Adhyaya 11

Verse 1

प्याज बछ। जज: एकादशोब< ध्याय: राजा धृतराष्ट्रसे कृपाचार्य, अश्वत्थामा हम +3 768 तवर्माकी भेंट और कृपाचार्यका कौरव-पाण्डवोंकी विनाशकी सूचना देना वैशम्पायन उवाच क्रोशमात्रं ततो गत्वा ददृशुस्तान्‌ महारथान्‌ | शारद्वतं कृपं द्रार्णि कृतवर्माणमेव च,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्‌! वे सब लोग हस्तिनापुरसे एक ही कोसकी दूरीपर पहुँचे होंगे कि उन्हें शरद्वानके पुत्र कृपाचार्य, द्रोणकुमार अश्वत्थामा और कृतवर्मा-ये तीनों महारथी दिखायी दिये

Vaiśampāyana nói: Họ mới đi được chừng một krośa thì đã trông thấy những đại xa chiến ấy—Kṛpa, con của Śaradvat; Aśvatthāman, con của Droṇa; và Kṛtavarman.

Verse 2

ते तु दृष्टवैव राजान प्रज्ञाचक्षुषमी श्वरम्‌ । अश्रुकण्ठा विनि:श्वस्य रुदन्‍्तमिदमन्रुवन्‌,रोते हुए ऐश्वर्यशाली प्रज्ञाचक्षु राजा धृतराष्ट्रको देखते ही आँसुओंसे उनका गला भर आया और वे इस प्रकार बोले--

Nhưng vừa trông thấy vua Dhṛtarāṣṭra—bậc quân vương uy nghi mà mù lòa, chỉ nhìn bằng con mắt trí tuệ—cổ họng họ nghẹn lại vì nước mắt. Thở dài thăm thẳm, họ cất lời với ngài như sau, khi ngài đang khóc.

Verse 3

पुत्रस्तव महाराज कृत्वा कर्म सुदुष्करम्‌ | गत: सानुचरो राजन्‌ शक्रलोकं॑ महीपते,'पृथ्वीनाथ महाराज! आपका पुत्र अत्यन्त दुष्कर कर्म करके अपने सेवकोंसहित इन्द्रलोकमें जा पहुँचा है

Vaiśampāyana nói: “Muôn tâu Đại vương, con trai của bệ hạ—sau khi hoàn thành một việc cực kỳ khó khăn—đã cùng các tùy tùng rời đi đến thế giới của Śakra (cõi trời của Indra), hỡi chúa tể cõi đất.”

Verse 4

दुर्योधनबलान्मुक्ता वयमेव त्रयो रथा: । सर्वमन्यत्‌ परिक्षीणं सैन्यं ते भरतर्षभ,“भरतश्रेष्ठ! दुर्योधनकी सेनासे केवल हम तीन रथी ही जीवित बचे हैं। आपकी अन्य सारी सेना नष्ट हो गयी”

Vaiśampāyana nói: “Thoát khỏi cảnh diệt vong của quân Duryodhana, chỉ còn chúng ta—ba chiến xa—sống sót. Còn toàn bộ đạo quân khác của bệ hạ đã bị tiêu diệt sạch, hỡi bậc hùng kiệt trong dòng Bharata.”

Verse 5

इत्येवमुक्त्वा राजानं कृप: शारद्वतस्तत: । गान्धारी पुत्रशोकार्तामिदं वचनमत्रवीत्‌,राजा धुतराष्ट्रसे ऐसा कहकर शरद्वानके पुत्र कृपाचार्य पुत्रशोकसे पीड़ित हुई गान्धारीसे इस प्रकार बोले--

Nói xong với nhà vua, Kṛpa—con của Śāradvat—liền thưa những lời này với Gāndhārī, người mẹ đang bị nỗi đau mất con vùi dập.

Verse 6

अभीता युद्धयमानास्ते घ्नन्त: शत्रुगणान्‌ बहून्‌ । वीरकर्माणि कुर्वाणा: पुत्रास्ते निधनं गता:,“देवि! आपके सभी पुत्र निर्भय होकर जूझते और बहुसंख्यक शत्रुओंका संहार करते हुए वीरोचित कर्म करके वीरगतिको प्राप्त हुए हैं

Vaiśaṃpāyana nói: “Thưa Hoàng hậu, các con trai của người đã chiến đấu không hề sợ hãi; giữa trận mạc họ đã giết nhiều toán quân thù. Làm những việc xứng đáng bậc anh hùng, họ đã đi vào cái chết—đạt đến kết cục của chiến sĩ nơi chiến địa.”

Verse 7

ध्रुवं सम्प्राप्प लोकांस्ते निर्मलान्‌ शस्त्रनिर्जितान्‌ । भास्वरं देहमास्थाय विहरन्त्यमरा इव,“निश्चय ही वे शस्त्रोंद्वारा जीते हुए निर्मल लोकोंमें पहुँचकर तेजस्वी शरीर धारण करके वहाँ देवताओंके समान विहार करते होंगे

Vaiśaṃpāyana nói: “Hẳn nhiên họ đã đạt đến những cõi thanh tịnh, vô cấu, giành được bằng gươm giáo. Mang thân thể rực sáng, họ vui hưởng nơi ấy như các bậc bất tử.”

Verse 8

नहि वशस्रिद्धि शूराणां युद्धायमान: पराड्मुख: । शस्त्रेण निधन प्राप्तो न च कश्चित्‌ कृताञ्जलि:,“उन शूरवीरोंमेंसे कोई भी युद्ध करते समय पीठ नहीं दिखा सका है। किसीने भी शत्रुके सामने हाथ नहीं जोड़े हैं। सभी शस्त्रके द्वारा मारे गये हैं

Vaiśaṃpāyana nói: Trong số những dũng sĩ ấy, không ai khi đang giao chiến lại quay lưng bỏ chạy. Cũng không ai chắp tay cầu xin trước mặt kẻ thù. Mỗi người đều chết bởi binh khí—ngã xuống như chiến binh, chứ không như kẻ đi tìm lòng thương xót.

Verse 9

एवं तां क्षत्रियस्याहु: पुराणा: परमां गतिम्‌ । शस्त्रेण निधन संख्ये तन्न शोचितुमरहसि,“इस प्रकार युद्धमें जो शस्त्रद्वारा मृत्यु होती है, उसे प्राचीन महर्षि क्षत्रियके लिये उत्तम गति बताते हैं; अतः उनके लिये आपको शोक नहीं करना चाहिये

Vì thế, các bậc hiền triết thời xưa nói rằng đây là kết cục tối thượng của một kṣatriya: chết bởi binh khí giữa trận tiền. Bởi vậy, vì lẽ ấy, bà không nên than khóc cho người ấy.

Verse 10

न चापि शत्रवस्तेषामृद्धयन्ते राज्ञि पाण्डवा: | शृणु यत्‌ कृतमस्माभिर श्वृत्थामपुरोगमै:,“महारानी! उनके शत्रु पाण्डव भी विशेष लाभमें नहीं हैं। अश्वत्थामाको आगे करके हमने जो कुछ किया है, उसे सुनिये

Vaiśaṃpāyana nói: “Tâu Hoàng hậu, ngay cả các Pāṇḍava—dẫu là kẻ thù của chúng ta—cũng chẳng thật sự hưng thịnh dưới vương quyền này. Xin hãy nghe điều chúng ta đã làm, với Aśvatthāman được đặt ở hàng đầu.”

Verse 11

अधर्मेण हत॑ श्रुत्वा भीमसेनेन ते सुतम्‌ । सुप्तं शिबिरमासाद्य पाण्डूनां कदनं कृतम्‌,'भीमसेनने आपके पुत्रको अधर्मसे मारा है, यह सुनकर हमलोग भी पाण्डवोंके सोते हुए शिविरमें जा पहुँचे और पाण्डववीरोंका संहार कर डाला

Vaiśaṃpāyana nói: Nghe tin con trai bà đã bị Bhīmasena giết bằng cách phi nghĩa, chúng ta đã tiến đến doanh trại của các Pāṇḍava khi họ đang ngủ và gây nên một cuộc thảm sát giữa các dũng sĩ Pāṇḍava.

Verse 12

पज्चाला निहताः: सर्वे धृष्टद्युम्नपुरोगमा: । द्रुपदस्यात्मजाश्रैव द्रौपदेयाश्व पातिता:

Vaiśaṃpāyana nói: Tất cả người Pañcāla đều bị giết—kể cả những người do Dhṛṣṭadyumna dẫn đầu. Các con trai của Drupada cũng vậy, và các con trai của Draupadī cũng bị đánh gục.

Verse 13

“'ट्रुपदके पुत्र धृष्टद्युम्न आदि सारे पांचाल मार डाले गये और द्रौपदीके पाँचों पुत्रोंको भी हमने मार गिराया ।। तथा विशसन कृत्वा पुत्रशत्रुगणस्य ते । प्राद्रवाम रणे स्थातुं न हि शक्‍्यामहे त्रयः:,“इस प्रकार आपके पुत्रके शत्रुओंका रणभूमिमें संहार करके हम तीनों भागे जा रहे हैं। अब यहाँ ठहर नहीं सकते इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि जलप्रदानिकपर्वणि कृपद्रौणिभोजदर्शने एकादशो<ध्याय:

Vaiśampāyana nói: “Hỡi con của Kṛpa! Dhṛṣṭadyumna và toàn thể người Pāñcāla đã bị giết, và chúng ta cũng đã đánh ngã năm người con của Draupadī. Sau khi đã gây cuộc tàn sát những kẻ thù của con trai ngài trên chiến địa, ba chúng ta đang tháo chạy; chúng ta không thể đứng lại nơi chiến trường này.”

Verse 14

ते हि शूरा महेष्वासा: क्षिप्रमेष्यन्ति पाण्डवा: । अमर्षवशमापन्ना वैरं प्रतिजिहीर्षव:,“क्योंकि अमर्षमें भरे हुए वे महाधनुर्धर वीर पाण्डव वैरका बदला लेनेकी इच्छासे शीघ्र यहाँ आयेंगे

Vì những Pāṇḍava ấy là bậc anh hùng, cung thủ hùng mạnh. Bị cơn phẫn nộ lấn át và quyết đòi báo thù mối thù đã gây cho họ, họ sẽ mau chóng kéo đến đây.

Verse 15

ते हतानात्मजान श्रुत्वाप्रमत्ता: पुरुषर्षभा: । निरीक्षन्तः पद शूरा: क्षिप्रमेव यशस्विनि

Vaiśampāyana nói: Nghe tin chính con trai mình đã bị giết, những bậc trượng phu như hùng ngưu ấy—vốn trước kia còn lơ là trong niềm kiêu hãnh quyền lực—liền trở nên cảnh giác. Đảo mắt nhìn khắp bốn phía, các dũng sĩ, mau lẹ trong hành động, lập tức chuyển động, hỡi phu nhân hiển quý, bị thúc đẩy bởi nỗi đau và cú chấn động đạo lý nghiệt ngã do hậu quả chiến tranh.

Verse 16

“यशस्विनि! अपने पुत्रोंके मारे जानेका समाचार सुनकर सदा सावधान रहनेवाले पुरुषप्रवर पाण्डव हमारा चरणचिह्न देखते हुए शीघ्र ही हमलोगोंका पीछा करेंगे ।। तेषां तु कदनं कृत्वा संस्थातुं नोत्सहामहे | अनुजानीहि नो राज्ञि मा च शोके मन: कृथा:

“Hỡi hoàng hậu hiển quý! Khi nghe tin các con trai của người đã bị giết, những Pāṇḍava—bậc nhất trong hàng trượng phu, luôn cảnh giác—sẽ nhanh chóng lần theo dấu chân chúng ta mà truy đuổi. Sau khi đã gây cho họ sự tàn phá như thế, chúng ta không đủ can đảm ở lại đây. Xin hoàng hậu cho phép chúng ta rời đi, và xin đừng để tâm trí bị nỗi sầu khổ nuốt chửng.”

Verse 17

“रानीजी! उनके पुत्रों और सम्बन्धियोंका विनाश करके हम यहाँ ठहर नहीं सकते; अतः हमें जानेकी आज्ञा दीजिये और आप भी अपने मनसे शोकको निकाल दीजिये ।। राजंस्त्वमनुजानीहि धैर्यमातिष्ठ चोत्तमम्‌ । दिष्टान्तं पश्य चापि त्वं क्षात्रं धर्म च केवलम्‌,(फिर वे धृतराष्ट्रसे बोले--) “राजन! आप भी हमें जानेकी आज्ञा प्रदान करें और महान्‌ धैर्यका आश्रय लें, केवल क्षात्रधर्मपर दृष्टि रखकर इतना ही देखें कि उनकी मृत्यु कैसे हुई है?”

Vaiśampāyana nói: Rồi họ thưa với Dhṛtarāṣṭra: “Tâu Đại vương, xin cho chúng thần được rời đi. Xin nương tựa nơi sự kiên định cao nhất. Hãy xem điều đã xảy ra là kết cục của định mệnh, và chỉ giữ ánh nhìn nơi kṣatriya-dharma—để thấy, trong cốt lõi, rằng cái chết của họ đã đến như thế.”

Verse 18

इत्येवमुक्त्वा राजानं कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम्‌ कृपश्च कृतवर्मा च द्रोणपुत्रश्च भारत,भारत! राजासे ऐसा कहकर उनकी प्रदक्षिणा करके कृपाचार्य, कृतवर्मा और अश्वृत्थामाने मनीषी राजा धृतराष्ट्रकी ओर देखते हुए तुरंत ही गंगातटकी ओर अपने घोड़े हॉँक दिये

Vaiśaṃpāyana nói: Nói xong như vậy với nhà vua và kính cẩn đi vòng quanh để tỏ lòng tôn kính, Kṛpa, Kṛtavarmā và con trai của Droṇa (Aśvatthāman)—hỡi Bhārata—lập tức thúc ngựa hướng về bờ sông Hằng, ánh mắt vẫn ngoái nhìn vị vua hiền trí Dhṛtarāṣṭra.

Verse 19

अवेक्षमाणा राजानं धृतराष्ट्र मनीषिणम्‌ । गड्जगमनु महाराज तूर्णमश्वानचोदयन्‌,भारत! राजासे ऐसा कहकर उनकी प्रदक्षिणा करके कृपाचार्य, कृतवर्मा और अश्वृत्थामाने मनीषी राजा धृतराष्ट्रकी ओर देखते हुए तुरंत ही गंगातटकी ओर अपने घोड़े हॉँक दिये

Vaiśaṃpāyana nói: Hướng mắt về vị vua hiền trí Dhṛtarāṣṭra, họ—bước đi oai nghi như voi—liền thúc ngựa phi nhanh, hỡi dòng dõi Bharata. Nói xong với nhà vua và kính cẩn đi vòng quanh, Kṛpācārya, Kṛtavarmā và Aśvatthāmā lập tức phóng ngựa về bờ sông Hằng.

Verse 20

अपक्रम्य तु ते राजन्‌ सर्व एव महारथा: । आमन्त्र्यान्योन्यमुद्धिग्नास्त्रिधा ते प्रययुस्तदा,राजन! वहाँसे हटकर वे सभी महारथी उद्विग्न हो एक-दूसरेसे विदा ले तीन मार्गोंपर चल दिये

Vaiśaṃpāyana nói: “Tâu Đại vương, rời khỏi nơi ấy, tất cả những đại chiến xa kia—bàng hoàng xao động—đã từ biệt nhau, rồi khi ấy chia làm ba ngả mà đi.”

Verse 21

शरद्वानके पुत्र कृपाचार्य तो हस्तिनापुर चले गये, कृतवर्मा अपने ही देशकी ओर चल दिया और द्रोणपुत्र अश्वत्थामाने व्यास-आश्रमकी राह ली

Vaiśaṃpāyana nói: Kṛpa, con của Śaradvat, lên đường về Hastināpura; Kṛtavarmā đi về xứ sở của mình; còn Aśvatthāmā, con của Droṇa, rẽ theo con đường đến ẩn thất của Vyāsa.

Verse 22

एवं ते प्रययुर्वीरा वीक्षमाणा: परस्परम्‌ । भयार्ता: पाण्डुपुत्राणामागस्कृत्वा महात्मनाम्‌,महात्मा पाण्डवोंका अपराध करके भयसे पीड़ित हुए वे तीनों वीर इस प्रकार एक- दूसरेकी ओर देखते हुए वहाँसे खिसक गये

Vaiśaṃpāyana nói: Thế rồi những chiến binh ấy lên đường, ngoái nhìn nhau. Bị nỗi sợ bủa vây—vì đã phạm tội với những người con đại hồn của Pāṇḍu—họ lặng lẽ rút khỏi nơi ấy, gánh nặng tội lỗi đè lên lòng.

Verse 23

समेत्य वीरा राजानं तदा त्वनुदिते रवौ । विप्रजग्मुर्महात्मानो यथेच्छकमरिंदमा:,राजा धृतराष्ट्रसे मिलकर शत्रुओंका दमन करनेवाले वे तीनों महामनस्वी वीर सूर्योदयसे पहले ही अपने अभीष्ट स्थानोंकी ओर चल पड़े

Gặp nhà vua xong, khi mặt trời còn chưa mọc, những dũng sĩ tâm hồn cao cả—kẻ khuất phục quân thù—đã lên đường, ai nấy rời đi về nơi mình mong muốn.

Verse 24

समासाद्याथ वै द्रौणिं पाण्डुपुत्रा महारथा: । व्यजयंस्ते रणे राजन्‌ विक्रम्प तदनन्तरम्‌,राजन्‌! तदनन्तर महारथी पाण्डवोंने द्रोणपुत्र अश्वत्थामाके पास पहुँचकर उसे बलपूर्वक युद्धमें पराजित किया

Vaiśampāyana nói: Rồi các đại xa chiến binh, những con trai của Pāṇḍu, tiến đến con trai của Droṇa (Aśvatthāman). Tâu Đại vương, họ đã khuất phục hắn trong chiến trận; phô bày dũng lực xong, họ lại thúc quân tiến xa hơn nữa.

Verse 231

जगाम हास्तिनपुरं कृप: शारद्वतस्तदा । स्वमेव राष्ट्र हार्दिक्यो द्रौणिव्यासाश्रमं ययौ

Vaiśampāyana nói: Khi ấy Kṛpa, con của Śaradvat, đi về Hāstināpura. Còn Hārdikya trở lại vương quốc của mình, trong khi con trai của Droṇa đi đến ẩn thất của Vyāsa.