HomeRamayanaBala KandaSarga 2Shloka 21
Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Bala Kanda, Sarga 2, Shloka 21

द्वितीयः सर्गः — श्लोकप्रादुर्भावः

The Manifestation of the Śloka

भरद्वाजस्ततश्शिष्यो विनीतश्श्रुतवान्मुनेः ।कलशं पूर्णमादाय पृष्ठतोऽनुजगाम ह ।।1.2.21।।

bharadvājas tataḥ śiṣyo vinītaḥ śrutavān muneḥ | kalaśaṃ pūrṇam ādāya pṛṣṭhato ’nujagāma ha ||1.2.21||

Rồi Bharadvāja, đệ tử của bậc muni—khiêm cung và uyên bác—bưng một bình nước đầy, đi theo phía sau.

भरद्वाजःBharadvaja
भरद्वाजः:
कर्ता
TypeNoun
Rootभरद्वाज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्
ततःthen; thereafter
ततः:
सम्बन्ध/अधिकरण (काल-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्ययम् (काल/क्रमवाचक-अव्ययम्)
शिष्यःdisciple
शिष्यः:
कर्ता (भरद्वाजस्य विशेष्यः)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
विनीतःhumble; well-disciplined
विनीतः:
विशेषणम् (शिष्यस्य)
TypeAdjective
Rootविनीत (प्रातिपदिक; √नी (धातु) + वि उपसर्ग, क्त-प्रत्ययः)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम्
श्रुतवान्learned; well-heard (in scriptures)
श्रुतवान्:
विशेषणम् (शिष्यस्य)
TypeAdjective
Rootश्रुतवत् (प्रातिपदिक; √श्रु (धातु) + क्तवत्-प्रत्ययः)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्तवत्-प्रत्ययान्त-विशेषणम्
मुनेःof the sage
मुनेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्धे), एकवचनम्
कलशम्water-pot; pitcher
कलशम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्
पूर्णम्full; filled
पूर्णम्:
विशेषणम् (कर्मणः)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक; √पॄ (धातु) + क्त-प्रत्ययः)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम् (कलशस्य)
आदायhaving taken; carrying
आदाय:
पूर्वक्रिया (अनुजगाम-क्रियायाः)
TypeVerb
Rootआ + √दा (धातु) (ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययः)
Formअव्यय-क्रियाविशेषणम्; क्त्वान्त/ल्यपन्त-रूपम् (पूर्वकालिक-क्रिया) — “having taken/carrying”
पृष्ठतःbehind
पृष्ठतः:
अधिकरण (देश-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootपृष्ठतः (अव्यय; पृष्ठ-शब्दात् तसिल्)
Formअव्ययम् (देशवाचक-अव्ययम्: “behind/from behind”)
अनुजगामfollowed
अनुजगाम:
क्रिया
TypeVerb
Rootअनु + √गम् (धातु)
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
indeed; (emphatic particle)
:
निपात (अर्थ-प्रबलनम्)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्ययम् (निपातः; पदपूरण/वृत्त्यर्थः)

Then saint Bharadwaja, his disciple humble and learned in scriptures, followed him with a pitcher full (of water).

V
Vālmīki
B
Bharadvāja
K
kalaśa (water-pot)

FAQs

Śiṣya-dharma: disciplined service to one’s teacher, joined with learning and humility, is presented as a righteous way of life.

As Vālmīki returns from the sacred spot, his disciple Bharadvāja accompanies him, carrying water.

Bharadvāja’s humility, obedience, and readiness to serve—paired with scriptural learning.