Shloka 36

Adhyaya 26 — Madālasa Names Alarka and Reorients Him Toward Kshatriya Duty

Sanskrit

धन्योऽसि रे यो वसुधामशत्रुरेकश्चिरं पालयितासि पुत्र ।

तत्पालनादस्तु सुखोपभोगो धर्मात्फलं प्राप्स्यसि चामरत्वम् ॥

Transliteration

dhanyo 'si re yo vasudhāmaśatrur ekaś ciraṃ pālayitāsi putra | tatpālanād astu sukhopabhogo dharmāt phalaṃ prāpsyasi cāmaratvam ||

Translation

Phúc thay cho ngươi—người không nuôi thù oán trong cõi đất này. Con ơi, ngươi sẽ bảo hộ địa cầu lâu dài. Nhờ sự hộ trì ấy, ngươi được thịnh vượng; nhờ Dharma, ngươi sẽ thọ nhận quả báo của nó, cho đến cả sự bất tử giữa hàng chư thiên.

Word by Word

• धन्यः: fortunate, blessed
• धन्यः: Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifier)

• असि: you are
• असि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• रे: O! (addressing)
• रे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: रे (अव्यय)
• Form: सम्बोधन-निपात (vocative particle)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• वसुधाम्: the earth, land
• वसुधाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसुधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• अशत्रुः: without enemies
• अशत्रुः: Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नञ्-समासार्थक (negation prefix)

• एकः: alone, single
• एकः: Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• पालयिता: protector, ruler
• पालयिता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पालयितृ (प्रातिपदिक; कर्तृ-नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृवाचक (agent noun)

• असि: you are
• असि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• पुत्र: O son
• पुत्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• तत्: that (its)
• तत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (genitival sense), एकवचन; ‘तत्-पालन’ इत्यत्र पूर्वपद

• पालनात्: from (your) protection
• पालनात्: Apādāna/Hetu (अपादान/हेतु)
• Type: Noun
• Root: पालन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थ (cause/source)

• अस्तु: let there be
• अस्तु: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/benedictive sense), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• सुखोपभोगः: enjoyment of happiness
• सुखोपभोगः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुख + उपभोग (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सुखस्य उपभोगः)

• धर्मात्: from righteousness
• धर्मात्: Apādāna/Hetu (अपादान/हेतु)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; कारण/स्रोत (from dharma)

• फलम्: fruit, result
• फलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• प्राप्स्यसि: you will obtain
• प्राप्स्यसि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अमरत्वम्: immortality
• अमरत्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमरत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

Speakers

• Madālasā (mother) instructing her son (Ālarka/young prince) within Jaḍa’s narration

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Rājadharma
• Karmaphala
• Ethical governance

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The king’s legitimacy is grounded in protection (pālana). Non-hostility, stability, and just rule generate both worldly happiness (sukha) and transcendent merit (dharma-phala), culminating in ‘amaratva’ as a poetic shorthand for exalted posthumous destiny.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Primarily Dharma-śikṣā within an Ākhyāna (didactic episode). It is not directly sarga/pratisarga/manvantara/vaṃśa/vaṃśānucarita, but it supports vaṃśānucarita-style royal conduct by prescribing ideals of rulership.

What is the esoteric significance?

‘Protecting the earth’ symbolizes guarding the field of action (kṣetra) and restraining hostility (aśatru). The promise of ‘amaratva’ points to the inner immortality gained by aligning power with dharma rather than egoic conquest.