Rig Veda 4.1.9: Mandala 4, Sukta 1, Mantra 9
Sukta 4.1
Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni
Chandas: Trishtubh (probable; verify in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
स चेतयन्मनुषो यज्ञबन्धुः प्र तं मह्या रशनया नयन्ति । स क्षेत्यस्य दुर्यासु साधन्देवो मर्तस्य सधनित्वमाप ॥
Transliteration
sá cetayán mánuṣo yajñá-bandhuḥ prá táṃ mahyā́ raśanáyā nayanti | sá kṣéty asyá dúryāsu sā́dhan devó mártasya sadhani-tvám āpa ||
Translation
وہ انسان کو یگ کا رشتہ دار بنا کر جگاتا ہے، پھر طاقتور لگام سے اسے آگے لے جاتے ہیں۔ وہ اس کے گھروں میں رہتا ہے، کام پورا کرتا ہے، دیوتا فانی کی کمائی میں ساتھی بن جاتا ہے۔
Word by Word
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चेतयन्(while) making aware / instructing
चेतयन्:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootचेतय् (धातु; √cit/√cet ‘to perceive/awaken, make known’)
मनुषःof the man / of Manu’s (descendant)
मनुषः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक) → मनुष्य/मनुष् ‘man, human’
यज्ञबन्धुःthe ritual-kin / one related to the sacrifice
यज्ञबन्धुः:
कर्तृ (सः … यज्ञबन्धुः)
TypeNoun
Rootयज्ञ-बन्धु (समास; यज्ञ + बन्धु)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मह्याby/with the Earth (Mahi)
मह्या:
करण
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) ‘earth; great one’
रशनयाwith a rein/rope
रशनया:
करण
TypeNoun
Rootरशना (प्रातिपदिक) ‘rein, rope, girdle’
नयन्तिthey lead
नयन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु; √nī ‘to lead’)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्षेतिdwells
क्षेति:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्षि (धातु; √kṣi ‘to dwell, inhabit’)
अस्यof him / his
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दुर्यासुin the houses/dwellings
दुर्यासु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदुर्या (प्रातिपदिक) ‘house, dwelling’
साधन्accomplishing, prospering
साधन्:
कर्तृ (सः … साधन्)
TypeVerb (participle)
Rootसाध् (धातु; √sādh ‘to accomplish, set right’)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ (अप्पोजिशन to सः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
मर्तस्यof the mortal
मर्तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमर्त (प्रातिपदिक) ‘mortal’
सधनित्वम्companionship / sharing the same abode
सधनित्वम्:
कर्म
TypeNoun (abstract)
Rootसधनि-त्व (प्रातिपदिक; सधनि ‘sharing the same dwelling/seat’ + त्व)
आपattained
आप:
क्रिया
TypeVerb
Rootआप् (धातु; √āp ‘to reach, obtain’)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
