Adhyaya 48: The Emanation of Beings from Brahma: Night, Day, Twilight, and the Orders of Creation

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे प्राकृतवैकृतसर्गो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः । अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः— क्रौष्टुकिरुवाच— समासात् कथिता सृष्टिः सम्यग् भगवता मम । देवादीनां भवं ब्रह्मन् विस्तरात्तु ब्रवीहि मे ॥

Như vậy, trong Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, chương bốn mươi bảy mang tên “Sáng tạo Prākṛta và Vaikṛta” kết thúc. Chương bốn mươi tám bắt đầu. Krauṣṭuki thưa: “Sự sáng tạo đã được Đấng Thế Tôn giảng cho tôi đúng đắn một cách vắn tắt. Bạch Bà-la-môn, xin hãy nói chi tiết về nguồn gốc của chư thiên và các loài khác.”

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच कुशलाकुशलैर्ब्रह्मन् भाविता पूर्वकर्मभिः । ख्याता तथा ह्यनिर्मुक्ताः प्रलये ह्युपसंहृताः ॥

Mārkaṇḍeya nói: Hỡi Bà-la-môn, các hữu tình được định hình bởi nghiệp quá khứ—bởi điều thiện và điều bất thiện. Do vậy chúng được biết đến đúng theo tính chất ấy; chúng không được giải thoát khỏi sự điều kiện hóa đó, và vào lúc tan hoại, chúng quả thật lại bị thu nhiếp trở về.

Verse 3

देवाद्याः स्थावरान्ताश्च प्रजा ब्रह्मंश्चतुर्विधाः । ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसास्तदा ॥

Hỡi Bà-la-môn, các loài thọ sinh—từ chư thiên cho đến các loài bất động—có bốn hạng. Khi Brahmā đang thực hiện công cuộc sáng tạo, chúng liền phát sinh như những hữu tình do tâm sinh (mānasa).

Verse 4

ततो देवासुरान् पितॄन् मानुषांश्च चतुष्टयम् । सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत् ॥

Bấy giờ, muốn tạo lập bốn hạng—chư thiên, a-tu-la, các Pitṛ (tổ linh), và loài người—Prajāpati liền đem chính tự ngã của mình chuyên chú vào công việc ấy.

Verse 5

युक्तात्मनस्तमोमात्रा उद्रिक्ता भूत्त् प्रजापतेः । सिसृक्षोर्जघनात् पूर्वमसुरा जज्ञिरे ततः ॥

Khi Prajāpati chuyên chú vào việc sáng tạo mà tính tamas (u tối) trội hơn, các a-tu-la liền sinh ra trước nhất, từ phần phía sau của Ngài.

Verse 6

उत्ससर्ज ततस्तां तु तमोमात्रात्मिकां तनुम् । सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत ॥

Rồi Ngài từ bỏ thân ấy, vốn chủ yếu cấu thành bởi tamas. Khi thân ấy bị Ngài vứt bỏ, Đêm liền sinh khởi ngay tức khắc.

Verse 7

अन्यां तनुमुपादाय सिसृक्षुः प्रीतिमाप सः । सत्त्वोद्रेकास्ततो देवा मुखतस्तस्य जज्ञिरे ॥

Mang lấy một thân khác, Ngài—với ý muốn sáng tạo—liền hoan hỷ. Rồi, khi sattva trội hơn, các chư thiên được sinh ra từ miệng của Ngài.

Verse 8

उत्ससर्ज च भूतेशस्तनुं तामप्यसौ विभुः । सा चापविद्धा दिवसṃ सत्त्वप्रायमजायत ॥

Vị Đại Chúa tể của muôn loài cũng bỏ thân ấy. Khi thân ấy bị xả bỏ, “Ban ngày” hiện khởi, với sattva làm chủ đạo.

Verse 9

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततोऽन्यां जगृहे तनुम् । पितृवन्मन्यमानस्य पितरस्तस्य जज्ञिरे ॥

Rồi Ngài mang lấy một thân khác, thuần nhất là sattva. Khi Ngài tư duy theo thể thức như các Pitṛ, thì các Pitṛs (Tổ linh) được sinh ra từ Ngài.

Verse 10

सृष्ट्वा पितॄन् उत्ससर्ज तनुं तामपि स प्रभुः । सा चोत्सृष्टाभवत् सन्ध्या दिवानक्तान्तरस्थिताः ॥

Sau khi tạo ra các Pitṛs, vị Chúa tể ấy cũng xả bỏ thân đó; khi được buông bỏ, nó trở thành Hoàng hôn, ở giữa ngày và đêm.

Verse 11

रजोमात्रात्मिकामन्यां तनुं भेजेऽथ स प्रभुः । ततो मनुष्याः सम्भूता रजोमात्रासमुद्भवाः ॥

Rồi vị Chúa tể ấy mang lấy một thân khác làm bằng rajas; từ đó loài người phát sinh, sinh ra theo lượng phần của rajas.

Verse 12

सृष्ट्वा मनुष्याञ् स विभुरुत्ससर्ज तनुं ततः । ज्योत्स्ना समभवत् सा च नक्तान्तेऽहर्मुखे च या ॥

Sau khi tạo ra loài người, Đấng Chúa Tể bao trùm khắp ấy liền rũ bỏ một thân thể. Từ thân ấy phát sinh ánh trăng (jyotsnā), hiện ra vào cuối đêm và lúc mở đầu ngày mới.

Verse 13

इत्येतास्तनवस्तस्य देवदेवस्य धीमतः । ख्याता रात्र्यहनी चैव सन्ध्या ज्योत्स्ना च वै द्विज ॥

Vì thế, các “thân” của Đấng Chúa Tể minh triết, Chúa của chư thiên, được tuyên thuyết là: đêm và ngày, hoàng hôn/bình minh (sandhyā), và ánh trăng (jyotsnā), hỡi bậc lưỡng sinh.

Verse 14

ज्योत्स्ना सन्ध्या तथैवाह—सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम् । तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मात् त्रियामिका ॥

Ánh trăng và thời khắc giao thời (sandhyā), và cũng như vậy (ban ngày), được nói là cấu thành chủ yếu bởi sattva—tổng cộng là ba. Đêm được cấu thành chủ yếu bởi tamas; vì thế gọi là “triyāmā” (ba canh).

Verse 15

तस्माद् देवा दिवा रात्रावसुरास्तु बलान्विताः । ज्योत्स्नागमे च मनुजाः सन्ध्यायां पितरस्तथा ॥

Vì vậy chư thiên mạnh vào ban ngày, còn asura mạnh vào ban đêm. Khi ánh trăng đến, loài người (trở nên) mạnh; và vào lúc sandhyā, các Pitṛ (tổ tiên) cũng vậy (mạnh).

Verse 16

भवन्ति बलिनोऽधृष्या विपक्षाणां न संशयः । तद्विपर्यमासाद्य प्रयान्ति च विपर्ययम् ॥

Họ trở nên mạnh mẽ và không thể bị đối phương khuất phục—điều ấy không còn nghi ngờ. Nhưng khi thời/duyên trái ngược đến, chính họ cũng chịu sự đảo chiều.

Verse 17

ज्योत्स्नो रात्र्यहनी सन्ध्या चत्वार्येतानि वै प्रभोः । ब्रह्मणस्तु शरीराणि त्रिगुणोपश्रितानि तु ॥

Ánh trăng, đêm và ngày, cùng thời khắc hoàng hôn—bốn điều ấy quả thật là các thân của Đấng Chúa Tể; đó là những thân của Phạm Thiên (Brahmā), nương trên ba guṇa.

Verse 18

चत्वार्येतान्यथोत्पाद्य तनुमन्यां प्रजापतिः । रजस्तमोमयीं रात्रौ जगृहे क्षुत्तृडन्वितः ॥

Sau khi tạo ra bốn thân ấy, Prajāpati lại mang một thân khác vào ban đêm—kết bởi rajas và tamas—đầy đủ đói và khát.

Verse 19

तदन्धकारे क्षुत्क्षामानसृजद् भगवानजः । विरूपान् श्मश्रुलानत्तुमारब्धास्ते च तां तनुम् ॥

Trong bóng tối ấy, Đấng Phúc Lành Vô Sinh (Aja) tạo ra các loài bị đói làm cho tiều tụy—hình dạng méo mó và râu ria; rồi chúng bắt đầu toan nuốt lấy thân ấy.

Verse 20

रक्षाम इति तेभ्योऽन्ये य ऊचुस्ते तु राक्षसाः । खादाम इति ये चोचुस्ते यक्षा यक्षणात् द्विज ॥

Trong số họ, kẻ nói: ‘Hãy bảo hộ (nó)’ thì trở thành Rākṣasa. Kẻ nói: ‘Hãy ăn (nó)’ thì trở thành Yakṣa—được gọi như vậy theo hành vi ăn nuốt, hỡi bậc nhị sinh.

Verse 21

तान् दृष्ट्वा ह्यप्रियेनास्य केशाः शीर्यन्त वेधसः । समारोहणहीनाश्च शिरसो ब्रह्मणस्तु ते ॥

Thấy họ, nơi Đấng Tạo Hóa (Vedhas) khởi lên sự bất mãn, và tóc của Ngài rụng xuống. Vì thế, những cái đầu ấy của Phạm Thiên trở nên không tóc (hói).

Verse 22

सर्पणात्तेऽभवन् सर्पा हीनत्वादहयः स्मृताः । सर्पान् दृष्ट्वा ततः क्रोधात् क्रोधात्मानो विनिर्ममे ॥

Do dáng bò trườn của chúng mà chúng được gọi là “rắn”; và vì sự thấp hèn của chúng nên còn được ghi nhớ là “ahayaḥ”. Thấy loài rắn ấy, Ngài nổi giận và từ cơn phẫn nộ đã tạo ra những hữu tình có bản tính chính là sự giận dữ.

Verse 23

वर्णेन कपिलेनोग्रास्ते भूताः पिशिताशनाः । ध्यायतो गां ततस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे सुताः ॥

Những hữu thể dữ tợn ấy, sắc vàng nâu, đã trở thành loài ăn thịt. Rồi khi Ngài quán tưởng về con bò, các Gandharva được sinh ra như những người con trai của Ngài.

Verse 24

जज्ञिरे पिबतो वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः । अष्टास्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः ॥

Họ được sinh ra khi Ngài “uống vào” lời nói; vì thế họ được ghi nhớ là Gandharva. Khi tám “thai tạng” (các trật tự) thần linh ấy đã được tạo lập, thì Ngài (Đấng Chủ Tể) [tiếp tục theo đó].

Verse 25

ततः स्वदेहतोऽन्यानि वयांसि पशवोऽसृजत् । मुखतोऽजाः ससर्जाथ वक्षसश्चावयोऽसृजत् ॥

Rồi từ chính thân thể mình, Ngài tạo ra các loài chim và các loài thú khác. Từ miệng Ngài tạo ra dê, và từ ngực Ngài tạo ra cừu.

Verse 26

गावश्चैवोदराद् ब्रह्मा पार्श्वाभ्याञ्च विनिर्ममे । पद्भ्याञ्चाश्वान् स मातङ्गान् रासबान् शशकान् मृगान् ॥

Và Brahmā nặn ra bò từ bụng Ngài, cũng như từ hai bên sườn Ngài. Từ đôi chân, Ngài sinh ra ngựa, voi, lừa, thỏ rừng và nai.

Verse 27

उष्ट्रानश्वतरांश्चैव नानारूपाश्च जातयः । ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे ॥

Lạc đà và la (mule) cũng như nhiều loài khác với hình dạng sai biệt đều được tạo thành. Các cây thuốc—mang quả và rễ—được sinh ra từ lông của Ngài.

Verse 28

एवं पश्वोषधीः सृष्ट्वा ह्ययजच्चाध्वरे विभुः । तस्मादादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखे तदा ॥

Như vậy, sau khi tạo ra các loài vật và cây thuốc, Đức Chúa (Prabhu) đã cử hành tế lễ theo nghi quỹ. Vì thế, ngay từ khởi đầu của một kiếp (kalpa)—tức lúc mở đầu Tretā-yuga—trật tự tế tự này đã được thiết lập.

Verse 29

गौरजः पुरुषो मेषो अश्वाश्वतरगर्दभाः । एतान् ग्राम्यान् पशूनाहुरारण्यांश्च निबोध मे ॥

Bò, dê, người, cừu đực, ngựa, la (mule) và lừa—những loài ấy được tuyên bố là gia súc. Nay hãy từ ta mà hiểu rõ những loài thuộc về hoang dã.

Verse 30

श्वापदं द्विखुरं हस्ती वानराः पक्षिपञ्चमाः । औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः ॥

Thú dữ ăn mồi, loài móng chẻ, voi, khỉ—chim là nhóm thứ năm; loài thủy sinh là nhóm thứ sáu; và nhóm thứ bảy là loài bò sát/loài trườn bò.

Verse 31

गायत्रीञ्च ऋचञ्चैव त्रिवृत् सोमं रथन्तरम् । अग्निष्टोमञ्च यज्ञानां निर्ममे प्रथमांमुखात् ॥

Từ miệng tối thượng, Ngài đã tạo ra Gāyatrī và các thánh tụng Ṛk, Trivṛt, Soma, Rathantara, và trong các tế lễ có Agniṣṭoma.

Verse 32

यजूṃषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा । बृहत्साम तथोकथञ्च दक्षिणादसृजन्मुखात् ॥

Từ khuôn mặt phương Nam của Ngài, Ngài phát xuất các công thức Yajus, thể thơ Triṣṭubh, stoma mười lăm bậc, và Bṛhat sāman (thánh ca), cùng với dakṣiṇā, lễ vật thù lao tế tự.

Verse 33

सामानि जगतीच्छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा । वैरूपमतिरात्रञ्च निर्ममे पश्चिमान्मुखात् ॥

Từ khuôn mặt phương Tây của Ngài, Ngài tạo tác các thánh ca Sāman, thể thơ Jagatī, stoma mười lăm bậc, và cả Vairūpa (thể stoma/điệu tụng) cùng nghi lễ Atirātra (Soma suốt đêm).

Verse 34

एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामाणमेव च । अनुष्टुभं सवैराजमुत्तरादसृजन्मुखात् ॥

Từ khuôn mặt phương Bắc của Ngài, Ngài phát xuất Atharvan (Atharvaveda), Ekaviṃśa (stoma hai mươi mốt bậc), nghi lễ Āptoryāma, thể thơ Anuṣṭubh, và Vairāja (thể stoma/điệu tụng).

Verse 35

विद्युतोऽशनिमेघाश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च । वयांसि च ससर्जादौ कल्पस्य भगवान् विभुः ॥

Vào lúc khởi đầu của một kiếp (kalpa), Đấng Thế Tôn, Chúa Tể thấm khắp, đã tạo ra chớp, sấm và mây, ánh đỏ rực và cầu vồng, và cả loài chim nữa.

Verse 36

उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे । सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवासुरपितॄन् प्रजाः ॥

Từ các chi thể của Ngài sinh ra các loài hữu tình cao và thấp. Trước hết, Ngài tạo lập bộ bốn: chư thiên, asura, các pitṛ (tổ linh), và chúng sinh hậu duệ; rồi Ngài tiến hành thêm nữa.

Verse 37

ततोऽसृजत स भूतानि स्थावराणि चराणि च । यक्षान् पिशाचान् गन्धर्वांस्तथैवाप्सरसांगणान् ॥

Rồi Ngài tạo ra các loài hữu tình bất động và động: yakṣa, piśāca, gandharva, và cũng vậy các đoàn apsaras.

Verse 38

नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान् । अव्ययं च व्ययं चैव यदिदं स्थाणुजङ्गमम् ॥

Con người, kinnara, rākṣasa, chim muông, gia súc, thú rừng và loài rắn—quả thật, bất cứ gì tồn tại như bất động hay động—(Ngài tạo ra) cả bất hoại lẫn hoại diệt.

Verse 39

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टेः प्रतिपेदिरे । तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः ॥

Những hành nghiệp mà các hữu tình ấy đã thọ trì trước cuộc tạo hóa (trước), chính những khuynh hướng ấy họ lại tiếp nhận, vì được tạo ra lặp đi lặp lại, hết lần này đến lần khác.

Verse 40

हिंस्त्राहिंस्त्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते ॥

Đối với bạo lực và bất bạo lực, hiền hòa và tàn bạo, dharma và adharma, chân thật và hư vọng—chúng sinh hành xử theo đúng những trạng thái đã huân tập; vì thế, chính khuynh hướng ấy trở nên đáng ưa đối với mỗi người.

Verse 41

इन्द्रियार्तेषु भूतेषु शरीरेषु च स प्रभुः । नानात्वं विनियोगञ्च धातैव व्यदधात् स्वयम् ॥

Trong các đối tượng của giác quan, trong các đại chủng, và trong thân thể, chính Đấng ấy—Đấng an bài (Dhātṛ)—tự mình thiết lập sự sai biệt và sự phân định chức năng riêng biệt.

Verse 42

नाम रूपञ्च भूतानां कृत्यानाञ्च प्रपञ्चनम् । वेदशब्देभ्य एवाऽऽदौ देवादीनाञ्चकार सः ॥

Ngay từ thuở ban sơ, Phạm Thiên (Brahmā) đã dùng âm thanh của Veda mà tạo lập sự hiển lộ tường tận của danh và sắc cho các loài hữu tình; đồng thời Ngài cũng thiết định trật tự của các nghi lễ và hành vi, khởi đầu từ chư thiên v.v.

Verse 43

ऋषीणां नामधेयानि याश्च देवेषु सृष्टयः । शर्वर्यन्ते प्रसूतानामन्येषाञ्च ददाति सः ॥

Ngài đặt định danh xưng của các bậc hiền triết (ṛṣi) và các loại tạo tác khác nhau trong hàng chư thiên; cũng vậy, Ngài ban (tên gọi/nơi chốn) cho những người sinh trong dòng ‘Śarvarī’ và cho những kẻ khác nữa.

Verse 44

यथार्तावृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावाः युगादिषु ॥

Cũng như những dấu hiệu đặc thù của các mùa lần lượt hiện ra dưới nhiều hình thức—chính những khuôn mẫu ấy lặp đi lặp lại—thì các hoàn cảnh và trạng thái cũng tái diễn vào lúc khởi đầu của các yuga.

Verse 45

एवंविधाः सृष्टयस्तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । शर्वर्यन्ते प्रबुद्धस्य कल्पे कल्पे भवन्ति वै ॥

Những loại tạo tác như thế quả thật thuộc về Phạm Thiên, đấng có nguồn gốc từ Vô hiển (avyakta); khi Ngài thức tỉnh, chúng phát sinh trong mọi kalpa—kalpa nối tiếp kalpa.