Adhyaya 44: Subahu’s Counsel to the King of Kashi and Alarka’s Renunciation through Yoga

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे अरिष्टकथनं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः । चतुःचत्वारिंशोऽध्यायः । सुबाहुरुवाच— यदर्थं नृपशार्दूल ! त्वामहं शरणं गतः । तन्मया सकलं प्राप्तं यास्यामि त्वं सुखी भव ॥

Như vậy, trong Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, chương bốn mươi ba mang tên “Tường thuật về Ariṣṭa” kết thúc. Nay bắt đầu chương bốn mươi bốn. Subāhu nói: “Vì mục đích ấy, hỡi bậc hổ trong hàng vua chúa, ta đã đến nương tựa nơi ngài—toàn bộ mục tiêu đó ta đã đạt được. Ta xin cáo lui; nguyện ngài an lạc.”

Verse 2

काखिराज उवाच— किं निमित्तं भवान् प्राप्तो निष्पन्नोऽर्थश्च कस्तव । सुबाहो ! तन्ममाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे ॥

Kākhirāja nói: “Vì cớ gì ông đến, và mục đích nào đã được thành tựu cho ông? Hỡi Subāhu, hãy nói cho ta điều ấy—vì ta rất lấy làm hiếu kỳ.”

Verse 3

समाक्रान्तमलर्केण पितृपैतामहं महत् । राज्यं देहीति निर्जित्य त्वयाहमभिचोदितः ॥

Vương quốc tổ tiên vĩ đại của ta—của cha ta và các bậc tiền nhân—đã bị Alarka chiếm đoạt. Sau khi ngài đã chinh phục (ông ta), ngài lại thúc giục ta, nói rằng: “Hãy trao (ông ta) vương quốc!”

Verse 4

ततो मया समाक्रम्य राज्यमस्यानुजस्य ते । एतत्ते बलमानितं तद्भुङ्क्ष्वस्वकुलोचितम् ॥

Rồi ta đã chiếm lấy vương quốc của người em út của ngài đây. Ta đem đến cho ngài đạo quân/sức mạnh này; xin ngài thụ hưởng và sử dụng, đúng như điều xứng hợp với dòng dõi của ngài.

Verse 5

सुबाहुरुवाच काशिराज ! निबोध त्वं यदर्थमयमुद्यमः । कृतो मया भवान्श्चैव कारितोऽत्यन्तमुद्यमम् ॥

Subāhu nói: “Tâu Đại vương xứ Kāśī, xin hiểu vì mục đích nào mà trẫm đã khởi sự nỗ lực này—và vì sao trẫm cũng thúc giục bệ hạ gắng sức đến mức tối đa.”

Verse 6

भ्राता ममायं ग्राम्येषु सक्तो भोगेषु तत्त्ववित् । विमूढौ बोधवन्तौ च भ्रातरावग्रजौ मम ॥

“Người em của ta đây tuy là kẻ biết chân lý, nhưng lại vướng mắc vào lạc thú thôn dã/đời thường. Còn hai người anh cả của ta thì vừa bị mê lầm—mà vẫn là những người có hiểu biết.”

Verse 7

तयोर्मम च यन्मात्रा बाल्ये स्तन्यं यथा मुखे । तथावबोधो विन्यस्तः कर्णयोरवनिपते ॥

“Cũng như thuở ấu thơ, mẹ chúng ta đặt sữa vào miệng chúng ta, thì cũng vậy, tâu Chúa tể của cõi đất, bà đã đặt sự hiểu biết vào tai chúng ta.”

Verse 8

तयोर्मम च विज्ञेयाः पदार्था ये मता नृभिः । प्राकाश्यं मनसो नीतास्ते मात्रा नास्य पार्थिव ॥

“Bất cứ ‘đối tượng/ý nghĩa’ nào mà con người cho là đáng biết, thì chính những điều ấy, tâu Đại vương, mẹ chúng ta đã đem soi sáng trong tâm trí chúng ta.”

Verse 9

यथैकमर्थे यातानामेकस्मिन्नवसीदति । दुःखं भवति साधूनां ततास्माकं महीपते ॥

“Cũng như những người cùng lên đường vì một mục đích duy nhất, khi một người chùn bước thì đó là nỗi buồn của bậc thiện—thì đối với chúng ta cũng vậy, tâu Đại vương.”

Verse 10

गार्हस्थ्यमोहमापन्ने सीदत्यस्मिन्नरेश्वर । सम्बन्धिन्यस्य देहस्य बिभ्रति भ्रातृकल्पनाम् ॥

Khi người này sa vào mê vọng của đời sống gia thất, hỡi bậc chúa tể của loài người, người ấy chìm xuống—tưởng rằng có “tình huynh đệ” và các mối thân thuộc đối với thân này cùng những ràng buộc của nó.

Verse 11

ततो मया विनिश्चित्य दुःखाद्वैराग्यभावना । भविष्यतीत्यस्य भवानित्युद्योगाय संश्रितः ॥

Vì vậy, xét rằng từ nỗi khổ sẽ nảy sinh nơi người ấy sự tu tập ly tham (vi-rāga), ta đã nương tựa nơi ngài (như một đồng minh) cho công việc này.

Verse 12

तदस्य दुःखाद्वैराग्यं सम्बोधादवनिपते । समुद्भूतं कृतं कार्यं भद्रं तेऽस्तु व्रजाम्यहम् ॥

Như vậy, từ khổ đau—và từ sự tỉnh thức—nơi người ấy đã khởi lên ly tham, hỡi Đại vương. Việc đã thành. Nguyện điều lành thuộc về ngài; ta xin cáo biệt.

Verse 13

उष्ट्वा मदालसागर्भे पीत्वा सत्सास्तथा स्तनम् । नान्यनारीसुतैर्यातं वर्त्म यात्विति पार्थिव ॥

Hỡi Đại vương—ngài sinh từ lòng Madālasā và đã bú dòng sữa của bà (cùng lời giáo huấn của bậc thiện)—hãy tiến bước trên con đường mà con trai của những người đàn bà khác chưa từng đi qua.

Verse 14

विचार्य तन्मया सर्वं युष्मत्संश्रयपूर्वकम् । कृतं तच्चापि निष्पन्नं प्रयास्ये सिद्धये पुनः ॥

Sau khi suy xét tất cả điều ấy, và trước hết nương cậy nơi ngài, ta đã hành động—và đã thành tựu. Nay ta sẽ lại tinh cần để đạt siddhi (thành tựu).

Verse 15

उपेक्ष्यते सीदमाणः स्वजनो बान्धवः सुहृत् । यैर्नरेन्द्र ! न तान् मन्ये सेन्द्रिया विकला हि ते ॥

“Kẻ nào bỏ mặc chính người thân của mình—bà con và bạn hữu—khi họ đang chìm trong khốn khổ, hỡi Đại vương, ta không xem họ là người đúng nghĩa; vì các căn và sự phân biệt đạo lý của họ đã bị tổn hại.”

Verse 16

सुहृदि स्वजने बन्धौ समर्थे योऽवसीदति । धर्मार्थकाममोक्षेभ्यो वाच्या स्ते तत्र न त्वसौ ॥

“Kẻ không làm tròn bổn phận đối với một người bạn hữu có năng lực, đối với người nhà hay bà con—kẻ ấy không xứng đáng được chỉ dạy dù chỉ về dharma, artha, kāma và mokṣa; lời dạy ấy chỉ nên nói với người xứng đáng, không phải với hắn.”

Verse 17

एतत् त्वत्सङ्गमाद् भू प ! मया कार्यं महत् कृतम् । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि ज्ञानभाग्भव सत्तम ॥

“Nhờ được gần gũi với Đại vương, ta đã thành tựu một mục đích lớn. Nguyện điều cát tường thuộc về ngài; ta xin cáo biệt. Hỡi bậc tối thắng trong loài người, hãy trở thành người đồng phần trong chân tri.”

Verse 18

काशिराज उवाच उपकारस्त्वया साधोः अलर्कस्य कृतो महान् । ममोपकाराय कथं न करोṣi स्वमानसम् ॥

“Vua xứ Kāśī nói: Ngài đã trợ giúp lớn lao cho bậc thánh Alarka. Vì sao ngài không cũng hướng tâm đến việc giúp đỡ ta như thế?”

Verse 19

फलदायी सतां सद्भिः सङ्गमो नाफलो यतः । तस्मात् तवत्संश्रयाद् युक्ता मया प्राप्ता समुन्नतिः ॥

“Gần gũi bậc hiền đức tất sinh quả; chưa từng là vô quả. Vì vậy, do nương tựa nơi ngài một cách đúng đắn, ta đã đạt được sự thăng tiến.”

Verse 20

सुबाहुरुवाच धर्मार्थकाममोक्षाख्यं पुरुषार्थचतुष्टयम् । तत्र धर्मार्थकामास्ते सकला हीयतेऽपरः ॥

Subāhu nói: Bốn mục tiêu của con người được gọi là dharma, artha, kāma và mokṣa. Trong đó, khi dharma, artha và kāma đều suy giảm, thì mục tiêu còn lại (mokṣa) là điều cần được cầu tìm.

Verse 21

तत्ते संक्षेपतो वक्ष्ये तदिहैकमनाः शृणु । श्रुत्वा च सम्यगालोच्य यतेथाः श्रेयसे नृप ॥

Ta sẽ nói với ngài một cách vắn tắt; hãy lắng nghe tại đây với tâm nhất điểm. Sau khi nghe và suy xét đúng đắn, hãy nỗ lực vì lợi ích tối thượng của mình, hỡi Đại vương.

Verse 22

ममेति प्रत्ययो भू प ! न कार्योऽहमिति त्वया । सम्यगालोच्य धर्मो हि धर्माभावे निराश्रयः ॥

Hỡi Đại vương, chớ nuôi dưỡng ý niệm “của ta”, cũng chớ nuôi dưỡng ngã tưởng “ta”. Hãy quán xét đúng đắn: dharma, khi không có dharma (tức thiếu nền tảng của nó), sẽ trở nên không chỗ nương tựa.

Verse 23

कस्याहमिति संज्ञेयमित्यालोच्य त्वयात्मना । बाह्यान्तर्गतं आलॊच्य आलॊच्यापररात्रिषु ॥

Hãy tự quán trong chính mình: “Cái ‘ta’ này phải hiểu là của ai (hay của cái gì)?” Xét cả điều bên ngoài lẫn bên trong—rồi suy niệm đi suy niệm lại, đêm này qua đêm khác.

Verse 24

अव्यक्तादिविशेषान्तम् अविकारम् अचेतनम् । व्यक्ताव्यक्तं त्वया ज्ञेयं ज्ञाता कश्चाहमित्युत ॥

Từ cái vô hiển (unmanifest) cho đến các sai biệt hữu hiển—tất cả những gì bất biến và vô tri—ngươi phải hiểu rõ toàn thể “hữu hiển và vô hiển” ấy; rồi khi đó (ngươi sẽ biết) “ta”, kẻ biết, thật sự là ai.

Verse 25

एतस्मिन्नेव विज्ञानॆ विज्ञान्तमखिलं त्वया । अनात्मन्यात्मविज्ञानमखे खमिति मूढता ॥

Nhờ chính tri kiến này, ngài đã biết mọi sự. Nhưng tìm tri kiến về Ngã (Ātman) trong cái phi-ngã (anātman)—như tìm bầu trời trong khoảng trống—chỉ là mê lầm thuần túy.

Verse 26

सोऽहं सर्वगतो भूप ! लोकसंव्यवहारतः । मयेदमुच्यते सर्वं त्वया पृष्टो व्रजाम्यहम् ॥

“Ta là Cái Ấy,” hỡi Đại vương—Đấng thấm khắp mọi nơi; tuy vậy, theo quy ước thế gian ta nói như thế. Được ngài hỏi, nay ta xin cáo biệt.

Verse 27

एवमुक्त्वा ययौ धीमान् ! सुबाहुः काशिभूमिपम् । काशिराजोऽपि संपूज्य सोऽलर्कं स्वपुरं ययौ ॥

Nói vậy xong, bậc hiền trí Subāhu rời khỏi vị quân vương xứ Kāśī. Còn vua Kāśī, sau khi kính lễ và đãi ngộ đúng phép, thì Alarka ấy cũng trở về thành của mình.

Verse 28

अलर्कोऽपि सुतं ज्येष्ठमभिषिच्य नराधिपम् । वनं जगाम सन्त्यक्तसर्वसङ्गः स्वसिद्धये ॥

Alarka cũng vậy: sau khi làm lễ quán đỉnh, lập người con trưởng làm vua, ngài vào rừng, từ bỏ mọi ràng buộc, để tự thành tựu đạo nghiệp của mình.

Verse 29

ततः कालेन महता निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । प्राप्य योगर्धिमतुलां परं निर्वाणमाप्तवान् ॥

Rồi về sau, trải qua thời gian dài, vượt khỏi mọi cặp đối đãi và không còn sở hữu, sau khi chứng đắc thành tựu yoga vô song, ngài đạt đến Niết-bàn tối thượng.

Verse 30

पश्यन् जगदिदं सर्वं सदेवासुरमानुषम् । पाशैर्गुणमयैर्बद्धं बध्यमानञ्च नित्यशः ॥

Ngài thấy toàn thế giới—chư thiên, a-tu-la và loài người—bị trói buộc bởi những thòng lọng do các guṇa kết thành, và cứ mãi bị trói đi trói lại không dứt.

Verse 31

पुत्रादिभ्रातृपुत्रादि-स्वपारक्यादिभावितैः । आकृष्यमाणं करणैर्दुःखार्तं भिन्नदर्शनम् ॥

(Ngài thấy thế gian) bị các căn kéo lôi, bị điều kiện hóa bởi những ý niệm như “con”, “con của anh em”, “của mình” và “của người”; bị sầu khổ bức bách, cái thấy bị phân mảnh.

Verse 32

अज्ञानपङ्कगर्भस्थमनुद्धारं महामतिः । आत्मानञ्च समुत्तीर्णं गाथामेतामगायत ॥

Bậc đại tâm, thấy chúng sinh chìm trong bùn lầy—tử cung của vô minh—mà chưa được cứu vớt, và thấy chính mình đã vượt qua, liền cất lên bài kệ này.

Verse 33

अहो कष्टं यदस्माभैः पूर्वं राज्यमनुष्ठितम् । इति पश्चान्मया ज्ञातं योगान्नास्ति परं सुखम् ॥

“Than ôi, thật đau xót thay: xưa kia ta đã gánh vác vương quyền!” Về sau ta mới ngộ rằng: không có hạnh phúc nào cao hơn yoga.

Verse 34

जड उवाच तातैनं त्वं समातिष्ठ मुक्तये योगमुत्तमम् । प्राप्स्यसे येन तद् ब्रह्म यत्र गत्वा न शोचसि ॥

Jaḍa nói: Này người thân mến, hãy thực hành yoga tối thượng này để được giải thoát. Nhờ đó, ngươi sẽ chứng đạt Brahman; đến nơi ấy rồi, ngươi không còn sầu muộn.

Verse 35

ततोऽहमपि यास्यामि किं यज्ञैः किं जपेन मे । कृतकृत्यस्य करणं ब्रह्मभावाय कल्पते ॥

“Vì vậy, ta cũng sẽ ra đi theo con đường xuất ly (saṃnyāsa). Ta cần gì tế lễ, cần gì tụng niệm (japa)? Với người đã làm xong điều phải làm, mọi ‘hành’ thêm nữa chỉ nhằm an trụ trong bản tính Phạm (Brahman).”

Verse 36

त्वत्तोऽनुज्ञामवाप्याहं निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । प्रयतिष्ये तथा मुक्तौ यथा यास्यामि निर्वृतिम् ॥

“Sau khi được người cho phép, ta—thoát khỏi các cặp đối đãi và không còn sở hữu—sẽ tinh tấn cầu giải thoát (mokṣa) theo cách để đạt an tịnh tối hậu, tựa như niết-bàn (nirvāṇa).”

Verse 37

पक्षिण ऊचुः एवमुक्त्वा स पितरं प्राप्यानुज्ञां ततश्च सः । ब्रह्मन् ! जगाम मेधावी परित्यक्तपरिग्रहः ॥

Chim chóc nói: “Nói như vậy rồi, và được cha mình cho phép, bậc hiền trí ấy, hỡi Bà-la-môn, đã ra đi, từ bỏ mọi tài vật.”

Verse 38

सोऽपि तस्य पिता तद्वत् क्रमेण सुमहामतिः । वानप्रस्थं समास्थाय चतुर्थाश्रममभ्यगात् ॥

“Cha ông cũng vậy, theo đúng thứ tự—vốn là người đại trí—đã vào giai đoạn sống rừng (vānaprastha), rồi sau đó đạt đến āśrama thứ tư (đời xuất gia/saṃnyāsa).”

Verse 39

तत्रात्मजं समासाद्य हित्वा बन्धं गुणादिकम् । प्राप सिद्धिं परां प्राज्ञस्तत्कालोपात्तसंमतिः ॥

“Tại đó, gặp lại con trai mình, và từ bỏ mọi ràng buộc bắt đầu từ các guṇa, bậc hiền trí ấy đạt thành tựu tối thượng—do niềm xác tín khởi lên đúng thời.”

Verse 40

एतत्ते कथितं ब्रह्मन् ! यत्पृष्टा भवता वयम् । सुविस्तरं यथावच्च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

Hỡi Bà-la-môn, điều ông đã hỏi chúng ta, chúng ta đã thuật lại cho ông đầy đủ và đúng đắn. Ông còn muốn nghe điều gì nữa?