Rig Veda 4.38.3: Mandala 4, Sukta 38, Mantra 3

Sukta 4.38

Rishi: Dadhikrāvan (hymnic subject) / traditionally attributed within the Vāmadeva (Gautama) family corpus of Maṇḍala 4

Devata: Dadhikrā (Dadhikrāvan), the swift divine steed/power of victorious movement

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; standard for dynamic praise and battle-speed imagery)

Samhita Patha (Devanagari)

यं सीमनु प्रवतेव द्रवन्तं विश्वः पूरुर्मदति हर्षमाणः । पड्भिर्गृध्यन्तं मेधयुं न शूरं रथतुरं वातमिव ध्रजन्तम् ॥

Recitation with translationRig Veda 4.38.3

Transliteration

yám sīm ánu praváteva drávantaṃ víśvaḥ pūrúr mádati hárṣamāṇaḥ | paḍbhír gṛ́dhyantaṃ medháyuṃ ná śū́raṃ rathatúraṃ vā́tam iva dhrájantam ||

Translation

جسے سب بہت سے لوگ خوش ہو کر پیچھے لگتے ہیں، جیسے کوئی ڈھلوان پر بہتا پانی؛ اس کی سیانی طاقت پاؤں سے چاہی جاتی ہے، سمجھ کا بہادر، رتھ کی طاقت سے فتح پانے والا، ہوا کی طرح تھرتھراتا ہوا۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सीम्: indeed, just, him
• सीम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सीम् (निपात/अव्यय)

• अनु: after, along
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• प्रवता: along a slope, on a descent
• प्रवता: अधिकारण (मार्ग/पथ-निर्देशे) / करण
• Type: Noun
• Root: प्रवत् (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• द्रवन्तम्: running, rushing
• द्रवन्तम्: कर्म (यम् इति सर्वनामस्य विशेषणम्) / कर्म-विशेषण
• Type: Participle (Adj.)
• Root: द्रु/द्रव् (धातु) → द्रवत् (वर्तमान-कृदन्त)

• विश्वः: all, entire
• विश्वः: कर्तृ (पूरुः इत्यस्य विशेषणम्) / कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• पूरुः: Pūru (the man/king/tribe Pūru)
• पूरुः: कर्तृ
• Type: Noun (proper/tribal name)
• Root: पूरु (प्रातिपदिक; जन/नृ-नाम)

• मदति: rejoices, exults
• मदति: —
• Type: Verb
• Root: मद् (धातु)

• हर्षमाणः: rejoicing, being thrilled
• हर्षमाणः: कर्तृ-विशेषण (पूरोः) / भाव
• Type: Participle (Adj.)
• Root: हृष् (धातु) → हर्षमाण (वर्तमान-कृदन्त, आत्मनेपद-भाव)

• पड्भिः: with (his) feet/steps
• पड्भिः: करण
• Type: Noun
• Root: पद् (प्रातिपदिक)

• गृध्यन्तम्: desiring, eager for
• गृध्यन्तम्: कर्म-विशेषण (यम्) / कर्म
• Type: Participle (Adj.)
• Root: गृध् (धातु) → गृध्यत् (वर्तमान-कृदन्त)

• मेधयुम्: wise, intelligent
• मेधयुम्: कर्म-विशेषण (यम्)
• Type: Adjective
• Root: मेधायु (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात) अथवा न (उपमानार्थे)

• शूरम्: a hero, valiant one
• शूरम्: कर्म-विशेषण (यम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: शूर (प्रातिपदिक)

• रथतुरम्: swift in the chariot / chariot-conquering
• रथतुरम्: कर्म-विशेषण (यम्)
• Type: Adjective
• Root: रथतुर (प्रातिपदिक; रथ + तुर ‘swift/overcoming’)

• वातम्: wind
• वातम्: उपमान (उपमेयस्य विशेषण-सम्बन्धे)
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• ध्रजन्तम्: rushing/streaming, darting
• ध्रजन्तम्: कर्म-विशेषण (यम्)
• Type: Participle (Adj.)
• Root: ध्रज् (धातु) → ध्रजत् (वर्तमान-कृदन्त)