Nirvana Upanishad 13: Verse 13

Sanskrit (Devanagari)

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्॥१२–२४॥

Padapatha (Word Split)

ऊर्ध्व-आम्नायः । निरालम्ब-पीठः । संयोग-दीक्षा । वियोग-उपदेशः । दीक्षा-सन्तोष-पानम् च । द्वादश-आदित्य-अवलोकनम् । विवेक-रक्षा । करुणा एव केलिः । आनन्द-माला । एकान्त-गुहायाम् मुक्त-आसन-सुख-गोष्ठी । अ-कल्पित-भिक्षा-आशी । हंस-आचारः । सर्व-भूत-अन्तः-वर्ती हंसः इति प्रतिपादनम् ॥

Sanskrit recitationNirvana Upanishad 13

IAST Transliteration

ūrdhvāmnāyaḥ | nirālambapīṭhaḥ | saṃyogadīkṣā | viyogopadeśaḥ | dīkṣāsantoṣapānaṃ ca | dvādaśādityāvalokanam | vivekarakṣā | karuṇaiva keliḥ | ānandamālā | ekāntaguhāyāṃ muktāsanasukhagoṣṭhī | akalpitabhikṣāśī | haṃsācāraḥ | sarvabhūtāntarvartī haṃsa iti pratipādanam ||12–24||

Translation

(یہ اوصاف/ریاضات ہیں:) اُردھوامنایہ، یعنی اوپر کی روحانی روایت؛ نِرالَمب پیٹھ، یعنی بے سہارا آسن؛ سَمیوگ دیکشا، یعنی اتحاد کی دیक्षा؛ ویوگ اُپدیش، یعنی جدائی/ویراغیہ کی تعلیم؛ اور دیक्षा کے قناعت آمیز رس کا پینا؛ بارہ آدتیوں کا دھیان؛ وِویک (تمیز) کی حفاظت؛ کرُونا ہی کو کھیل بنانا؛ آنند کی مالا؛ تنہا غار میں مُکتی آسن کی سُکھ بھری سنگت؛ بے تکلف/بے منصوبہ بھکشا کھانے والا؛ ہنس آچار؛ اور یہ پرتیپادن کہ ہنس سب بھوتوں کے اندر وِدْیَمان ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

(These are the characteristics/observances:) the ‘upper’ transmission (ūrdhvāmnāya); the supportless seat (nirālamba-pīṭha); initiation into union (saṃyoga-dīkṣā); instruction in disunion/detachment (viyoga-upadeśa); and the drinking of the contentment of initiation; contemplation of the twelve Ādityas; safeguarding of discrimination; compassion alone as play; a garland of bliss; in the solitary cave, a pleasant assembly in the posture of liberation; one who eats unpremeditated alms; the conduct of the Haṃsa; and the teaching that the Haṃsa dwells within all beings.

Verse Context

• Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya; Haṃsa (Paramahaṃsa) as inner Self (Ātman/Brahman) present in all beings
• Mahavakya: Indirectly supports ‘Aham Brahmāsmi’ and ‘Tat Tvam Asi’ by asserting the inner Haṃsa/Self as immanent in all beings (sarvabhūtāntarvartī).
• Atharva
• Chandas: Prose (gadyam; aphoristic/nominal style)