Adhyaya 26: Madālasa Names Alarka and Reorients Him Toward Kshatriya Duty

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे मदालसोपाख्याने पञ्चविंशोऽध्यायः । षड्विंशोऽध्यायः । जड उवाच वर्धमानं सुतं सा तु राजपत्नी दिने दिने । तमुल्लापादिना बोधमनयन्निर्ममात्मकम् ॥

Như vậy kết thúc chương thứ hai mươi lăm trong đoạn chuyện Madālasā của Thánh thư Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa. Chương hai mươi sáu bắt đầu. Jaḍa nói: Ngày qua ngày, khi con trai lớn dần, hoàng hậu đã dùng những khúc hát ru và các lời dạy tương tự để dẫn dắt nó đến sự hiểu biết, khiến tâm tính không chấp thủ, không ham sở hữu.

Verse 2

यथायथं बलं लेभे यथा लेभे मतिं पितुः । तथा तथात्मबोधञ्च सोऽवापन्मातृभाषितैः ॥

Khi dần dần trở nên cường tráng, và khi đạt được sự hiểu biết xứng hợp với dòng dõi của phụ vương, thì cũng nhờ lời của mẫu thân mà chàng đạt đến tự tri—sự nhận biết về chính mình.

Verse 3

इत्थं तया स तनयो जन्मप्रभृति बोधितः । चकार न मतिं प्राज्ञो गार्हस्थ्यं प्रति निर्ममः ॥

Được nàng giáo huấn từ thuở sơ sinh, người con trai hiền trí ấy—không chấp thủ—đã không hướng tâm đến đời sống gia chủ (gṛhastha).

Verse 4

द्वितीयोऽस्याः सुतो जज्ञे तस्य नामाकरोत्पिता । सुबाहुरयमित्युक्ते सा जाहास मदालसा ॥

Rồi một người con trai thứ hai sinh ra cho nàng. Phụ vương đặt tên cho nó; khi người ta nói: “Đứa này là Subāhu,” thì Madālasā bật cười.

Verse 5

तमप्येवं यथापूर्वं बालमुल्लापनादिना । प्राह बाल्यात् स च प्राप तथा बोधं माहामतिः ॥

Đối với đứa ấy cũng vậy, như trước, từ thuở ấu thơ nàng đã nói bằng những khúc hát ru và lời dạy tương tự; và chàng—bậc đại tâm—đạt được cùng một sự hiểu biết ấy.

Verse 6

तृतीयं तनयं जातं स राजा शत्रुमर्दनम् । यदाह तेन सा सुभ्रूर्जहासातिचिरं पुनः ॥

Khi người con trai thứ ba ra đời, nhà vua đặt tên là “Śatrumardana” (Kẻ nghiền nát quân thù). Vừa nói như vậy, hoàng hậu có hàng mày thanh tú lại cười rất lâu một lần nữa.

Verse 7

तथैव सोऽपि तन्वङ्ग्या बालत्वादवबोधितः । क्रियाश्चकार निष्कामो न किञ्चिदुपकारकम् ॥

Đứa trẻ ấy cũng vậy—được người mẹ thân hình mảnh mai dạy dỗ từ thuở ấu thơ—đã hành động không dục vọng, không làm điều gì nhằm mưu cầu lợi ích hay lợi lộc.

Verse 8

चतुर्थस्य सुतस्याथ चिकीर्षुर्नाम भूमिपः । ददर्श तां शुभाचारामीषद्धासां मदालसाम् । तामाह राजा हसतीं किञ्चित् कौतूहलान्वितः ॥

Bấy giờ, nhà vua muốn đặt tên cho người con trai thứ tư, thấy Madālasa—người có hạnh kiểm tốt—khẽ mỉm cười. Nhà vua hơi lấy làm lạ, liền nói với nàng khi nàng đang cười.

Verse 9

राजोवाच क्रियमाणेऽसकृन्नाम्नि कथ्यतां हास्यकारणम् । विक्रान्तश्च सुबाहुश्च तथान्यः शत्रुमर्दनः ॥

Nhà vua nói: “Vì sao nàng cứ cười mỗi khi đặt tên? Hãy nói cho ta nguyên do tiếng cười ấy. (Ta đã đặt tên họ là) Vikrānta, Subāhu, và người kia là Śatrumardana.”

Verse 10

शोभनानीति नामानि मया मन्ये कृतानि वै । योग्यानि क्षत्रबन्धूनां शौर्याटोपयुतानि च ॥

“Ta cho rằng những cái tên ta đã đặt thật là tốt đẹp—xứng đáng với dòng dõi kṣatriya, và mang vẻ rạng rỡ của dũng khí.”

Verse 11

असन्त्येतानि चेद्भद्रे ! यदि ते मनसि स्थितम् । तदस्य क्रियतां नाम चतुर्थस्य सुतस्य मे ॥

Ôi phu nhân cát tường, nếu trong tâm ý nàng cho rằng những danh xưng ấy không thích đáng, thì xin chính nàng đặt một danh hiệu cho đứa con trai thứ tư của ta này.

Verse 12

मदालसोवाच मयाज्ञा भवतः कार्याः महाराज ! यथात्थ माम् । तथा नाम करिष्यामि चतुर्थस्य सुतस्य ते ॥

Madālasa thưa: “Ôi đại vương, mệnh lệnh của ngài, như ngài đã phán, ta phải thi hành. Vì vậy, ta sẽ đặt tên cho người con trai thứ tư của ngài.”

Verse 13

अलर्क इति धर्मज्ञः ख्यातिं लोके प्रयास्यति । कनीयानेष ते पुत्रो मतिमांश्च भविष्यति ॥

“(Con sẽ được gọi là) Alarka. Nó sẽ là người thông đạt dharma và sẽ đạt danh tiếng trong thế gian. Đứa con này của ngài là út, và nó sẽ thông minh.”

Verse 14

तच्छ्रुत्वा नाम पुत्रस्य कृतं मात्रा महीपतिः । अलर्क इत्यसंबद्धं प्रहस्येदमथाब्रवीत् ॥

Nghe tên người con do mẹ đặt, nhà vua—nghĩ rằng “Alarka” có vẻ không liên hệ, khác thường—bèn bật cười rồi nói như sau.

Verse 15

राजोवाच भवत्या यदिदं नाम मत्पुत्रस्य कृतं शुभे । किमीदृशमसंबद्धमर्थः कोऽस्य मदालसे ॥

Nhà vua nói: “Ôi người cát tường, cái tên nàng đặt cho con trai ta—vì sao lại có vẻ bất tương xứng như vậy? Hỡi Madālasa, ý nghĩa của nó là gì?”

Verse 16

मदालसोवाच कल्पनेयं महाराज ! कृता सा व्यावहारिको / त्वत्कृतानां तथा नाम्नां शृणु भूप ! निरर्थताम्

Mādālasā nói: “Ôi đại vương, đây chỉ là quy ước thế gian do người ta tưởng lập. Xin nghe, bậc quân vương, về sự vô nghĩa ngay trong những danh xưng mà ngài đã đặt.”

Verse 17

वदन्ति पुरुषाः प्राज्ञा व्यापिनं पुरुषं यतः / क्रान्तिश्च गतिरुद्दिष्टा देशाद्देशान्तरं तु या

“Bậc hiền trí gọi Ngã thể (Puruṣa) là ‘vyāpī’—đấng thấm khắp—vì ‘krānti’ được nói là sự chuyển động, tức đi từ nơi này sang nơi khác.”

Verse 18

सर्वगो न प्रयातीति व्यापी देहेश्वरो यतः / ततो विक्रान्तसंज्ञेयं मता मम निरर्थिका

“Vì Đấng Chúa tể thấm khắp ở trong thân này không ‘đi’ đến đâu cả, nên danh xưng ‘Vikrānta’—kẻ sải bước/di chuyển—theo ý tôi là vô nghĩa.”

Verse 19

सुबाहुरिति या संज्ञा कृतान्यस्य सुतस्य ते / निरर्था साप्यमूर्तत्वात् पुरुषस्य महीपते

“Danh xưng ‘Subāhu’ mà ngài đặt cho một người con khác cũng là vô nghĩa, ôi đại vương, vì Puruṣa (Chân ngã) vốn vô tướng.”

Verse 20

पुत्रस्य यद् कृतं नाम तृतीयस्यारिमर्दनः / मन्ये तदप्यसंबद्धं शृणु चाप्यत्र कारणम्

“Còn danh xưng ngài đặt cho người con thứ ba—‘Arimardana’—tôi cũng cho là không tương xứng. Xin hãy nghe thêm nguyên do của điều ấy.”

Verse 21

एक एव शरीरेषु सर्वेषु पुरुषो यदा / तदास्य राजन् ! कः शत्रुः को वा मित्रमिहेष्यते

“Khi cùng một Đấng hiện hữu trong mọi thân thể, thì, ôi Đại vương, ai là kẻ thù của Ngài, và ở đây còn ai đáng được tìm cầu làm bạn?”

Verse 22

भूतैर्भूतानि मृद्यन्ते अमूर्तो मृद्यते कथम् / क्रोधादीनां पृथग्भावात् कल्पनेयं निरर्थिका

“Chúng sinh bị chúng sinh chà đạp; cái vô tướng làm sao bị chà đạp? Vì sân hận và những thứ tương tự tồn tại như các trạng thái riêng biệt (có thể tách rời), nên điều ấy chỉ là tưởng tượng—không có ý nghĩa chân thực.”

Verse 23

यदि संव्यवहारार्थमसन्नाम प्रकल्प्यते / नाम्नि कस्मादलर्काख्ये नैरर्थ्यं भवतो मतम्

“Nếu một danh xưng không thật được đặt ra vì mục đích giao tiếp thế gian, thì vì sao, đối với danh xưng ‘Alarka’, ngài lại không xem đó là ‘vô nghĩa’?”

Verse 24

जड उवाच एवमुक्तस्तया साधु महीष्या स महीपतिः / तथे त्याह महाबुद्धिर्दयितां तथ्यवादिनीम्

Jaḍa nói: Được vị hoàng hậu cao quý ấy nói như vậy, nhà vua của cõi đất—bậc đại trí—liền thưa với ái hậu, người nói lời chân thật: “Đúng như vậy.”

Verse 25

तञ्चापि सा सुतं सुभ्रूर्यथा पूर्वसुतांस्तथा / प्रोवाच बोधजननं तामुवाच स पार्थिवः

Và nàng, người có hàng mày đẹp, cũng giáo huấn người con ấy—như đã dạy các con trước—bằng những lời khơi dậy tri kiến; rồi nhà vua liền nói với nàng (sau đó).

Verse 26

करोषि किमिदं मूढे ! ममाभावाय सन्ततेः । दुष्टावबोधदानेन यथापूर्वं सुतेषु मे ॥

“Hỡi kẻ ngu muội, ngươi đang làm gì vậy—định khiến dòng dõi của ta tuyệt diệt sao? Chính vì ngươi ban lời chỉ dạy trái nghịch, như trước kia ngươi đã làm đối với các con trai của ta!”

Verse 27

यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि ग्राह्यं वचो मम । तदेनं तनयं मार्गे प्रवृत्तेः सन्नियोजय ॥

“Nếu ngươi muốn làm điều khiến ta hài lòng, nếu lời ta được chấp nhận—thì hãy đặt vững người con này trên con đường của bổn phận thế gian tích cực (pravṛtti).”

Verse 28

कर्ममार्गः समुच्छेदं नैवं देवि ! गमिष्यति । पितृपिण्डनिवृत्तिश्च नैवं साध्वि ! भविष्यति ॥

“Ô Devi, con đường của hành nghiệp theo quy định (nghi lễ và bổn phận) không thể bị cắt đứt như thế. Ôi bậc hiền đức, như vậy việc dâng bánh cơm (piṇḍa) cho tổ tiên cũng không được chấm dứt.”

Verse 29

पितरो देवलोकस्थास्तथा तिर्यक्त्वमागताः । तद्वन्मनुष्यतां याता भूतवर्गे च संस्थिताः ॥

“Các tổ tiên có thể cư trú ở cõi chư thiên; cũng có thể đã rơi vào cảnh giới loài vật; tương tự, họ có thể đạt thân phận làm người, hoặc ở trong các hạng chúng sinh (bhūtas).”

Verse 30

सपुण्यानसपुण्यांश्च क्षुत्क्षामान् तृट्परिप्लुतान् । पिण्डोदकप्रदानेन नरः कर्मण्यवस्थितः ॥

“Dù có phước hay không, dù bị đói làm hao mòn hay bị khát hành hạ—nhờ dâng bánh cơm (piṇḍa) và nước, người an trú trong bổn phận sẽ nuôi dưỡng và nâng đỡ họ.”

Verse 31

सदाप्यायते सुभ्रु ! तद्वद्देवातिथोऽनपि । देवैर्मनुष्यैः पितृभिः प्रेतैर्भूतैः सगुह्यकैः ॥

Hỡi người có hàng mày đẹp, cũng theo cách ấy, chư thiên và cả khách quý luôn được nuôi dưỡng—bởi chư thiên, loài người, tổ tiên (pitṛ), các vong linh đã khuất (preta), các bhūta và cả các guhyaka nữa.

Verse 32

वयोभिः कृमिकीडैश्च नर एवोपजीव्यते । तस्मात् तन्वङ्गि ! पुत्रं यत्कार्यं क्षत्रयोनिभिः ॥

Chính con người cũng sống nhờ sự nâng đỡ của chim chóc, và cả của sâu bọ, côn trùng. Vì thế, hỡi người thon thả, những ai thuộc dòng kṣatriya hãy làm điều cần làm liên quan đến việc có một người con trai.

Verse 33

ऐहिकामुष्मिकफलं तत् सम्यक् प्रतिपादय ॥

Hãy thiết lập điều ấy cho đúng đắn—để nó đem lại quả báo cả ở đời này lẫn đời sau.

Verse 34

जड उवाच तेनैवमुक्ता सा भर्त्रा वरनारी मदालसा । अलर्कं नाम तनयमुवाचोल्लापवादिनी ॥

Jaḍa nói: Được chồng mình nói như vậy, người phụ nữ ưu tú Madālasā, khéo léo trong lời nói dịu dàng, liền nói với con trai nàng tên là Alarka.

Verse 35

पुत्र वर्धस्व मद्भर्तुर्मनो नन्दय कर्मभिः । मित्राणामुपकाराय दुर्हृदां नाशनाय च ॥

Con ơi, hãy lớn lên và hưng thịnh; hãy làm vui lòng cha con bằng những việc làm của con—để lợi ích cho bạn hữu và cũng để tiêu diệt những kẻ thù mang lòng thù hận.

Verse 36

धन्योऽसि रे यो वसुधामशत्रुरेकश्चिरं पालयितासि पुत्र । तत्पालनादस्तु सुखोपभोगो धर्मात्फलं प्राप्स्यसि चामरत्वम् ॥

Phúc thay cho ngươi—người không nuôi thù oán trong cõi đất này. Con ơi, ngươi sẽ bảo hộ địa cầu lâu dài. Nhờ sự hộ trì ấy, ngươi được thịnh vượng; nhờ Dharma, ngươi sẽ thọ nhận quả báo của nó, cho đến cả sự bất tử giữa hàng chư thiên.

Verse 37

धरामरान् पर्वसु तर्पयेथाः समीहितं बन्धुषु पूरयेथाः । हितं परस्मै हृदि चिन्तयेथाः मनः परस्त्रीषु निवर्तयेथाः ॥

Trong những dịp linh thiêng, hãy làm thỏa lòng chư thần và tổ tiên; hãy đáp ứng những ước nguyện chính đáng của thân tộc; trong tâm hãy hướng đến điều lợi ích cho người khác; và hãy rút tâm mình khỏi vợ của kẻ khác.

Verse 38

यज्ञौरनेकैर्विबुधानजस्त्रमर्थैर्द्विजान् प्रीणय संश्रितांश्च । स्त्रियश्च कामैरतुलैश्चिराय युद्धैश्चारींस्तोṣयितासि वीर ॥

Bằng nhiều lễ tế, hãy luôn làm thỏa lòng chư thần; bằng của cải, hãy làm vui lòng các bậc lưỡng sinh (Bà-la-môn) và những người nương tựa nơi ngươi. Bằng những khoái lạc vô song, hãy làm thỏa lòng các người vợ của ngươi lâu dài; và bằng chiến trận, hỡi dũng sĩ, hãy làm thỏa lòng kẻ thù (tức đối diện họ trong cuộc giao chiến chính đáng).

Verse 39

बालो मनो नन्दय बान्धवानां गुरोस्तथाज्ञाकरनैः कुमारः । स्त्रीणां युवा सत्कुलभूषणानां वृद्धो वने वत्स ! वनॆचराणाम् ॥

Khi còn thơ ấu, hãy làm vui lòng thân quyến; khi là tuổi trẻ, với tư cách học trò, hãy vâng theo mệnh lệnh của thầy. Khi là tráng niên, hãy là niềm trang sức xứng đáng cho các gia tộc cao quý (và là bạn đời thích hợp cho phụ nữ); và khi tuổi già, con ơi, hãy ở trong rừng, giữa những người sống đời lâm cư.

Verse 40

राज्यं कुर्वन् सुहृदो नन्दयेथाः साधून् रक्षंस्तात ! यज्ञैर्यजेथाः । दुष्टान्निघ्रन् वैरिणश्चाजिमध्ये गोविप्रार्थे वत्स ! मृत्युं व्रजेथाः ॥

Khi cai trị vương quốc, hãy làm vui lòng bằng hữu; bảo hộ người chính trực, con yêu, hãy cử hành các lễ tế. Nghiền nát kẻ ác và đối diện kẻ thù giữa chiến địa—nếu vì đàn bò và vì các Bà-la-môn, hỡi con, hãy đi đến cả cái chết.