Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । अगस्त्यमुनिरित्युक्त्वा चक्रतीर्थाश्रयां कथाम् । विभोर्विष्णुहरेश्चापि पुनराह द्विजोत्तमाः

Wika ni Sūta: Matapos maisalaysay ang salaysay tungkol sa Cakratīrtha at sa makapangyarihang Viṣṇu-Hari, muling nagsalita ang pantas na Agastya sa pinakamahuhusay sa mga dalawang-ulit na isinilang.

Verse 2

अगस्त्य उवाच । पुरा ब्रह्मा जगत्स्रष्टा विज्ञाय हरिमच्युतम् । अयोध्यावासिनं देवं तत्र चक्रे स्थितिं स्वयम्

Wika ni Agastya: Noong unang panahon, si Brahmā, ang lumikha ng mga daigdig, nang makilala si Hari na Di-Nalalaglag (Acyuta), ay sa sariling kalooban ay itinatag doon ang pananatili ng Diyos na nananahan sa Ayodhyā.

Verse 3

आगत्य कृतवांस्तत्र यात्रां ब्रह्मा यथाविधि । यज्ञं च विधिवच्चक्रे नानासंभारसंयुतम्

Pagdating doon, isinagawa ni Brahmā ang mga ritwal ng paglalakbay-pananampalataya ayon sa tuntunin; at nagsagawa rin siya ng isang yajña nang wasto, na may sari-saring handog at kagamitang pang-ritwal.

Verse 4

ततः स कृतवांस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः । कुण्डं स्वनाम्ना विपुलं नानादेवसमन्वितम्

Pagkaraan, si Brahmā, ang lolo ng mga daigdig, ay lumikha roon ng isang malawak na sagradong lawa na taglay ang kanyang sariling pangalan, na sinasamahan ng maraming diyos.

Verse 5

विस्तीर्णजलकल्लोलकलितं कलुषापहम् । कुमुदोत्पलकह्लारपुंडरीककुलाकुलम्

Malawak ito at pinalalamutian ng mga alon na kumikislap, at nag-aalis ng karumihan. Sa banal na lawa’y nagsisiksikan ang mga kumpol ng liryo sa tubig—kumuda, utpala, kahlāra, at puṇḍarīka—na nagpapaganda sa sagradong pook.

Verse 6

हंससारसचक्राह्व विहंगममनोहरम् । तटांतविटपोल्लासि पतत्त्रिगणसंकुलम्

Kaaya-aya ito dahil sa mga ibon—mga sisne, sārasas, at cakrāhva—at kaakit-akit sa mga kawan ng may pakpak. Sa mga pampang, kumikislap ang mga sanga na nakaladlad, at ang dalampasigan ay siksik sa mga ibon.

Verse 7

तत्र कुण्डे सुराः सर्वे स्नाताः शुद्धिसमन्विताः । बभूवुरद्धा विगतरजस्का विमलत्विषः

Doon, sa banal na lawaing iyon, naligo ang lahat ng mga deva at napuspos ng kadalisayan. Tunay ngang napawi ang alikabok ng dungis, at sila’y nagningning sa liwanag na walang bahid.

Verse 8

तदाश्चर्य्यं महद्दृष्ट्वा ते सर्वे सहसा सुराः । ब्रह्माणं प्रणिपत्योचुर्भक्त्या प्रांजलयस्तदा

Nang makita ang dakilang kababalaghan, ang lahat ng mga deva ay agad namang namangha. Noon ay yumukod sila kay Brahmā at nagsalita nang may debosyon, magkasanib ang mga palad sa paggalang.

Verse 9

देवा ऊचुः । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन माहात्म्यं कमलासन । अस्य कुण्डस्य सकलं खातस्य विमलत्विषः

Wika ng mga deva: “O Mapalad, O Nakaupo sa Loto (Brahmā), ipahayag mo sa katotohanan ang buong kadakilaan ng lawang ito—ang hinukay na kuṇḍa na may ningning na dalisay at walang bahid.”

Verse 10

अत्र स्नानेन सर्वेषामस्माकं विगतं रजः । महदाश्चर्यमेतस्य दृष्ट्वा कुंडस्य विस्मिताः । सर्वे वयं सुरश्रेष्ठ कृपया त्वमतो वद

“Sa pagligo rito, nawala ang dungis ng aming lahat. Nang makita ang dakilang hiwaga ng kuṇḍang ito, kami’y lubhang namangha. O pinakadakila sa mga deva, dahil sa habag, ipahayag mo sa amin.”

Verse 11

ब्रह्मोवाच । शृण्वन्तु सर्वे त्रिदशाः सावधानाः सविस्मयाः । कुण्डस्यैतस्य माहात्म्यं नानाफलसमन्वितम्

Wika ni Brahmā: “Makinig kayong lahat, kayong tatlumpung diyos—nang may pag-iingat at pagkamangha—sa kadakilaan ng kuṇḍang ito, na pinagkalooban ng sari-saring bungang espirituwal.”

Verse 12

अत्र स्नानेन विधिवत्पापात्मानोऽपि जंतवः । विमानं हंससंयुक्तमास्थाय रुचिरांबराः । निवसंति ब्रह्मलोके यावदाभूतसंप्लवम्

Sa wastong pagligo rito, kahit ang mga nilalang na may makasalanang hilig ay makasasakay sa makalangit na vimāna na hinihila ng mga gansa; nakadamit ng maningning, mananahan sila sa daigdig ni Brahmā hanggang sa pagkalusaw ng sansinukob.

Verse 13

अत्र दानेन होमेन यथाशक्त्या सुरोत्तमाः । तुलाश्वमेधयोः पुण्यं प्राप्नुयुर्मुनिसत्तम

Dito, O pinakadakilang pantas, sa pamamagitan ng pagkakawanggawa at paghahandog ng homa sa banal na apoy ayon sa makakaya, kahit ang pinakapangunang mga diyos ay nakakamit ang meritong kapantay ng Tulā-dāna at ng sakripisyong Aśvamedha.

Verse 14

ममास्मिन्सरसि श्रीमाञ्जायते स्नानतो नरः । तस्मादत्र विधानेन स्नानं दानं जपादिकम्

Sa lawa ng aking ito, ang tao ay nagiging pinagpala at masagana sa pamamagitan ng pagligo. Kaya nararapat dito, ayon sa tuntunin, ang pagligo, pagkakawanggawa, pagbigkas ng japa, at iba pang ganitong mga pagsasagawa.

Verse 15

सर्वयज्ञसमं स्याद्वै महापातकनाशनम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातिमितो यास्यत्यनुत्तमाम्

Ang tīrthang ito ay magiging kapantay sa merit ng lahat ng yajña at wawasak sa pinakadakilang mga kasalanan; mula ngayon, makakamit nito ang walang kapantay na katanyagan bilang “Brahmakuṇḍa.”

Verse 16

अस्मिन्कुण्डे च सांनिध्यं भविष्यति सदा मम । कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यां सुरोत्तमाः

Sa kundang ito, ang Aking banal na pagdalo ay mananatili magpakailanman; at, O pinakadakila sa mga deva, sa ika-labing-apat na araw ng maliwanag na kalahati ng Kārttika…

Verse 17

यात्रा भविष्यति सदा सुराः सांवत्सरी मम । शुभप्रदा महापापराशिनाशकरी तदा

…sa panahong iyon, O mga deva, ang Aking taunang paglalakbay-pananampalataya ay laging iiral—nagkakaloob ng pagpapala at sa sandaling iyon winawasak ang bunton ng malalaking kasalanan.

Verse 18

स्वर्णं चैव सदा देयं वासांसि विविधानि च । निजशक्त्या प्रकर्तव्या सुरास्तृप्तिर्द्विजन्मनाम्

Dapat ngang maghandog ng ginto, at gayundin ng iba’t ibang kasuotan; ayon sa sariling kakayahan, magsagawa ng pag-aalay upang masiyahan ang mga deva at maparangalan nang wasto ang mga dvija (dalawang ulit na isinilang).

Verse 19

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा देवदेवोऽयं ब्रह्मा लोकपितामहः । अन्तर्दधे सुरैः सार्द्धं तीर्थं दृष्ट्वा तपोधन

Wika ni Agastya: “Pagkasabi niya nang gayon, ang Diyos ng mga diyos—si Brahmā, ang dakilang ninuno at ama ng mga daigdig—ay naglaho kasama ng mga deva matapos masdan ang tīrtha, O kayamanang ng pag-aayuno at tapa.”

Verse 20

तदाप्रभृति तत्कुण्डं विख्यातं परमं भुवि । चक्रतीर्थाच्च पूर्वस्यां दिशि कुण्डं स्थितं महत्

Mula noon, ang kundang iyon ay naging lubhang tanyag sa ibabaw ng daigdig; sa silangan ng Cakratīrtha nakatindig ang dakilang kuṇḍa na ito.

Verse 21

सूत उवाच । इत्युक्त्वा स तपोराशिरगस्त्यः कुंभसंभवः । पुनः पृष्टो मुनिवरो व्यासायावीवदत्कथाम्

Wika ni Sūta: “Pagkasabi niya nang gayon, si Agastya—bukal ng matinding tapasya, isinilang sa banga—nang muling tanungin, ang pinakadakilang pantas ay muling nagsalaysay ng kathā kay Vyāsa.”

Verse 22

अगस्त्य उवाच । अन्यच्छृणु महाभाग तीर्थं दुष्कृतिदुर्ल्लभम् । ऋणमोचनसंज्ञं तु सरयूतीरसंगतम्

Sinabi ni Agastya: “Makinig ka pa, O mapalad, tungkol sa isang tīrtha na mahirap makamtan ng mga gumagawa ng masama—tinatawag na Ṛṇamocana—na nakaugnay sa pampang ng Sarayū.”

Verse 23

ब्रह्मकुण्डान्मुनिवर धनुःसप्तशतेन च । पूर्वोत्तरदिशाभागे संस्थितं सरयूजले

O pinakadakilang pantas, naroon iyon pitong-daang sukat ng haba ng busog mula sa Brahmakuṇḍa, sa bahaging hilagang-silangan, na nasa mga tubig ng Sarayū.

Verse 24

तत्र पूर्वं मुनिवरो लोमशो नाम नामतः । तीर्थयात्राप्रसंगेन स्नानं चक्रे विधानतः

Noon, sa pook na iyon ay may isang dakilang pantas na kilala sa pangalang Lomaśa. Sa pagkakataon ng paglalakbay-pananampalataya sa mga tīrtha, nagsagawa siya ng banal na paliligo ayon sa wastong tuntunin.

Verse 25

ततः स ऋणनिर्मुक्तो बभूव गतकल्मषः । तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा मुनीन्सानन्दमब्रवीत्

Pagkaraan, siya’y napalaya sa pagkakautang at nalinis sa kasalanan. Nang makita ang dakilang kababalaghan, masayang nagsalita siya sa mga pantas.

Verse 26

पश्यन्त्वेतस्य महतो गुणांस्तीर्थवरस्य वै । भुजावूर्ध्वं तथा कृत्वा हर्षेणाहाऽश्रुलोचनः

“Masdan ninyo ang dakilang mga kabutihan ng pinakadakilang tīrtha na ito!”—sigaw niya; at itinaas ang mga bisig, sa galak ay napuno ng luha ang kanyang mga mata.

Verse 27

लोमश उवाच । ऋणमोचनसंज्ञं तु तीर्थमेतदनुत्तमम् । यत्र स्नानेन जंतूनामृणनिर्यातनं भवेत्

Sinabi ni Lomaśa: “Ang tīrtha na ito na walang kapantay ay tinatawag na Ṛṇamocana (‘Tagapagpalaya sa Utang’). Sa pagligo rito, ang mga nilalang na may katawan ay nakakamit ang paglaya mula sa pagkakautang.”

Verse 28

ऐहिकं पारलौकिक्यं यदृणत्रितयं नृणाम् । तत्सर्वं स्नानमात्रेण तीर्थेऽस्मिन्नश्यति क्षणात्

Anumang tatluhang utang na pasan ng tao—sa daigdig at sa kabilang-buhay—lahat iyon ay napapawi sa isang kisapmata sa pagligo lamang sa tīrtha na ito.

Verse 29

सर्वतीर्थोत्तमं चैतत्सद्यः प्रत्ययकारकम् । मया चास्य फलं सम्यगनुभूतमृणादिह

“Tunay na ito ang pinakamainam sa lahat ng tīrtha, na nagbibigay ng patunay na agad nadarama. Ako mismo’y lubos na nakaranas ng bunga nito rito—ang paglaya sa utang.”

Verse 30

तस्मादत्र विधानेन स्नानं दानं च शक्तितः । कर्त्तव्यं श्रद्धया युक्तैः सर्वदा फलकांक्षिभिः

Kaya nararapat dito ang pagligong banal at ang pagbibigay-dāna ayon sa wastong tuntunin, ayon sa kaya; laging may śraddhā ang mga naghahangad ng bungang espirituwal.

Verse 31

स्नातव्यं च सुवर्णं च देयं वस्त्रादि शक्तितः

Dapat magpaligo bilang paglilinis, at ayon sa kakayahan ay maghandog ng ginto at mga kasuotan at iba pa.

Verse 32

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा तीर्थमाहात्म्यं लोमशो मुनिसत्तमः । अन्तर्दधे मुनिश्रेष्ठः स्तुवंस्तीर्थगुणान्मुदा

Sinabi ni Agastya: Pagkasambit ng kadakilaan ng tīrtha, si Lomaśa—pinakamainam sa mga pantas—ay naglaho sa paningin, masayang nagpupuri sa mga kabutihan ng banal na tawiran.

Verse 33

इत्येतत्कथितं विप्र ऋणमोचनसंज्ञकम् । यत्र स्नानेन जन्तूनामृणं नश्यति तत्क्षणात् । ऋणमोचनतीर्थं तु पूर्वतः सरयूजले

Kaya nito, O brāhmaṇa, naisalaysay ang pook na tinatawag na Ṛṇamocana, kung saan sa pagligo ay napapawi agad ang pagkakautang ng mga nilalang. Ang Ṛṇamocana Tīrtha ay nasa silangan, sa mga tubig ng Ilog Sarayū.

Verse 34

धनुर्द्विशत्या तीर्थं च पापमोचनसंज्ञकम् । सर्वपापविशुद्धात्मा तत्र स्नानेन मानवः । जायते तत्क्षणादेव नात्र कार्या विचारणा

At sa layong dalawang daang dhanus ay may tīrtha na tinatawag na Pāpamocana, ‘Tagapag-alis ng Kasalanan’. Sa pagligo roon, ang tao ay agad nagiging dalisay sa kaluluwa mula sa lahat ng kasalanan—hindi na kailangan ang pag-aalinlangan o pagninilay pa.

Verse 35

मया तत्र मुनिश्रेष्ठ दृष्टं माहात्म्यमुत्तमम्

Doon, O pinakadakilang pantas, nasaksihan ko sa sarili kong mga mata ang sukdulang kadakilaan (māhātmya).

Verse 36

पांचालदेशसंभूतो नाम्ना नरहरिर्द्विजः । असत्संगप्रभावेन पापात्मा समजायत

May isang dwija (Brahmana) na nagngangalang Narahari, isinilang sa lupain ng Pāñcāla; dahil sa impluwensiya ng pakikisama sa masasama, siya’y naging makasalanan.

Verse 37

नाना विधानि पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । कृतवान्पापिसंगेन त्रयीमार्गविनिन्दकः

Sa pakikisama sa mga makasalanan, gumawa siya ng sari-saring kasalanan—pati brahmahatyā at mga katulad nito—at naging manlilibak sa landas ng Tatlong Veda.

Verse 38

स कदाचित्साधुसंगात्तीर्थयात्राप्रसंगतः । अयोध्यामागतो विप्र महापातककृद्द्विजः

Minsan, dahil sa pakikipag-ugnay sa mga sadhu at sa pagkakataon ng paglalakbay-pananampalataya sa mga tīrtha, ang dwija na iyon—bagaman gumawa ng mabibigat na kasalanan—ay dumating sa Ayodhyā, O brāhmaṇa.

Verse 39

पापमोचनतीर्थे तु स्नातः सत्संगतो द्विजः । पापराशिर्विनष्टोऽस्य निष्पापः समभूत्क्षणात्

Pagkaligo sa Pāpamocana Tīrtha at pakikisama sa mga mabubuti, naglaho ang bunton ng kasalanan ng brahmana, at sa isang iglap siya’y naging walang sala.

Verse 40

दिवः पपात तन्मूर्ध्नि पुष्पवृष्टिर्मुनीश्वर । दिव्यं विमानमारुह्य विष्णुलोके गतो द्विजः

O panginoon ng mga muni, bumuhos mula sa langit ang ulan ng mga bulaklak sa kanyang ulo; sumakay sa banal na vimāna, ang brahmana ay nagtungo sa daigdig ni Viṣṇu.

Verse 41

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं मया च द्विजपुंगव । श्रद्धया परया तत्र कृतं स्नानं विशेषतः

Nang makita ko ang dakilang kababalaghan na iyon, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, ako man ay naligo roon nang may sukdulang pananampalataya—lalo na sa natatanging pagtalima sa ritwal.

Verse 42

माघकृष्णचतुर्दश्यां तत्र स्नानं विशेषतः । दानं च मनुजैः कार्य्यं सर्वपापविशुद्धये

Sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati ng buwang Māgha, ang pagligo roon ay lalong mabisa; at nararapat ding magbigay ng kawanggawa ang mga tao upang ganap na luminis sa lahat ng kasalanan.

Verse 43

अन्यदा तु कृते स्नाने सर्वपापक्षयो भवेत्

At kahit sa ibang panahon maligo, nagaganap pa rin ang pagkapawi ng lahat ng kasalanan.

Verse 44

पापमोचनतीर्थे तु पूर्वं तु सरयूजले । धनुःशतप्रमाणेन वर्त्तते तीर्थमुत्तमम्

Sa Pāpamocana Tīrtha—sa silangang panig, sa mga tubig ng Ilog Sarayū—ang dakilang banal na tawiran na ito ay umaabot sa sukat na sandaang busog.

Verse 45

सहस्रधारासंज्ञं तु सर्वकिल्बिषनाशनम् । यस्मिन्रामाज्ञया वीरो लक्ष्मणः परवीरहा । प्राणानुत्सृज्य योगेन ययौ शेषात्मतां पुरा

Ang banal na pook na iyon ay tinatawag na Sahasradhārā, tagapuksa ng lahat ng kasalanan. Doon, noong unang panahon, ang bayaning si Lakṣmaṇa—pumuksa sa mga kampeon ng kaaway—sa utos ni Rāma, ay nagbitiw ng buhay sa pamamagitan ng yogikong pag-urong at nakamit ang kalagayan ni Śeṣa (Ananta).

Verse 46

सार्द्धंहस्तत्रयेणैव प्रमाणं धनुषो विदुः । चतुर्भिर्हस्तकैः संख्या दण्ड इत्यभिधीयते

Nalalaman ng mga pantas na ang sukat na tinatawag na “dhanuṣ” ay tatlo’t kalahating siko. Ang apat na siko naman ay tinatawag na “daṇḍa”.

Verse 47

सूत उवाच । इत्थं तदा समाकर्ण्य कुम्भयोनिमुनेस्तदा । कृष्णद्वैपायनो व्यासः पुनः पप्रच्छ कौतुकात्

Sinabi ni Sūta: Nang marinig niya nang gayon ang mga salita ng muning isinilang sa banga (Agastya), muling nagtanong si Kṛṣṇa-Dvaipāyana Vyāsa, dahil sa masidhing pag-uusisa.

Verse 48

व्यास उवाच । सहस्रधारामाहात्म्यं विस्तराद्वद सुव्रत । शृण्वंस्तीर्थस्य माहात्म्यं न तृप्यति मनो मम

Sinabi ni Vyāsa: O ikaw na may banal na panata, isalaysay nang malawakan ang kadakilaan ng Sahasradhārā. Habang pinakikinggan ko ang kaluwalhatian ng tīrtha na ito, hindi nasisiyahan ang aking puso.

Verse 49

अगस्त्य उवाच । सावधानः शृणु मुने कथां कथयतो मम । सहस्रधारातीर्थस्य समुत्पत्तिं महोदयात्

Sinabi ni Agastya: O muni, makinig nang buong pag-iingat sa salaysay na aking ihahayag. Isasalaysay ko ang mapalad at dakilang pinagmulan ng Sahasradhārā Tīrtha.

Verse 50

पुरा रामो रघुपतिर्देवकार्यं विधाय वै । कालेन सह संगम्य मंत्रं चक्रे नरेश्वरः

Noong unang panahon, si Rāma—panginoon ng angkan ni Raghu—matapos ganapin ang gawain para sa mga deva, ay nakipagtagpo kay Kāla (Panahon); at ang hari ng mga tao ay pumasok sa lihim na pagsangguni.

Verse 51

मया त्याज्यो भवेत्क्षिप्रमित्थं चक्रे स संविदम्

“Dapat ko siyang itakwil agad”—sa gayon, itinatag ni Rāma ang kasunduang ito (bilang tuntunin ng lihim na pagpupulong).

Verse 52

तस्मिन्मंत्रयमाणे हि द्वारे तिष्ठति लक्ष्मणे । आगतः स तपोराशिर्दुर्वासास्तेजसां निधिः

Habang nagaganap ang payo at si Lakṣmaṇa ay nakatayo sa pintuan, dumating doon ang ermitanyong si Durvāsā—katawang-tapa, sisidlan ng ningas na espirituwal.

Verse 53

आगत्य लक्ष्मणं शीघ्रं प्रीत्योवाच क्षुधाऽकुलः

Mabilis siyang lumapit kay Lakṣmaṇa; bagaman balisa sa gutom, nagsalita si Durvāsā nang may panlabas na pagkamagiliw.

Verse 54

दुर्वासा उवाच । सौमित्रे गच्छ शीघ्रं त्वं रामाग्रे मां निवेदय । कार्यार्थिनमिदं वाक्यं नान्यथा कर्तुमर्हसि

Wika ni Durvāsā: “O anak ni Sumitrā, magtungo ka agad at ipahayag mo ako sa harap ni Rāma. Ako’y dumating na may layunin; sa kahilingang ito, huwag kang kikilos nang iba.”

Verse 55

अगस्त्य उवाच । शापाद्भीतः स सौमित्रिर्द्रुतं गत्वा तयोः पुरः । मुनिं निवेदयामास रामाग्रे दर्शनार्थिनम् । दुर्वाससं तपोराशिमत्रिनन्दनमागतम्

Sabi ni Agastya: Sa takot sa sumpa, si Saumitri (Lakṣmaṇa) ay nagmadaling lumapit sa harap ng dalawa (Rāma at Kāla) at ipinaalam kay Rāma na dumating ang muning si Durvāsā—anak ni Atri, dakilang sisidlan ng tapa—na naghahangad ng pagdalo at pagtanaw.

Verse 56

रामोऽपि कालमामंत्र्य प्रस्थाप्य च बहिर्ययौ । दृष्ट्वा मुनिं तं प्रणतः संभोज्य प्रभुरादरात्

Si Rāma man ay humingi rin ng pahintulot kay Kāla at ipinadala siya, saka lumabas. Nang makita ang pantas, yumukod ang Panginoon at may paggalang na tinanggap siya sa banal na pag-aasikaso sa panauhin.

Verse 57

दुर्वाससं मुनिवरं प्रस्थाप्य स्वयमादरात् । सत्यभंगभयाद्वीरो लक्ष्मणं त्यक्तवांस्तदा

Matapos igalang at ihatid mismo ang dakilang pantas na si Durvāsā, ang bayaning si Rāma—sa takot na masira ang katotohanan ng panata—ay iniwan noon si Lakṣmaṇa.

Verse 58

लक्ष्मणोऽपि तदा वीरः कुर्वन्नवितथं वचः । भ्रातुर्ज्येष्ठस्य सुमतिः सरयूतीरमाययौ

Noon, si Lakṣmaṇa rin—ang bayaning marangal ang loob—upang maging di-mabibigo ang salita ng nakatatandang kapatid, ay nagtungo sa pampang ng Ilog Sarayū.

Verse 59

तत्र गत्वाथ च स्नात्वा ध्यानमास्थाय सत्वरम् । चिदात्मनि मनः शान्तं संगम्यावस्थितस्तदा

Pagdating doon, siya’y naligo at agad na pumasok sa pagninilay. Payapa ang isip, nakipag-isa sa Malayang Sarili na may kamalayan, at nanatiling matatag sa kalagayang iyon.

Verse 60

ततः प्रादुरभूत्तत्र सहस्रफणमण्डितः । शेषश्चक्षुःश्रवाः श्रेष्ठः क्षितिं भित्त्वा सहस्रधा । सुरलोकात्सुरेन्द्रोऽपि समागादमरैः सह

Pagkaraan, doon ay nagpakita si Śeṣa, na pinalamutian ng bilog ng sanlibong talukbong, ang pinakadakila, tanyag bilang “mga mata at mga tainga” (nakakakita at nakaririnig sa lahat). Biniyak niya ang lupa sa sanlibong paraan at lumitaw. Mula sa daigdig ng mga deva, dumating din si Indra, kasama ang mga walang-kamatayang nilalang.

Verse 61

ततः शेषात्मतां यातं लक्ष्मणं सत्यसंगरम् । उवाच मधुरं शक्रः सुराणां तत्र पश्यताम्

Pagkaraan, nang makita ni Śakra (Indra) si Lakṣmaṇa—na umabot sa kalagayang si Śeṣa at matatag sa katotohanan—nagsalita siya nang matamis habang nakatanaw ang mga diyos.

Verse 62

इन्द्र उवाच । लक्ष्मणोत्तिष्ठ शीघ्रं त्वमारोह स्वपदं स्वकम् । देवकार्यं कृतं वीर त्वया रिपुनिषूदन

Sinabi ni Indra: “Lakṣmaṇa, bumangon ka agad at umakyat sa sarili mong nararapat na kalagayan. O bayani, tagapagpuksa ng kaaway—sa iyo natupad ang gawain ng mga diyos.”

Verse 63

वैष्णवं परमं स्थानं प्राप्नुहि त्वं सनातनम् । भवन्मूर्तिः समायातः शेषोऽपि विलसत्फणः

“Marating mo ang walang-hanggang kataas-taasang tahanang Vaiṣṇava. Ang mismong anyo mo’y nahayag—si Śeṣa rin, na may nagliliwanag at nakabukang mga talukbong.”

Verse 64

सहस्रधा क्षितिं भित्त्वा सहस्रफणमण्डलैः । क्षितेः सहस्रच्छिद्रेषु यस्माद्भित्त्वा समुद्गताः

Sa pamamagitan ng mga bilog ng kaniyang sanlibong talukbong, hinati niya ang lupa nang sanlibo at umangat—sumambulat mula sa sanlibong siwang ng daigdig.

Verse 65

फणसाहस्रमणिभिर्दग्धाः शेषस्य सुव्रत । तस्मादेतन्महातीर्थं सरयूतीरगं शुभम् । ख्यातं सहस्रधारेति भविष्यति न संशयः

O ikaw na may dakilang panata, dito ay napaso ang mga hiyas ng sanlibong talukbong ni Śeṣa; kaya ang mapalad na dakilang tīrtha sa pampang ng Sarayū ay tiyak na kikilalaning “Sahasradhārā”—ang may sanlibong agos—walang pag-aalinlangan.

Verse 66

एतत्क्षेत्रप्रमाणं तु धनुषां पञ्चविंशतिः । अत्र स्नानेन दानेन श्राद्धेन श्रद्धयान्वितः । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं व्रजेन्नरः

Ang saklaw ng banal na kṣetra na ito ay dalawampu’t limang dhanuṣ ang haba. Ang taong may pananampalataya na maligo rito, magbigay ng kawanggawa, at magsagawa ng śrāddha ay lilinisin sa lahat ng kasalanan at makararating sa daigdig ni Viṣṇu.

Verse 67

अत्र स्नातो नरो धीमाञ्छेषं संपूज्य चाव्ययम् । तीर्थं संपूज्य विधिवद्विष्णुलोकमवाप्नुयात्

Ang taong marunong, matapos maligo rito, ay dapat sumamba kay Śeṣa na di-nasisira; at sa pagsamba sa tīrtha na ito ayon sa wastong ritwal, makakamtan niya ang daigdig ni Viṣṇu.

Verse 68

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं स्नानं विधिपुरःसरम् । शेषरूपाहिवद्ध्येयाः पूज्या विप्रा विशेषतः

Kaya nga, ang pagligo rito ay dapat talagang gawin, na nauuna ang wastong pagtalima sa ritwal. Dapat pagnilayan ang banal na ahas sa anyo ni Śeṣa, at lalo na, parangalan at sambahin ang mga brāhmaṇa.

Verse 69

स्वर्णं चान्नं च वासांसि देयानि श्रद्धयान्वितैः । स्नानं दानं हरेः पूजा सर्वमक्षयतां व्रजेत्

Ang mga may pananampalataya ay dapat magbigay ng ginto, pagkain, at kasuotan. Ang pagligo, pagkakawanggawa, at pagsamba kay Hari—lahat ng ito’y nagiging di-mauubos na gantimpala.

Verse 70

तस्मादेतन्महातीर्थं सर्वकामफलप्रदम् । क्षितौ भविष्यति सदा नात्र कार्या विचारणा

Kaya nga, ang dakilang tīrtha na ito, na nagbibigay ng bunga ng lahat ng minimithi, ay mananatili magpakailanman sa lupa; dito’y hindi na kailangan ang pag-aalinlangan o pagdadalawang-isip.

Verse 71

श्रावणे शुद्धपक्षस्य या तिथिः पञ्चमी भवेत् । तस्यामत्र प्रकर्तव्यो नागानुद्दिश्य यत्नतः

Sa buwan ng Śrāvaṇa, sa maliwanag na kalahati, sa ikalimang araw ng buwan (pañcamī), nararapat dito na isagawa nang maingat ang ritwal na iniuukol sa mga Nāga.

Verse 72

उत्सवो विपुलः सद्भिः शेषपूजापुरःसरम् । उत्सवे तु कृते तत्र तीर्थे महति मानवैः

Dapat magdaos ang mga banal ng isang dakilang pagdiriwang, na ang pagsamba kay Śeṣa ang nangunguna. Kapag ang pagdiriwang na iyon ay isinagawa roon ng mga tao sa dakilang tīrtha…

Verse 73

सन्तोष्य च द्विजान्भक्त्या नागपूजापुरस्सरम् । सन्तुष्टाः फणिनः सर्वे पीडयन्ति न मानुषान्

At sa debosyon, pasayahin ang mga dvija (mga Brāhmaṇa), kalakip ang pagsamba sa Nāga; kapag nasiyahan ang lahat ng mga ahas na may talukbong (phaṇin), hindi nila pinapahirapan ang mga tao.

Verse 74

वैशाखमासे ये स्नानं कुर्वंत्यत्र समाहिताः । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

Yaong mga naliligo rito sa buwan ng Vaiśākha nang may natipong isipan, hindi na muling babalik (muling isisilang), kahit pa sa daan-daang krore ng mga kalpa.

Verse 75

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं माधवे यत्नतो नरैः । स्नानं दानं हरिः पूज्यो ब्राह्मणाश्च विशेषतः । तीर्थे कृतेऽत्र मनुजैः सर्वकामफलप्रदः

Kaya nga, sa buwan ng Mādhava (Vaiśākha), dapat magsikap ang mga tao rito: ang banal na pagligo at pagbibigay-dāna; sambahin si Hari, at lalo nang parangalan ang mga Brāhmaṇa. Kapag ginawa ito sa tīrtha na ito, ipinagkakaloob nito sa tao ang bunga ng lahat ng ninanais.

Verse 76

विष्णुमुद्दिश्य यो दद्यात्सालंकारां पयस्विनीम् । सवत्सामत्र सत्तीर्थे सत्पात्राय द्विजन्मने

Sinumang nag-aalay ng kaloob para kay Viṣṇu at dito sa dakilang tīrtha na ito ay nagkakaloob ng bakang nagbibigay-gatas na may mga palamuti, kasama ang guya, sa karapat-dapat na Brāhmaṇa na tatanggap—

Verse 77

तस्य वासो भवेन्नित्य विष्णुलोके सनातने । अक्षयं स्वर्गमाप्नोति तीर्थ स्नानेन मानवः

Para sa kanya, magkakaroon ng walang hanggang tahanan sa walang-kupas na daigdig ni Viṣṇu. Sa pagligo sa tīrtha, ang tao’y nakakamit ang langit na di-nasisira at di-nauubos.

Verse 78

अत्र पूज्यौ विशेषेण नरैः श्रद्धासमन्वितः । वैशाखे मास्यलंकारैर्वस्त्रैश्च द्विजदंपती

Dito, taglay ang pananampalataya, dapat igalang nang higit ang mag-asawang Brāhmaṇa sa buwan ng Vaiśākha, sa pamamagitan ng mga palamuti at kasuotan.

Verse 79

लक्ष्मीनारायणप्रीत्यै लक्ष्मीप्रात्यै विशेषतः । वैशाखे मासि तीर्थानि पृथिवीसंस्थितानि वै

Upang ikalugod ni Lakṣmī-Nārāyaṇa—at lalo na alang-alang kay Lakṣmī—sa buwan ng Vaiśākha, ang lahat ng tīrtha na nasa ibabaw ng daigdig ay nagiging ganap na nahahayag at mabisa.

Verse 80

सर्वाण्यपि च संगत्य स्थास्यंत्यत्र न संशयः । तस्मादत्र विशेषेण वैशाखे स्नानतो नृणाम् । सर्वतीर्थावगाहस्य भविष्यति फलं महत्

Ang lahat ng tīrtha ay magtitipon at mananatili rito—walang pag-aalinlangan. Kaya, lalo na sa buwan ng Vaiśākha, ang pagligo rito ay nagdudulot ng dakilang bunga, na katumbas ng pagligo sa lahat ng tīrtha.

Verse 81

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा मुनिराजेंद्रो लक्ष्मणं सुरसं गतम् । शेषं संस्थाप्य तत्तीर्थे भूभारहरणक्षमम् । लक्ष्मणं यानमारोप्य प्रतस्थे दिवमादरात्

Wika ni Agastya: Pagkasabi nito, ang pinakadakilang panginoon sa mga muni ay itinalaga si Śeṣa sa tīrtha—si Śeṣa na may kapangyarihang mag-alis ng bigat ng daigdig. Pagkaraan, isinakay niya si Lakṣmaṇa sa sasakyang makalangit at may paggalang na lumisan patungong langit.

Verse 82

तदाप्रभृति तत्तीर्थं विख्यातिं परमां ययौ । वैशाखे मासि तीर्थस्य माहात्म्यं परमं स्मृतम्

Mula noon, ang tīrtha na iyon ay nagkamit ng sukdulang katanyagan. Sa buwan ng Vaiśākha, ang kadakilaan ng tīrtha ay inaalala bilang lubhang pambihira.

Verse 83

पञ्चम्यामपि शुक्लायां श्रावणस्य विशेषतः । अन्यदा पर्वणि श्रेष्ठं विशेषं स्नानमाचरेत् । सहस्रधारातीर्थे च नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

Lalo na sa maliwanag na ikalimang araw (śukla pañcamī) ng buwan ng Śrāvaṇa, at gayundin sa iba pang dakilang araw ng kapistahan (parvan), dapat isagawa ang natatanging paliligo. At sa Sahasradhārā Tīrtha, ang tao ay maaaring magtamo ng langit.

Verse 84

विधिवदिह हि धीमान्स्नानदानानि तीर्थे नरवर इह शक्त्या यः करोत्यादरेण । स इह विपुलभोगान्निर्मलात्मा च भक्त्या भजति भुजगशायिश्रीपतेरात्मनैक्यम्

Tunay nga, ang marunong at marangal na tao na, ayon sa wastong tuntunin, nagsasagawa ng paliligo at pagkakaloob (dāna) sa tīrtha na ito—ayon sa kanyang kakayahan at may paggalang—ay nagtatamasa ng saganang ginhawa sa buhay na ito. At kapag naging dalisay ang kanyang kaluluwa, sa pamamagitan ng bhakti ay nakakamit niya ang pakikiisa kay Śrīpati, ang Panginoong nakahimlay sa ahas.