Shloka 32

Adhyaya 26 — Madālasa Names Alarka and Reorients Him Toward Kshatriya Duty

Sanskrit

वयोभिः कृमिकीडैश्च नर एवोपजीव्यते ।

तस्मात् तन्वङ्गि ! पुत्रं यत्कार्यं क्षत्रयोनिभिः ॥

Transliteration

vayobhiḥ kṛmi-kīṭaiś ca nara evopajīvyate / tasmāt tanvaṅgi! putraṃ yat kāryaṃ kṣatra-yonibhiḥ //

Translation

Chính con người cũng sống nhờ sự nâng đỡ của chim chóc, và cả của sâu bọ, côn trùng. Vì thế, hỡi người thon thả, những ai thuộc dòng kṣatriya hãy làm điều cần làm liên quan đến việc có một người con trai.

Word by Word

• वयोभिः: by birds
• वयोभिः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन

• कृमि-कीटैः: by worms and insects
• कृमि-कीटैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: कृमि (प्रातिपदिक) + कीट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; समास: इतरेतर-द्वन्द्व (worms and insects)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• नरः: a man
• नरः: कर्म (Karman/Object)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन

• एव: indeed / only
• एव: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)

• उपजीव्यते: is lived upon / is consumed for livelihood
• उपजीव्यते: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: उप + जीव् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इति हेत्वर्थक अव्यय (ablatival indeclinable: 'therefore/from that')

• तन्वङ्गि: O slender-limbed one
• तन्वङ्गि: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: तनु-अङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन; समास: बहुव्रीहि ('she whose limbs are slender')

• पुत्रम्: a son
• पुत्रम्: कर्म (Karman/Object)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन

• यत्: which / that
• यत्: सम्बन्ध (Relativizer)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सम्बन्धबोधक अव्यय/यदर्थे (relative particle: 'which/that')

• कार्यम्: (is) to be done / should be done
• कार्यम्: विधेय (Predicate/Obligation)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक; कृ-धातोः तव्यत्/ण्यत्-निष्पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; भाववाचक ('what is to be done')

• क्षत्रयोनिभिः: by those of Kṣatriya lineage
• क्षत्रयोनिभिः: करण/कर्तृसाधन (Agent/Instrument in obligation)
• Type: Noun
• Root: क्षत्र + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (योनि), तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; समास: षष्ठी-तत्पुरुष ('of Kṣatriya lineage')

Speakers

• Jaḍa to Madālasā

Key Themes

• Rāja-dharma
• Interdependence of life
• Kṣatriya duties
• Social order

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Because human life is sustained by countless beings, one must repay through dharmic conduct—especially by ensuring responsible succession in a ruling line that protects the social fabric.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Anucarita/dharma instruction; not a formal cosmogenesis/manvantara passage.

What is the esoteric significance?

Birds and insects represent the ‘microcosmic supports’ of embodiment. The teaching implies humility: even rulers depend on the smallest lives; thus power must be tempered by duty and reciprocity.