Ngài ưng thuận, không chút ngăn ngại, xin ban ân phúc cho chư thiên. Vậy xin mau đến—rời cõi trời mà đến cõi người bị chê trách này.

Verse 29

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो दुर्वासा मुनिसत्तमः । प्रोवाचाथ क्षुधाविष्टः क्वासौ क्वासौ रघूत्तमः

Sūta nói: “Trong lúc ấy, Durvāsā, bậc tối thượng giữa các hiền triết, đến nơi; bị cơn đói bức bách, ông kêu lên: ‘Ngài ở đâu—ở đâu—Raghūttama (Rāma)?’”

Verse 30

लक्ष्मण उवाच । व्यग्रः स पार्थिवश्रेष्ठो देवकार्येण केनचित् । तस्मादत्रैव विप्रेंद्र मुहूर्तं परिपालय

Lakṣmaṇa thưa: Vị minh quân ấy đang bận một việc thiêng liêng của chư thiên; vì vậy, ôi bậc Bà-la-môn tối thượng, xin hãy đợi tại đây chỉ trong chốc lát.

Verse 31

यावत्सांत्वयते रामो दूतं शक्रसमुद्भवम् । ममोपरि दयां कृत्वा विनयावनतस्य हि

Cho đến khi Rāma dứt lời an ủi sứ giả phát sinh từ Śakra (Indra), xin hãy thương xót con—vì con đang cúi mình trong lòng khiêm cung.

Verse 32

दुर्वासा उवाच । यदि यास्यति नो दृष्टिं मम द्राक्स रघूत्तमः । शापं दत्त्वा कुलं सर्वं तद्धक्ष्यामि न संशयः

Durvāsā nói: “Nếu bậc tối thượng của dòng Raghu không lập tức hiện ra trước mắt ta, thì ta sẽ thốt lời nguyền và thiêu rụi toàn bộ dòng tộc của người ấy; không còn nghi ngờ gì.”

Verse 33

ममापि दर्शनादन्यन्न किंचिद्विद्यते गुरु । कृत्यं लक्ष्मण यावत्त्वमन्यन्मूढ़ प्रकत्थसे

“Với ta cũng vậy, ngoài việc được diện kiến, chẳng có điều gì khác quan trọng hơn, hỡi bậc tôn kính. Lakṣmaṇa—chừng nào ngươi còn mê muội khoe khoang chuyện khác—hãy nói cho ta biết phải làm gì.”

Verse 34

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणश्चित्ते चिंतयामास दुःखितः । वरं मे मृत्युरेकस्य मा भूयात्कुलसंक्षयः

Nghe vậy, Lakṣmaṇa đau buồn, tự nhủ trong lòng: “Thà ta một mình chết, còn hơn để cả vương tộc bị diệt vong.”

Verse 35

एवं स निश्चयं कृत्वा ततो राममुपाद्रवत् । उवाच दंडवद्भूमौ प्रणिपत्य कृतांजलिः

Sau khi đã quyết chí như vậy, ông vội đến bên Đức Rāma và thưa rằng—phủ phục sát đất như cây gậy, chắp tay cung kính.

Verse 36

दुर्वासा मुनिशार्दूलो देव ते द्वारि तिष्ठति । दर्शनार्थी क्षुधाविष्टः किं करोमि प्रशाधि माम्

“Bạch Chúa thượng, hiền thánh Durvāsā—bậc hổ trong hàng ẩn sĩ—đang đứng nơi cổng của Ngài, cầu được yết kiến và đang khổ vì đói. Con phải làm sao? Xin Ngài chỉ dạy.”

Verse 37

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततो दूतमुवाच तम् । गत्वेमं ब्रूहि देवेशं मम वाक्यादसंशयम् । अहं संवत्सरस्यांत आगमिष्यामि तेंऽतिके

Nghe lời ấy, Ngài bảo sứ giả: “Hãy đi và thưa với Đấng Chúa tể chư thiên lời này của ta, chớ nghi ngờ: cuối một năm, ta sẽ lại đến bên ngươi.”

Verse 38

एवमुक्त्वा विसृज्याथ तं दूतं प्राह लक्ष्मणम् । प्रवेशय द्रुतं वत्स तं त्वं दुर्वाससं मुनिम्

Nói xong và cho sứ giả lui, Ngài bảo Lakṣmaṇa: “Hiền đệ, mau mời hiền thánh Durvāsā vào.”

Verse 39

ततश्चार्घ्यं च पाद्यं च गृहीत्वा सम्मुखो ययौ । रामदेवः प्रहृष्टात्मा सचिवैः परिवारितः

Bấy giờ, Đức Rāma cầm lễ vật arghya và nước rửa chân, bước ra nghênh đón—lòng hoan hỷ, có các cận thần vây quanh.

Verse 40

दत्त्वार्घ्यं विधिवत्तस्य प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । प्रोवाच रामदेवोऽथ हर्षगद्गदया गिरा

Sau khi dâng arghya đúng nghi lễ và cúi lạy hết lần này đến lần khác, Đức Rāma liền cất lời, giọng nghẹn lại vì hoan hỷ.

Verse 41

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं च ते । एतद्राज्यममी पुत्रा विभवश्च तव प्रभो

“Kính chào ngài, bậc hiền thánh tối thượng—lại xin kính chào ngài muôn phần. Vương quốc này, các con trai này và mọi phú quý thịnh vượng đều thuộc về ngài, bạch đấng tôn chủ.”

Verse 42

कृत्वा मम प्रसादं च गृहाण मुनिसत्तम । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यत्त्वं मे गृहमागतः । पूज्यो लोकत्रयस्यापि निःशेषतपसांनिधिः

“Ngài đã ban ân cho con; xin nhận lễ mọn này của con, bậc hiền thánh tối thượng. Con thật có phước—thật được gia ân—vì ngài đã đến nhà con. Ngài đáng được tôn thờ bởi cả ba cõi, là kho tàng khổ hạnh viên mãn không sót.”

Verse 43

मुनिरुवाच । चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा निराहारो रघूत्तम । अद्य ते भवनं प्राप्य आहारार्थं बुभुक्षितः

Vị hiền giả nói: “Hỡi bậc tối thượng của dòng Raghus, sau khi giữ hạnh nguyện Cāturmāsya và nhịn ăn, hôm nay ta đến nơi ở của ngươi—đang đói và tìm chút dưỡng thực.”

Verse 44

तस्मात्त्वं यच्छ मे शीघ्रं भोजनं रघुनंदन । नान्येन कारणं किंचित्संन्यस्तस्य धनादिना

“Vì vậy, hỡi niềm vui của dòng Raghu, hãy mau ban cho ta thức ăn. Với người đã xả ly, chẳng còn mục đích nào khác—không bận tâm đến của cải và những điều tương tự.”

Verse 45

ततस्तं भोजयामास श्रद्धापूतेन चेतसा । स्वयमेवाग्रतः स्थित्वा मृष्टान्नैर्विविधैः शुभैः

Bấy giờ, với tâm đã được thanh tịnh bởi đức tin, ông đích thân dâng bữa cho vị hiền sĩ. Tự mình đứng trước, ông kính cẩn phụng sự nhiều món ăn cát tường, được nấu nướng tinh sạch và ngon lành.

Verse 46

लेह्यैश्चोष्यैस्तथा चर्व्यैः खाद्यैरेव पृथग्विधैः । यावदिच्छा मुनेस्तस्य तथान्नैर्विविधैरपि

Ông dâng lên những món ăn riêng biệt: món phải liếm, món phải mút, món phải nhai, món ăn từng miếng; lại thêm nhiều thứ món khác, đúng theo ý muốn của vị muni ấy, bao nhiêu tùy thích.