Rig Veda 2.23.10: Mandala 2, Sukta 23, Mantra 10

Sukta 2.23

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वया वयमुत्तमं धीमहे वयो बृहस्पते पप्रिणा सस्निना युजा । मा नो दुःशंसो अभिदिप्सुरीशत प्र सुशंसा मतिभिस्तारिषीमहि ॥

Recitation with translationRig Veda 2.23.10

Transliteration

tváyā vayám uttamáṃ dhīmahe váyo bṛ́haspate pápriṇā sásninā yujā́ | mā́ no duḥ-śáṃso abhi-dípsur īśata prá su-śáṃsā matí-bhis tāriṣīmahi ||

Translation

آپ کے ساتھ، اے برہسپتی، ہم اعلیٰ حیاتی پوریت کو تھامتے ہیں - بہہ آنے والے اور فاتح کے ساتھ جڑے ہوئے۔ برے بولنے والا جو ہمیں زخم دینا چاہتا ہے وہ مالک نہ بنے؛ بلکہ، ہمارے اچھے اثبات کے خیالات سے ہم پار اور پہنچ جائیں۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वया: by you / with you
• त्वया: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वयम्: we
• वयम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उत्तमम्: the highest / best
• उत्तमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘उद्+तम’)

• धीमहे: we hold/establish (in mind); we seek/attain
• धीमहे: —
• Type: Verb
• Root: धा (धातु; वेदिक प्रयोग ‘धीमहि/धीमहे’ = ‘धारयेम/धीयामहे’)

• वयः: vital strength; vigor; life-power
• वयः: Karma
• Type: Noun
• Root: वयस् (नपुंसक-प्रातिपदिक)

• बृहस्पते: O Bṛhaspati
• बृहस्पते: Sampradāna
• Type: Noun (Vocative)
• Root: बृहस्पति (पुं-प्रातिपदिक)

• पप्रिणा: as a fulfiller; as one who fills
• पप्रिणा: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: पप्रि (विशेषण/कृदन्त-प्रातिपदिक; √पॄ ‘पूरणे’ से ‘पूरयिता/पूरक’ अर्थ)

• सस्निना: with purifying/cleansing (power)
• सस्निना: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: सस्नि (विशेषण-प्रातिपदिक; √स्ना/स्नि ‘स्नान/शुद्धि/प्रवाह’ से, वेदिक ‘सस्नि’ = ‘शुद्ध/प्रवाहित/प्रेरक’ प्रकार)

• युजा: as a yoker/ally; in union
• युजा: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: युज् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √युज् ‘योजने’ से ‘युज्/युजा’ = ‘योजक/सहचर/युक्त’)

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• नः: to us / our
• नः: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दुःशंसः: the evil-tongued; slanderer
• दुःशंसः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: दुःशंस (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘दुः’+‘शंस’)

• अभिदिप्सुः: desiring to injure; seeking to attack
• अभिदिप्सुः: Kartā
• Type: Adjective (agentive)
• Root: अभि-दीप्सु (कृदन्त-प्रातिपदिक; desiderative from √दभ्/√दिप्? वेदिक ‘दीप्सु’ = ‘to harm/attack’ इच्छार्थक ‘-सुः’)

• ईशत: may he rule over / overpower
• ईशत: —
• Type: Verb
• Root: ईश् (धातु ‘ऐश्वर्ये/शासने’)

• प्र: forth; forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• सुशंसाः: good praisers; those of good praise
• सुशंसाः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: सुशंस (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘सु’+‘शंस’)

• मतिभिः: with thoughts; with hymnic intentions
• मतिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मति (स्त्री-प्रातिपदिक)

• तारिषीमहि: may we cross over; may we overcome
• तारिषीमहि: —
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु ‘तरणे’)