Adhyaya 3

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे प्रजापतिवंशानुकीर्त्तनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः ऋषय ऊचु / देवानां दानवानां च दैत्यानां चैव सर्वशः / उत्पत्तिं विस्तरेणैव ग्रूहि वैवस्वतेंऽतरे

Như vậy, trong Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, phần giữa do thần Vāyu thuyết, ở tiểu đoạn dẫn nhập thứ ba, chương thứ hai mang tên “Tán tụng dòng dõi Prajāpati”. Các ṛṣi thưa rằng: “Xin hãy thuật tường tận sự sinh khởi của chư thiên, dānava và daitya trong thời Vaivasvata Manvantara.”

Verse 2

सूत उवाच धर्म्मस्यैव प्रवक्ष्यामि निसर्गन्तं निबोधत / अरुन्धतीवसुर्जामालंबा भानुर्मरुत्वती

Sūta nói: “Ta sẽ thuật về dòng dõi của Dharma; hãy lắng nghe. Arundhatī, Vasu, Jāmā, Ālambā, Bhānu và Marutvatī.”

Verse 3

संकल्पा च मुहूर्त्ता च साध्या विश्वा तथैव च / धर्मस्य पत्न्यो दश ता दक्षः प्राचेतसो ददौ

Saṃkalpā, Muhūrttā, Sādhyā, Viśvā… như thế, Dharma có mười phu nhân; các vị ấy do Dakṣa Prācetasa gả trao.

Verse 4

साध्यापुत्रास्तु धर्मस्य साध्या द्वादशजज्ञिरे / देवेभ्यस्तान्परान्देवान्दैवज्ञाः परिचक्षते

Từ Sādhyā, phu nhân của Dharma, sinh ra mười hai người con Sādhyā; các bậc thông hiểu thần giới gọi họ là những vị thần vượt trên chư thiên.

Verse 5

ब्राह्मणा वै मुखात्सृष्टा जया देवाः प्रजेप्सया / सर्वे मन्त्रशरीरस्ते समृता मन्वन्तरेष्विह

Các brāhmaṇa được tạo từ miệng; vì ước nguyện sinh thành muôn loài, chư thần mang danh Jayā xuất hiện. Tất cả đều là thân của thần chú, được ghi nhớ qua các manvantara.

Verse 6

दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहद्यच्च रथन्तरम् / वित्तिश्चैव विवित्तिश्च आकूतिः कूतिरेव च

Darśa và Paurṇamāsa, cùng với Bṛhad và Rathantara; lại có Vitti, Vivitti, Ākūti và Kūti—đều là những danh xưng của các lễ tế (yajña).

Verse 7

विज्ञाता चैव विज्ञातो मनो यज्ञस्तथैव च / नामान्येतानि तेषां वै यज्ञानां प्रथितानि च

Vijñātā và Vijñāta, cùng với lễ tế Mano-yajña; đó chính là những tên gọi nổi tiếng của các yajña ấy.

Verse 8

ब्रह्मशापेन तेजाताः पुनः स्वायंभुवे जिताः / स्वारोचिषे वै तुषिताः सत्यश्चैवोत्तमे पुनः

Do lời nguyền của Phạm Thiên (Brahmā), họ mất đi uy quang; rồi trong Manvantara Svāyaṃbhuva họ bị khuất phục. Trong Manvantara Svārociṣa họ được gọi là Tuṣita, và trong Manvantara Uttama lại nổi danh là Satya.

Verse 9

तामसे हरयो नाम वैकुण्ठा रेवतान्तरे / ते साध्याश्चाक्षुषे नाम्ना छन्दजा जज्ञिरे सुराः

Trong Manvantara Tāmāsa họ mang danh Harayaḥ, và trong Manvantara Revata được gọi là Vaikuṇṭha. Đến Manvantara Cākṣuṣa, họ hiện ra với tên Sādhya, là các thiên thần sinh từ Chandas (nhịp điệu thánh).

Verse 10

धर्मपुत्रा महाभागाः साध्या ये द्वादशामराः / पूर्वं समनुसूयन्ते चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

Mười hai vị Sādhya bất tử, những bậc đại phúc lành, con của Dharma—đã được kể từ thuở đầu trong Manvantara của Manu Cākṣuṣa.

Verse 11

स्वारोचिषेंऽतरे ऽतीता देवा ये वै महौजसः / तुषिता नाम ते ऽन्योन्यमूचुर्वै चाक्षुषेंऽतरे

Trong Manvantara Svārociṣa, các chư thiên đại oai lực đã qua; những vị mang danh Tuṣita đã nói với nhau trong Manvantara Cākṣuṣa.

Verse 12

किञ्चिच्छिष्टे तदा तस्मिन्देवा वै तुषिताब्रुवन् / एतामेव महाभागां वयं साध्यां प्रविश्य वै

Khi vẫn còn sót lại đôi chút, các chư thiên Tuṣita nói: “Bậc đại phúc thay, chúng ta sẽ nhập vào đó với thân phận các Sādhya.”

Verse 13

मन्वन्तरे भविष्यामस्तन्नः श्रेयो भविष्यति / एवमुक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

“Chúng ta sẽ hiện hữu trong Manvantara; đó sẽ là điều lành cho chúng ta.” Nói vậy xong, tất cả đều an trụ trong thời kỳ của Manu Cākṣuṣa.

Verse 14

तस्यां द्वादश संभूता धर्मात्स्वायंभुवात्पुनः / नरनारायणो तत्र जज्ञाते पुनरेव हि

Tại đó, mười hai vị được sinh ra từ Dharma Svāyaṃbhuva; và ngay nơi ấy, Nara và Nārāyaṇa lại tái sinh lần nữa.

Verse 15

विपश्चिदिन्द्रो यश्चाभूत्तथा सत्यो हरिश्च तौ / स्वारोचिषेंऽतरे पूर्वमास्तां तौ तुषितासुतौ

Vipaścit–Indra, cũng như Satya–Hari—hai vị ấy thuở trước, trong Manvantara Svārociṣa, là những người con của dòng Tuṣita.

Verse 16

तुषितानां तु साध्यात्वे नामान्येतानि चक्षते / मनो ऽनुमन्ता प्राणश्च नरो ऽपानश्च वीर्यवान्

Trong địa vị Sādhya của các Tuṣita, những danh xưng này được nêu: Manas, Anumantā, Prāṇa, Nara và Apāna dũng mãnh.

Verse 17

वितिर्नयो हयश्चैव हंसो नारायणस्तथा / विभुश्चापि प्रभुश्चापि साध्या द्वादश जज्ञिरे

Viti, Naya, Haya, Haṃsa, Nārāyaṇa, cùng Vibhu và Prabhu— như vậy mười hai vị Sādhya đã sinh ra.

Verse 18

स्वायंभुवैंऽतरे पूर्वं ततः स्वारो चिषे पुनः / नामान्यासन्पुनस्तानि तुषितानां निबोधत

Trước kia trong Manvantara Svāyaṃbhuva, rồi lại trong Manvantara Svārociṣa— các danh xưng của Tuṣita vẫn như cũ; hãy ghi nhớ.

Verse 19

प्राणापानावुदानश्च समानो व्यान एव च / चक्षुः श्रोत्रं रसो घ्राणं स्पर्शो बुद्धिर्मनस्तथा

Prāṇa, Apāna, Udāna, Samāna, Vyāna; cùng mắt, tai, vị, khứu giác, xúc chạm, trí (buddhi) và tâm (manas).

Verse 20

नामान्येतानि वै पूर्वं तुषितानां स्मृतानि च / वसोस्तु वसवः पुत्राः साध्यानामनुजाः स्मृताः

Những danh xưng này xưa kia được ghi nhớ là của các Tuṣita; còn các Vasu, con của Vasu, được nhớ là những vị em của các Sādhya.

Verse 21

धरो ध्रुवश्च सोमश्च आयुश्चैवानलो ऽनिलः / प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः

Dhara, Dhruva, Soma, Ayu, Anala, Anila, Pratyusha và Prabhasa—đó là tám vị Vasu được tán dương.

Verse 22

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यो रजस् तथा / ध्रुवपुत्रो ऽभवत्तात कालो लोकाप्रकालनः

Con của Dhara là Dravina, Hutahavya và Rajas; còn con của Dhruva, hỡi hiền hữu, là Kala—đấng điều hành các cõi.

Verse 23

सोमस्य भगवान्वर्चा बुधश्च ग्रहबौधनः / धरोर्मी कलिलश्चैव पञ्च चन्द्रमसः सुताः

Con của Soma là Bhagavanvarcha, Budha—đấng khai mở tri thức về các graha—cùng Dharormi và Kalila; ấy là năm người con của Chandra.

Verse 24

आयस्य पुत्रो वैतण्ड्यः शमः शान्तस्तथैव च / स्कन्दः सनत्कुमारश्च जज्ञे पादेन तेजसः

Con của Ayu là Vaitandya, Shama và Shanta; và từ một phần của tejas đã sinh ra Skanda cùng Sanatkumara.

Verse 25

अग्नेः पुत्रं कुमारं तु स्वाहा जज्ञे श्रिया षृतम् / तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च प्रष्टजाः

Svaha đã sinh Kumara, con của Agni, được trang nghiêm bởi phúc quang của Sri; các con của Ngài là Shaka, Vishakha và Naigameya (Prashtaja).

Verse 26

अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रो मनोजवः / अविज्ञान गतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य च

Vợ của Anila là Śivā; bà sinh con trai tên Manojava. Anila còn có hai người con nữa: Avijñāna và Gati.

Verse 27

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्नाथ देवलम् / द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ

Con trai của Pratyūṣa được biết là vị hiền triết tên Devala. Devala cũng có hai người con, đều nhẫn nhịn và minh triết.

Verse 28

बृहस्पतेश्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी / योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमशक्ता चरति स्म ह

Em gái của Bṛhaspati là Bhuvanā, người thuyết giảng về Phạm (Brahman). Nhờ thành tựu yoga, bà du hành khắp thế gian không gì ngăn trở.

Verse 29

प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनामष्टमस्य ह / विश्वकर्मा सुतस्तस्याः प्रजापतिपतिर्विभुः

Bà là vợ của Prabhāsa, vị Vasū thứ tám. Từ bà sinh ra Viśvakarmā, bậc chủ tể các Prajāpati, đấng đại uy lực.

Verse 30

विश्वेदेवास्तु विश्वाया जज्ञिरे दश विश्रुताः / क्रतुर्दक्षः श्रवः सत्यः कालः मुनिस्तथा

Từ Viśvā sinh ra mười vị Viśvedeva lừng danh: Kratu, Dakṣa, Śrava, Satya, Kāla, Muni, và các vị khác.

Verse 31

पुरूरवो मार्द्रवसो रोचमानश्च ते दश / धर्मपुत्राः सुरा एते विश्वायां जज्ञिरे शुभाः

Purūrava, Mārdravasa và Rocamāna—mười vị thiên thần cát tường ấy là con của Dharma, đã sinh ra từ Viśvā.

Verse 32

मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो भानवो भानुजाः स्मृताः / मुहूर्ताश्च मुहूर्ताया घोषलंबा ह्यजायत

Từ Marutvatī sinh ra Marutvant; từ Bhānujā được nhớ là Bhānava; và từ Muhūrtā sinh ra các Muhūrta cùng Ghoṣalambā.

Verse 33

संकल्पायां तु संजज्ञे विद्वान्संकल्प एव तु / नव वीथ्यस्तु जामायाः पथत्रयमुपाश्रिताः

Trong Saṃkalpā đã sinh ra bậc trí mang tên Saṃkalpa; và chín vīthi của Jāmā nương tựa vào ba con đường.

Verse 34

पृथिवी विषयं सर्वमरुन्धत्यामजायत / एष सर्गः समाख्यातो विद्वान्धर्मस्य शाश्वतः

Từ Arundhatī sinh ra toàn bộ phạm vi của cõi đất; đây là cuộc sáng tạo được các bậc hiền triết am tường Dharma vĩnh cửu truyền dạy.

Verse 35

मुहूर्ताश्चैव तिथ्याश्च प्रतिभिः सह सुव्रताः / नामतः संप्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत

Hỡi những người giữ giới hạnh thanh tịnh! Các muhūrta và tithi, cùng với pratibhi—nay ta sẽ xưng danh từng vị; hãy lắng nghe lời ta.

Verse 36

अहोरात्रविभागश्च नक्षत्राणि समाश्रितः / मुहुर्त्ताः सर्वनक्षत्रा अहोरात्रभिदस्तथा

Sự phân chia ngày và đêm nương theo các Nakṣatra; trong mọi Nakṣatra, các muhūrta cũng vậy, biểu thị sự sai khác của ngày và đêm.

Verse 37

अहोरात्रकलानां तु षडशीत्यधिकाः स्मृताः / रवेर्गति विशेषेण सर्वर्त्तुषु च नित्यशः

Các phần (kalā) của ngày-đêm được ghi nhớ là hơn tám mươi sáu; do sự sai biệt trong chuyển động của Mặt Trời, điều ấy luôn đúng trong mọi mùa.

Verse 38

ततो वेदविदश्चैतां गतिमिच्छन्ति पर्वसु / अविशेषेषु कालेषु ज्ञेयः सवितृमानतः

Vì thế, các bậc thông hiểu Veda mong cầu chuyển động ấy vào các ngày parva; còn trong thời gian không đặc biệt, hãy nhận biết theo chuẩn mực của Savitṛ (Mặt Trời).

Verse 39

रौद्रः सार्पस्तथा मैत्रः पित्र्यो वासव एव च / आप्यो ऽथ वैश्वदेवश्च ब्राह्मो मध्याह्नसंश्रितः

Raudra, Sārpa, Maitra, Pitrya, Vāsava, Āpya, Vaiśvadeva và Brāhma—những muhūrta này thuộc về thời khắc giữa trưa.

Verse 40

प्राजापत्यस्तथैवेन्द्र इन्द्राग्नी निरृतिस्तथा / वारुणश्च यथार्यम्णो भगश्चापि दिनश्रिताः

Prājāpatya, Aindra, Indrāgnī, Nairṛti, Vāruṇa, Aryaman và Bhaga—những muhūrta này cũng thuộc về các phần của ban ngày.

Verse 41

एते दिनमुहूर्ताश्च दिवाकरविनिर्मिताः / शङ्कुच्छाया विशेषेण वेदितव्याः प्रमाणतः

Đây là các muhūrta của ban ngày do Thần Mặt Trời an lập; cần nhận biết theo sự sai khác của bóng cọc đo (śaṅku), đúng theo chuẩn mực.

Verse 42

अजैकपादहिर्बुध्न्यः पूषाश्वियमदेवताः / आग्नेयश्चापि विज्ञेयः प्राजापत्यस्तथैव च

Ajaikapād và Ahirbudhnya, cùng Pūṣā, các Aśvin và thần Yama là các vị thần; cũng vậy, phần Āgneya và Prājāpatya cần được nhận biết.

Verse 43

सौम्यश्चापि तथादित्यो बार्हस्पत्यश्च वैष्मवः / सावित्रश्च तथा त्वाष्ट्रो वायव्यश्चेति संग्रहः

Saumya, Āditya, Bārhaspatya và Vaiṣṇava; cùng Sāvitra, Tvāṣṭra và Vāyavya—đó là phần tổng lược.

Verse 44

एते रात्रेर्मुहूर्त्ताः स्युः क्रमोक्ता दश पञ्च च / इन्दोर्गत्युदया ज्ञेया नाडिका आदितस्तथा

Đây là các muhūrta của ban đêm, được nói theo thứ tự—mười lăm. Dựa vào sự vận hành và lúc mọc của Mặt Trăng, ngay từ đầu cũng phải biết nāḍikā.

Verse 45

कालावस्थास्त्विमास्त्वेते मुहूर्त्ता देवताः स्मृताः / सर्वग्रहाणां त्रीण्येव स्थानानि विहितानि च

Chính các trạng thái của thời gian này được ghi nhớ là các thần của muhūrta; và đối với mọi graha (hành tinh), chỉ ba vị trí được quy định.

Verse 46

दक्षिणोत्तरमध्यानि तानि विद्याद्यथाक्रमम् / स्थानं जारद्गवं सध्ये तथैरावतमुत्तरम्

Hãy biết theo thứ tự rằng chúng thuộc phương nam, phương bắc và phần giữa. Ở giữa là vị trí Jāradgava, còn phía bắc là Airāvata (vīthī).

Verse 47

वैश्वानरं दक्षिणतो निर्दिष्टमिह तत्त्वतः / अश्विनी कृत्तिका याम्यं नागवीथीति विश्रुता

Tại đây, theo chân lý, Vaiśvānara được chỉ ở phương nam. Aśvinī và Kṛttikā thuộc phần yāmya (nam), nổi danh là Nāgavīthī.

Verse 48

ब्राह्मं सौम्यं तथार्द्रा च गजवीथीति शब्दिता / पुष्याश्लेषे तथादित्यं वीथी चैरावती मता

Brāhma, Saumya và Ārdrā được gọi là Gajavīthī. Còn Āditya cùng với Puṣya và Āśleṣā được xem là vīthī mang tên Airāvatī.

Verse 49

तिस्रस्तु विथयो ह्येता उत्तरो मार्ग उच्यते / पूर्वोत्तरे च फल्गुन्यौ मघा चैवार्षभी स्मृता

Ba vīthī này được gọi là Uttaro Mārga, con đường phương bắc. Ở đông-bắc (pūrvottara), hai Phalgunī và Maghā được ghi nhớ là Ārṣabhī (vīthī).

Verse 50

हस्तश्चित्रा तथा स्वाती गोवीथीति तु शब्दिता / ज्येष्ठा विशाखानुराधा वीथी जारद्गवी मता

Hasta, Citrā và Svātī được gọi là Govīthī. Còn Jyeṣṭhā, Viśākhā và Anurādhā được xem là vīthī Jāradgavī.

Verse 51

एतास्तु वीथयस्तिस्रो मध्यमो मार्ग उच्यते / मूलं पूर्वोत्तराषाढे अजवीथ्याभिशब्दिते

Đây là ba vīthi; được gọi là ‘con đường trung đạo’. Tại Pūrvottarāṣāḍhā, sao Mūla được xưng là ‘Ajavīthī’.

Verse 52

श्रवणं च धनिष्ठा च मार्गी शतभिषक्तथा / वैश्वानरी भाद्रपदे रेवती चैव कीर्त्तिता

Śravaṇa và Dhaniṣṭhā, cùng với Śatabhiṣak, được gọi là ‘mārgī’. Trong Bhādrapada, Vaiśvānarī và Revatī cũng được tán dương là nổi danh.

Verse 53

एतास्तु वीथयस्तिस्रो दक्षिणे मार्ग उच्यते / अष्टाविशति याः कन्या दक्षः सोमाय ता ददौ

Ba vīthi này được gọi là ‘con đường phương Nam’. Hai mươi tám thiếu nữ ấy được Dakṣa gả hiến cho Soma (Chandra).

Verse 54

सर्वा नक्षत्रनाम्न्यस्ता ज्यौतिषे परिकीर्त्तिताः / तासामपत्यान्यभवन्दीप्तयो ऽमिततेजसः

Tất cả các vị mang danh nakṣatra này đều được ghi trong jyotiṣa. Con cháu của họ sinh ra rực sáng, chói ngời với uy lực vô lượng.

Verse 55

यास्तु शेषास्तदा कन्याः प्रतिजग्राह कश्यपः / चतुर्दशा महाभागाः सर्वास्ता लोकमातरः

Còn những thiếu nữ còn lại khi ấy được Kaśyapa tiếp nhận. Mười bốn vị đại phúc ấy, tất thảy đều là các Bà Mẹ của thế gian (Lokamātā).

Verse 56

अदितिर्दितिर्दनुः काष्ठारिष्टानायुः खशा तथा / सुरभिर्विनता ताम्रा मुनिः क्रोधवशा तथा

Aditi, Diti, Danu, Kastha, Arishta, Anayu, Khasa; lại có Surabhi, Vinata, Tamra, Muni và Krodhavasha—tất cả đều là các phu nhân của Prajapati.

Verse 57

कद्रूर्माता च नागानां प्रजास्तासां निबोधत / स्वायंभुवे ऽन्तरे तात ये द्वादश सुरोत्तमाः

Kadru là mẹ của loài Naga; hãy biết về con cháu của bà. Này con hiền, trong Manvantara Svayambhuva có mười hai vị thiên thần tối thượng.

Verse 58

वैकुण्ठा नाम ते साध्या बभूवुश्चाक्षुषेंऽतरे / उपस्थितेंऽतरे ह्यस्मिन्पुनर्वैवस्वतस्य ह

Các Sādhya mang danh “Vaikuntha” xuất hiện trong Manvantara Cākṣuṣa; khi khoảng thời kỳ này đến, Manvantara Vaivasvata lại tiếp nối.

Verse 59

आराधिता आदित्या ते समेत्योचुः परस्परम् / एतामेव महाभागामदितिं संप्रविश्य वै

Các Aditya, được sự thờ phụng làm hoan hỷ, tụ hội và nói với nhau: “Chúng ta hãy nhập vào Aditi đại phúc này (để thọ sinh).”

Verse 60

वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्योगादर्द्धेन तेजसा / गच्छेम पुत्रतामस्यास्तन्नः श्रेयो भविष्यति

Trong Manvantara Vaivasvata này, nhờ sức mạnh yoga và với nửa phần quang lực của chúng ta, hãy để chúng ta trở thành con của bà; ấy sẽ là điều cát tường cho chúng ta.

Verse 61

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे वर्त्तमानेंऽतरे तदा / जज्ञिरे द्वादशादित्या मारीयात्कश्यपात्पुनः

Nói như vậy xong, trong thời kỳ chuyển tiếp ấy; mười hai Āditya lại sinh ra từ Kaśyapa qua người con gái của Marīci.

Verse 62

शतक्रतुश्च विष्णुश्च जज्ञाते पुनरेव हि / वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्नरनारायणौ तदा

Śatakratu (Indra) và Viṣṇu quả thật cũng tái sinh; trong Manvantara Vaivasvata này, khi ấy hai Ngài hiện thân là Nara–Nārāyaṇa.

Verse 63

तेषामपि हि देवानां निधनोत्पत्तिरुच्यते / यथा सूर्यस्य लोके ऽस्मिन्नुदयास्तमयावुभौ

Ngay cả các vị thần ấy cũng được nói là có sinh và diệt; như trong cõi đời này, mặt trời có cả mọc lẫn lặn.

Verse 64

दृष्टानुश्रविके यस्मात्सक्ताः शब्दादिलक्षणे / अष्टात्मके ऽणिमाद्ये च तस्मात्ते जज्ञिरे सुराः

Vì họ vướng mắc vào những điều thấy và nghe, vào các tướng như âm thanh v.v., và vào tám siddhi như aṇimā; nên họ sinh ra làm sura (chư thiên).

Verse 65

इत्येष विषये रागः संभूत्याः कारणं स्मृतम् / ब्रह्मशापेन संभूता जयाः स्वायंभुवे जिताः

Như vậy, sự luyến ái đối với các đối tượng được ghi nhớ là nguyên nhân của sự sinh khởi; các Jaya sinh ra do lời nguyền của Brahmā đã bị khuất phục trong Manvantara Svāyambhuva.

Verse 66

स्वारोचिषे वै तुषिताः सत्यश्चैवोत्तमे पुनः / तामसे हरयो देवा जाताश्चा रिष्टवे तु वै

Trong Manvantara Svārociṣa, các thần Tuṣita và Satya xuất hiện; đến Manvantara Uttama cũng lại được nhắc như vậy. Trong Manvantara Tāmasa, các thần Haraya ra đời, và vì Ariṣṭa nữa, chư thần cũng hiển lộ.

Verse 67

वैकुण्ठाश्चाश्रुषे साध्या आदित्याः सप्तमे पुनः / धातार्यमा च मित्रश्च वरुणोंऽशो भगस्तथा

Trong Manvantara Āśruṣa có các thần Vaikuṇṭha và Sādhya; đến Manvantara thứ bảy, các Āditya xuất hiện. Đó là Dhātā, Aryamā, Mitra, Varuṇa, Aṃśa và Bhaga.

Verse 68

इन्द्रो विवस्वान्पूषा च पर्जन्यो दशमः स्मृतः / ततस्त्वष्टा ततो विष्णुरजघन्यो जघन्यजः

Indra, Vivasvān, Pūṣā và Parjanya—được ghi nhớ là vị thứ mười (trong các Āditya). Sau đó là Tvaṣṭā, rồi Viṣṇu; và còn có Ajaghanya cùng Jaghanyaja (được nêu).

Verse 69

इत्येते द्वादशादित्याः कश्यपस्य सुता विभोः / सुरभ्यां कश्यपाद्रुद्रा एकादश विजज्ञिरे

Như vậy, mười hai Āditya này là con của bậc vĩ đại Kaśyapa. Từ Surabhī, nhờ Kaśyapa, đã sinh ra mười một Rudra.

Verse 70

महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती / अङ्गारकं तथा सर्पं निरृतिं सदसत्पतिम्

Nhờ ân phúc của Mahādeva, được tôi luyện bởi khổ hạnh, vị Satī (Surabhī) trở nên viên mãn; rồi bà sinh ra Aṅgāraka, Sarpa, Nirṛti và Sadasatpati.

Verse 71

अचैकपादहिर्बुध्न्यौ द्वावेकं च ज्वरं तथा / भुवनं चेश्वरं मृत्युं कपालीति च विशुतम्

Acaikapāda và Ahirbudhnya—hai vị; lại có một vị tên Jvara. Các danh xưng Bhuvana, Īśvara, Mṛtyu và Kapālī cũng đều nổi tiếng.

Verse 72

देवानेकादशैतांस्तु रुद्रांस्त्रिभुवनेश्वरान् / तपसोग्रेण महाता सुरभिस्तानजीजनत्

Surabhi, nhờ sức mạnh khổ hạnh vĩ đại và mãnh liệt, đã sinh ra mười một vị Rudra—những bậc chúa tể của ba cõi.

Verse 73

ततो दुहितरावन्ये सुरभिर्देव्यजायत / रोहिणी चैव सुभगां गान्धवी च यशस्विनीम्

Rồi từ Nữ thần Surabhi lại sinh thêm hai ái nữ: Rohiṇī cát tường và Gāndhavī rạng danh.

Verse 74

रोहिण्या जज्ञिरे कन्याश्चतस्रो लोकविश्रुताः / सुरूपा हंसकाली च भद्रा कामदुघा तथा

Từ Rohiṇī sinh ra bốn ái nữ lừng danh trong đời: Surūpā, Haṃsakālī, Bhadrā và Kāmadughā.

Verse 75

सुषुवे गाः कामदुघा सुरूपा तनयद्वयम् / हंसकाली तु महिषान्भद्रायस्त्वविजातयः

Kāmadughā sinh ra các loài bò; Surūpā sinh hai người con trai. Haṃsakālī sinh ra trâu; và từ Bhadrā phát sinh dòng dõi khác gọi là Avijāta.

Verse 76

विश्रुतास्तु महाभागा गान्धर्व्या वाजिनः सुताः / उच्चैःश्रवादयो जाताः खेचरास्ते मनोजवाः

Những người con đại phúc của Vājina sinh từ Gandharvī trở nên lừng danh; Uccaiḥśravā và các vị khác sinh ra là bậc du hành trên không, nhanh như ý niệm.

Verse 77

श्वेताः शोणाः पिशङ्गास्च सारङ्गा हरि तार्जुनाः / उक्ता देवोपवाह्यास्ते गान्धर्वियोनयो हयाः

Họ được nói là có sắc trắng, đỏ, vàng nâu, đốm, vàng lục và tārjuna; đó là những tuấn mã sinh từ dòng Gandharvī, xứng làm vật cưỡi của chư thiên.

Verse 78

भूयो जज्ञे सुरभ्यास्तु श्रीमांश्चन्द्रप्रभो वृषः / स्रग्वी ककुद्मान्द्युतिमा नमृतालयसंभवः

Rồi lại từ Surabhī sinh ra một bò đực cao quý, rực sáng như ánh trăng; nó mang vòng hoa, có bướu nổi, chói ngời, và không phải sinh từ cõi amṛta.

Verse 79

सुरभ्यनुमते दत्तो ध्वजो माहेश्वरस्तु सः / इत्येते कश्यपसुता रुद्रादित्याः प्रकीर्त्तिताः

Theo sự chuẩn thuận của Surabhī, nó được ban làm cờ hiệu của Mahēśvara; như vậy, các con của Kaśyapa này được xưng tụng là Rudrāditya.

Verse 80

धर्मपु पुत्राः स्मृताः साध्या विश्वे च वसवस्तथा / यथेन्धनवशाद्वह्निरेकस्तु बहुधा भवेत्

Các Sādhyā, Viśve và Vasu được ghi nhớ là con của Dharma; như một ngọn lửa, do khác biệt củi nhiên liệu, mà hiện ra muôn vẻ.

Verse 81

भवत्येकस्तथा तद्वन्मूर्त्तीनां स पिता महः / एको ब्रह्मान्तकश्चैव पुरुषश्चैति तत्र यः

Ngài là Đấng duy nhất; Ngài là Cha vĩ đại của mọi hình tướng. Tại đó, Đấng Một ấy được gọi là Phạm Thiên, Antaka và Purusha.

Verse 82

एकस्यैताः स्मृतास्तिस्रस्तनवस्तु स्वयंभुवः / ब्राह्मी च पौरुषी चैव कालाख्या चेति ताः स्मृताः

Của Svayambhū duy nhất ấy, ba thân tướng được ghi nhớ: Brāhmī, Pauruṣī và thân mang danh Kālākhyā.

Verse 83

या तत्र राजसी तस्य तनुः सा वै प्रजाकरी / मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा

Trong đó, thân mang tính rajas của Ngài được xem là sinh ra muôn loài; còn thân mang danh Kālākhyā thì làm tiêu diệt muôn loài.

Verse 84

सात्त्विकी पौरुषी या तु सा तनुः पालिका स्मृता / राजसी ब्रह्मणो या तु मारीचः कश्यपो ऽभवत्

Thân Pauruṣī mang tính sattva được ghi nhớ là đấng hộ trì. Còn từ thân rajas của Phạm Thiên đã sinh ra Marīci và Kaśyapa.

Verse 85

तामसी चान्तकृद्या तु तदंशो विष्णुरुच्यते

Còn thân mang tính tamas, đem đến sự kết thúc—phần của thân ấy được gọi là Viṣṇu.

Verse 86

त्रैलोक्ये ताः स्मृतास्तिस्रस्तनवो वै प्रजाकरी / मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा

Trong tam giới, ba “thân” ấy được ghi nhớ là những lực sinh thành chúng sinh; nhưng thân mang danh “Thời” (Kāla) lại được xem là kẻ làm tiêu diệt chúng sinh.

Verse 87

सृजत्यथानुगृह्णाति तथा संहरति प्रजाः / एवमेताः स्मृतास्तिस्रस्तनवो हि स्वयंभुवः

Ngài tạo ra chúng sinh, rồi ban ân hộ trì, và cũng vậy mà thu nhiếp tiêu diệt chúng sinh; như thế, ba thân của Đấng Tự Sinh được ghi nhớ.

Verse 88

प्राजापत्या च रौद्रा च वैष्णवी चेति तास्त्रिधा / एतास्तन्वः स्मृता देवा धर्मशास्त्रे पुरातने

Chúng được chia làm ba: Prajāpatya, Raudra và Vaiṣṇavī; trong Dharmaśāstra cổ xưa, các thân ấy được ghi nhớ là mang bản tính thần linh.

Verse 89

सांख्ययोगरतैर्धीरैः पृथगेकार्थदर्शिभिः / अभिजातिप्रभावज्ञैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

Điều ấy được các hiền giả an định, chuyên tu Sāṃkhya và Yoga, tuy phân biệt mà vẫn thấy một nghĩa, hiểu sức ảnh hưởng của dòng giống, và là những bậc thấy chân lý, nói ra.

Verse 90

एकत्वेन पृथक्त्वेन तासु भिन्नाः प्रजास्त्विमाः / इदं परमिदं नेति ब्रुवते भिन्नदर्शिनः

Theo cái nhìn về nhất thể hay sai biệt, các chúng sinh này khác nhau trong các thân ấy; người thấy khác biệt nói: “Cái này là tối thượng, cái kia thì không.”

Verse 91

ब्रह्माणां कारणं के चित्केचिदाहुः प्रजापतिम् / केचिद्भवं परत्वेन प्राहुर्विष्णुं तथापरे

Có người nói Prajapati là nguyên nhân của vũ trụ; có người tôn Bhava (Shiva) là Đấng Tối Thượng, và kẻ khác lại xưng tụng Vishnu.

Verse 92

अभिज्ञानेन संभूताः सक्तारिष्टविचेतसः / सत्त्वं कालं च देशं च कार्यं चावेक्ष्य कर्म च

Họ phát sinh từ tri kiến, nhưng tâm bị ràng buộc bởi chấp trước và sợ hãi; họ xét đến sattva, thời gian, nơi chốn, việc phải làm và nghiệp hành.

Verse 93

कारणं तु स्मृता ह्येते नानार्थेष्विह देवताः / एकं प्रशंसमानस्तु सर्वानेवप्रशसति

Ở đây các thần được ghi nhớ là nguyên nhân theo nhiều nghĩa; nhưng ai tán dương một vị, thật ra là tán dương tất cả.

Verse 94

एकं निन्दति यस्त्वेषां सर्वानेव स निन्दति / न प्रद्वेषस्ततः कार्यो देवतासु विजानता

Ai chê bai một vị trong số ấy là chê bai tất cả; vì vậy người hiểu biết không nên nuôi lòng thù ghét đối với chư thần.

Verse 95

न शक्या ईश्वराज्ञातुमैश्वर्येण व्यवस्थिताः / एकत्वात्स त्रिधा भूत्वा संप्रमोहयति प्रजाः

Mệnh lệnh của Īśvara khó mà thấu rõ, vì Ngài an trụ trong uy quyền; Ngài vốn là Một, nhưng hiện thành ba dạng, khiến chúng sinh mê lầm.

Verse 96

एतेषां वै त्रयाणां तु विचिन्वन्त्यन्तरं जनाः / जिज्ञासवः परीहन्ते सक्ता दुष्टा विचेतसः

Giữa ba điều ấy, người đời tìm sự khác biệt. Ngay kẻ ham hiểu biết cũng lạc lối; kẻ chấp trước, ác tâm và tâm trí rối loạn bị mê hoặc.

Verse 97

इदं परमिदं नेति संरंभाद्भिन्नदर्शिनः / यातुधाना विशेषा ये पिशाचाश्चैव नान्तरम्

Vì cố chấp ‘đây là tối thượng, kia không phải’, họ nhìn khác nhau. Ngay cả các dạng đặc thù như yātudhāna và piśāca cũng thật ra không có sai biệt.

Verse 98

एकः स तु पृथक्त्वेन स्वयं भूत्वा च तिष्ठति / गुणमात्रात्मिकाभिस्तु तनुभिर्मोहयन्प्रजाः

Đấng Duy Nhất ấy, tuy phân biệt thành nhiều dạng, vẫn tự mình hiện hữu. Với những thân chỉ cấu thành bởi guṇa, Ngài làm chúng sinh mê lầm.

Verse 99

तेष्वेकं यजते यो वै स तदा यजते त्रयम् / तस्माद्देवास्त्रयो ह्येते नैरन्तर्येणधिष्टताः

Trong họ, ai thờ phụng một vị thì khi ấy cũng thờ phụng cả ba. Vì vậy ba vị thần này được an lập liên tục trên cùng một nền tảng duy nhất.

Verse 100

तस्मात्पृथक्त्वमेकत्वं संख्या संख्ये गतागतम् / अल्पत्वं वा बहुत्वं वा तेषु को ज्ञातुमर्हति

Vì thế, nơi họ là phân biệt hay nhất thể, sự lên xuống của số lượng và phép đếm, ít hay nhiều—ai có thể biết cho rốt ráo?

Verse 101

तस्मात्सृष्ट्वानुगृह्णति ग्रसते चैव सर्वशः / गुणात्मकत्ववै कल्पये तस्मादेकः स उच्यते

Vì thế Ngài tạo dựng rồi ban ân, và cũng bao trùm nuốt trọn muôn loài khắp mọi phương. Ngài được hiểu là bản thể của các guna; do đó Ngài được gọi là Đấng Duy Nhất.

Verse 102

रुद्रं ब्रह्माणमिन्द्रं च लोकपालानृषीन्मनून् / देवं तमेकं बहुधा प्राहुर्नारायणं द्विजाः

Rudra, Brahma, Indra, các Hộ Thế, các ṛṣi và các Manu—tất cả đều là những hình tướng; các bậc dvija nói về vị Thần duy nhất ấy bằng nhiều cách, gọi là Narayana.

Verse 103

प्राजापत्या च रौद्री च तनुर्या चैव वैष्णवी / मन्वन्तरेषु वै तिस्र आवर्त्तन्ते पुनः पुनः

Thân Prajāpatya, thân Raudrī và thân Vaiṣṇavī—ba thân ấy luân hồi trở lại hết lần này đến lần khác qua các manvantara.

Verse 104

क्षेत्रज्ञा अपि चान्ये ऽस्य विभोर्जायन्त्यनुग्रहात् / तेजसा यशसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च

Nhờ ân huệ của Đấng Toàn Năng ấy, các kṣetrajña khác cũng được sinh ra—đầy đủ uy quang, danh tiếng, trí tuệ, minh triết śruti và sức mạnh.

Verse 105

जायन्ते तत्समाश्चैव तानपीमान्निबोधत / राजस्या ब्रह्मणोंऽशेन मारीचः कश्यपो ऽभवत्

Những bậc tương đồng với Ngài cũng được sinh ra—hãy hiểu rõ họ nữa. Từ phần rajas của Brahma, Marīci đã trở thành Kaśyapa.

Verse 106

तामस्यास्तस्य चांशेन कालो रुद्रः स उच्यते / सात्त्विक्याश्च तथांशेन यज्ञो विष्णुरजा यत

Từ phần tamas của Ngài, Kala được gọi là Rudra; và từ phần sattva của Ngài, Vishnu—thân của Yajña—hiển lộ.

Verse 107

त्रिषु कालेषु तस्यैता ब्रह्ममस्तनवो द्विजाः / मन्वन्तरेष्विह स्रष्टुमावर्त्तन्ते पुनः पुनः

Trong ba thời, đây là những thân tướng lớn lao của Phạm Thiên, hỡi các bậc dvija; và qua các manvantara, chúng trở lại hết lần này đến lần khác để tạo dựng.

Verse 108

मन्वन्तरेषु सर्वेषु प्रजाः स्थावरजङ्गमाः / युगादौ सकृदुत्पन्नास्तिष्ठन्तीहाप्रसंयमात्

Trong mọi manvantara, các loài hữu tình bất động và động vật sinh ra một lần vào đầu yuga, rồi tồn tại nơi đây vì chưa có sự chế ngự của hủy diệt.

Verse 109

प्राप्ते प्राप्ते तु कल्पान्ते रुद्रः संहरति प्रजाः / कालो भूत्वा युगात्मासौ रुद्रः संहरते पुनः

Hễ đến cuối kalpa, Rudra thu nhiếp và hủy diệt muôn loài; trở thành Kala, linh hồn của yuga, chính Rudra lại hủy diệt lần nữa.

Verse 110

संप्राप्ते चैव कल्पान्ते सप्तरशिमर्दिवाकरः / भूत्वा संवर्त्तकादित्यस्त्रींल्लोकांश्च दहत्युत

Khi đến cuối kalpa, mặt trời bảy tia khoác hình Samvartaka Aditya và thiêu đốt cả ba cõi.

Verse 111

विष्णुः प्रजानुग्रहकृत्सदा पालयति प्रजाः / तस्यां तस्यामवस्थायां तत उत्पाद्य कारणम्

Đức Vishnu luôn ban ân và gìn giữ muôn loài. Trong mọi trạng thái, chính Ngài là nguyên nhân của sự sinh khởi ấy.

Verse 112

सत्त्वोद्रिक्ता तु या प्रोक्ता ब्रह्मणः पौरुषी तनुः / तस्याशेन च विज्ञेयो मनोः स्वायंभुवेन्तरे

Thân nam tính của Phạm Thiên được nói là trội về sattva; nhờ phần ấy mà điều này được nhận biết trong Manvantara của Manu Svayambhuva.

Verse 113

आकृत्यां मनसा देव उत्पन्नः प्रथमं विभुः / ततः पुनः स वै देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे

Vị Thần toàn năng trước hết sinh khởi trong hình tướng do tâm tạo. Rồi khi Manvantara Svarocisa đến, chính vị Thần ấy lại hiện ra lần nữa.

Verse 114

तुषितायां समुत्पन्नो ह्यजितस्तुषितैः सह / औत्तमे ह्यन्तरे वापि ह्यजितस्तु पुनः प्रभुः

Trong hàng chư thiên Tusita, Ajita đã sinh khởi cùng các Tusita. Và trong Manvantara Uttama nữa, chính Đấng Chủ Tể Ajita lại hiện ra.

Verse 115

सत्यायामभवत्सत्यः सह सत्यैः सुरोत्तमैः / तामसस्यातरे चापि स देवः पुनरेव हि

Trong hàng chư thiên Satya, đấng Satya hiện ra cùng các thiên thần tối thượng mang danh Satya. Và trong Manvantara Tamasa nữa, chính vị Thần ấy quả thật lại xuất hiện.

Verse 116

हरिण्यां हरिभिः सार्द्धं हरिरेव बभूव ह / वैवस्वतेन्तरे चापि हरिर्देवेः पुनस्तु सः

Cùng với Hariṇyā và các vị Hari, chính Hari đã hiển hiện. Trong Manvantara Vaivasvata cũng vậy, Hari ấy lại giáng sinh từ lòng của Nữ Thần.

Verse 117

वैकुण्ठो नामतो जज्ञे विधूतरजसैः सह / मरीचात्कश्यपाद्विष्णुरदित्यां संबभूव ह

Ngài sinh ra với danh hiệu “Vaikuṇṭha”, cùng các chư thiên đã gột sạch rajas. Từ Kaśyapa thuộc dòng Marīci, Viṣṇu hiển hiện trong lòng Aditi.

Verse 118

त्रिभिः क्रमैरिमांल्लोकञ्जित्वा विष्णुस्त्रिविक्रमः / प्रत्यपादयदिन्द्राय दैवतैश्चैव स प्रभुः

Với ba bước, Viṣṇu—Trivikrama—đã chinh phục các cõi này. Bậc Chúa Tể ấy, cùng chư thiên, đã hoàn trả vương quyền cho Indra.

Verse 119

इत्येतास्तनवो जाता व्यतीताः सप्तसप्तसु / मन्वन्तरेष्वतीतेषु याभिः संरक्षिताः प्रजाः

Như vậy, các thân tướng hóa thân ấy đã sinh ra và trôi qua trong từng nhóm bảy manvantara; nhờ đó muôn loài được gìn giữ.

Verse 120

यस्माद्विश्वमिदं सर्वं जायते लीयते पुनः / यस्यांशेनामराः सर्वे जायन्ते त्रिदिवेश्वराः

Từ Ngài, toàn thể vũ trụ này sinh khởi rồi lại tan nhập vào Ngài; từ phần của Ngài, mọi bậc bất tử—các chúa tể cõi trời—đều được sinh ra.

Verse 121

वर्द्धन्ते तेजसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च / यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा

Những ai tăng trưởng nhờ tejas, trí tuệ, thánh học và sức mạnh; bất cứ hữu thể nào có vibhūti, đầy śrī và hùng lực, đều hiển lộ rạng ngời như thế.

Verse 122

तत्तदेवावगच्छध्वं विष्णोस्तेजोंऽशसंभवम् / स एव जायतेंऽशेन केचिदिच्छन्ति मानवाः

Hãy hiểu điều ấy: tất cả phát sinh từ phần (aṃśa) tejas của Viṣṇu; chính Ngài sinh ra dưới dạng aṃśa, như một số người mong cầu.

Verse 123

एके विवदमानास्तु दृष्टान्ताच्च ब्रुवन्ति हि / एषां न विद्यते भेदस्त्रयाणां द्युसदामिह

Có kẻ tranh luận và nêu thí dụ mà nói rằng: ở đây, giữa ba vị cư ngụ cõi trời ấy không hề có sai biệt.

Verse 124

जायन्ते पोहयन्त्यं शैरीश्वरा योगमायया

Các vị Śairīśvara ấy sinh khởi nhờ Yogamāyā và cũng khiến (thế gian) mê hoặc bởi huyền lực ấy.

Verse 125

तस्मात्तेषां प्रचारे तु युक्तायुक्तं न विद्यते / भूतानुवादिना माद्या मध्यस्था भूतवादिनाम्

Vì thế, trong lối hành xử của họ không còn phân biệt hợp hay không hợp; họ theo lời truyền về bhūta, say đắm rượu, và làm kẻ trung gian giữa những người chủ trương bhūtavāda.

Verse 126

भूतानुवादिनः सक्तस्त्रयश्चैव प्रवादिनाम् / परीक्ष्य चानुगृह्णन्ति निगृह्णन्ति खलान्स्वयम्

Trong hàng người thuật chuyện có ba hạng say mê việc kể về muôn loài; họ xét kỹ rồi ban ân cho người hiền và tự mình chế ngự kẻ ác.

Verse 127

मत्तः पूर्व्वे च ते तस्मात्प्रभवश्च ततो ऽधिकाः / तथाधिकरणैरतैर्यथा तत्त्वनिदर्शकाः

Họ vốn có trước ta; vì thế nguồn phát sinh của họ từ nơi ta, và họ còn được tôn là cao hơn; họ an trụ nơi những nền tảng khiến chân lý tattva hiển lộ.

Verse 128

देवानां देवभूताश्च ते वै सर्वप्रवर्त्तकाः / कर्म्मणां महतां ते हि कर्त्तारो जगदीश्वराः

Họ là thần của chư thần, chính là đấng khởi động mọi vận hành; những đại nghiệp đều do họ thực hiện—các Đấng Chúa Tể của thế gian.

Verse 129

श्रुतिज्ञैः कारणैरेतैश्चतुर्भिः परिकीर्त्तिताः / बालिशास्ते न जानन्ति दैवतानि प्रभागशः

Các bậc thông hiểu Śruti đã nêu bốn nguyên nhân này; nhưng kẻ ngu không biết chư thiên theo từng phần và thứ bậc.

Verse 130

इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं योगेश्वरान्प्रति / कुर्याद्योगबलं प्राप्य तैश्च सर्वैर्महांश्चरेत्

Tại đây người ta trích bài kệ này dâng lên các Yogēśvara: đạt được sức mạnh yoga rồi, hãy làm như vậy và cùng tất cả các Ngài bước đi trên con đường cao cả.

Verse 131

प्राप्नुयाद्विषयांश्चैव पुनश्चोर्द्ध्व तपश्चरेत् / संहरेत पुनः सर्व्वान्सूर्य्यो ज्योतिर्गणानिव

Người ấy cũng có thể thọ hưởng các đối tượng trần thế, rồi lại hướng thượng mà tu khổ hạnh. Sau đó, người ấy thu nhiếp và tiêu dung tất cả trở lại, như Mặt Trời gom tụ các đoàn quang minh.