Adhyaya 33

Verse 1

राम उवाच । जीर्णोद्धारं करिष्यामि श्रीमातुर्वचनादहम् । आज्ञा प्रदीयतां मह्यं यथादानं ददामि वः

Rāma nói: “Theo lời dạy của mẫu thân đáng tôn kính, ta sẽ thực hiện việc trùng tu những gì đã cũ nát, hư hoại. Xin chư vị ban cho ta sự chuẩn thuận, để ta có thể bố thí đúng pháp, dâng tặng lễ vật thích đáng theo nghi thức.”

Verse 2

पात्रे दानं प्रदातव्यं कृत्वा यज्ञवरं द्विजाः । नापात्रे दीयते किंचिद्दत्तं न तु सुखावहम्

Hỡi các bậc dvija, sau khi cử hành yajña thù thắng, việc bố thí nên trao cho người xứng đáng thọ nhận. Chớ đem cho kẻ bất xứng, vì của bố thí ấy chẳng đem lại an lạc hay quả báo cát tường.

Verse 3

सुपात्रं नौरिव सदा तारयेदुभयोरपि । लोहपिंडोपमं ज्ञेयं कुपात्रं भञ्जनात्मकम्

Người xứng đáng thọ nhận ví như con thuyền, luôn có thể đưa cả hai—người cho và người nhận—vượt qua bờ mê. Còn kẻ bất xứng nên biết như cục sắt: nặng nề, phá hoại, gây nên đổ vỡ.

Verse 4

जातिमात्रेण विप्रत्वं जायते न हि भो द्विजाः । क्रिया बलवती लोके क्रियाहीने कुतः फलम्

Hỡi các bậc dvija, chỉ do sinh ra mà thôi thì chưa thể thành tựu phẩm tính brāhmaṇa chân thật. Trong đời này, chính hạnh nghiệp và sự hành trì mới là sức mạnh; không có hành trì thì quả báo từ đâu mà có?

Verse 5

पूज्यास्तस्मात्पूज्यतमा ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । यज्ञकार्ये समुत्पन्ने कृपां कुर्वंतु सर्वदा

Vì thế, các brāhmaṇa nói lời chân thật đáng được tôn kính—thật là bậc đáng tôn kính bậc nhất. Khi các bổn phận của yajña khởi lên, nguyện các ngài luôn khởi lòng từ mẫn và nâng đỡ.

Verse 6

ब्रह्मोवाच । ततस्तु मिलिताः सर्वे विमृश्य च परस्परम् । केचिदूचुस्तदा रामं वयं शिलोंछजीविकाः

Phạm Thiên nói: Bấy giờ mọi người đều tụ họp và cùng nhau bàn bạc. Rồi có kẻ thưa với Rāma: ‘Chúng tôi sống theo hạnh śiloñcha, nhặt nhạnh phần còn sót lại và tự nuôi thân bằng những phương tiện tối thiểu.’

Verse 7

संतोषं परमास्थाय स्थिता धर्मपरायणाः । प्रतिग्रहप्रयोगेण न चास्माकं प्रयोजनम्

‘Nương nơi sự tri túc tối thượng và chuyên tâm phụng hành dharma, chúng tôi không cần thực hành việc nhận của bố thí (pratigraha).’

Verse 8

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजः । दशध्वजसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

‘Người mang đĩa luân (cakrī) gây hại ngang mười lò sát sinh; kẻ cầm cờ hiệu ngang mười cakrī; kỹ nữ ngang mười kẻ cầm cờ; và bậc quân vương ngang mười kỹ nữ.’

Verse 9

राजप्रतिग्रहो घोरो राम सत्यं न संशयः । तस्माद्वयं न चेच्छामः प्रतिग्रहं भया वहम्

‘Hỡi Rāma, việc nhận của ban từ vua chúa thật ghê gớm—đó là sự thật, không nghi ngờ. Vì vậy chúng tôi không mong nhận (pratigraha) điều đem theo sợ hãi và hiểm nguy.’

Verse 10

एकाहिका द्विजाः केचित्केचित्स्वामृतवृत्तयः । कुम्भीधान्या द्विजाः केचित्केचित्षट्कर्मतत्पराः

‘Có những brāhmaṇa sống qua ngày; có người nương vào của ăn tự đến, như “cam lộ tự sinh” (svāmṛta-vṛtti). Có brāhmaṇa tích trữ thóc lúa trong chum vại; và có người chuyên cần sáu bổn phận truyền thống.’

Verse 11

त्रिमूर्तिस्थापिताः सर्वे पृथग्भावाः पृथग्गुणाः । केचिदेवं वदंति स्म त्रिमूर्त्याज्ञां विना वयम्

Tất cả chúng ta đều do Tam Thần (Trimūrti) an lập—mỗi vị có bản tính riêng và phẩm chất riêng. Có kẻ quả quyết rằng: “Không có mệnh lệnh của Tam Thần, chúng ta chẳng làm gì cả.”

Verse 12

प्रतिग्रहस्य स्वीकारं कथं कुर्याम ह द्विजाः । न तांबूलं स्त्रीकृतं नो ह्यद्मो दानेन भषितम्

Hỡi các bậc Dvija (nhị sinh), làm sao chúng ta có thể nhận lễ vật? Ngay cả trầu cau do nữ nhân chuẩn bị chúng ta còn không dùng, huống chi ăn thức ăn bị vấy nhiễm bởi sự bố thí không đúng pháp.

Verse 13

रामेण ते यथान्यायं पूजिताः परया मुदा

Họ được Rāma tôn kính đúng theo phép tắc, với niềm hoan hỷ tối thượng.

Verse 14

विमृश्य स तदा रामो वसिष्ठेन महात्मना । ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सस्मार गुरुणा सह । स्मृतमात्रास्ततो देवास्तं देशं समुपागमन् । सूर्यकोटिप्रतीकाशीवमानावलिसंवृताः

Bấy giờ Rāma suy xét cùng bậc đại hồn Vasiṣṭha; lại cùng với vị guru, Ngài tưởng niệm và thỉnh mời Brahmā, Viṣṇu, Śiva cùng chư thiên khác. Chỉ vừa được nhớ đến, các vị thần liền quang lâm nơi ấy, được vây quanh bởi đoàn tùy tùng rực sáng, chói lòa như ánh của mười triệu mặt trời.

Verse 15

निवेदितं तु तत्सर्वं रामेणातिसुबुद्धिना

Tất cả những điều ấy đã được Rāma, bậc đại trí, kính cẩn tâu trình đúng phép.

Verse 16

अधिदेव्या वचनतो जीर्णोद्धारं करोम्यहम् । धर्मारण्ये हरिक्षेत्रे धर्मकूपसमीपतः

Theo lời truyền của Nữ Thần chủ trì, ta sẽ tiến hành trùng tu những gì đã đổ nát—ngay tại Dharmāraṇya, trong Harikṣetra, gần giếng thiêng mang tên Dharmakūpa.

Verse 17

ततस्ते वाडवाः सर्वे त्रिमूर्त्तीः प्रणिपत्य च । महता हर्षवृंदेन पूर्णाः प्राप्तमनोरथाः

Bấy giờ tất cả các Vāḍava đều phủ phục đảnh lễ Tam Thần (Trimūrti), lòng tràn ngập niềm hoan hỷ lớn lao—vì đã đạt được sự viên mãn điều mong cầu.

Verse 18

अर्घ्यपाद्यादिविधिना श्रद्धया तानपूजयन् । क्षणं विश्रम्य ते देवा ब्रह्मविष्णुशिवादयः

Với lòng श्रद्धा, họ thờ phụng theo nghi thức bắt đầu bằng arghya và pādya. Rồi các vị thần—Phạm Thiên, Tỳ-thấp-nô, Thấp-bà và các vị khác—nghỉ lại nơi ấy trong chốc lát.

Verse 19

ऊचू रामं महाशक्तिं विनयात्कृतसंपुटम्

Các ngài liền cất lời với Rāma, bậc đại uy lực, đang đứng chắp tay cung kính trong lòng khiêm nhu.

Verse 20

देवा ऊचुः । देवद्रुहस्त्वया राम ये हता रावणादयः । तेन तुष्टा वयं सर्वे भानुवंशविभूषण

Chư thiên nói: “Hỡi Rāma, ngài đã diệt trừ những kẻ thù của chư thiên—Rāvaṇa và bọn khác. Vì thế, tất thảy chúng tôi đều hoan hỷ mãn nguyện, ôi bậc trang nghiêm của dòng dõi Mặt Trời.”

Verse 21

उद्धरस्व महास्थानं महतीं कीर्तिमाप्नुहि

Hãy trùng tu tòa thánh tọa vĩ đại này; ngươi sẽ đạt danh tiếng rộng lớn và bền lâu.

Verse 22

लब्ध्वा स तेषामाज्ञां तु प्रीतो दशरथात्मजः । जीर्णोद्धारेऽनंतगुणं फलमिच्छन्निलापतिः

Nhận được mệnh lệnh của các vị ấy, người con của Daśaratha hoan hỷ; bậc chúa tể cõi đất bắt tay vào việc trùng tu, mong cầu quả phúc vô lượng, muôn phần từ công đức phục hồi điều đã hoại hư.

Verse 23

देवानां संनिधौ तेषां कार्यारंभमथाकरोत् । स्थंडिलं पूर्वतः कृत्वा महागिरि समं शुभम्

Trước sự hiện diện của các vị thần ấy, ngài khởi công; trước hết, về phương Đông, ngài dựng một nền cao cát tường (sthāṇḍila), rộng lớn như núi lớn.

Verse 24

तस्योपरि बहिःशाला गृहशाला ह्यनेकशः । ब्रह्मशालाश्च बहुशो निर्ममे शोभनाकृतीः

Trên nền ấy, ngài dựng nhiều ngoại sảnh và nhiều dãy nhà cư trú; lại nhiều lần kiến tạo các Brahma-đường (Brahma-śālā) dáng vẻ mỹ lệ.

Verse 25

निधानैश्च समायुक्ता गृहोपकरणै र्वृताः । सुवर्णकोटिसंपूर्णा रसवस्त्रादिपूरिताः

Các điện đường ấy được trang bị châu báu và bao quanh bởi đồ dùng gia thất; đầy ắp vàng đến hàng koṭi, lại chứa đủ mỹ vị, y phục và các vật khác.

Verse 26

धनधान्यसमृद्धाश्च सर्वधातुयुतास्तथा । एतत्सर्वं कारयित्वा ब्राह्मणेभ्यस्तदा ददौ

Giàu có về của cải và lúa thóc, lại đầy đủ mọi thứ kim loại—sau khi sắp đặt tất cả, ngài bèn đem hết ấy bố thí cho các Bà-la-môn.

Verse 27

एकैकशो दशदश ददौ धेनूः पयस्विनीः । चत्वारिंशच्छतं प्रादाद्ग्रामाणां चतुराधिकम्

Ngài ban cho mỗi vị mười con bò sữa; lại còn cấp bốn trăm lẻ bốn thôn làng.

Verse 28

त्रैविद्यद्विजविप्रेभ्यो रामो दशरथात्मजः । काजेशेन त्रयेणैव स्थापिता द्विजसत्तमाः

Rāma, con của Daśaratha, đã thiết lập các Bà-la-môn bậc tối thượng—những bậc thông đạt Tam Veda (Trayīvidyā)—nhờ ba loại ân cấp và sự chu cấp.

Verse 29

तस्मात्त्रयीविद्य इति ख्यातिर्लोके बभूव ह । एवंविधं द्विजेभ्यः स दत्त्वा दानं महाद्भुतम्

Vì thế, danh xưng “Trayīvidyā” trở nên lừng danh trong thế gian. Ban những lễ thí kỳ diệu như vậy cho hàng nhị sinh, ngài đã thực hiện một đại hạnh bố thí.

Verse 30

आत्मानं चापि मेने स कृतकृत्यं नरेश्वरः । ब्रह्मणा स्थापिताः पूर्वं विष्णुना शंकरेण ये

Vị chúa tể giữa loài người ấy tự cho mình đã viên mãn bổn phận—vì đã tái lập những quy phạm và nền tảng thiêng liêng vốn xưa kia do Brahmā, Viṣṇu và Śaṅkara an lập.

Verse 31

ते पूजिता राघवेण जीर्णोद्धारे कृते सति । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि गोभुजा ये वणिग्वराः

Khi việc trùng tu những gì đã hoang phế được hoàn tất, Rāghava tôn vinh các thương gia bậc thượng ấy—những người hưởng phúc giàu có bằng đàn bò; họ có ba mươi sáu nghìn vị.

Verse 32

शुश्रूषार्थं प्रदत्ता वै देवैर्हरिहरादिभिः । संतुष्टेन तु शर्वेण तेभ्यो दत्तं तु चेत नम्

Quả thật, vì mục đích phụng sự chí thành, các vị thần—khởi từ Hari và Hara—đã ban những vinh dự ấy cho họ. Và khi Śarva (Śiva) hoan hỷ, ân ban ấy được chuẩn nhận như một tặng phẩm hợp pháp dành cho họ.

Verse 33

श्वेताश्वचामरौ दत्तौ खङ्गं दत्तं सुनिर्मलम् । तदा प्रबोधितास्ते च द्विजशुश्रूषणाय वै

Họ được ban một con ngựa trắng và một đôi cāmara (phất trần đuôi yak), lại được trao một thanh kiếm tinh khiết không tì vết. Rồi họ cũng được giáo huấn để tận tâm phụng sự các dvija (Bà-la-môn).

Verse 34

विवाहादौ सदा भाव्यं चामरै मंगलं वरम् । खङ्गं शुभं तदा धार्य्यं मम चिह्नं करे स्थितम्

Trong hôn lễ và mọi khởi đầu cát tường, hãy luôn phô bày điềm lành thượng diệu của cāmara. Rồi hãy mang thanh kiếm cát tường ấy—biểu hiệu của Ta—đặt vững trong tay.

Verse 35

गुरुपूजा सदा कार्या कुलदेव्याः पुनःपुनः । वृद्ध्यागमेषु प्राप्तेषु वृद्धि दायकदक्षिणा

Hãy luôn thực hành lễ bái vị thầy, và cũng nhiều lần lễ bái nữ thần hộ tộc. Khi những dịp tăng trưởng và thịnh vượng đến, hãy dâng dakṣiṇā có năng lực ban thêm sự hưng vượng.

Verse 36

एकादश्यां शनेर्वारे दानं देयं द्विजन्मने । प्रदेयं बालवृद्धेभ्यो मम रामस्य शासनात्

Vào ngày Ekādaśī, nếu rơi vào thứ Bảy, hãy bố thí cho bậc dvija (người tái sinh). Theo mệnh lệnh của ta, Rāma, cũng hãy ban thí cho trẻ nhỏ và người già.

Verse 37

मंडलेषु च ये शुद्धा वणिग्वृत्तिरताः पराः । सपादलक्षास्ते दत्ता रामशासनपालकाः

Và những người thanh tịnh trong các địa hạt, là bậc ưu tú chuyên tâm theo nghiệp thương nhân—tổng cộng một lakṣa rưỡi (một trăm hai mươi lăm nghìn)—được bổ nhiệm làm kẻ gìn giữ pháp lệnh của Rāma.

Verse 38

मांडलीकास्तु ते ज्ञेया राजानो मंडलेश्वराः । द्विज शुश्रूषणे दत्ता रामेण वणिजां वराः

Họ được biết là māṇḍalika—các vị vua, chúa tể các địa hạt. Rāma đã giao cho những thương nhân ưu tú nhất phụng sự dvija với lòng tận tụy.

Verse 39

चामरद्वितयं रामो दत्तवान्खड्गमेव च । कुलस्य स्वामिनं सूर्यं प्रतिष्ठाविधिपूर्वकम्

Rāma ban tặng một đôi cāmara và cả một thanh kiếm. Rồi theo đúng nghi thức pratiṣṭhā, Ngài an vị Sūrya, vị chủ tể của dòng tộc.

Verse 40

ब्रह्माणं स्थापयामास चतुर्वेदसमन्वितम् । श्रीमातरं महाशक्तिं शून्यस्वामिहरिं तथा

Ngài thiết lập Brahmā, đấng đầy đủ bốn Veda. Ngài cũng an lập Śrīmātṛ—Đức Mẹ Cát Tường, Đại Năng Lực—và cả Śūnyasvāmi-Hari nữa.

Verse 41

विघ्नापध्वंसनार्थाय दक्षिणद्वारसंस्थितम् । गणं संस्थापयामास तथान्याश्चैव देवताः

Để diệt trừ mọi chướng ngại, Ngài đã an vị một vị thần Gaṇa trấn giữ nơi cổng phía Nam; và cũng theo cách ấy, Ngài thiết lập các thần linh khác nữa.

Verse 42

कारितास्तेन वीरेण प्रासादाः सप्तभूमिकाः । यत्किं चित्कुरुते कार्यं शुभं मांगल्यरूपकम्

Vị anh hùng ấy đã cho xây những cung điện bảy tầng. Và bất cứ việc gì con người thực hiện, nếu là điều cát tường, mang hình tướng của phúc lành—

Verse 43

पुत्रे जाते जातके वान्नाशने मुंडनेऽपि वा । लक्षहोमे कोटिहोमे तथा यज्ञक्रियासु च

Khi con trai chào đời, trong lễ jātakarma, trong lễ annaprāśana (ăn bữa đầu), và cả trong lễ muṇḍana (cạo tóc); trong lễ homa trăm nghìn lần, lễ homa một koṭi lần, và trong mọi nghi thức tế tự yajña—

Verse 44

वास्तुपूजाग्रहशांत्योः प्राप्ते चैव महोत्सवे । यत्किंचित्कुरुते दानं द्रव्यं वा धान्यमुत्तमम्

Khi cử hành lễ thờ Vāstu và nghi thức an hòa các graha (tinh tú), và khi đại lễ mahotsava đã đến—bất cứ bố thí nào được làm, dù là của cải hay lương thực thượng hạng—

Verse 45

वस्त्रं वा धेनवो नाथ हेम रूप्यं तथैव च । विप्राणामथ शूद्राणां दीनानाथांधकेषु च

Hoặc y phục, hoặc bò sữa, hỡi Đấng Nương Tựa; cùng cả vàng và bạc nữa—để bố thí cho các Bà-la-môn, cho cả Śūdra, và cho người nghèo khổ, kẻ không nơi nương tựa, cùng người mù lòa.

Verse 46

प्रथमं बकुलार्कस्य श्रीमातुश्चैव मानवः । भागं दद्याच्च निर्विघ्नकार्यसिद्ध्यै निरन्तरम्

Trước hết, người ấy nên dâng một phần lễ vật lên Bakulārka và cả Śrīmātṛ, để công việc được thành tựu liên tục, không gặp chướng ngại.

Verse 47

वचनं मे समुल्लंघ्य कुरुते योऽन्यथा नरः । तस्य तत्कर्मणो विघ्नं भविष्यति न संशयः

Nhưng kẻ nào vượt lời ta dạy mà làm khác đi, thì ngay trong việc ấy của người đó ắt phát sinh chướng ngại; không còn nghi ngờ gì.

Verse 48

एवमुक्त्वा ततो रामः प्रहृष्टेनांतरात्मना । देवानामथ वापीश्च प्राकारांस्तु सुशोभनान्

Nói xong như vậy, Rāma—tâm hồn hân hoan—liền sắp đặt việc dựng các điện thờ cho chư thiên, cùng các giếng/bậc giếng, và những tường bao trang nghiêm rực rỡ.

Verse 49

दुर्गोपकरणैर्युक्तान्प्रतोलीश्च सुविस्तृताः । निर्ममे चैव कुंडानि सरांसि सरसीस्तथा

Ngài còn dựng những cổng thành rộng lớn, trang bị đầy đủ khí cụ phòng thủ; lại tạo các kuṇḍa (hồ thiêng), các hồ lớn và ao đầm nữa.

Verse 50

धर्मवापीश्च कूपांश्च तथान्यान्देवनिर्मितान् । एतत्सर्वं च विस्तार्य धर्मारण्ये मनोरमे

Trong Dharmāraṇya mỹ lệ, Ngài mở rộng tất cả những điều ấy: các dharmavāpī (giếng bậc của chánh pháp), các giếng nước, và những công trình khác được truyền rằng do thần linh tạo dựng.

Verse 51

ददौ त्रैविद्यमुख्येभ्यः श्रद्धया परया पुनः । ताम्रपट्टस्थितं रामशासनं लोपयेत्तु यः

Với lòng śraddhā tối thượng, ông lại ban bố thí cho các Bà-la-môn bậc nhất, những vị tinh thông Veda. Nhưng kẻ nào xóa bỏ hay hủy diệt sắc lệnh của Rāma được khắc trên tấm đồng, kẻ ấy mắc trọng tội.

Verse 52

पूर्वजास्तस्य नरके पतंत्यग्रे न संततिः । वायुपुत्रं समाहूय ततो रामोऽब्रवीद्वचः

Tổ tiên của kẻ ấy trước hết rơi vào địa ngục, còn kẻ ấy thì tuyệt tự, không có con nối dõi. Bấy giờ Rāma triệu thỉnh Con của Vāyu và nói lời này.

Verse 53

वायुपुत्र महावीर तव पूजा भविष्यति । अस्य क्षेत्रस्य रक्षायै त्वमत्र स्थितिमाचर

“Hỡi Con của Vāyu, bậc Mahāvīra, sự thờ phụng dành cho ngươi sẽ được thiết lập. Vì sự hộ trì kṣetra linh thiêng này, hãy cư trú tại đây và an trụ làm vị hộ vệ.”

Verse 54

आंजनेयस्तु तद्वाक्यं प्रणम्य शिरसादधौ । जीर्णोद्धारं तदा कृत्वा कृतकृत्यो बभूव ह

Āñjaneya cúi đầu đảnh lễ, nâng lời ấy đặt lên đỉnh đầu. Rồi ngài thực hiện việc jīrṇoddhāra—trùng tu những gì đã hoang phế—và trở thành bậc đã viên mãn bổn phận.

Verse 55

श्रीमातरं तदाभ्यर्च्य प्रसन्नेनांतरात्मना । श्रीमातरं नमस्कृत्य तीर्थान्यन्यानि राघवः

Bấy giờ Rāghava thờ phụng Śrī Mātā với nội tâm an tịnh, tràn đầy hoan hỷ. Đảnh lễ Śrī Mātā xong, ngài lại tiếp bước đến các tīrtha khác nữa.

Verse 56

तेऽपि देवाः स्वकं स्थानं ययुर्बह्मपुरोगमाः

Các vị thần ấy cũng trở về cõi của mình, với Phạm Thiên (Brahmā) đi trước dẫn đường.

Verse 57

दत्त्वाशिषं तु रामाय वांछितं ते भविष्यति । रम्यं कृतं त्वया राम विप्राणां स्थापनादिकम्

Ban phúc lành cho Rāma, các vị thần nói: “Điều ngươi mong cầu sẽ thành tựu. Hỡi Rāma, ngươi đã làm việc thật tốt đẹp—dựng lập hàng Bà-la-môn và sắp đặt mọi điều cần thiết để nâng đỡ họ.”

Verse 58

अस्माकमपि वात्सल्यं कृतं पुण्यवता त्वया । इति स्तुवंतस्ते देवाः स्वानि स्थानानि भेजिरे

“Ngay cả đối với chúng ta, ngươi cũng bày tỏ lòng ân cần, hỡi bậc hữu phúc.” Nói lời tán thán như vậy, các vị thần liền trở về cõi của mình.