Sarga 2

Verse 1

नारदस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारद:।पूजयामास धर्मात्मा सहशिष्यो महामुनि: ।।1.2.1।।

Nghe lời của Narada, bậc Đại Muni—tâm hằng theo Chánh Pháp, lời nói tinh thông—đã cung kính tôn vinh ngài, cùng với các đệ tử của mình.

Verse 2

यथावत्पूजितस्तेन देवर्षिर्नारदस्तदा । आपृष्ट्वैवाभ्यनुज्ञातस्स जगाम विहायसम् ।।1.2.2।।

Bấy giờ, thiên hiền Nārada được Ngài (Vālmīki) cung kính phụng thờ đúng phép; sau khi thưa hỏi và được cho phép, Ngài cáo từ rồi bay lên cõi trời.

Verse 3

स मुहूर्तं गते तस्मिन्देवलोकं मुनिस्तदा ।जगाम तमसातीरं जाह्नव्यास्त्वविदूरत: ।।1.2.3।।

Khi Nārada đã rời đi lên cõi trời Devaloka, bậc hiền thánh liền đến bờ sông Tamasā, không xa dòng Jāhnavī (Gaṅgā).

Verse 4

स तु तीरं समासाद्य तमसाया महामुनि: ।शिष्यमाह स्थितं पार्श्वे दृष्ट्वा तीर्थमकर्दमम् ।।1.2.4।।

Đến bờ sông Tamasā, vị đại hiền giả bước lên; thấy nơi tắm gội trong sạch, không bùn lầy, ngài liền bảo người đệ tử đang đứng bên cạnh.

Verse 5

अकर्दममिदं तीर्थं भरद्वाज निशामय ।रमणीयं प्रसन्नाम्बु सन्मनुष्यमनो यथा ।।1.2.5।।

“Này Bharadvāja, hãy nhìn bến tắm này: trong sạch, không bùn nhơ; khả ái, nước trong lặng—tựa như tâm của người thiện lành.”

Verse 6

न्यस्यतां कलशस्तात दीयतां वल्कलं मम ।इदमेवावगाहिष्ये तमसातीर्थमुत्तमम् ।।1.2.6।।

“Này con, hãy đặt xuống bình nước và trao cho ta áo vỏ cây. Ta sẽ tắm ngay tại đây, ở bến vượt tối thượng của sông Tamasā.”

Verse 7

एवमुक्तो भरद्वाजो वाल्मीकेन महात्मना । प्रायच्छत मुनेस्तस्य वल्कलं नियतो गुरो: ।।1.2.7।।

Được bậc Đại Hồn Vālmīki nói như vậy, Bharadvāja—người giữ giới, vâng lời thầy—liền dâng lên vị Muni ấy tấm y bằng vỏ cây.

Verse 8

स शिष्यहस्तादादाय वल्कलं नियतेन्द्रिय: ।विचचार ह पश्यंस्तत्सर्वतो विपुलं वनम् ।।1.2.8।।

Vālmīki, bậc chế ngự các căn, nhận tấm y vỏ cây từ tay đệ tử, rồi thong dong đi khắp khu rừng rộng lớn ấy, nhìn ngắm bốn phía.

Verse 9

तस्याभ्याशे तु मिथुनं चरन्तमनपायिनम् ।ददर्श भगवांस्तत्र क्रौञ्चयोश्चारुनिस्वनम् ।।1.2.9।।

Gần đó, bậc Thánh Muni thấy một đôi chim krauñca đang sải bước, không rời nhau, tiếng hót êm dịu, du dương.

Verse 10

तस्मात्तु मिथुनादेकं पुमांसं पापनिश्चय: ।जघान वैरनिलयो निषादस्तस्य पश्यत: ।।1.2.10।।

Bấy giờ, tên thợ săn—tâm quyết làm điều ác, lòng đầy tàn nhẫn—đã giết một con trống trong đôi chim ấy, ngay trước mắt con còn lại.

Verse 11

तं शोणितपरीताङ्गं वेष्टमानं महीतले ।भार्या तु निहतं दृष्ट्वा रुराव करुणां गिरम् ।।1.2.11।। वियुक्ता पतिना तेन द्विजेन सहचारिणा ।ताम्रशीर्षेण मत्तेन पत्रिणा सहितेन वै ।।1.2.12।।

Thấy bạn đời bị giết—thân thể đẫm máu, quằn quại trên mặt đất—chim mái cất tiếng kêu ai oán, khiến người nghe động lòng thương.

Verse 12

तं शोणितपरीताङ्गं वेष्टमानं महीतले ।भार्या तु निहतं दृष्ट्वा रुराव करुणां गिरम् ।।1.2.11।। वियुक्ता पतिना तेन द्विजेन सहचारिणा ।ताम्रशीर्षेण मत्तेन पत्रिणा सहितेन वै ।।1.2.12।।

Bị lìa xa người chồng chim ấy—bạn đồng hành luôn kề cận, mào đồng rực sắc, say men ái tình—chim mái ấy đành cô quạnh, trơ trọi.

Verse 13

तदा तु तं द्विजं दृष्ट्वा निषादेन निपातितम् ।ऋषेर्धर्मात्मनस्तस्य कारुण्यं समपद्यत ।।1.2.13।।

Bấy giờ, thấy con chim bị người thợ săn bắn hạ, vị hiền thánh lòng đầy chánh pháp liền tràn ngập niềm bi mẫn.

Verse 14

तत: करुणवेदित्वादधर्मोऽयमिति द्विज: ।निशाम्य रुदतीं क्रौञ्चीमिदं वचनमब्रवीत् ।।1.2.14।।

Rồi do lòng bi mẫn thấu cảm, vị Bà-la-môn nhận ra: “Đây là phi pháp (adharma)”; nghe chim mái krauñcī than khóc, ngài liền nói lời này.

Verse 15

मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमश्शाश्वतीस्समा: ।यत्क्रौञ्चमिथुनादेकमवधी: काममोहितम् ।।1.2.15।। 15

“Này kẻ săn bắn, ngươi chớ hòng đạt được danh dự bền lâu qua bao năm tháng, vì ngươi đã giết một con trong đôi chim krauñca khi nó đang mê say bởi ái tình.”

Verse 16

तस्यैवं ब्रुवतश्चिन्ता बभूव हृदि वीक्षतः ।शोकार्तेनास्य शकुने: किमिदं व्याहृतं मया ।।1.2.16।।

Khi nói như vậy rồi nhìn lại trong lòng, ngài bỗng khởi lên một niệm: “Vì đau xót trước nỗi bi thương của loài chim này, ta đã thốt ra lời gì thế?”

Verse 17

चिन्तयन्स महाप्राज्ञश्चकार मतिमान्मतिम् ।शिष्यं चैवाऽब्रवीद्वाक्यमिदं स मुनिपुङ्गव: ।।1.2.17।।

Suy ngẫm, bậc đại trí ấy liền định thành một quyết ý sáng tỏ; và vị tối thượng trong hàng ẩn sĩ nói với đệ tử lời này.

Verse 18

पादबद्धोऽक्षरसमस्तन्त्रीलयसमन्वित: ।शोकार्तस्य प्रवृत्तो मे श्लोको भवतु नान्यथा ।।1.2.18।।

Nguyện lời kệ phát khởi từ lòng ta khi sầu thương, được gọi là śloka: kết thành nhịp chân vững chãi, âm tiết cân bằng, hòa điệu nhạc luật; xin được như vậy, không khác đi.

Verse 19

शिष्यस्तु तस्य ब्रुवतो मुनेर्वाक्यमनुत्तमम् ।प्रतिजग्राह संहृष्टस्तस्य तुष्टोऽभवद्गुरु: ।।1.2.19।।

Khi bậc hiền muni cất lời, người đệ tử hân hoan tiếp nhận lời dạy vô thượng ấy và ghi giữ; vị guru cũng hoan hỷ, hài lòng về người.

Verse 20

सोऽभिषेकं तत: कृत्वा तीर्थे तस्मिन्यथाविधि ।तमेव चिन्तयन्नर्थमुपावर्तत वै मुनि: ।।1.2.20।।

Sau đó, tại bến thiêng ấy, vị muni làm lễ tắm gội theo đúng nghi thức; rồi Ngài quay về, lòng vẫn suy niệm chính điều ấy.

Verse 21

भरद्वाजस्ततश्शिष्यो विनीतश्श्रुतवान्मुनेः ।कलशं पूर्णमादाय पृष्ठतोऽनुजगाम ह ।।1.2.21।।

Rồi Bharadvāja, đệ tử của bậc muni—khiêm cung và uyên bác—bưng một bình nước đầy, đi theo phía sau.

Verse 22

स प्रविश्याश्रमपदं शिष्येण सह धर्मवित् ।उपविष्ट: कथाश्चान्याश्चकार ध्यानमास्थित: ।।1.2.22।।

Bậc thông đạt Chánh pháp ấy, cùng đệ tử bước vào nơi tịnh thất; rồi an tọa, nhiếp tâm vào thiền định, và bắt đầu kết tập những câu chuyện khác.

Verse 23

आजगाम ततो ब्रह्मा लोककर्ता स्वयं प्रभु: ।चतुर्मुखो महातेजा द्रष्टुं तं मुनिपुङ्गवम् ।।1.2.23।।

Bấy giờ, Phạm Thiên Brahmā—Đấng Tự Tại, đấng tạo dựng các thế giới, bốn mặt rực rỡ đại quang—đích thân quang lâm, muốn diện kiến bậc thánh hiền tối thượng ấy.

Verse 24

वाल्मीकिरथ तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय वाग्यत: ।प्राञ्जलि: प्रयतो भूत्वा तस्थौ परमविस्मित: ।।1.2.24।।

Vālmīki vừa thấy Ngài liền tức khắc đứng dậy; lời nói giữ gìn, thân tâm thanh tịnh, chắp tay cung kính mà đứng, lòng tràn đầy kinh ngạc.

Verse 25

पूजयामास तं देवं पाद्यार्घ्यासनवन्दनै: ।प्रणम्य विधिवच्चैनं पृष्ट्वाऽनामयमव्ययम् ।।1.2.25।।

Ngài phụng thờ vị Thiên ấy theo nghi lễ tiếp đón: dâng nước rửa chân, dâng arghya, kính mời an tọa và đảnh lễ; rồi cúi lạy đúng pháp, thăm hỏi sự an lành của Đấng Bất Hoại.

Verse 26

अथोपविश्य भगवानासने परमार्चिते ।वाल्मीकये महर्षये सन्दिदेशासनं तत: ।।1.2.26।।

Rồi Đức Thế Tôn an tọa trên pháp tòa được tôn kính bậc nhất; sau đó, Ngài chỉ định một chỗ ngồi cho đại hiền Vālmīki.

Verse 27

ब्रह्मणा समनुज्ञातस्सोऽप्युपाविशदासने । उपविष्टे तदा तस्मिन्सर्वलोकपितामहे।तद्गतेनैव मनसा वाल्मीकिर्ध्यानमास्थित: ।।1.2.27।।

Được Phạm Thiên cho phép, Ngài cũng ngồi xuống trên tòa. Nhưng dù Đấng Tổ Phụ của muôn cõi đã an tọa nơi ấy, hiền thánh Vālmīki vẫn nhập định, tâm chỉ chuyên chú vào chính sự việc kia.

Verse 28

पापात्मना कृतं कष्टं वैरग्रहणबुद्धिना ।यस्तादृशं चारुरवं क्रौञ्चं हन्यादकारणात् ।।1.2.28।।

“Một kẻ tâm địa tội lỗi, mang ý định bắt giữ vì thù hận, đã gây nên việc khổ đau này—ai lại có thể vô cớ giết con chim krauñca có tiếng hót êm đềm như thế?”

Verse 29

शोचन्नेव मुहु: क्रौञ्चीमुपश्लोकमिमं पुन: ।जगावन्तर्गतमना भूत्वा शोकपरायण: ।।1.2.29।।

Vừa than khóc cho chim krauñcī hết lần này đến lần khác, lại vừa hướng tâm vào trong—chìm trọn trong sầu khổ—Ngài liên tiếp tụng đọc bài śloka mới khởi sinh ấy.

Verse 30

तमुवाच ततो ब्रह्मा प्रहसन्मुनिपुङ्गवम् ।श्लोक एव त्वया बद्धो नात्र कार्या विचारणा ।।1.2.30।।

Bấy giờ Phạm Thiên mỉm cười, bảo bậc hiền thánh tối thượng ấy: “Chính là một śloka do ngươi kết thành; ở đây không cần phải nghi ngờ.”

Verse 31

मच्छन्दादेव ते ब्रह्मन् प्रवृत्तेयं सरस्वती ।रामस्य चरितं सर्वं कुरु त्वमृषिसत्तम ।।1.2.31।।

Này bậc Phạm‑rishi, do chính ý nguyện của Ta mà dòng Sarasvatī—lời thiêng—đã khởi lên nơi ngài; vậy, hỡi bậc tối thắng trong các hiền triết, xin ngài hãy soạn trọn vẹn hạnh truyện của Rāma.

Verse 32

धर्मात्मनो गुणवतो लोके रामस्य धीमत: ।वृत्तं कथय धीरस्य यथा ते नारदाच्छ्रुतम् ।।1.2.32।।

Hãy thuật lại đời sống của Rāma—bậc có linh hồn hướng về Dharma, đầy đủ đức hạnh và trí tuệ, kiên định giữa thế gian—đúng như điều ngài đã nghe từ Nārada.

Verse 33

रहस्यं च प्रकाशं च यद्वृत्तं तस्य धीमत: ।रामस्य सहसौमित्रेः राक्षसानां च सर्वश: ।।1.2.33।। वैदेह्याश्चैव यद्वृत्तं प्रकाशं यदि वा रह: ।तच्चाप्यविदितं सर्वं विदितं ते भविष्यति ।।1.2.34।।

Mọi việc đã xảy ra—dù hiển lộ hay kín nhiệm—liên quan đến Rāma bậc trí cùng Saumitrī (Lakṣmaṇa), và mọi phương diện về các rākṣasa; cùng mọi việc liên quan đến Vaidehī (Sītā), dù công khai hay thầm kín—tất cả, kể cả điều trước kia ngài chưa biết, rồi cũng sẽ được ngài thấu biết.

Verse 34

रहस्यं च प्रकाशं च यद्वृत्तं तस्य धीमत: ।रामस्य सहसौमित्रेः राक्षसानां च सर्वश: ।।1.2.33।। वैदेह्याश्चैव यद्वृत्तं प्रकाशं यदि वा रह: ।तच्चाप्यविदितं सर्वं विदितं ते भविष्यति ।।1.2.34।।

Mọi việc đã xảy ra—dù hiển lộ hay kín nhiệm—liên quan đến Rāma bậc trí cùng Saumitrī (Lakṣmaṇa), và mọi phương diện về các rākṣasa; cùng mọi việc liên quan đến Vaidehī (Sītā), dù công khai hay thầm kín—tất cả, kể cả điều trước kia ngài chưa biết, rồi cũng sẽ được ngài thấu biết.

Verse 35

न ते वागनृता काव्ये काचिदत्र भविष्यति ।कुरु रामकथां पुण्यां श्लोकबद्धां मनोरमाम् ।।1.2.35।।

Trong thi phẩm này, lời ngài sẽ không có một câu nào là hư vọng. Hãy làm nên Rāma‑kathā thanh tịnh, kết thành những śloka, mỹ diệu và làm vui lòng người nghe.

Verse 36

यावत् स्थास्यन्ति गिरयस्सरितश्च महीतले । तावद्रामायणकथा लोकेषु प्रचरिष्यति ।।1.2.36।।

Chừng nào núi non và sông ngòi còn đứng vững trên mặt đất, chừng ấy câu chuyện Rāmāyaṇa sẽ còn lưu truyền khắp các cõi.

Verse 37

यावद्रामायणकथा त्वत्कृता प्रचरिष्यति ।तावदूर्ध्वमधश्च त्वं मल्लोकेषु निवत्स्यसि ।।1.2.37।।

Chừng nào câu chuyện Rāmāyaṇa do chính ngươi trước tác còn được truyền bá khắp nơi, chừng ấy ngươi sẽ cư ngụ trong các cõi của Ta—trên cao và dưới thấp.

Verse 38

इत्युक्त्वा भगवान्ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत ।ततस्सशिष्यो भगवान्मुनिर्विस्मयमाययौ ।।1.2.38।।

Nói xong như vậy, Đức Thế Tôn Phạm Thiên (Brahmā) liền ẩn mất ngay tại chỗ. Bấy giờ bậc Thánh hiền Muni (Vālmīki), cùng các đệ tử, tràn đầy kinh ngạc.

Verse 39

तस्य शिष्यास्ततस्सर्वे जगुश्श्लोकमिमं पुन: ।मुहुर्मुहु: प्रीयमाणा: प्राहुश्च भृशविस्मिता: ।।1.2.39।।

Bấy giờ tất cả các đệ tử của ngài lại nhiều lần cất lên chính bài śloka ấy. Hết lần này đến lần khác, hoan hỷ và vô cùng kinh ngạc, họ vẫn không ngừng nhắc lại.

Verse 40

समाक्षरैश्चतुर्भिर्य: पादैर्गीतो महर्षिणा । सोऽनुव्याहरणाद्भूयश्श्लोकश्श्लोकत्वमागत: ।।1.2.40।।

Lời ấy, do bậc đại thánh tri (mahārṣi) cất lên thành bốn câu với số âm tiết cân bằng, nhờ được tụng niệm lặp lại mà càng thêm vững lập, trở thành ‘śloka’ nơi thế gian.

Verse 41

तस्य बुद्धिरियं जाता वाल्मीकेर्भावितात्मन: ।कृत्स्नं रामायणं काव्यमीदृशै: करवाण्यहम् ।।1.2.41।।

Bấy giờ, nơi hiền thánh Vālmīki, bậc tự tâm đã được tu tập, liền khởi lên quyết định này: “Ta sẽ soạn trọn thiên trường ca mang danh Rāmāyaṇa, theo chính thể thơ như vậy.”

Verse 42

उदारवृत्तार्थपदैर्मनोरमैःतदास्य रामस्य चकारकीर्तिमान् ।समाक्षरैश्श्लोकशतैर्यशस्विनो यशस्करं काव्यमुदारधीर्मुनि: ।।1.2.42।।

Bấy giờ, vị hiền triết danh tiếng, tâm lượng rộng lớn, đã làm nên vinh danh của Rāma: một thi phẩm rạng rỡ, ban phúc danh tiếng; gồm hàng trăm śloka cân xứng âm tiết, với lời văn cao nhã, ý nghĩa đẹp đẽ, làm say lòng người.

Verse 43

तदुपगतसमाससन्धियोगंसममधुरोपनतार्थवाक्यबद्धम् ।रघुवरचरितं मुनिप्रणीतंदशशिरसश्च वधं निशामयध्वम् ।।1.2.43।।

Xin hãy lắng nghe thiên truyện về bậc tối thắng trong dòng Raghu—do bậc Muni trước tác—được dệt bằng những hợp từ khéo kết và âm vận hòa hợp, ràng buộc trong câu văn mà nghĩa hiện ra rõ ràng, ngọt lành; và cả cuộc diệt trừ kẻ mười đầu nữa.

Verse 44

“Này Bharadvāja, hãy nhìn bến tắm này: trong sạch, không bùn nhơ; khả ái, nước trong lặng—tựa như tâm của người thiện lành.”