Adhyaya 5
Ang kabanatang ito ay umuusad sa tanong at sagot: tinanong ni Vyāsa kung paanong si Viśvāmitra, na wari’y walang hadlang, ay nagalit sa alagad na si Kautsa at humingi ng napakahirap na guru-dakṣiṇā. Isinalaysay ni Agastya ang pangyayaring pagkamapagpatuloy: dumating si Durvāsas sa āśrama ni Viśvāmitra na gutom at humiling ng mainit at dalisay na pāyasa; inihain ito ni Viśvāmitra, at inutusan siyang maghintay habang naliligo si Durvāsas. Nanatiling di gumagalaw si Viśvāmitra sa matinding tapas sa loob ng isang libong “taon ng mga deva,” tanda ng pagpipigil at pagtitiis. Inilarawan si Kautsa bilang masunurin, disiplinado, at walang inggit; nang payagang umalis, paulit-ulit siyang humiling na makapaghandog ng dakṣiṇā. Dahil sa pagpupumilit, nagalit si Viśvāmitra at humingi ng labing-apat na krore na ginto; kaya lumapit si Kautsa sa haring tagapagtaguyod na si Kākutstha upang makuha ang handog. Pagkaraan, lumipat ang salaysay sa aral tungkol sa tīrtha: itinuro ni Agastya ang timog na tagpuan ng Tilodakī at Sarayū, na pinupuri bilang pook na pinaglilingkuran ng mga siddha at tanyag sa daigdig. Ang pagligo roon ay may bisa na parang sampung aśvamedha; ang pag-aalay sa mga brāhmaṇa na may kaalaman sa Veda ay nagdudulot ng mapalad na hantungan; ang pagpapakain at wastong ritwal ay sinasabing pumipigil sa muling kapanganakan. Ang pag-aayuno at pagpapakain sa brāhmaṇa ay nagbibigay ng bunga ng Sautrāmaṇi; ang pagdidisiplina ng isang kainan sa isang araw sa loob ng isang buwan ay sumisira sa naipong kasalanan. Binanggit ang taunang paglalakbay sa araw ng bagong buwan (amāvasyā) ng Kṛṣṇā sa Bhādrapada; inilalarawan ang Tilodakī na laging maitim na gaya ng “tubig-linga,” at tinawag dahil nakatutulong sa pag-inom ng mga kabayo. Sa wakas, itinatag ang pangkalahatang asal ng paglalakbay sa banal na pook: snāna, dāna, vrata, at homa ay nagiging di nauubos kapag ginagawa sa bhakti kay Hari, at sa pagbitaw sa kasalanan ay umuusad tungo sa “pinakamataas na tahanan.”
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन कथं निर्बंधतो मुनिः । विश्वामित्रो निजं शिष्यं कौत्सं क्रोधेन तादृशम्
Sinabi ni Vyasa: O kagalang-galang, ipahayag mo sa akin nang tapat—paano nangyari na ang pantas na Viśvāmitra, sa galit, ay pinilit ang sarili niyang alagad na si Kautsa nang gayong kahigpit?
Verse 2
दुष्प्राप्यमर्थं यत्नेन बहु प्रार्थितवांस्तदा । एतत्सर्वं च कथय मयि यद्यस्ति ते कृपा
Noong panahong iyon, buong pagsisikap niyang hiniling ang yamang mahirap makamtan. Isalaysay mo sa akin ang lahat ng ito, kung may habag ka sa akin.
Verse 3
अगस्त्य उवाच । शृणु द्विज कथामेतां सावधानेंद्रियः स्वयम् । विश्वामित्रो मुनिश्रेष्ठः स दिव्यज्ञानलोचनः
Wika ni Agastya: Makinig ka, O dalawang-ulit na isinilang, sa salaysay na ito nang gising ang iyong mga pandama. Si Viśvāmitra—pinakamainam sa mga muni—ay may mata ng banal na kaalaman.
Verse 4
निजाश्रमे तपो दुर्गं चकार प्रयतो व्रती । एकदा तमथो द्रष्टुं दुर्वासा मुनिरागतः
Sa sariling ashram, ang disiplinadong asceta na may panata ay nagsagawa ng mabigat na pag-aayuno at pagninilay. Minsan, dumating ang muni na si Durvāsā upang siya’y makita.
Verse 5
आगत्य च क्षुधाक्रांत उच्चैः प्रोवाच स द्विजः । भोजनं दीयतां मह्यं क्षुधापीडितचेतसे । पायसं शुचि चोष्णं च शीघ्रं क्षुधार्त्तिने द्विज
Pagdating at nilamon ng gutom, ang dalawang-ulit na isinilang ay nagsalita nang malakas: “Ibigay sa akin ang pagkain, sapagkat ang aking diwa’y pinahihirapan ng gutom. Ibigay agad ang pāyasa, malinis at mainit, O dalawang-ulit na isinilang, sa nagdurusa sa gutom.”
Verse 6
इति श्रुत्वा वचः क्षिप्रं विश्वामित्रः प्रयत्नतः । स्थाल्यां पायसमादाय तं समर्प्य ततः स्वयम्
Nang marinig ang mga salitang iyon, si Viśvāmitra ay agad at maingat na kumuha ng pāyasa sa isang mangkok at inialay iyon sa kanya; saka siya mismo’y nagpatuloy sa paglilingkod.
Verse 7
तदादायोत्थितं दृष्ट्वा दुर्वासास्तं विलोकयन् । उवाच मधुरं वाक्यं मुनिं लक्षणतत्परः
Nang makita niyang tumindig ito matapos tanggapin, minasdan ni Durvāsā at nagsalita ng matatamis na salita sa muni na masinop sa wastong asal at sa mga mapalad na palatandaan.
Verse 8
क्षणं सहस्व विप्रेन्द्र यावत्स्नात्वा व्रजाम्यहम् । तिष्ठतिष्ठ क्षणं तिष्ठ आगच्छाम्येष साप्रतम्
“O pinakadakila sa mga Brahmin, magtiis ka muna sandali hanggang ako’y maligo at magbalik. Manatili—manatili—maghintay ng kaunti; babalik ako ngayon din.”
Verse 9
इत्युक्त्वा स जगामैव दुर्वासाः स्वाश्रमं तदा
Pagkasabi nito, si Durvāsā ay tunay ngang nagtungo noon sa sarili niyang ashram.
Verse 10
विश्वामित्रस्तपोनिष्ठस्तदा सानुरिवाऽचलः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तस्थौ स्थिरमतिस्तदा
Noon, si Viśvāmitra, matatag sa pag-aayuno at pagninilay, ay tumindig na parang tuktok ng bundok; at sa di matinag na loob, nanatili siya sa loob ng isang libong banal na taon.
Verse 11
तस्य शुश्रूषणपरो मुनिः कौत्सो यतव्रतः । बभूव परमोदारमतिर्विगतमत्सरः
Si Kautsa, ang pantas na muni na nakatuon sa paglilingkod sa kanya at mahigpit sa mga panata, ay naging may pusong lubhang mapagbigay at walang inggit.
Verse 12
पुनरागत्य स मुनिर्दुर्वासा गतकल्मषः । भुक्त्वा च पायसं सद्यः स जगाम निजाश्रमम्
Pagbalik niyang muli, ang muni na si Durvāsā—nalinis sa lahat ng dungis—ay kumain ng payasa, at agad na bumalik sa sarili niyang ashram.
Verse 13
तस्मिन्गते मुनिवरे विश्वामित्रस्तपोनिधिः । कौत्सं विद्यावतां श्रेष्ठं विससर्ज गृहान्प्रति
Nang makaalis na ang dakilang pantas na muni, si Viśvāmitra—taguan ng tapas—ay pinauwi si Kautsa, ang pinakadakila sa mga marurunong, pabalik sa kanyang tahanan.
Verse 14
स विसृष्टो गुरुं प्राह दक्षिणा प्रार्थ्यतामिति । विश्वामित्रस्तु तं प्राह किं दास्यसि दक्षिणाम् । दक्षिणा तव शुश्रूषा गृहं व्रज यतव्रत
Nang siya’y pinauwi, sinabi niya sa guro, “Hinihiling ko, ipag-utos ninyo ang dakṣiṇā, ang handog sa guro.” Ngunit sumagot si Viśvāmitra, “Ano ang maibibigay mo bilang dakṣiṇā? Ang dakṣiṇā mo ay ang tapat na paglilingkod. Umuwi ka na, O taong may pagpipigil.”
Verse 15
पुनःपुनर्गुरुं प्राह शिष्यो निर्बन्धवान्यदा । तदा गुरुर्गुरुक्रुद्धः शिष्यं प्राह च निष्ठुरम्
Ngunit nang paulit-ulit na iginiit ng alagad sa kanyang guro, ang guro—nagngitngit sa pagpupumilit—ay nagsalita nang mabagsik sa mag-aaral.
Verse 16
सुवर्णस्य सुवर्णस्य चतुर्दश समाहर । कोटीर्मे दक्षिणा विप्र पश्चाद्गच्छ गृहं प्रति
“O brāhmaṇa, tipunin mo para sa akin ang labing-apat na koṭi ng ginto bilang dakṣiṇā; at pagkatapos ay umuwi ka na.”
Verse 17
इत्युक्तो गुरुणा कौत्सो विचार्य समुपागमत् । काकुत्स्थं दिग्विजेतारं ययाचे गुरुदक्षिणाम्
Sa gayong utos ng guro, nagmuni-muni si Kautsa at lumapit kay Kakutstha (Rāma), ang mananakop ng mga dako, at humiling ng guru-dakṣiṇā.
Verse 18
इत्युक्तं ते मुनिवर त्वया पृष्टं हि यत्पुनः । अतोऽन्यच्छृणु ते वच्मि तीर्थकारणमुत्तमम्
Gayon nga, O pinakadakilang muni, nasagot ko na ang iyong muling itinanong. Ngayon ay makinig pa: sasabihin ko sa iyo ang kataas-taasang sanhi at pinagmulan ng banal na tīrtha na ito.
Verse 19
तस्माद्दक्षिणदिग्भागे संभेदः सिद्धसेवितः । तिलोदकीसरय्वोश्च संगत्या भुवि संश्रुतः
Kaya nga, sa dakong timog ay may banal na tagpuan ng mga ilog, na iginagalang at dinadalaw ng mga siddha. Sa daigdig, ito’y tanyag bilang pagsasanib ng Tilodakī at Sarayū.
Verse 20
तत्र स्नात्वा महाभाग भवन्ति विरजा नराः । दशानामश्वमेधानां कृतानां यत्फलं भवेत् । तदाप्नोति स धर्मात्मा तत्र स्नात्वा यतव्रतः
Sa pagligo roon, O mapalad, ang mga tao’y nagiging malaya sa dumi at karumihan. Anumang bunga ng sampung handog na Aśvamedha—yaon ding kabanalan ang nakakamtan ng taong matuwid, mapagpigil at may panata, sa pagligo sa pook na iyon.
Verse 21
स्वर्णादिकं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । शुभां गतिमवाप्नोति अग्निवच्चैव दीप्यते
Sinumang magbigay ng ginto at mga katulad nito sa isang Brāhmaṇa na dalubhasa sa mga Veda ay makakamit ang mapalad na kalagayan, at magniningning na parang apoy.
Verse 22
तिलोदकीसरय्वोश्च संगमे लोकविश्रुते । दत्त्वान्नं च विधानेन न स भूयोऽभिजायते
Sa tagpuang tanyag sa buong daigdig ng Tilodakī at Sarayū, ang sinumang magbigay ng pagkain bilang kawanggawa ayon sa wastong paraan ay hindi na muling isisilang.
Verse 23
उपवासं च यः कृत्वा विप्रान्संतर्पयेन्नरः । सौत्रामणेश्च यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः
Ang sinumang magsagawa ng pag-aayuno at pagkatapos ay magpakabusog (magpakain) sa mga Brahmana, ay nagkakamit ng bunga ng handog na Sautrāmaṇī.
Verse 24
एकाहारस्तु यस्तिष्ठेन्मासं तत्र यतव्रतः । यावज्जीवकृतं पापं सहसा तस्य नश्यति
Ngunit ang sinumang manatili roon sa loob ng isang buwan, may pagpipigil-sa-sarili at isang kainan lamang bawat araw, ang mga kasalanang naipon sa buong buhay ay biglang napapawi.
Verse 25
नभस्य कृष्णामावस्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत् । रामेण निर्मिता पूर्वं नदी सिंधुरिवापरा
Sa araw ng Amāvasyā (bagong buwan) ng madilim na kalahati ng Nabhas (Bhādrapada), ang paglalakbay-pananampalataya ay nagiging taunang pagtalima. Noong unang panahon, nilikha ni Rāma ang ilog na ito, na wari’y isa pang Sindhu na makapangyarihan.
Verse 26
सिंधुजानां तुरंगाणां जलपानाय सुव्रत । तिलवच्छ्याममुदकं यतस्तस्यां सदा बभौ
O ikaw na may dakilang panata, para sa inuming tubig ng mga kabayong nagmula sa lupain ng Sindhu, ang tubig doon ay laging nagmumukhang maitim, gaya ng butil ng linga (sesame).
Verse 27
तिलोदकीति विख्याता पुण्यतोया सदा नदी । संगमादन्यतो यस्यां तिलोदक्यां शुचिव्रतः । स्नातो विमुच्यते पापैः सप्तजन्मार्जितैरपि
May isang ilog na bantog sa pangalang Tilodakī, na ang tubig ay laging banal. Sa Tilodakī na iyon—bukod sa mismong tagpuan ng mga ilog—ang may malinis na panata, pagkaligo, ay napapalaya sa mga kasalanan, kahit yaong naipon sa pitong kapanganakan.
Verse 28
तस्मात्तिलोदकीस्नानं सर्वपापहरं मुने । कर्त्तव्यं सुप्रयत्नेन प्राणिभिर्धर्मकांक्षिभिः । स्नानं दानं व्रतं होमं सर्वमक्षयतां व्रजेत्
Kaya nga, O pantas, ang banal na pagligo sa Tilodakī—na pumupuksa sa lahat ng kasalanan—ay dapat isagawa nang may matinding pagsisikap ng mga nilalang na nagnanais ng dharma. Ang pagligo, pagkakaloob (dāna), mga panata (vrata), at handog sa apoy (homa)—lahat ng ginagawa roon ay nagkakamit ng di-nalulupig na bunga.
Verse 29
इति विविधविधानैस्तीर्थयात्रांक्रमेण प्रथितगुणविकासः प्राप्तपुण्योविधाय । हरिमुपहृतभावः पूजयन्सर्वतीर्थं व्रजति परमधाम न्यस्तपापः कथञ्चित्
Sa gayon, sa pagsasagawa ng paglalakbay-dambana sa mga tīrtha ayon sa wastong pagkakasunod at sa maraming itinakdang pagtalima, ang mga kabutihan ay hayagang lumalawak at ang puṇya ay natatamo. Taglay ang pusong inihahandog kay Hari, sumasamba sa bawat banal na tawiran, ang tao—na naihapag ang kasalanan—ay sa wakas nakaaabot sa kataas-taasang tahanan.