Adhyaya 14

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्माहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयोदशो ऽध्यायः नैमिषीया ऊचुः देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् / उत्पत्तिं विस्तरात् सूत ब्रूहि वैवस्वते ऽन्तरे

Như vậy kết thúc chương mười ba trong Phần Thứ Nhất của Śrī Kūrma Purāṇa, thuộc Ṣaṭmāhastrī Saṃhitā. Các hiền triết ở Naimiṣa thưa rằng: “Bạch Sūta, xin hãy thuật tường tận nguồn gốc của chư Thiên, các Dānava, Gandharva, Nāga và Rākṣasa—trong thời kỳ Vaivasvata Manvantara.”

Verse 2

स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः / किमकार्षोन्महाबुद्धे श्रोतुमिच्छाम सांप्रतम्

Muôn tâu Đại vương, Dakṣa, con của Pracetas, thuở trước đã bị Śaṃbhu (Śiva) nguyền rủa. Bậc đại trí, sau đó ông đã làm gì? Chúng con mong được nghe ngay bây giờ.

Verse 3

सूत उवाच वक्ष्ये नारायणेनोक्तं पूर्वकल्पानुषङ्गिकम् / त्रिकालबद्धं पापघ्नं प्रजासर्गस्य विस्तरम्

Sūta thưa: Ta sẽ thuật lại lời dạy do Nārāyaṇa đã nói—gắn với các chuyện tích của những kiếp (kalpa) xưa—ràng buộc trong ba thời, có năng lực diệt tội, và trình bày tường tận sự mở rộng của cuộc sáng tạo muôn loài.

Verse 4

स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः / विनिन्द्य पूर्ववैरेण गङ्गाद्वरे ऽयजद् भवम्

Vua Dakṣa, con của Prācetas, trước kia đã bị Śambhu (Śiva) nguyền rủa; về sau—vẫn bị mối thù cũ thúc đẩy và buông lời khinh miệt—đã làm lễ thờ phụng Bhava (Śiva) tại Gaṅgādvāra, cửa ngõ của sông Hằng.

Verse 5

देवाश्च सर्वे भागार्थमाहूता विष्णुना सह / सहैव मुनिभिः सर्वैरागता मुनिपुङ्गवाः

Tất cả chư thiên, được Viṣṇu triệu thỉnh vì phần lễ phần phước của mình, đều đến; và cùng với hết thảy các bậc hiền triết, những vị tiên tri tối thượng cũng đã quang lâm nơi ấy.

Verse 6

दृष्ट्वा देवकुलं कृत्स्नं शङ्करेण विनागतम् / दधीचो नाम विप्रर्षिः प्राचेतसमथाब्रवीत्

Thấy toàn thể hội chúng chư thiên đều đến mà không có Śaṅkara (Śiva), vị hiền triết Bà-la-môn tên Dadhīci liền lên tiếng nói với Prācetasa (Dakṣa).

Verse 7

दधीच उवाच ब्रह्मादयः पिशाचान्ता यस्याज्ञानुविधायिनः / स देवः सांप्रतं रुद्रो विधिना किं न पूज्यते

Dadhīci nói: “Từ Brahmā và các vị thần khác cho đến loài piśāca, hết thảy đều thuận theo mệnh lệnh của Đấng ấy. Chính Thần ấy nay hiển lộ làm Rudra—cớ sao lại không thờ phụng theo đúng pháp nghi (vidhi)?”

Verse 8

दक्ष उवाच सर्वेष्वेव हि यज्ञेषु न भागः परिकल्पितः / न मन्त्रा भार्यया सार्धं शङ्करस्येति नेज्यते

Dakṣa nói: “Quả thật, trong mọi tế lễ, không hề dành phần cúng tế nào cho Śaṅkara. Lại cũng không được thờ phụng Ngài bằng thần chú cùng với hiền phối của Ngài.”

Verse 9

विहस्य दक्षं कुपितो वचः प्राह महामुनिः / शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्

Bấy giờ vị đại hiền—mỉm cười mà vẫn phẫn nộ—cất lời nói với Dakṣa, trong khi chư thiên đều lắng nghe; chính Ngài, hiện thân của trí biết trọn vẹn, đã tự mình thuyết ra.

Verse 10

दधीच उवाच यतः प्रवृत्तिर्विश्वेषां यश्चास्य परमेश्वरः / संपूज्यते सर्वयज्ञैर्विदित्वा किल शङ्करः

Dadhīci nói: “Đấng từ Ngài mà mọi thế giới vận hành và triển khai, và Ngài là Thượng Đế tối cao của chúng—biết Ngài như vậy, người đời quả thật thờ phụng Śaṅkara qua mọi tế lễ.”

Verse 11

न ह्यं शङ्करो रुद्रः संहर्ता तामसो हरः / नग्नः कपाली विकृतो विश्वात्मा नोपपद्यते

Vì ta không chỉ là Śaṅkara trong hình tướng Rudra—đấng hủy diệt, Hara thuộc tính tamas. Ngã thể vũ trụ không thể được quan niệm đúng đắn như kẻ lõa thể, mang sọ, hay hình dung kỳ dị.

Verse 12

ईश्वरो हि जगत्स्त्रष्टा प्रभुर्नारायणः स्वराट् / सत्त्वात्मको ऽसौ भगवानिज्यते सर्वकर्मसु

Vì Nārāyaṇa quả thật là Chúa Tể—Đấng tạo dựng vũ trụ, bậc tự tại tự trị. Đấng Bhagavān ấy, lấy sattva (thanh tịnh và quang minh) làm bản thể, được thờ phụng trong mọi nghi lễ và mọi hành nghiệp.

Verse 13

दधीच उवाच किं त्वया भगवानेष सहस्त्रांशुर्न दृश्यते / सर्वलोकैकसंहर्ता कालात्मा परमेश्वरः

Dadhīca nói: “Vì sao ngươi không thấy Đấng Thế Tôn này—mặt trời ngàn tia? Ngài là Đấng Tối Thượng, tự tánh là Thời gian; chính Ngài là Đấng duy nhất thu nhiếp, tiêu dung mọi thế giới.”

Verse 14

यं गृणन्तीह विद्वांसो धार्मिका ब्रह्मवादिनः / सो ऽयं साक्षी तीव्ररोचिः कालात्मा शाङ्करीतनुः

Đấng mà các bậc trí nơi đây—những người sống theo chánh pháp và các bậc luận giải Phạm (Brahman)—hằng ca tụng: chính Ngài là Đấng Chứng Tri, rực sáng mãnh liệt, là Tự Ngã của Thời gian, mang thân Śaṅkara (Śiva).

Verse 15

एष रुद्रो महादेवः कपर्दे च घृणी हरः / आदित्यो भगवान् सूर्यो नीलग्रीवो विलोहितः

Chính Ngài là Rudra, Đại Thần—Kapardī (Đấng tóc bện), Ghṛṇī (Đấng rực sáng) và Hara (Đấng tiêu trừ). Ngài cũng là Āditya, là Sūrya—mặt trời Thế Tôn—Nīlagrīva (cổ xanh) và Vilohita (Đấng đỏ thắm mãnh liệt).

Verse 16

संस्तूयते सहस्त्रांशुः सामगाध्वर्युहोतृभिः / पश्यैनं विश्वकर्माणं रुद्रमूर्ति त्रयीमयम्

Mặt trời ngàn tia được tán dương bởi các ca giả Sāman, các tư tế Adhvaryu và các vị tụng Hotṛ. Hãy chiêm ngưỡng Ngài—Viśvakarman, Đấng tạo tác muôn loài—mang hình Rudra và được cấu thành bởi Tam Veda.

Verse 17

दक्ष उवाच य एते द्वादशादित्या आगता यज्ञभागिनः / सर्वे सूर्या इति ज्ञेया न ह्यान्यो विद्यते रविः

Dakṣa nói: “Mười hai Āditya này đến để thọ phần tế lễ, đều phải hiểu là ‘Sūrya’—chính là Mặt Trời. Quả thật, ngoài Ngài ra không có Ravi nào khác.”

Verse 18

एवमुक्ते तु मुनयः समायाता दिदृक्षवः / बाढमित्यब्रुवन् वाक्यं तस्य साहाय्यकारिणः

Khi lời ấy được nói ra, các bậc hiền triết—khát khao tự mình chứng kiến—đều tụ hội; đáp rằng: “Xin như vậy,” họ thuận theo lời thỉnh cầu ấy và trở thành những người trợ duyên cho ông.

Verse 19

तमसाविष्टमनसो न पश्यन्ति वृषध्वजम् / सहस्त्रशो ऽथ शतशो भूय एव विनिन्द्यते

Những kẻ tâm trí bị bóng tối (tamas) chiếm giữ thì chẳng thấy được Vṛṣadhvaja—Śiva, Đấng mang cờ bò; trái lại, hết lần này đến lần khác, họ phỉ báng Ngài, hàng trăm hàng nghìn lượt.

Verse 20

निन्दन्तो वैदिकान् मन्त्रान् सर्वभूतपतिं हरम् / अपूजयन् दक्षवाक्यं मोहिता विष्णुमायया

Bị māyā của Viṣṇu làm mê hoặc, họ phỉ báng các thần chú Veda, không tôn thờ Hara—Chúa tể của muôn loài; trái lại, họ theo lời Dakṣa và khước từ việc cúng bái.

Verse 21

देवाश्च सर्वे भागार्थमागता वासवादयः / नापश्यन् देवमीशानमृते नारायणं हरिम्

Tất cả chư thiên—Indra và các vị khác—đến để nhận phần được định; nhưng họ chẳng thấy một Đấng Tối Thượng nào khác, ngoài Nārāyaṇa, chỉ riêng Hari mà thôi.

Verse 22

हिरण्यगर्भो भगवान् ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः / पश्यतामेव सर्वेषां क्षणादन्तरधीयत

Hiraṇyagarbha—Brahmā, Đấng Thế Tôn, bậc tối thượng trong hàng người biết Brahman—ngay khi mọi người đang nhìn, liền biến mất khỏi tầm mắt chỉ trong một sát-na.

Verse 23

अन्तर्हिते भगवति दक्षो नारायणं हरिम् / रक्षकं जगतां देवं जगाम शरणं स्वयम्

Khi Đấng Bhagavān đã ẩn khỏi tầm mắt, Dakṣa tự mình đến nương tựa Nārāyaṇa—Hari, Thần linh hộ trì các thế giới.

Verse 24

प्रवर्तयामास च तं यज्ञं दक्षो ऽथ निर्भयः / रक्षते भगवान् विष्णुः शरणागतरक्षकः

Rồi Dakṣa, không còn sợ hãi, khởi động lễ tế ấy; vì Bhagavān Viṣṇu—Đấng hộ trì người quy y—quả thật che chở muôn loài.

Verse 25

पुनः प्राह च तं दक्षं दधीचो भगवानृषिः / संप्रेक्ष्यर्षिगणान् देवान् सर्वान् वै ब्रह्मविद्विषः

Rồi hiền thánh Dadhīci, bậc đáng tôn kính, lại nói với Dakṣa; và khi nhìn khắp các hội chúng hiền sĩ cùng chư thiên, ngài cất lời với những kẻ thù nghịch Brahman (chân lý Veda).

Verse 26

अपूज्यपूजने चैव पूज्यानां चाप्यपूजने / नरः पापमवाप्नोति महद् वै नात्र संशयः

Tôn kính điều không đáng tôn kính, và không tôn kính bậc thật đáng tôn kính, người ấy chuốc lấy tội lớn—điều này không nghi ngờ.

Verse 27

असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानना / दण्डो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः

Nơi kẻ ác được nâng đỡ còn người hiền bị khinh miệt, ở đó hình phạt ghê gớm do chư thiên định đoạt liền giáng xuống tức khắc.

Verse 28

एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिः शशापेश्वरविद्विषः / समागतान् ब्राह्मणांस्तान् दक्षसाहाय्यकारिणः

Nói xong như vậy, vị hiền triết Bà-la-môn liền nguyền rủa những kẻ thù ghét Đấng Chúa Tể—những Bà-la-môn tụ hội đến để trợ lực cho Dakṣa.

Verse 29

यस्माद् बहिष्कृता वेदा भवद्भिः परमेश्वरः / विनिन्दितो महादेवः शङ्करो लोकवन्दितः

Vì các ngươi đã gạt bỏ Tam Veda và phỉ báng Đấng Tối Thượng—Mahādeva Śaṅkara, Đại Thần được muôn cõi tôn thờ.

Verse 30

भविष्यध्वं त्रयीबाह्याः सर्वे ऽपीश्वरविद्विषः / निन्दन्तो ह्यैश्वरं मार्गं कुशास्त्रासक्तमानसाः

Các ngươi hết thảy sẽ trở thành kẻ ‘ngoài Tam Veda’—quả thật đều là kẻ thù ghét Chúa Tể—phỉ báng con đường của chính Ngài, với tâm trí vướng mắc vào tà luận và kinh điển mê lầm.

Verse 31

मिथ्याधीतसमाचारा मिथ्याज्ञानप्रलापिनः / प्राप्य घोरं कलियुगं कलिजैः किल पीडिताः

Hạnh kiểm của họ sẽ bị nhào nặn bởi sự học giả dối, và họ sẽ lải nhải về thứ ‘tri kiến’ giả tạo. Khi bước vào thời Kali đáng sợ, họ quả thật sẽ bị những gì sinh từ Kali—các thế lực và con người bại hoại—bức hại.

Verse 32

त्यक्त्वा तपोबलं कृत्स्नं गच्छध्वं नरकान् पुनः / भविष्यति हृषीकेशः स्वाश्रितो ऽपि पराङ्मुखः

Từ bỏ toàn bộ sức lực tích tụ bởi khổ hạnh, các ngươi sẽ lại rơi vào các cõi địa ngục. Ngay cả Hṛṣīkeśa, Chúa Tể của các căn, dẫu các ngươi tự nhận nương tựa nơi Ngài, cũng sẽ ngoảnh mặt khỏi các ngươi.

Verse 33

एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिर्विरराम तपोनिधिः / जगाम मनसा रुद्रमशेषाघविनाशनम्

Nói xong như vậy, vị hiền triết Bà-la-môn—kho tàng khổ hạnh—liền lặng yên; rồi bằng tâm ý, ngài hướng đến Rudra, Đấng diệt trừ mọi tội lỗi không còn sót lại.

Verse 34

एतस्मिन्नन्तरे देवी महादेवं महेश्वरम् / पतिं पशुपतिं देवं ज्ञात्वैतत् प्राह सर्वदृक्

Trong lúc ấy, Nữ Thần—đấng thấy biết mọi điều—nhận ra Ngài là Mahādeva, Maheśvara, Chúa Tể, Paśupati, Thần linh; và khi đã biết vậy, nàng cất lời như sau.

Verse 35

देव्युवाच दक्षो यज्ञेन यजते पिता मे पूर्वजन्मनि / विनिन्द्य भवतो भावमात्मानं चापि शङ्कर

Nữ Thần nói: “Trong kiếp trước, cha ta là Dakṣa đã cử hành tế lễ; và, ô Śaṅkara, ông ấy đã phỉ báng cả bản tính thiêng liêng của Ngài, lại còn tự chuốc nhục cho chính mình.”

Verse 36

देवाः सहर्षिभिश्चासंस्तत्र साहाय्यकारिणः / विनाशयाशु तं यज्ञं वरमेकं वृणोम्यहम्

Các chư thiên cùng các bậc hiền thánh đều có mặt nơi ấy để trợ giúp. “Xin hãy mau phá hủy tế lễ ấy; con chỉ xin chọn một ân huệ này.”

Verse 37

एवं विज्ञापितो देव्या देवो देववरः प्रभुः / ससर्ज सहसा रुद्रं दक्षयज्ञजिघांसया

Được Nữ Thần khẩn thỉnh như vậy, Đấng Chúa Tể—tối thượng giữa chư thiên—liền tức khắc phóng hiện Rudra, với ý định phá hủy tế lễ của Dakṣa.

Verse 38

सहस्त्रशीर्षपादं च सहस्त्राक्षं महाभुजम् / सहस्त्रपाणिं दुर्धर्षं युगान्तानलसन्निभम्

Ngài được chiêm bái như có ngàn đầu ngàn chân, ngàn mắt và những cánh tay hùng vĩ; ngàn bàn tay—bất khả khuất phục, rực cháy như ngọn lửa vào tận cùng một đại kiếp.

Verse 39

दंष्ट्राकरालं दुष्प्रेक्ष्यं शङ्खचक्रगदाधरम् / दण्डहस्तं महानादं शार्ङ्गिणं भूतिभूषणम्

Ngài hiện ra với nanh dữ, khó bề nhìn thẳng; mang ốc tù và, đĩa thần và chùy—tay cầm trượng—gầm vang tiếng đại nộ, giương cung Śārṅga, và lấy tro thánh (vibhūti) làm trang sức.

Verse 40

वीरभद्र इति ख्यातं देवदेवसमन्वितम् / स जातमात्रो देवेशमुपतस्थे कृताञ्जलिः

Ngài được xưng tụng là Vīrabhadra, thấm nhuần uy lực và sự hiện diện của Đấng Thần của các thần; và vừa mới sinh ra, Ngài đã cung kính đến gần Chúa tể chư thiên, chắp tay đảnh lễ.

Verse 41

तमाह दक्षस्य मखं विनाशय शिवोस्त्विति / विनिन्द्य मां स यजते गङ्गाद्वारे गणेश्वर

Ngài bảo tôi: “Hãy vì Śiva mà đi phá hủy lễ tế của Dakṣa.” Thế nhưng, kẻ đã phỉ báng tôi ấy lại vẫn cúng bái tại Gaṅgādvāra, ôi Chúa tể của các Gaṇa.

Verse 42

ततो बन्धुप्रयुक्तेन सिंहेनैकेन लीलया / वीरभद्रेण दक्षस्य विनाशमगमत् क्रतुः

Rồi đó, chỉ bằng một con sư tử—được phái đi theo lời thúc giục của quyến thuộc—Vīrabhadra như đùa chơi mà khiến nghi lễ tế tự của Dakṣa đi đến chỗ tan hoang.

Verse 43

मन्युना चोमया सृष्टा भद्रकाली महेश्वरी / तया च सार्धं वृषभं समारुह्य ययौ गणः

Từ cơn phẫn nộ và từ Umā, Bhadrakālī—Đại Nữ Thần—hiện khởi. Cùng với nàng, đoàn Gaṇa cưỡi bò (Vṛṣabha) mà lên đường.

Verse 44

अन्ये सहस्त्रशो रुद्रा निसृष्टास्तेन धीमता / रोमजा इति विख्यातास्तस्य साहाय्यकारिणः

Bởi Đấng Trí Tuệ ấy, các Rudra khác cũng được phát xuất thành hàng ngàn; họ nổi danh là ‘Romaja’ (sinh từ lông tóc), làm trợ lực cho công cuộc vũ trụ của Ngài.

Verse 45

शूलशक्तिगदाहस्ताष्टङ्कोपलकरास्तथा / कालाग्निरुद्रसंकाशा नादयन्तो दिशो दश

Tay cầm tam xoa, giáo và chùy, lại nắm gậy và đá; họ hiện như Rudra—ngọn lửa của Thời Gian—gầm vang khiến mười phương chấn động.

Verse 46

सर्वे वृषासनारूढाः सभार्याश्चातिभीषणाः / समावृत्य गणश्रेष्ठं ययुर्दक्षमखं प्रति

Tất cả đều cưỡi bò, đi cùng các phu nhân, vô cùng đáng sợ; họ vây quanh vị tối thượng trong hàng Gaṇa và tiến về lễ tế của Dakṣa.

Verse 47

सर्वे शंप्राप्य तं देशं गङ्गाद्वारमिति श्रुतम् / ददृशुर्यज्ञदेशं तं दक्षस्यामिततेजसः

Tất cả đến vùng đất ấy—được nghe gọi là Gaṅgādvāra—và tại đó họ thấy đạo tràng tế lễ của Dakṣa, rực sáng không thể lường.

Verse 48

देवाङ्गनासहस्त्राढ्यमप्सरोगीतनादितम् / वीणावेणुनिनादाढ्यं वेदवादाभिनादितम्

Nơi ấy tràn đầy hàng ngàn tiên nữ, vang dội tiếng ca của các Apsarā; lại phong phú âm thanh vīṇā và sáo, và ngân vọng lời tụng trang nghiêm của các thánh ngôn Veda.

Verse 49

दृष्ट्वा सहर्षिभिर्देवैः समासीनं प्रजापतिम् / उवाच भद्रया रुद्रैर्वोरभद्रः स्मयन्निव

Thấy Prajāpati ngồi trong hội chúng cùng các hiền triết và chư thiên, Vīrabhadra—đi cùng các Rudra—cất lời như thoáng mỉm cười, với phong thái ôn hòa mà kiên quyết.

Verse 50

वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः / भागाभिलप्सया प्राप्ता भागान् यच्छध्वमीप्सितान्

“Chúng ta đều là tùy tùng của Śarva (Śiva), Đấng rực sáng vô lượng. Vì mong phần phận sự của mình, chúng ta đã đến—xin ban cho những phần mà chúng ta cầu thỉnh.”

Verse 51

अथ चेत् कस्यचिदियमाज्ञा मुनिसुरोत्तमाः / भागो भवद्भ्यो देयस्तु नास्मभ्यमिति कथ्यताम् / तं ब्रूताज्ञापयति यो वेत्स्यामो हि वयं ततः

“Nay, hỡi bậc tối thượng giữa các hiền triết và chư thiên, nếu quả thật đây là mệnh lệnh của ai đó—rằng: ‘Phần lễ phải trao cho các vị, chứ không trao cho chúng ta’—thì xin nói cho biết ai là đấng ban lệnh ấy. Khi biết rõ thẩm quyền đó, chúng ta sẽ tùy thuận mà hành.”

Verse 52

एवमुक्ता गणेशेन प्रजापतिपुरः सराः / देवा ऊचुर्यज्ञभागे न च मन्त्रा इति प्रभुम्

Được Gaṇeśa nói như thế trước hội chúng của Prajāpati, chư thiên thưa với Đấng Chủ Tể: “Trong việc phần lễ tế, các thần chú không chuẩn thuận theo cách ấy.”

Verse 53

मन्त्रा ऊचुः सुरान् यूयं तमोपहतचेतसः / ये नाध्वरस्य राजानं पूजयध्वं महेश्वरम्

Các Thần chú nói với chư thiên: “Tâm các ngươi bị bóng tối đánh gục, vì các ngươi không thờ phụng Mahēśvara, bậc quân vương của lễ tế (adhvara).”

Verse 54

ईश्वरः सर्वभूतानां सर्वभूततनुर्हरः / पूज्यते सर्वयज्ञेषु सर्वाभ्युदसिद्धिदः

Īśvara, Chúa tể của muôn loài—Hari, Đấng lấy chính thân thể của mọi hữu tình làm hình tướng của mình—được thờ phụng trong mọi lễ tế, vì Ngài ban mọi phúc thịnh và mọi thành tựu tâm linh (siddhi).

Verse 55

एवमुक्ता अपीशानं मायया नष्टचेतसः / न मेनिरे ययुर्मन्त्रा देवान् मुक्त्वा स्वमालयम्

Dẫu được nói như thế, tâm họ vẫn bị Māyā làm hư hoại; họ không nhận ra Īśāna. Bỏ lại chư thiên, những bậc mang thần chú ấy ra đi về nơi cư ngụ của mình.

Verse 56

ततः स रुद्रो भगवान् सभार्यः सगणेश्वरः / स्पृशन् कराभ्यां ब्रह्मर्षि दधीचं प्राह देवताः

Bấy giờ, Thánh Chủ Rudra—cùng với hiền phối ngẫu và được các chúa tể của đoàn gaṇa hộ tùng—đặt cả hai tay chạm vào Brahmarṣi Dadhīci rồi phán với chư thiên.

Verse 57

मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः / यस्मात् प्रसह्य तस्माद् वो नाशयाम्यद्य गर्वितम्

“Các ngươi, vì kiêu mạn bởi sức lực, đã không nhận các thần chú làm chứng cứ chân thật. Bởi vậy, sau khi khuất phục các ngươi bằng uy lực, hôm nay Ta sẽ phá tan sự ngạo mạn của các ngươi.”

Verse 58

इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः / गणेश्वराश्च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः

Nói xong như vậy, vị đứng đầu các gaṇa của Śiva đã phóng hỏa thiêu rụi giảng đường tế tự; các chúa gaṇa nổi giận liền nhổ bật những cột yūpa và quăng đi xa.

Verse 59

प्रस्तोत्रा सह होत्रा च अश्वं चैव गणेश्वराः / गृहीत्वा भीषणाः सर्वे गङ्गास्त्रोतसि चिक्षिपुः

Bấy giờ các Gaṇeśvara—hình tướng đáng sợ—bắt lấy con ngựa tế, cùng với các tư tế prastotṛ và hotṛ, rồi ném tất cả vào dòng nước sông Gaṅgā.

Verse 60

वीरभद्रो ऽपि दीप्तात्मा शक्रस्योद्यच्छतः करम् / व्यष्टम्भयददीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम्

Rồi Vīrabhadra, rực sáng trong thần khí, chặn lại cánh tay đang giơ lên của Śakra (Indra); với lòng không nao núng, ngài cũng chế ngự tay của các thiên thần khác nơi cõi trời.

Verse 61

भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया / निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवमपातयत्

Như đùa chơi, ngài dùng đầu móng tay móc bật đôi mắt của Bhaga; rồi nắm đấm giáng vào răng của Pūṣan, khiến vị ấy ngã quỵ ngay như thế.

Verse 62

तथा चन्द्रमसं देवं पादाङ्गुष्ठेन लीलया / धर्षयामास बलवान् स्मयमानो गणेश्वरः

Cũng như thế, vị Chúa của các Gaṇa (Gaṇeśvara) đầy uy lực, mỉm cười, dùng ngón chân cái đè xuống và làm nhục thần Candra (Mặt Trăng) như một trò đùa.

Verse 63

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया / जघान मूर्ध्नि पादेन मुनीनपि मुनीश्वराः

Chặt đứt đôi tay của Agni và đùa như trò chơi mà giật phăng lưỡi ngài, bậc Chúa tể giữa các hiền triết còn dùng chân giáng lên đỉnh đầu cả các ẩn sĩ.

Verse 64

तथा विष्णुं सहरुडं समायान्तं महाबलः / विव्याध निशेतैर्बाणैः स्तम्भयित्वा सुदर्शनम्

Rồi khi Viṣṇu cùng Garuḍa tiến đến, dũng sĩ đại lực ấy đã chế ngự Sudarśana và dùng những mũi tên sắc như dao xuyên kích Ngài.

Verse 65

समालोक्य महाबाहुरागत्य गरुडो गणम् / जघान पक्षैः सहसा ननादाम्बुनिधिर्यथा

Thấy đạo quân ấy, Garuḍa tay mạnh liền lao tới, tức khắc quật cánh đánh tan đoàn quân, gầm vang như biển cả.

Verse 66

ततः सहस्त्रशो भद्रः ससर्ज गरुडान् स्वयम् / वैनतेयादभ्यधिकान् गरुडं ते प्रदुद्रुवुः

Bấy giờ, đấng cát tường tự thân hóa hiện hàng ngàn Garuḍa—những Garuḍa còn vượt cả Vainateya; và các Garuḍa ấy liền lao tới Garuḍa (Vainateya).

Verse 67

तान् दृष्ट्वा गरुडो धीमान् पलायत महाजवः / विसृज्य माधवं वेगात् तदद्भुतमिवाभवत्

Thấy họ, Garuḍa trí tuệ—nhanh như cơn bão lớn—liền tháo chạy. Trong cơn lao vút ấy, ông buông rời Mādhava, khiến sự việc trở nên kỳ diệu lạ thường.

Verse 68

अन्तर्हिते वैनतेये भगवान् पद्मसंभवः / आगत्य वारयामास वीरभद्रं च केशवम्

Khi Vainateya (Garuda) đã khuất khỏi tầm mắt, Đấng Thế Tôn Padmasaṃbhava (Phạm Thiên) liền đến và ngăn giữ cả Vīrabhadra lẫn Keśava (Viṣṇu).

Verse 69

प्रसादयामास च तं गौरवात् परमेष्ठिनः / संस्तूय भगवानीशः साम्बस्तत्रागमत् स्वयम्

Vì lòng tôn kính đối với Đấng Tối Thượng (Parameṣṭhin), ngài tìm cách làm đẹp lòng Ngài; rồi sau khi dâng lời tán tụng, Đấng Thế Tôn—Sāmba—đích thân quang lâm nơi ấy.

Verse 70

वीक्ष्य देवाधिदेवं तं साम्बं सर्वगणैर्वृतम् / तुष्टाव भगवान् ब्रह्मा दक्षः सर्वे दिवौकसः

Thấy Đấng Tối Thượng của chư thiên—Sāmba (Śiva)—được toàn thể các gaṇa vây quanh, bậc đáng tôn kính Phạm Thiên, cùng Dakṣa và hết thảy chư thiên, đều tán thán Ngài.

Verse 71

विशेषात् पार्वतीं देवीमीश्वरार्धशरीरिणीम् / स्तोत्रैर्नानाविधैर्दक्षः प्रणम्य च कृताञ्जलिः

Đặc biệt, Dakṣa cúi lạy chắp tay, dâng nhiều loại thánh ca tán dương Nữ Thần Pārvatī, Đấng ngự như chính nửa thân của Īśvara (Ardhanārīśvara).

Verse 72

ततो भगवती देवी प्रहसन्ती महेश्वरम् / प्रसन्नमानसा रुद्रं वचः प्राह घृणानिधिः

Bấy giờ Thánh Nữ, mỉm cười, ngỏ lời cùng Maheśvara. Với tâm ý an nhiên hoan hỷ, Nàng—kho tàng của lòng bi mẫn—đã nói những lời với Rudra.

Verse 73

त्वमेव जगतः स्त्रष्टा शासिता चैव रक्षकः / अनुग्राह्यो भगवता दक्षश्चापि दिवौकसः

Chỉ riêng Ngài là Đấng Sáng Tạo của vũ trụ—Đấng Cai Trị và Đấng Hộ Trì. Ngay cả Dakṣa, vị chúa tể khéo léo giữa các thiên nhân, cũng là kẻ phải thọ nhận ân điển từ Đấng Bhagavān (chính Ngài).

Verse 74

ततः प्रहस्य भगवान् कपर्दे नीललोहितः / उवाच प्रणतान् देवान् प्राचेतसमथो हरः

Bấy giờ, Đức Bhagavān mỉm cười—Kapardin, Nīlalohita, Hara—cùng với Prācetasa, cất lời với chư thiên đang cúi mình đảnh lễ.

Verse 75

गच्छध्वं देवताः सर्वाः प्रसन्नो भवतामहम् / संपूज्यः सर्वयज्ञेषु न निन्द्यो ऽहं विशेषतः

Hãy lui về, hỡi chư thiên; Ta sẽ hoan hỷ ban ân cho các ngươi. Trong mọi tế lễ, Ta phải được phụng thờ đúng pháp, và tuyệt đối không được phỉ báng Ta—nhất là như vậy.

Verse 76

त्वं चापि शृणु मे दक्ष वचनं सर्वरक्षणम् / त्यक्त्वा लोकैषणामेतां मद्भक्तो भव यत्नतः

Còn ngươi nữa, hỡi Dakṣa, hãy nghe lời Ta—lời khuyên hộ trì mọi bề: hãy từ bỏ lòng ham cầu danh vọng thế gian ấy, và gắng sức trở thành kẻ sùng kính Ta.

Verse 77

भविष्यसि गणेशानः कल्पान्ते ऽनुग्रहान्मम / तावत् तिष्ठ ममादेशात् स्वाधिकारेषु निर्वृतः

Nhờ ân điển của Ta, đến cuối kiếp (kalpa) ngươi sẽ trở thành Chúa Tể của các Gaṇa (Gaṇeśa). Cho đến lúc ấy, theo mệnh lệnh của Ta, hãy an nhiên và mãn nguyện trong phạm vi quyền trách của ngươi.

Verse 78

एवमुक्त्वा स भगवान् सपत्नीकः सहानुगः / अदर्शनमनुप्राप्तो दक्षस्यामिततेजसः

Nói xong như vậy, Đấng Thế Tôn—cùng với Thánh phối và các tùy tùng—liền ẩn mất khỏi tầm mắt của Dakṣa rực rỡ, uy quang vô lượng.

Verse 79

अन्तर्हिते महादेवे शङ्करे पद्मसंभवः / व्याजहार स्वयं दक्षमशेषजगतो हितम्

Khi Mahādeva Śaṅkara đã ẩn khỏi tầm mắt, Padmasaṃbhava (Phạm Thiên) đích thân nói với Dakṣa, vì lợi ích của toàn thể thế gian.

Verse 80

ब्रह्मोवाच किं तवापगतो मोहः प्रसन्ने वृषभध्वजे / यदाचष्ट स्वयं देवः पालयैतदतन्द्रितः

Phạm Thiên nói: “Hỡi Đấng mang cờ bò, khi Ngài đã được an hòa, mê lầm của ngài nay đã tan chăng? Như chính Thần đã tuyên cáo, hãy để người ấy hộ trì điều này không ngơi nghỉ, không lơ là.”

Verse 81

सर्वेषामेव भूतानां हृद्येष वसतीश्वरः / पश्यन्त्येनं ब्रह्मभूता विद्वांसो वेदवादिनः

Trong trái tim của mọi loài hữu tình, chính Ishvara ngự trị. Những bậc trí đã thành tựu Brahman—các hiền giả thông hiểu và tuyên thuyết Veda—thấy Ngài một cách trực chứng.

Verse 82

स आत्मा सर्वभूतानां स बीजं परमा गतिः / स्तूयते वैदिकैर्मन्त्रैर्देवदेवो महेश्वरः

Ngài là Tự Ngã của muôn loài; là hạt giống (nhân duyên) và là cứu cánh tối thượng. Mahādeva—Maheśvara, Thần của chư thần—được tán dương bằng các thần chú Veda.

Verse 83

तमर्चयति यो रुद्रं स्वात्मन्येकं सनातनम् / चेतसा भावयुक्तेन स याति परमं पदम्

Ai thờ phụng Rudra—Đấng Chúa Tể duy nhất, vĩnh cửu—ngay trong Tự Ngã của mình, với tâm tràn đầy bhakti và quán niệm nội tại, người ấy đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 84

तस्मादनादिमध्यान्तं विज्ञाय परमेश्वरम् / कर्मणा मनसा वाचा समाराधय यत्नतः

Vì vậy, sau khi thấu hiểu Đấng Tối Thượng (Parameśvara)—không khởi đầu, không giữa, không cùng—hãy chí thành phụng thờ Ngài bằng hành động, bằng tâm ý và bằng lời nói.

Verse 85

यत्नात् परिहरेशस्य निन्दामात्मविनाशनीम् / भवन्ति सर्वदोषाय निन्दकस्य क्रिया यतः

Hãy cẩn trọng tránh phỉ báng Īśa, vì lời chê trách ấy tự hủy hoại chính mình. Bởi mọi việc làm của kẻ nói xấu rốt cuộc đều trở thành nguyên nhân của mọi lỗi lầm.

Verse 86

यस्तवैष महायोगी रक्षको विष्णुरव्ययः / स देवदेवो भगवान् महादेवो न संशयः

Đấng bảo hộ của ngươi—Viṣṇu, Đại Du-gi (Mahāyogī) bất hoại—chính là Bhagavān Mahādeva, Thần của các thần; điều ấy không nghi ngờ.

Verse 87

मन्यन्ते ये जगद्योनिं विभिन्नं विष्णुमीश्वरात् / मोहादवेदनिष्ठत्वात् ते यान्ति नरकं नराः

Những kẻ, do mê lầm và cố chấp trong vô minh, tưởng rằng Viṣṇu—nguồn thai của vũ trụ—khác với Īśvara, thì những người ấy rơi vào địa ngục.

Verse 88

वेदानुवर्तिनो रुद्रं देवं नारायणं तथा / एकीभावेन पश्यन्ति मुक्तिभाजो भवन्ति ते

Những ai thuận theo Veda, chiêm kiến Rudra và Thượng Đế Nārāyaṇa như một thực tại duy nhất; họ trở thành người đồng phần giải thoát (mokṣa).

Verse 89

यो विष्णुः स स्वयं रुद्रो यो रुद्रः स जनार्दनः / इति मत्वा यजेद् देवं स याति परमां गतिम्

Đấng là Viṣṇu chính là Rudra; đấng là Rudra cũng là Janārdana. Hiểu như vậy, hãy thờ phụng Thần Tối Thượng; người thờ phụng ấy đạt đến cảnh giới tối thượng (giải thoát).

Verse 90

सृजत्येतज्जगत् सर्वं विष्णुस्तत् पश्यतीश्वरः / इत्थं जगत् सर्वमिदं रुद्रनारायणोद्भवम्

Viṣṇu sáng tạo toàn thể vũ trụ này, còn Īśvara (Rudra) chiêm quan và cai quản nó. Vì thế, toàn thể thế gian này phát sinh từ Rudra và Nārāyaṇa cùng nhau.

Verse 91

तस्मात् त्यक्त्वा हरेर्निन्दां विष्णावपि समाहितः / समाश्रयेन्महादेवं शरण्यं ब्रह्मवादिनाम्

Vì vậy, hãy từ bỏ lời phỉ báng Hari; và dù tâm chuyên nhất kính mộ Viṣṇu, vẫn nên nương tựa Mahādeva—đấng là nơi quy y vững chắc của những bậc thuyết giảng và tri kiến về Brahman.

Verse 92

उपश्रुत्याथ वचनं विरिञ्चस्य प्रजापतिः / जगाम शरणं देवं गोपतिं कृत्तिवाससम्

Nghe lời của Viriñci (Brahmā), Prajāpati liền đến nương tựa Thần—Gopati, Chúa tể muôn loài—Śiva, đấng khoác da thú (Kṛttivāsa).

Verse 93

ये ऽन्ये शापाग्निनिर्दग्धा दधीचस्य महर्षयः / द्विषन्तो मोहिता देवं संबभूवुः कलिष्वथ

Và những đại hiền khác thuộc dòng Dadhīci—bị lửa của lời nguyền thiêu đốt—đã trở nên mê muội; vì oán ghét Đấng Chúa Tể, họ liền mang lấy khí chất của thời Kali.

Verse 94

त्यक्त्वा तपोबलं कृत्स्नं विप्राणां कुलसंभवाः / पूर्वसंस्कारमहात्म्याद् ब्रह्मणो वचनादिह

Sinh trong các dòng dõi hiền thánh Bà-la-môn, tại đây họ gác lại trọn vẹn sức mạnh khổ hạnh—do uy lực của các samskāra xưa và vì vâng theo lời phán của Phạm Thiên (Brahmā).

Verse 95

मुक्तशापास्ततः सर्वे कल्पान्ते रौरवादिषु / निपात्यमानाः कालेन संप्राप्यादित्यवर्चसम् / ब्रह्माणं जगतामीशमनुज्ञाताः स्वयंभुवा

Rồi tất cả họ, được giải khỏi lời nguyền, vào cuối kiếp—dẫu bị Thời Gian quăng xuống các địa ngục như Raurava—vẫn đạt ánh huy hoàng rực rỡ như Mặt Trời; và nhờ sự cho phép của Đấng Tự Sinh (Svayambhū), họ đến được Phạm Thiên (Brahmā), Chúa Tể các thế giới.

Verse 96

समाराध्य तपोयोगादीशानं त्रिदशाधिपम् / भविष्यन्ति यथा पूर्वं शङ्करस्य प्रसादतः

Sau khi chí thành phụng thờ bằng khổ hạnh và yoga đối với Īśāna—Śiva, Chúa Tể của khổ hạnh và yoga, bậc thống lãnh chư thiên—họ sẽ trở lại như thuở trước, nhờ ân sủng của Śaṅkara.

Verse 97

एतद् वः कथितं सर्वं दक्षयज्ञनिषूदनम् / शृणुध्वं दक्षपुत्रीणां सर्वासां चैव संततिम्

Như vậy ta đã kể trọn vẹn cho các ngươi về sự hủy diệt tế lễ của Dakṣa. Nay hãy lắng nghe cả dòng dõi—sự truyền nối—của mọi người con gái của Dakṣa nữa.