Ayodhya Mahatmya

Adhyaya 1

अयोध्यामाहात्म्यप्रश्न-प्रारम्भः (Commencement of the Inquiry into Ayodhyā’s Sacred Greatness)

Nagsisimula ang kabanata sa mga taludtod ng pagpapala at sa karaniwang panawagang Purāṇiko (Nārāyaṇa, Nara, Sarasvatī). Nagtipon ang malaking kapulungan ng mga pantas na bihasa sa Veda mula sa iba’t ibang lupain sa isang mahabang satra, at inanyayahan si Sūta (Romaharṣaṇa)—alagad ni Vyāsa at tagapagsalaysay na may kaalaman sa Purāṇa—na magsalita. Hiniling ng mga pantas ang isang maayos at sistematikong salaysay tungkol sa Ayodhyā: kabanalan nito, anyo at lawak ng lungsod, mga hari, mga tīrtha, mga ilog at mga tagpuan ng agos, at ang mga bunga ng pagdalaw, pagligo, at pagbibigay. Tinanggap ni Sūta ang kahilingan, na iniuugnay sa biyaya ni Vyāsa at sa linya ng pagpapasa ng aral (Skanda → Nārada → Agastya → Vyāsa → Sūta). Pagkaraan, lumipat ang salaysay sa ulat ni Agastya kay Vyāsa matapos ang paglalakbay-pananampalataya sa Ayodhyā: inilalarawan ang Ayodhyā bilang sinaunang lungsod ni Viṣṇu, maringal at matibay ang kuta sa pampang ng Sarayū, at kaugnay ng Sūryavaṃśa. Ang Sarayū ay pinabanal sa pamamagitan ng mga salaysay ng pinagmulan at itinambal sa Gaṅgā bilang pinakamakapaglinis ng kasalanan. Ipinakikilala rin ang mahalagang alamat sa pook: ang brāhmaṇa na si Viṣṇuśarman ay nagsagawa ng matinding tapas sa Ayodhyā, nagpuri kay Viṣṇu, at pinagkalooban ng biyayang bhakti na di matitinag. Ipinamalas ni Viṣṇu ang Cakratīrtha sa pagbubukas ng banal na bukal at sa pagtatatag ng presensiyang Viṣṇuhari. Itinakda ang taunang panahon ng paglalakbay (mula Śukla Daśamī hanggang Pūrṇimā sa buwang Kārttika) at binanggit ang phala ng snāna, dāna, at mga handog para sa pitṛ sa Cakratīrtha.

109 verses

Adhyaya 2

Brahmakūṇḍa–Ṛṇamocana–Pāpamocana–Sahasradhārā Māhātmya (Ayodhyā–Sarayū Tīrtha-Nibandha)

Ang kabanatang ito ay ipinapasa sa pamamagitan ng salaysay ni Sūta at ng may-awtoridad na pagpapaliwanag ni Agastya. Una, isinasalaysay kung paanong si Brahmā, nang makilalang si Hari (Viṣṇu) ay nananahan sa Ayodhyā, ay nagsagawa ng wastong pagkakasunod ng paglalakbay-dambana at nagtatag ng malaking banal na imbakan ng tubig na tinawag na Brahmakūṇḍa. Inilarawan ang tubig nito bilang nakapaglilinis at ang paligid bilang hitik sa mapalad na larawan ng mga halaman at hayop; ang mga deva ay naligo roon at agad na naging dalisay. Pagkaraan, ipinahayag ni Brahmā ang māhātmya ng pook: ang snāna (banal na pagligo) at mga kaugnay na gawain—dāna (pagkakaloob), homa (handog sa apoy), japa (pagbigkas ng mantra)—ay nagbibigay ng dakilang gantimpala, katumbas ng malalaking sakripisyo, at itinatag ang taunang pagdiriwang sa Kārttika śukla caturdaśī, kasama ang pag-aalay ng ginto, kasuotan, at pagpapasaya sa mga brāhmaṇa bilang pamantayang etikal. Pagkatapos, itinatakda ni Agastya ang iba pang mga tīrtha sa kahabaan ng Sarayū ayon sa sukat na layo at direksiyon mula sa Brahmakūṇḍa. Ipinakilala ang Ṛṇamocana sa patotoo ni Lomaśa: ang pagligo roon ay agad na nag-aalis ng “tatlong utang” (mga pananagutan sa mga deva, ṛṣi, at mga ninuno), kaya hinihikayat ang patuloy na snāna at dāna. Ang Pāpamocana naman ay ipinaliwanag sa kuwento ni Narahari, isang brāhmaṇa na nasira dahil sa masamang pakikisama at mabibigat na kasalanan; sa pamamagitan ng sat-saṅga at pagligo, siya’y nalinis kaagad at nakamit ang Viṣṇuloka, pinatitibay na ang pagbabagong-loob at paglilinis ay posible sa disiplinadong pagsasagawa sa tīrtha. Sa huli, ipinaliwanag ang Sahasradhārā sa isang pangyayaring kaugnay ng Rāmāyaṇa: ang pananagutan ni Rāma kay Kāla at ang pagdating ni Durvāsas ay nag-udyok kay Lakṣmaṇa na pangalagaan ang katotohanan at dharma, hanggang sa kanyang yogikong pagbitaw sa Sarayū at pagpapakita bilang Śeṣa. Sinasabing ang lupa ay “nabutas sa sanlibong paraan,” kaya nagmula ang pangalan ng tīrtha. Itinatakda ng kabanata ang pagsamba kay Śeṣa, ritwal na pagligo, mga handog na ginto, pagkain, kasuotan, at mga pagdiriwang—lalo na ang Śrāvaṇa śukla pañcamī (ukol sa Nāga) at pagligo sa buwan ng Vaiśākha—bilang matibay na daan ng paglilinis at pag-abot sa ninanais na wakas (kabilang ang Viṣṇuloka), sa mahinahong tonong gabay sa ritwal at asal.

84 verses

Adhyaya 3

स्वर्गद्वार-माहात्म्य तथा चन्द्रहरेः उत्पत्तिः (Svargadvāra Māhātmya and the Origin of Candra-hari)

Binubuksan ang kabanata sa paglalatag ni Sūta ng isang pag-uusap: si Vyāsa, matapos marinig ang mga naunang papuri sa mga tīrtha, ay humihiling pa ng karagdagang turo kay Agastya, na binibigyang-diin ang patuloy na uhaw ng naghahanap sa tattva (saligang katotohanan). Ipinakikilala ni Agastya ang Svargadvāra—isang tīrtha sa ilog Sarayū na sumisira ng kasalanan at nagbubukas sa landas ng kalayaan—kasama ang mga palatandaan ng kinalalagyan at mga pahayag na nagtatanghal dito bilang higit sa ibang pook-paglalakbay. Isinasalaysay ang mga gawaing dapat isagawa: pagligo sa umaga, pagligo sa tanghali dahil sa paglapit ng mga diyos, pag-aayuno at mga panatang tumatagal ng isang buwan, at pagkamal ng puṇya sa pamamagitan ng dāna (pagbibigay ng pagkain, lupa, baka, damit) at pag-aanyaya at paggalang sa mga brāhmaṇa. Malinaw ang phala: ang mamatay sa Svargadvāra ay humahantong sa pinakamataas na kalagayan ni Viṣṇu; ang naipong kasalanang “kasinglaki ng Bundok Meru” ay natutunaw pagdating pa lamang; at ang anumang gawa roon ay nagiging akṣaya (di-nasisira, di-nauubos). Inilalarawan din ang ugnayang pangteolohiya ng lugar sa pamamagitan ng patuloy na presensya at kaugnayan nina Brahmā, Śiva, at Hari, na nagpapatibay sa kabanalan nito sa loob ng balangkas na Vaiṣṇava. Sa huling bahagi, lumilipat ang teksto sa mga tagubilin sa panahon at ritwal ukol sa “Candra-sahasra” na panata at sa mapalad na “Candra-hara”: naglakbay si Candra sa Ayodhyā, nagsagawa ng matinding tapas, tumanggap ng biyaya, at nagtatag kay Hari. Sinusundan ito ng detalyadong pamamaraan ng pagsamba sa buwan: mga tuntunin ng kalinisan, pagbuo ng larawan/maṇḍala, pagpupuri sa labing-anim na pangalan ng buwan, pag-aalay ng arghya, homa gamit ang Soma-mantra, pag-aayos ng kalaśa, pagpapasaya sa mga pari, pagpapakain sa mga brāhmaṇa, at maayos na pagtatapos ng panata. Nagtatapos ang kabanata sa malawak na diwa: ang bisa ng tīrtha ay para sa lahat ng varṇa at maging sa mga nilalang na di-tao, habang pinananatili ang wastong balangkas ng ritwal at etika.

83 verses

Adhyaya 4

धर्महरि-स्तवः, प्रायश्चित्त-विधानम्, स्वर्णवृष्टि-उत्पत्तिकथा (Dharmāhari Hymn, Expiatory Guidelines, and the Gold-Rain Origin Legend)

Ang Adhyāya na ito ay may tatlong magkakaugnay na bahagi. (1) Isinalaysay ni Agastya na si Dharma—dalubhasa sa Veda at Vedāṅga at matatag sa tungkulin—ay dumating sa Ayodhyā bilang manlalakbay-panrelihiyon at namangha sa walang kapantay na kabanalan nito. Sa sigla ng bhakti, pinuri niya ang lungsod bilang isang tīrtha; nagpakita si Viṣṇu bilang Hari na nakadamit-dilaw (pītavāsā), at naghandog si Dharma ng mahabang stotra na binabanggit ang mga banal na pamagat tulad ng Kṣīrābdhivāsa, Yoga-nidrā, Śārṅgin, at Cakrin. (2) Nalugod si Viṣṇu at nagkaloob ng biyaya, kasama ang phalaśruti: ang patuloy na pagpupuri ay nagdudulot ng katuparan ng ninanais at pangmatagalang kasaganaan. Hiniling ni Dharma ang paglalagak sa Diyos bilang “Dharmāhari”; pinagtitibay ng teksto na ang kaligtasan ay sa banal na pag-alaala, at ang paglilinis ay sa pagligo sa Sarayū at darśana, at ang mga ritwal doon ay nagiging “akṣaya” (di-nasisira). Pagkaraan ay itinuro ang prāyaścitta: maging ang pagkakamali dahil sa kamangmangan o dahil sa kaalaman, dapat pagbayaran sa masigasig na pagsisisi at pagtubos, pati kung napabayaan ang tungkulin dahil sa pamimilit o kalagayan. May tagubilin din ng taunang yātrā sa Āṣāḍha śukla ekādaśī. (3) Sa huli, lumilipat ang salaysay sa alamat ng pinagmulan ng isang pook ng ginto sa timog, kung saan si Kubera ay nagpaulan ng ginto. Tinanong ni Vyāsa ang sanhi; ikinuwento ni Agastya ang mga pananakop ni Haring Raghu, ang marangyang Viśvajit na sakripisyo na may ganap na pamimigay, ang pagdating ni Kautsa na humihingi ng napakaraming ginto para sa dakṣiṇā ng kanyang guro, at ang pasya ni Raghu na maghanap ng yaman kahit na naipamigay na niya ang lahat. Tumugon si Kubera sa paglikha ng ulan ng ginto at sa pagbubunyag ng minahan; pinagpala ni Kautsa ang hari at ginawang banal ang pook bilang tīrtha na nag-aalis ng kasalanan, itinakda ang taunang paglalakbay sa Vaiśākha śukla dvādaśī, at sinabi na ang pagligo at pagbibigay-doon ay nagbubunga ng Lakṣmī (kasaganaan).

71 verses

Adhyaya 5

कौत्स-विश्वामित्र-प्रसङ्गः तथा तिलोदकीसरयूसङ्गम-माहात्म्यम् (Kautsa–Viśvāmitra Episode and the Glory of the Tilodakī–Sarayū Confluence)

Ang kabanatang ito ay umuusad sa tanong at sagot: tinanong ni Vyāsa kung paanong si Viśvāmitra, na wari’y walang hadlang, ay nagalit sa alagad na si Kautsa at humingi ng napakahirap na guru-dakṣiṇā. Isinalaysay ni Agastya ang pangyayaring pagkamapagpatuloy: dumating si Durvāsas sa āśrama ni Viśvāmitra na gutom at humiling ng mainit at dalisay na pāyasa; inihain ito ni Viśvāmitra, at inutusan siyang maghintay habang naliligo si Durvāsas. Nanatiling di gumagalaw si Viśvāmitra sa matinding tapas sa loob ng isang libong “taon ng mga deva,” tanda ng pagpipigil at pagtitiis. Inilarawan si Kautsa bilang masunurin, disiplinado, at walang inggit; nang payagang umalis, paulit-ulit siyang humiling na makapaghandog ng dakṣiṇā. Dahil sa pagpupumilit, nagalit si Viśvāmitra at humingi ng labing-apat na krore na ginto; kaya lumapit si Kautsa sa haring tagapagtaguyod na si Kākutstha upang makuha ang handog. Pagkaraan, lumipat ang salaysay sa aral tungkol sa tīrtha: itinuro ni Agastya ang timog na tagpuan ng Tilodakī at Sarayū, na pinupuri bilang pook na pinaglilingkuran ng mga siddha at tanyag sa daigdig. Ang pagligo roon ay may bisa na parang sampung aśvamedha; ang pag-aalay sa mga brāhmaṇa na may kaalaman sa Veda ay nagdudulot ng mapalad na hantungan; ang pagpapakain at wastong ritwal ay sinasabing pumipigil sa muling kapanganakan. Ang pag-aayuno at pagpapakain sa brāhmaṇa ay nagbibigay ng bunga ng Sautrāmaṇi; ang pagdidisiplina ng isang kainan sa isang araw sa loob ng isang buwan ay sumisira sa naipong kasalanan. Binanggit ang taunang paglalakbay sa araw ng bagong buwan (amāvasyā) ng Kṛṣṇā sa Bhādrapada; inilalarawan ang Tilodakī na laging maitim na gaya ng “tubig-linga,” at tinawag dahil nakatutulong sa pag-inom ng mga kabayo. Sa wakas, itinatag ang pangkalahatang asal ng paglalakbay sa banal na pook: snāna, dāna, vrata, at homa ay nagiging di nauubos kapag ginagawa sa bhakti kay Hari, at sa pagbitaw sa kasalanan ay umuusad tungo sa “pinakamataas na tahanan.”

29 verses

Adhyaya 6

सीताकुण्ड–गुप्तहरि–चक्रहरि–गोप्रतार–संगममाहात्म्य (Sītākuṇḍa, Guptahari, Cakrahari, Gopratāra, and the Confluence Māhātmya)

Inilalahad ng Adhyāya 6 ang isang “mapa” ng maraming tīrtha sa pamamagitan ng diyalogo at mga tagubilin tungkol sa bunga ng kabutihan. Itinuturo ni Agastya ang Sītākuṇḍa sa kanlurang pampang ng Ayodhyā at ang kapangyarihan nitong maglinis ng kasalanan. Ipinaliwanag ni Śrī Rāma na ang pagligo, pagbibigay (dāna), japa, homa, at tapas na isinasagawa “ayon sa tuntunin” ay nagiging di-nasisirang merit; binibigyang-diin ang Mārgaśīrṣa kṛṣṇa-caturdaśī at ang pagligo sa buwan ng Mārgaśīrṣa upang maiwasan ang masasamang bunga ng muling pagsilang. Ipinakikilala rin ang mga kalapit na banal na pook: ang Cakrahari na kaugnay ng Sudarśana, at ang Harismṛti—isang Viṣṇu-āyatana na ang simpleng darśana ay nakapapawi ng kasalanan. Sumusunod ang salaysay na kosmolohikal: natalo ang mga deva sa digmaang deva–asura at humingi ng kanlungan kay Kṣīrodaśāyī Viṣṇu; ang Īśvara-stuti ni Śiva ay pumupuri kay Viṣṇu bilang pinakamataas na prinsipyo at kapangyarihang tagapagligtas. Inutusan ni Viṣṇu ang mga deva na pumunta sa Ayodhyā kung saan siya magsasagawa ng lihim na tapas, kaya lumitaw ang pangalang Guptahari; ang dambana roon ay naging sentro ng pagsamba, ng wastong pagbibigay—lalo na ang maingat na inilarawang kaloob na baka sa karapat-dapat na brāhmaṇa—at ng disiplinadong paglalakbay-dambana. Pagkatapos ay pinalalawak ang māhātmya ng saṅgama ng Sarayū–Ghargharā at ng kalapit na Gopratāra tīrtha, na itinatanghal na higit pa ang merit kaysa sa maraming yajña; itinatakda ang pag-aalay ng ilawan, pagpupuyat sa gabi, mga handog, at taunang paggunita (lalo na sa Kārtika at Pauṣa), at sinasabing ang biyaya ng pagliligtas ay para sa lalaki at babae. Sa huli, lumilipat ito sa “huling paglalakbay” ni Rāma: ang kanyang mahāprasthāna, ang sabayang pagsunod ng lungsod, pagdating sa Sarayū, at ang teolohikong pagtanaw sa pag-akyat; ang Gopratāra ay itinanghal na huwarang pook ng kalayaan (mokṣa) sa ritwal na heograpiya ng Ayodhyā.

210 verses

Adhyaya 7

तीर्थसंग्रहः—क्षीरोदकादिकुण्डमाहात्म्यम् (Tīrtha Compendium: The Glories of Kṣīrodaka and Associated Kundas)

Ang kabanatang ito ay inihaharap bilang sunud-sunod na talaan ng mga tīrtha sa Ayodhyā, sa makapangyarihang pagsasalaysay ng isang ṛṣi. Nagsisimula ito sa Kṣīrodaka malapit sa Sītākuṇḍa, at iniuugnay ang kabanalan nito sa putreṣṭi-yajña ni Haring Daśaratha: ang paglitaw ng banal na sisidlang may havis at ang lakas na Vaiṣṇava ang pinagmulan ng pangalan at ng kapangyarihang maglinis ng kasalanan. Sumunod ang kunda ni Bṛhaspati, na binibigyang-diin ang pag-alis ng kasalanan, pagsamba kay Bṛhaspati at Viṣṇu, at mga ritwal na panlunas sa kapinsalaang kaugnay ng planetang Guru, kabilang ang homa at ang paglulubog ng gintong anyo ni Guru. Ipinakikilala ang Rukmiṇīkuṇḍa bilang itinatag ni Rukmiṇī, na may paninirahan ni Viṣṇu sa tubig; itinatakda ang taunang paglalakbay sa Ūrja kṛṣṇa navamī at itinatampok ang pagbibigay na nakatuon kay Lakṣmī at paggalang sa mga Brahmin. Isinasalaysay ang pinagmulan ng Dhanayakṣa tīrtha: ang kayamanan ni Harīścandra, ang bantay na Yakṣa na si Pramanthura, at ang ritwal na pagtatalaga ni Viśvāmitra na nag-aalis ng baho at nagdudulot ng halimuyak—ginagawang pook na “nagkakaloob ng ganda” at ng suwerteng pangkabuhayan; kasama ang mga tuntunin ng dāna at pagsamba kay Nidhi-Lakṣmī. Nagpapatuloy ito sa Vasiṣṭhakuṇḍa (kasama sina Arundhatī at Vāmadeva), Sāgara-kuṇḍa (kapantay ng gantimpala ng pagligo sa dagat tuwing kabilugan), Yoginīkuṇḍa (64 Yoginī; diin sa aṣṭamī), Urvaśīkuṇḍa (alamat ng pagbabalik-ganda dahil sa sumpa ni Raibhya at sa itinuro niyang paraan), at sa huli ang Ghoṣārka-kuṇḍa, kung saan gumaling ang isang hari sa pagligo at pag-awit ng himno sa Araw; si Sūrya ay nagkaloob ng biyaya at nagtatag ng katanyagan at ipinangakong bunga ng tīrtha.

102 verses

Adhyaya 8

रतिकुण्ड–कुसुमायुधकुण्ड–मन्त्रेश्वरादि तीर्थविधानम् (Ratikunda, Kusumāyudha-kunda, Mantreśvara and allied tīrthas: rites and merits)

Inilalahad ng kabanatang ito ang isang paglalakbay na may aral-teolohikal, na sinimulan sa paglalarawan ni Agastya sa mga tīrtha sa kanluran: Ratikunda at Kusumāyudha-kunda. Dito itinatakda ang magkaparis na pagligo (snāna) at pagbibigay-dāna para sa kagalingan at pagkamapalad, pati pag-abot ng kagandahan at auspiciousness; lalo na sa Māgha śukla pañcamī, ang mag-asawa ay dapat sumamba na may pabango, kasuotan, bulaklak, at mga handog. Pagkaraan ay tumuon ang salaysay sa Mantreśvara, isang bihirang pook ng liṅga na inuugnay sa ritwal na gawa ni Rāma at sa disiplinadong paghahanda para sa pag-akyat na espirituwal; mariing ipinahahayag ang bunga na ang sinumang magsnāna at magdarśana roon ay hindi na muling babalik sa pag-ikot ng kapanganakan. Sa hilaga, itinatala ang iba pang pook: Śītalā (pagsamba tuwing Lunes at pag-iingat laban sa sakit at takot), Devī Bandī (pag-alis ng pagkakagapos at tanikala ng kapangyarihan sa pamamagitan ng pag-alaala at yātrā na nakatuon sa Martes), at Devī Cuḍakī (tagumpay sa mga gawaing may pag-aalinlangan; pag-aalay ng ilawan at pagdalaw sa caturdaśī). Binibilang din ang Mahāratna tīrtha (taunang yātrā sa Bhādrapada kṛṣṇa caturdaśī, mga handog at pagpupuyat), Durbharā/Mahābhara saras (pagsamba kay Śiva at mga pagtalima sa Bhādrapada), at Mahāvidyā/Siddhapīṭha (buwanang yātrā sa aṣṭamī/navamī, mantra-japa sa iba’t ibang tradisyon, homa/dāna, at paglilinis sa Navarātri). Isang alamat na nakasentro kay Rāma ang nagpapaliwanag sa paglitaw ni Dugdhēśvara sa Kṣīra-kuṇḍ at sa pagkapangalan ng Sītā-kuṇḍ, na nangangako ng pagdalisay at akṣaya na kabutihang-loob sa pamamagitan ng snāna, japa, homa, at pagsamba kina Sītā–Rāma–Lakṣmaṇa. Sa wakas, pinupuri ni Vasiṣṭha ang Ayodhyā bilang pinakamataas na mokṣa-kṣetra at itinatakda ang disiplinadong yātrā sa loob ng ilang araw: pag-aayuno, sunud-sunod na snāna, darśana sa mga diyos, śrāddha, paggalang sa mga Brāhmaṇa, pagbibigay, at maayos na pagtatapos ng paglalakbay.

Adhyaya 9

गयाकूप-तमसा-तीर्थप्रशंसा (Gayākūpa, Tamasā, and Kuṇḍa-Ritual Topography)

Inilatag ni Agastya ang sunod-sunod na mga tīrtha sa paligid ng Ayodhyā at ang wastong paggamit ng mga ito sa ritwal. Nagsisimula sa Gayākūpa (malapit sa Jaṭākuṇḍa, sa dakong agneya/timog-silangan), na itinanghal bilang napakabungang pook para sa śrāddha: pagligong banal, pagbibigay-dāna ayon sa kakayahan, at pagsasagawa ng śrāddha na may piṇḍadāna (may linga at payasa, o kapalit na piṇyāka at guḍa) upang masiyahan ang mga ninuno at, sa gayon, ang mga deva; ipinangako rin ang pag-angat ng mga ninuno sa Viṣṇuloka. Binanggit ang lakas ng takdang araw: kapag ang amāvāsyā ay tumapat sa Lunes, nagbubunga ito ng “ananta” na gantimpala, at ang śrāddha tuwing Lunes doon ay itinuturing na pangmatagalang mabisa. Pagkaraan ay tinukoy ang mga kalapit na tīrtha: ang Piśācamocana sa silangang bahagi ay inilarawan bilang panangga at lunas sa pighati ng piśāca sa pamamagitan ng snāna–dāna–śrāddha, lalo na sa Mārgaśīrṣa śukla caturdaśī. Ang Mānasatīrtha naman ay pinuri bilang tagapaglinis ng pagkukulang ng isip, katawan, at pananalita; inirerekomenda ang yātrā sa panahon ng Prauṣṭhapadī, higit sa lahat sa kabilugan ng buwan. Lumipat ang salaysay sa timog patungo sa ilog Tamasā, na winika bilang tagapuksa ng mabibigat na kasalanan, na may masinsing paglalarawan ng luntiang pampang at mga āśrama ng mga ṛṣi (Māṇḍavya at mga nauna). Inuulit ang tatluhang ritwal bilang nagbibigay ng kāma-artha-siddhi, kasama ang pagtalima sa Mārgaśīrṣa śukla pañcadaśī. Sa huli, binanggit ang iba pang mga pook: Sītākuṇḍa malapit sa Śrī Dugdhēśvara na may yātrā sa Bhādrapada śukla caturthī; si Bhairava bilang kṣetra-rakṣaka na may taunang pagdiriwang sa Mārgaśīrṣa kṛṣṇa aṣṭamī at mga handog; ang Bharatakuṇḍa, kung saan nagsanay si Bharata ng Rāma-dhyāna at nagtatag, na binibigyang-diin ang pagligo at śrāddha para sa mga ninuno; at ang Jaṭākuṇḍa, pook ng pagsamba kay Rāma at mga kasama, na may taunang yātrā sa Caitra kṛṣṇa caturdaśī. Nagtatapos ang kabanata sa isang itinakdang landas: sambahin muna sina Rāma–Sītā, saka sa Bharatakuṇḍa sambahin si Lakṣmaṇa, at magpatuloy sa mga itinakdang pagligo bilang maayos na programa ng paglalakbay-dambana.

Adhyaya 10

Ayodhyā-yātrākrama, Sarayū-māhātmya, and Mānasatīrtha Teaching (अयोध्यायात्राक्रमः सरयू-माहात्म्यं च मानसतीर्थोपदेशः)

Inilalahad ang kabanatang ito bilang isang pagtuturong diyalogo, pangunahin sa pagitan nina Agastya at Vyāsa, sa loob ng pagsasalaysay ni Sūta. Nagsisimula ito sa mga tuntunin ng pagsamba at pagdiriwang (utsava) na kaugnay ng mga diyos at banal na pook sa Ayodhyā na nagbibigay-proteksiyon o tumutupad ng hangarin, kabilang ang pagbanggit sa tagapagtanggol na bayani na “Ayodhyā-rakṣaka” at kay Surasā—isang rākṣasī na inilalarawang deboto ni Viṣṇu at itinalaga sa Ayodhyā para sa pag-iingat. Binabanggit din ang mga pook sa kanluran gaya ng Piṇḍāraka at ang pagsamba kay Vighneśvara upang alisin ang mga hadlang. Itinatakda ng teksto ang isang “Janmasthāna” sa pamamagitan ng mga hanggahang pangdireksiyon at itinatampok ang dakilang kapangyarihang mapagpalaya nito: ang simpleng pagtanaw ay sinasabing hihigit pa sa bunga ng malalaking dāna at matitinding tapas. Ang may hawak ng vrata sa ikasiyam na araw ay sinasabing napapalaya sa “pagkakagapos ng kapanganakan” sa pamamagitan ng snāna at dāna. Malaking bahagi ang papuri sa Ilog Sarayū: ang darśana rito ay itinuturing na katumbas ng mahabang pananatili at mga tanyag na ritwal sa ibang lugar; at ang pag-alaala sa Ayodhyā ay inilalarawan bilang makapangyarihang pagsasanay tungo sa paglaya. Ang Sarayū ay inilarawang Brahman sa anyong tubig at palagiang nagbibigay ng mokṣa. Pagkaraan, itinuturo ang doktrina ng “mānasatīrtha” (panloob na tīrtha): katotohanan, pagpapatawad, pagpipigil ng pandama, habag, pagsasalita ng totoo, kaalaman, at austeridad; iginiit na ang kadalisayan ng isip ang tunay na sukatan ng “pagligo,” at ang panlabas na ritwal na walang panloob na paglilinis ay walang bisa. Nagtatapos ang kabanata sa isang maayos na yātrā-krama: maagang pagbangon, pagligo sa mahahalagang kuṇḍa, sunud-sunod na darśana sa mga diyos at himpilan, at mga tala sa panahon tulad ng ekādaśī, aṣṭamī/caturdaśī, at aṅgāraka-caturthī; at sinasabing ang palagiang pagsasagawa ay nagdudulot ng kabutihang-palad at pumipigil sa muling pagbabalik (punarāvṛtti).