Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 54

Devanagari script

आंजनेयस्तु तद्वाक्यं प्रणम्य शिरसादधौ । जीर्णोद्धारं तदा कृत्वा कृतकृत्यो बभूव ह

Transliteration

āṃjaneyastu tadvākyaṃ praṇamya śirasādadhau | jīrṇoddhāraṃ tadā kṛtvā kṛtakṛtyo babhūva ha

Translation

Āñjaneya cúi đầu đảnh lễ, nâng lời ấy đặt lên đỉnh đầu. Rồi ngài thực hiện việc jīrṇoddhāra—trùng tu những gì đã hoang phế—và trở thành bậc đã viên mãn bổn phận.

Word by Word

• आञ्जनेयः: Āñjaneya (Hanuman)
• आञ्जनेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आञ्जनेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (particle)

• तत्-वाक्यम्: that statement/command
• तत्-वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य वाक्यम्)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having bowed’; धातुः—नम् (to bow) उपसर्गः—प्र

• शिरसा: with (his) head
• शिरसा: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• अदधौ: placed (upon his head)/accepted reverently
• अदधौ: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; धातुः—धा (to place/put)

• जीर्ण-उद्धारम्: renovation/repair of what was dilapidated
• जीर्ण-उद्धारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जीर्ण (कृदन्त; √जॄ) + उद्धार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (जीर्णस्य उद्धारः = renovation of the dilapidated)

• तदा: then
• तदा: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having done’; धातुः—कृ (to do)

• कृत-कृत्यः: having fulfilled his duty
• कृत-कृत्यः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त; √कृ) + कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (कृतं कृत्यं येन) ‘one whose duty is done’

• बभूव: became
• बभूव: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; धातुः—भू (to become)

• ह: indeed
• ह: Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (emphatic particle)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Hanumān bows deeply, accepting Rāma’s command; then a second vignette shows him overseeing restoration—lifting stones, rebuilding a shrine wall, clearing a tank—while devotees watch in gratitude.

Characters & Entities

• Āñjaneya (Hanumān)
• Rāma
• Jīrṇoddhāra (restoration)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sevā to a holy place—especially restoring what is ruined—is a complete dharmic act when done in obedience to righteous instruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Dharmāraṇya sacred precinct is implied, where restoration and guardianship are performed.

What ritualistic prescription is mentioned?

Jīrṇoddhāra—repairing/renovating sacred structures or precincts.