Adhyaya 57

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सोमवर्णनं नाम षट्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच छरिओत्स् ओफ़् ओथेर् प्लनेत्स् अष्टभिश् च हयैर्युक्तः सोमपुत्रस्य वै रथः वारितेजोमयश्चाथ पिशङ्गैश्चैव शोभनैः

Như vậy, trong Thánh Liṅga-Mahāpurāṇa, phần trước, chương thứ năm mươi sáu mang tên “Mô tả Soma”, Sūta nói: “Cỗ xe của con trai Soma quả thật được thắng bằng tám con ngựa; xe ấy được tạo từ quang huy mát lành như nước, và được trang hoàng bởi những tuấn mã màu vàng nâu rực đẹp.”

Verse 2

दशभिश्चाकृशैरश्वैर् नानावर्णै रथः स्मृतः शुक्रस्य क्ष्मामयैर्युक्तो दैत्याचार्यस्य धीमतः

Cỗ xe của bậc hiền trí Śukra—vị đạo sư của các Daitya—được mô tả là do mười con ngựa không mỏi, muôn sắc kéo đi, và được trang bị những bộ phận sinh từ địa giới (thuộc về đất).

Verse 3

अष्टाश्वश्चाथ भौमस्य रथो हैमः सुशोभनः जीवस्य हैमश्चाष्टाश्वो मन्दस्यायसनिर्मितः

Rồi đến Bhauma (Hỏa tinh) có cỗ xe vàng rực rỡ, do tám ngựa kéo. Jīva (Mộc tinh) cũng có cỗ xe vàng do tám ngựa kéo; còn Manda (Thổ tinh) thì có cỗ xe được rèn bằng sắt.

Verse 4

रथ आपोमयैरश्वैर् दशभिस्तु सितेतरैः स्वर्भानोर्भास्करारेश् च तथा चाष्टहयः स्मृतः

Cỗ xe của Thái Dương được nói là do mười ngựa—trắng và không trắng—kéo đi, những ngựa ấy kết thành từ tinh túy của thủy giới. Cũng vậy, Svarbhānu—kẻ thù của Mặt Trời—được ghi nhớ là có cỗ xe do tám ngựa kéo.

Verse 5

सर्वे ध्रुवनिबद्धा वै ग्रहास्ते वातरश्मिभिः एतेन भ्राम्यमाणाश् च यथायोगं व्रजन्ति वै

Tất cả các graha (các hành tinh) quả thật đều được buộc vào Dhruva bằng những sợi dây là các tia sáng như gió. Chính nhờ lực ấy mà chúng quay chuyển, và theo đúng trật tự đã định, chúng đi trên những quỹ đạo riêng của mình.

Verse 6

यावन्त्यश्चैव ताराश् च तावन्तश्चैव रश्मयः सर्वे ध्रुवनिबद्धाश् च भ्रमन्तो भ्रामयन्ति तम्

Sao có bao nhiêu thì tia sáng cũng bấy nhiêu. Tất cả đều được buộc vào Dhruva; khi chúng xoay vần, chúng cũng khiến Dhruva như thể đang xoay vần theo—nhờ vậy trật tự vũ trụ được gìn giữ.

Verse 7

अलातचक्रवद्यान्ति वातचक्रेरितानि तु यस्माद्वहति ज्योतींषि प्रवहस्तेन स स्मृतः

Như đuốc lửa quay tròn, các hình tướng rực sáng chuyển động khi bị bánh xe của gió thúc đẩy. Vì nó nâng đỡ và cuốn đưa các ánh quang tiến về phía trước, nên được ghi nhớ là Pravaha—lực của dòng chuyển động không ngừng.

Verse 8

नक्षत्रसूर्याश् च तथा ग्रहतारागणैः सह उन्मुखाभिमुखाः सर्वे चक्रभूताः श्रिता दिवि

Các chòm sao và Mặt Trời, cùng với các hành tinh và vô số tinh tú—tất cả đều hướng lên và đối diện nhau—an trụ trên trời như một trật tự tựa bánh xe duy nhất, được nâng giữ trong cõi vũ trụ do Đấng Chủ Tể (Pati) nhiếp trì.

Verse 9

ध्रुवेणाधिष्ठिताश्चैव ध्रुवमेव प्रदक्षिणम् प्रयान्ति चेश्वरं द्रष्टुं मेढीभूतं ध्रुवं दिवि

Nương nơi Dhruva mà an lập, mọi thiên thể đều đi vòng nhiễu (pradakṣiṇa) quanh chính Dhruva. Và chúng tiến bước để chiêm bái Đấng Tối Thượng—Dhruva trên trời, được làm thành trụ xoay bất động, như cột mốc trung tâm của vũ trụ.

Verse 10

नवयोजनसाहस्रो विष्कम्भः सवितुः स्मृतः त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः

Đường kính của Mặt Trời (Savitar) được ghi nhớ là chín nghìn do-tuần (yojana). Và theo chuẩn lượng của đĩa nhật luân, độ bành trướng của quang cầu ấy gấp ba lần như vậy.

Verse 11

द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर् भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति

Độ bành trướng của Mặt Trăng được ghi nhớ là gấp đôi Mặt Trời. Còn Svarbhānu—đồng lượng với chúng—lại chuyển động phía dưới, lẩn bò bên dưới; vì thế gây ra nhật thực, nguyệt thực khi che lấp ánh quang của hai đấng ấy.

Verse 12

उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितां मण्डलाकृतिम् स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत् तमोमयम्

Khi kéo ra bóng của Địa cầu, được tạo thành như một đĩa tròn (maṇḍala), thì quả thật có “trạm” thứ ba rộng lớn của Svarbhānu, vốn cấu thành bởi bóng tối. Trong trật tự vũ trụ này, năng lực che phủ của tamas vận hành như màn phủ lên paśu (linh hồn bị trói buộc), còn Pati (Śiva) duy nhất là Đấng chiếu sáng không bị bóng che, vượt ngoài mọi sự nhật thực và che khuất.

Verse 13

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते विष्कम्भान्मण्डलाच्चैव योजनाच्च प्रमाणतः

Theo thước đo có thẩm quyền (pramāṇa), kích lượng dành cho Bhārgava (Śukra, Kim tinh) được ấn định bằng một phần mười sáu của Mặt Trăng—tính theo yojana, dựa trên đường kính và vòng quỹ đạo.

Verse 14

भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः पादहीनौ वक्रसौरी तथायामप्रमाणतः

So với Bhārgava (Śukra), Bṛhaspati (Mộc tinh) được hiểu là “thiếu một pāda” về lượng đo; và cũng vậy, Saurī (Śani/Thổ tinh) có đường đi uốn khúc (vakra) và thiếu hai pāda—điều này được nói theo tỷ lượng (yāma-pramāṇa) của chúng.

Verse 15

विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै

Từ độ trải rộng và từ chính vòng trời (maṇḍala), Budha (Thủy tinh) được mô tả là kém một phần tư (pāda) so với các lượng đo ấy; và tại đây, quả thật, những hình thể hữu thân hiện ra như các vì sao và chòm sao cũng được nói đến.

Verse 16

बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलादपि प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित्

Bậc thông đạt chân lý (tattva-vit) nên hiểu rằng, theo lượng đo của Budha (Thủy tinh), các “nhà trăng” (nakṣatra) ấy là tương đương—ngay cả về độ trải rộng so với vòng trời (maṇḍala)—và phần lớn chúng được kết hợp với Mặt Trăng, tức mang tính liên hệ nguyệt tính.

Verse 17

तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम् शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने

Hình tướng của các vì sao và chòm tinh tú được an lập cách nhau theo từng khoảng: năm trăm, bốn trăm, ba trăm và hai trăm do-tuần (yojana).

Verse 18

सर्वोपरि निकृष्टानि तारकामण्डलानि तु योजनद्वयमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते

Ở trên hết, tầng thấp nhất của các vòng tinh tú chỉ đo được hai do-tuần; và trong đó không nói có gì nhỏ hơn thế.

Verse 19

उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः सौरो ऽङ्गिराश् च वक्रश् च ज्ञेया मन्दविचारिणः

Phía trên đó có ba hành tinh đi xa và chậm: Sao Thổ (Saurā), Aṅgirā (Sao Mộc), và Vakra (Sao Hỏa). Nên hiểu rằng chúng vận hành với bước đi trì độn trong quỹ đạo của mình.

Verse 20

तेभ्यो ऽधस्तात्तु चत्वारः पुनरन्ये महाग्रहाः सूर्यः सोमो बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः

Bên dưới các tầng ấy lại có bốn đại hành tinh khác chuyển động mau lẹ: Mặt Trời, Mặt Trăng, Budha (Sao Thủy) và Bhārgava (Sao Kim). Sự vận hành theo thứ tự của chúng gìn giữ nhịp điệu vũ trụ trong thánh lệnh của Śiva; nhờ đó, chúng sinh bị ràng buộc (paśu) trải nghiệm thời gian và quả của nó dưới sợi trói (pāśa).

Verse 21

तावन्त्यस्तारकाः कोट्यो यावन्त्यृक्षाणि सर्वशः ध्रुवात् तु नियमाच्चैषाम् ऋक्षमार्गे व्यवस्थितिः

Khắp mọi phương, có bao nhiêu chòm sao (ṛkṣa) thì cũng có bấy nhiêu ức (crore) vì sao. Và nhờ pháp lệnh điều nhiếp lấy Dhruva làm trung tâm, chúng được an lập ngay ngắn trên lộ trình của các chòm sao, vận hành theo một quỹ đạo cố định, được cai quản.

Verse 22

सप्ताश्वस्यैव सूर्यस्य नीचोच्चत्वमनुक्रमात् उत्तरायणमार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः

Theo tuần tự, Mặt Trời bảy ngựa đi qua lộ trình thấp rồi cao; và khi vào các tiết điểm thiêng (parva), Mặt Trăng an trụ trên đạo lộ uttarāyaṇa (Bắc hành), thời ấy được xem là đặc biệt cát tường.

Verse 23

उच्चत्वाद्दृश्यते शीघ्रं नातिव्यक्तैर्गभस्तिभिः तदा दक्षिणमार्गस्थो नीचां वीथिमुपाश्रितः

Vì ở vị trí cao, Ngài được thấy như chuyển động mau lẹ, tuy các tia sáng không quá rõ; khi ấy, ở trên đạo lộ dakṣiṇa (Nam hành), Ngài nương theo lộ trình thấp.

Verse 24

भूमिरेखावृतः सूर्यः पौर्णिमावास्ययोस् तदा ददृशे च यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च

Khi ấy, vào ngày trăng tròn và ngày sóc, Mặt Trời được thấy như bị một vạch trên mặt đất che phủ; và trái với nhịp thời đúng đắn, Ngài vội vã lặn xuống. Những điềm ấy báo sự xao động của tiết nhịp vũ trụ—khi Pāśa (xiềng trói của loạn động) dâng lên, các paśu (chúng sinh) mất sự vững chãi, cho đến khi Đấng Chủ (Pati), Śiva, phục hồi dharma và thế quân bình.

Verse 25

तस्मादुत्तरमार्गस्थो ह्य् अमावास्यां निशाकरः ददृशे दक्षिणे मार्गे नियमाद्दृश्यते न च

Vì thế, trong đêm amāvāsyā, Mặt Trăng—nishākara—an trụ nơi đạo lộ uttarāyaṇa được trông thấy; còn trên đường dakṣiṇa, theo thiên luật, thì không thấy.

Verse 26

ज्योतिषां गतियोगेन सूर्यस्य तमसा वृतः समानकालास्तमयौ विषुवत्सु समोदयौ

Do sự vận hành phối hợp của các thiên thể, Mặt Trời bị bóng tối che phủ; và vào các điểm phân (equinox), sự lặn và sự mọc diễn ra cân xứng, đồng lượng và đồng thời—tỏ bày sự nhiếp trì có trật tự của Đấng Chúa đối với thời gian, qua luật vũ trụ ràng buộc paśu trong những chu kỳ được đo định.

Verse 27

उत्तरासु च वीथीषु व्यन्तरास्तमनोदयौ पौर्णिमावास्ययोर् ज्ञेयौ ज्योतिश्चक्रानुवर्तिनौ

Trong các lộ đạo thiên giới phương Bắc (vīthī), các Vyantara được biết là những vị chủ quản lúc hoàng hôn và bình minh vào ngày trăng tròn và ngày sóc; các vị vận hành thuận theo bánh xe xoay vần của các quang thể.

Verse 28

दक्षिणायनमार्गस्थो यदा चरति रश्मिवान् ग्रहाणां चैव सर्वेषां सूर्यो ऽधस्तात् प्रसर्पति

Khi Mặt Trời rực sáng vận hành theo lộ trình phương Nam (dakṣiṇāyana), Ngài đi xuống dưới tất cả các hành tinh, thuận theo trật tự vũ trụ đã định. Sự hạ xuống của quang thể ấy đánh dấu vòng chuyển của thời gian, còn Đấng Pati (Chúa Tể) vẫn là vị điều ngự vô hình của mọi chuyển động.

Verse 29

विस्तीर्णं मण्डलं कृत्वा तस्योर्ध्वं चरते शशी नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्ध्वं प्रसर्पति

Sau khi tạo thành một quỹ đạo tròn rộng lớn, Mặt Trăng (Śaśī) vận hành ở phía trên; và toàn thể vòng cầu các chòm sao cũng trải rộng, lan lên trên Soma. Như vậy, tầng trời vận hành theo từng lớp đo lường—hiển lộ Đấng Pati là bậc điều ngự nhịp điệu vũ trụ, còn các paśu (chúng sinh bị ràng buộc) nhận ra sự nhiếp trì của Ngài qua thời gian và chuyển động tinh tú.

Verse 30

नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधादूर्ध्वं तु भार्गवः वक्रस्तु भार्गवादूर्ध्वं वक्राद् ऊर्ध्वं बृहस्पतिः

Trên các Nakṣatra (các cung sao) là Sao Thủy (Budha). Trên Budha là Sao Kim (Bhārgava). Trên Bhārgava là vị “đi nghịch” (Vakra, tức Sao Hỏa). Trên Vakra là Sao Mộc (Bṛhaspati).

Verse 31

तस्माच्छनैश्चरश्चोर्ध्वं तस्मात्सप्तर्षिमण्डलम् ऋषीणां चैव सप्तानां ध्रुवस्योर्ध्वं व्यवस्थितिः

Trên đó là thiên cầu của Śanaiścara (Sao Thổ); trên nữa là vòng sao của Bảy Ṛṣi. Và vượt lên trên bảy bậc hiền triết ấy, Dhruva đứng vững vàng—như trục xoay của vũ trụ trong trật tự thăng tiến của các cõi dưới quyền Đấng Pati.

Verse 32

तं विष्णुलोकं परमं ज्ञात्वा मुच्येत किल्बिषात् द्विगुणेषु सहस्रेषु योजनानां शतेषु च

Khi biết cõi tối thượng gọi là “thế giới của Viṣṇu”, paśu (chúng sinh bị ràng buộc) được giải thoát khỏi tội lỗi và nghiệp bất thiện. Cõi ấy được nói là ở khoảng cách hai nghìn hai trăm do-tuần (yojana).

Verse 33

ग्रहनक्षत्रतारासु उपरिष्टाद्यथाक्रमम् ग्रहाश् च चन्द्रसूर्यौ च युतौ दिव्येन तेजसा

Vượt lên trên các hành tinh, các chòm sao và tinh tú—được sắp đặt theo đúng trật tự—là các Graha, cùng Mặt Trăng và Mặt Trời, hợp nhất và rực sáng bằng thần quang. Trong thứ bậc vũ trụ ấy, ánh huy hoàng của chúng phản chiếu nhịp điệu do Śiva, bậc Pati, an bài; còn mọi hữu tình chuyển động (paśu) vẫn bị ràng buộc bởi lộ trình đo định của thời gian (pāśa).

Verse 34

नित्यमृक्षेषु युज्यन्ते गच्छन्तो ऽहर्निशं क्रमात् ग्रहनक्षत्रसूर्यास् ते नीचोच्चऋजुसंस्थिताः

Vận hành theo thứ tự suốt ngày đêm, các hành tinh, các tú (lunar mansions) và Mặt Trời luôn được “mắc ách” vào các chòm sao; chúng an trụ trong quỹ đạo đã định—khi hạ, khi thăng, khi đi thẳng—tùy theo luật vũ trụ do Đấng Tối Thượng, Pati, gìn giữ.

Verse 35

समागमे च भेदे च पश्यन्ति युगपत्प्रजाः ऋतवः षट् स्मृताः सर्वे समागच्छन्ति पञ्चधा

Tại những điểm giao hội và phân ly (của các phân đoạn thời gian), muôn loài thấy các chuyển tiếp chồng lấn xảy ra đồng thời. Dẫu các mùa được ghi nhớ là sáu, chúng vẫn hội tụ và vận hành theo năm cách trong dòng chảy có trật tự của Thời Gian—một biểu hiện của Mahādeva, bậc Pati, Đấng điều ngự kāla cho các paśu bị ràng buộc.

Verse 36

परस्परास्थिता ह्येते युज्यन्ते च परस्परम् असंकरेण विज्ञेयस् तेषां योगस्तु वै बुधैः

Những nguyên lý ấy thật sự nương tựa lẫn nhau và kết hợp với nhau; nhưng sự kết hợp ấy phải được hiểu mà không lẫn lộn—đó chính là yoga của chúng, như các bậc hiền trí đã dạy.

Verse 37

एवं संक्षिप्य कथितं ग्रहाणां गमनं द्विजाः भास्करप्रमुखानां च यथादृष्टं यथाश्रुतम्

Như vậy, hỡi các bậc nhị sinh hiền triết, sự vận hành của các Graha—khởi đầu từ Bhāskara (Mặt Trời)—đã được nói tóm lược, đúng như điều được thấy và đúng như điều được nghe trong truyền thống thánh điển.

Verse 38

ग्रहाधिपत्ये भगवान् ब्रह्मणा पद्मयोनिना अभिषिक्तः सहस्रांशू रुद्रेण तु यथा गुहः

Vì quyền chủ tể đối với các Graha, Đấng Cát Tường Sahasrāṃśu (Mặt Trời) đã được Brahmā, Đấng sinh từ hoa sen, làm lễ quán đảnh; và cũng như thế, Guha (Skanda) được Rudra quán đảnh.

Verse 39

तस्माद्ग्रहार्चना कार्या अग्नौ चोद्यं यथाविधि आदित्यग्रहपीडायां सद्भिः कार्यार्थसिद्धये

Vì thế, hãy đúng pháp mà cúng kính các Graha, và cũng theo nghi quỹ mà dâng lễ vật đã định vào ngọn lửa thiêng. Khi bị Graha là Āditya (Mặt Trời) gây khổ nhiễu, người thiện lành nên làm như vậy để thành tựu điều mình mong cầu.