Shloka 28

Adhyaya 48 — The Emanation of Beings from Brahma: Night, Day, Twilight, and the Orders of Creation

Sanskrit

एवं पश्वोषधीः सृष्ट्वा ह्ययजच्चाध्वरे विभुः ।

तस्मादादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखे तदा ॥

Transliteration

evaṃ paśvoṣadhīḥ sṛṣṭvā hy ayajac cādhvare vibhuḥ | tasmād ādau tu kalpasya tretāyugamukhe tadā ||

Translation

Như vậy, sau khi tạo ra các loài vật và cây thuốc, Đức Chúa (Prabhu) đã cử hành tế lễ theo nghi quỹ. Vì thế, ngay từ khởi đầu của một kiếp (kalpa)—tức lúc mở đầu Tretā-yuga—trật tự tế tự này đã được thiết lập.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)

• पशु-ओषधीः: animals and plants
• पशु-ओषधीः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक) + ओषधि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (ओषधि-प्रधान), द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; द्वन्द्व-समास

• सृष्ट्वा: having created
• सृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), ‘having created’

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; causal/emphatic)

• अयजत्: he performed sacrifice
• अयजत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अध्वरे: in the sacrifice/ritual
• अध्वरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• विभुः: the Lord/the mighty one
• विभुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु/अपादान), एकवचन

• आदौ: at the beginning
• आदौ: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘in the beginning’

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वय-निपात (particle: but/indeed)

• कल्पस्य: of the aeon (kalpa)
• कल्पस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• त्रेता-युग-मुखे: at the opening of the Tretā age
• त्रेता-युग-मुखे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रेता (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘at the beginning of the Tretā-yuga’)

• तदा: then
• तदा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

Speakers

• Narratorial cosmology within Markandeya Purana’s discourse frame (exact speaker depends on edition’s framing dialogue)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Brahmā (as ritual initiator/creator)

Key Themes

• Cosmology
• Sarga
• Yajña
• Yuga chronology
• Ritual origins

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Creation is not complete without yajña: the cosmos is sustained through reciprocal offering (ṛta), linking ecology (plants/animals) with ritual responsibility.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sarga with an explicit bridge to yuga-structure and ritual order; it gestures toward the Purāṇic concern with time-cycles (kalpa/yuga), though not a full Manvantara passage here.

What is the esoteric significance?

Yajña is the inner act of offering (ego into awareness) mirrored outwardly; placing it at Tretā’s ‘mouth’ indicates the rise of formal ritualism as consciousness externalizes into structured dharma.