Adhyaya 2

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथाया लक्षणं ब्रूहि गुणदोषान्सविस्तरान् । आर्षेयपौरुषेयाणां काव्यचिह्नपरीक्षणम् । कथं ज्ञेयं महाबुद्धे श्रोतुमिच्छामहे वयम्

Wika ng mga rishi: “Ipaliwanag mo sa amin ang mga tanda ng isang banal na salaysay—ang mga kabutihan at mga kapintasan nito nang masinsinan—at ang pamantayan sa pagsusuri ng mga akdang nagmula sa mga rishi (ārṣeya) at yaong nagmula sa tao (pauruṣeya). O dakilang talino, paano ito tunay na malalaman? Nais naming makinig.”

Verse 2

सूत उवाच । अथ संक्षेपतो वक्ष्ये पुराणानामनुक्रमम् । लक्षणं चैव संख्यां च उक्तभेदांस्तथैव च

Sinabi ni Sūta: “Ngayon ay aking ilalahad nang maikli ang wastong pagkakasunod ng mga Purāṇa—ang kanilang mga katangian, ang bilang, at gayundin ang mga uri ayon sa tradisyon.”

Verse 3

पुरा तपश्चचारोग्रममराणां पितामहः । आविर्भूतास्ततो वेदाः सषडंगपदक्रमाः

Noong unang panahon, ang Pitāmaha ng mga diyos, si Brahmā, ay nagsagawa ng matinding tapasya. Pagkaraan, nahayag ang mga Veda—ganap na may anim na sangay na pantulong at may wastong ayos ng pagbigkas at mga salita.

Verse 4

ततः पुराणमखिलं सर्वशास्त्रमयं ध्रुवम् । नित्यशब्दमयं पुण्यं शत कोटिप्रविस्तरम्

Pagkaraan, lumitaw ang buong kalipunan ng Purāṇa—matatag at may ganap na kapangyarihan, taglay ang diwa ng lahat ng śāstra; banal, hinubog sa walang-hanggang sagradong wika, at napakalawak—umaabot sa isang daang koṭi (mga taludtod).

Verse 5

निर्गतं ब्रह्मणो वक्त्राद्ब्राह्मं वैष्णवमेव च । शैवं भागवतं चैव भविष्यं नारदीयकम्

Mula sa bibig ni Brahmā ay lumabas ang mga Purāṇa—ang Brāhma, ang Vaiṣṇava, ang Śaiva, ang Bhāgavata, ang Bhaviṣya, at ang Nāradīya.

Verse 6

मार्कण्डेयमथाग्नेयं ब्रह्मवैवर्तमेव च । लैङ्गं तथा च वाराहं स्कांदं वामनमेव च

At lumabas din ang Mārkaṇḍeya, ang Āgneya, ang Brahma-vaivarta, ang Laiṅga, ang Vārāha, ang Skānda, at ang Vāmana (na mga Purāṇa).

Verse 7

कौर्म्यं मात्स्यं गारुडं च वायवीयमनन्तरम् । अष्टादशं समुद्दिष्टं सर्वपातकनाशनम्

(At) ang Kaurma, ang Mātsya, ang Gāruḍa, at kasunod ang Vāyavīya—sa gayon ay ipinahayag ang labingwalong Mahāpurāṇa, mga tagapawi ng lahat ng kasalanan.

Verse 8

एकमेव पुरा ह्यासीद्ब्रह्माण्डं शतकोटिधा

Noong unang panahon, tunay ngang iisa lamang ang Brahmāṇḍa (kosmik na itlog/Purāṇa); ngunit sa lawak, ito’y umaabot sa isang daang koṭi.

Verse 9

ततोऽष्टादशधा कृत्वा वेदव्यासो युगेयुगे । प्रख्यापयति लोकेऽस्मिन्साक्षान्नारायणांशजः

Pagkaraan, hinati ito ni Vedavyāsa sa labing-walong bahagi, at sa bawat yuga ay ipinahahayag niya sa sanlibutang ito—siya na tuwirang bahagi ng pagkakatawang-tao ni Nārāyaṇa.

Verse 10

अन्यान्युपपुराणानि मुनिना कथितानि तु । तानि वः कथयिष्यामि संक्षेपादवधार्यताम्

Ang iba pang mga Upapurāṇa ay itinuro rin ng pantas. Isasalaysay ko sa inyo ang mga iyon nang maikli—pakinggan at tandaan nang maingat.

Verse 11

आद्यं सनत्कुमारोक्तं नारसिंहमतः परम् । तृतीयं स्कान्दमुद्दिष्टं कुमारेणानुभाषितम्

“Una, yaong (Upapurāṇa) na binigkas ni Sanatkumāra; kasunod ang aral ni Nārasiṃha. Ang ikatlo ay ipinahayag na Skānda, at muling isinalaysay ni Kumāra.”

Verse 12

चतुर्थं शिवधर्माख्यं साक्षान्नन्दीशभाषितम् । दुर्वाससोक्तमाश्चर्य्यं नारदोक्तमतः परम्

“Ang ikaapat ay tinatawag na Śivadharma, na tuwirang binigkas ni Nandīśa. Kasunod ang Āścarya na sinabi ni Durvāsas; at pagkatapos ay yaong sinabi ni Nārada.”

Verse 13

कापिलं मानवं चैव तथैवोशनसेरितम् । ब्रह्माण्डं वारुणं चान्यत्कालिकाह्वयमेव च

“(Naroon) ang Kāpila, ang Mānava, at gayundin ang itinuro ni Uśanas; mayroon ding Brahmāṇḍa, Vāruṇa, at isa pang tinatawag na Kālikā.”

Verse 14

माहेश्वरं तथा सांबं सौरं सर्वार्थसंचयम् । पराशरोक्तं परमं मारीचं भार्गवाह्वयम्

At mayroon pa: ang Māheśvara, ang Sāmba, at ang Saura—isang kalipunan ng lahat ng layunin. Naroon ang kataas-taasang itinuro ni Parāśara; ang Mārīca; at yaong tinatawag na Bhārgava.

Verse 15

एतान्युपपुराणानि कथितानि द्विजोत्तमाः

Ang mga Upapurāṇa na ito ay naipahayag na, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang.

Verse 16

ऋषय ऊचुः । पुराणसंख्यामाचक्ष्व सूत विस्तरशः क्रमात् । दानधर्ममशेषज्ञ यथावदनुपूर्वशः

Wika ng mga rishi: “O Sūta, ipaliwanag mo nang sunod-sunod at masinsin ang bilang ng mga Purāṇa—hakbang-hakbang, nang wasto—O nakaaalam ng ganap na Dharma ng dāna (kawanggawa).”

Verse 17

सूत उवाच । इदमेव पुराणेऽस्मिन्पुराणपुरुषस्तदा । यदुक्तवान्स विश्वात्मा मनवे तन्निबोधत

Sinabi ni Sūta: “Sa mismong Purāṇa na ito, noong unang panahon, ang Purāṇa-Puruṣa—ang Kaluluwa ng sansinukob—ay nagsalita kay Manu. Pakinggan at unawain ninyo ang aral na iyon.”

Verse 18

पुराणं सर्वशास्त्राणां ब्रह्माण्डं प्रथमं स्मृतम् । अनन्तरं च वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः

Sa lahat ng śāstra, ang Brahmāṇḍa Purāṇa ang inaalala bilang una. Pagkaraan, mula sa Kanyang mga bibig, lumitaw at lumaganap ang mga Veda.

Verse 19

पुराणमेकमेवासीत्तस्मिन्कल्पान्तरेतथा । त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्

Sa dating siklo ng kapanahunan, iisa lamang ang Purāṇa. Ito’y banal, daan upang matamo ang tatlong layunin ng buhay, at napakalawak—umaabot sa sandaang koṭi (taludtod/sukat).

Verse 20

विनिर्दग्धेषु लोकेषु कृष्णेनानन्तरूपिणा । साङ्गांश्च चतुरो वेदान्पुराणन्यायविस्तरम्

Nang ang mga daigdig ay ganap na nalipol sa pagkalusaw, si Kṛṣṇa na may walang-hanggang mga anyo ay muling nagpanumbalik ng apat na Veda kasama ang mga sangkap na pantulong, at ng Purāṇa—pinalawak ayon sa wastong paraan at katuwiran.

Verse 21

मीमांसां धर्मशास्त्रं च परिगृह्यात्मसात्कृतम् । मत्स्यरूपेण च पुनः कल्पादावुदकार्णवे

Kanyang tinanggap ang Mīmāṃsā at ang mga śāstra ng Dharma at ginawang ganap na Kanya; at muli, sa pasimula ng kalpa, sa karagatang kosmiko, Siya’y nag-anyong Isda (Matsya).

Verse 22

अशेषमेव कथितं ब्रह्मणे दिव्यचक्षुषे । ब्रह्मा जगाद च मुनींस्त्रिकालज्ञानदर्शनः

Ang lahat, na walang anumang natira, ay itinuro kay Brahmā na may banal na paningin. At si Brahmā, na may pagtanaw sa kaalaman ng tatlong panahon, ay ipinahayag iyon sa mga muni.

Verse 23

प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्ततः

Mula roon, sumibol ang paglaganap ng lahat ng śāstra—at ng tradisyong Purāṇa.

Verse 24

ततः कालक्रमेणासौ व्यासरूपधरो हरिः । अष्टादशपुराणानि संक्षेप्स्यति युगेयुगे

Pagkaraan, sa pag-ikot ng panahon, si Hari—na nag-anyong Vyāsa—ay magbubuod sa labingwalong Purāṇa sa bawat yugto ng panahon.

Verse 25

चतुर्लक्षप्रमाणानि द्वापरेद्वापरे सदा । तदाष्टादशधा कृष्णा भूर्लोकेऽस्मिन्प्रभाषते

Ang mga Purāṇa na iyon ay may sukat na apat na lakh (apatnaraang libo) na taludtod sa bawat Dvāpara-yuga; at pagkaraan, ipinahahayag ni Kṛṣṇa dito sa daigdig ng tao sa labingwalong bahagi.

Verse 26

अद्याऽपि देवलोके तु शतकोटिप्रविस्तरम् । तदर्थोऽत्र चतुर्लक्षः संक्षेपेण निवेशितः

Hanggang ngayon man, sa daigdig ng mga deva, ito’y lumalawak sa ganap na anyo hanggang isang daang koṭi; datapwat dito, ang diwa nito’y inilagak nang maikli bilang apat na lakh.

Verse 27

पुराणानि दशाष्टौ च सांप्रतं तदिहोच्यते । नामतस्तानि वक्ष्यामि संख्यां च मुनिसत्तमाः

Ngayon, dito ay binibigkas ang labingwalong Purāṇa. Sasabihin ko ang kanilang mga pangalan at ang bilang ng mga taludtod, O pinakadakilang mga muni.

Verse 28

ब्रह्मणाऽभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये । ब्राह्मं तद्दशसाहस्रं पुराणं तदिहोच्यते

Yaong itinuro noon ni Brahmā kay Marīci—anumang sukat nito—ay tinatawag dito na Brāhma Purāṇa, na binubuo ng sampung libong taludtod.

Verse 29

लिखित्वा तच्च यो दद्याज्जलधेनुसमन्वितम् । वैशाख्यां पौर्णमास्यां च ब्रह्मलोके महीयते

Sinumang magpapasulat nito at mag-aalay bilang dāna kasama ang “jaladhenu” (handog na baka ng tubig) sa araw ng kabilugan ng buwan ng Vaiśākha, ay pararangalan sa daigdig ni Brahmā.

Verse 30

एतदेव यदा पद्ममभूद्धैरण्मयं जगत् । तद्वृत्तांताश्रयांतं तत्पाद्ममित्युच्यते बुधैः

Ito mismo ang salaysay hinggil sa panahong sumibol ang lotus at naging gintong liwanag ang sansinukob; sapagkat nakasalig sa kuwentong iyon, tinatawag ito ng mga pantas na Pādmā (Padma) Purāṇa.

Verse 31

पाद्मं तत्पञ्चपञ्चाशत्सहस्राणीह पठ्यते । तत्पुराणं च यो दद्यात्सुवर्णकमलान्वितम् । ज्येष्ठे मासि तिलैर्युक्तं सोऽश्वमेधफलं लभेत्

Dito, ang Pādmā Purāṇa ay binibigkas bilang limampu’t limang libong taludtod. Sinumang magkaloob ng Purāṇa na iyon, kalakip ang mga gintong lotus at may handog na linga sa buwan ng Jyeṣṭha, ay tatamo ng kapalaang katumbas ng Aśvamedha.

Verse 32

वाराहकल्पवृत्तान्तमधिकृत्य परात्परः । यत्राह धर्मानखिलांस्तदुक्तं वैष्णवं विदुः

Ang diskursong tumatalakay sa salaysay ng Vārāha Kalpa, kung saan ang Kataas-taasan sa lahat ay nagpapahayag ng lahat ng dharma, ay kinikilala bilang Vaiṣṇava (Purāṇa).

Verse 33

चरितैरञ्चितं विष्णोस्तल्लोके वैष्णवं विदुः । त्रयोविंशतिसाहस्रं पुराणं तत्प्रकीर्तितम्

Ang Purāṇa na pinalalamutian ng mga gawa at kabanalan ni Viṣṇu ay kilala sa daigdig bilang Vaiṣṇava; at ipinahahayag na binubuo ng dalawampu’t tatlong libong taludtod.

Verse 34

तदाषाढे च यो दद्याद्घृतधेनुसमन्वितम् । पौर्णमास्यां विशुद्धायां सं पदं याति वैष्णवम्

Sinumang sa buwang Āṣāḍha ay maghandog ng kaloob na iyon kasama ang ‘bakang ghee’ sa dalisay na araw ng kabilugan ng buwan, makakamit niya ang kataas-taasang tahanang Vaiṣṇava.

Verse 35

श्रुतकल्पप्रसङ्गेन धर्मान्वायुरथाब्रवीत् । यत्र तद्वायवीयं स्याद्रुद्रमाहात्म्यसंयुतम्

Kaugnay ng Śruta Kalpa, itinuro ni Vāyu ang mga simulain ng dharma. Ang kasulatang kinalalagyan nito, na kalakip ang kadakilaan ni Rudra, ay tinatawag na Vāyavīya Purāṇa.

Verse 36

चतुर्विंशतिसाहस्रं नाना वृत्तान्तसंयुतम् । धर्मार्थकाममोक्षैश्च साधुवृत्तसमन्वितम्

Sinasabing naglalaman ito ng dalawampu’t apat na libong taludtod, hitik sa sari-saring salaysay, at may aral tungkol sa dharma, artha, kāma, at mokṣa, kasama ang asal ng mga banal.

Verse 37

श्रावण्यां श्रावणे मासि गुडधेनुसमन्वितम् । यो दद्याद्दधिसंयुक्तं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । शिवलोके स पूतात्मा कल्पमेकं वसेन्नरः

Sa araw ng kabilugan ng buwan na Śrāvaṇī sa buwang Śrāvaṇa, sinumang maghandog ng itinakdang kaloob na may kasamang ‘bakang jaggery’ at may kasabay na gatas-asim sa isang brāhmaṇa na may sambahayan—siya, na dalisay ang kaluluwa, ay mananahan sa daigdig ni Śiva sa loob ng isang buong kalpa.

Verse 38

पुनः संजायते मर्त्यो ब्राह्मणो वेदवित्तमः । वेदविद्यार्थतत्त्वज्ञो व्याख्यातत्त्वार्थवित्तमः

Siya’y muling isisilang bilang isang brāhmaṇa, pinakadakila sa mga nakakabatid ng Veda—nakauunawa sa tunay na diwa at mga simulain ng kaalamang Vedic, at natatangi sa paghimay at pagpapaliwanag ng tunay na kahulugan nito.

Verse 39

यत्राधिकृत्य गायत्रीं वर्ण्यते धर्मविस्तरः । वृत्रासुरवधोपेतं तद्भागवतमुच्यते

Ang kasulatang yaong ginagawang saligan ang Gāyatrī, na naglalarawan ng lawak ng Dharma at naglalaman ng pagpaslang kay Vṛtrāsura, ay tinatawag na Bhāgavata (Purāṇa).

Verse 40

सारस्वतस्य कल्पस्य मध्ये ये स्युर्नरामराः । तद्वृत्तान्तोद्भवं पुण्यं पुण्योद्वाहसमन्वितम्

Yaong mga nilalang—mga tao at mga diyos—na nasa gitna ng Sārasvata Kalpa: mula sa kanilang mga salaysay ay sumisibol ang isang banal na kasaysayang nagbibigay-merito, kalakip ang mga mapalad na ritwal at mga banal na pagtalima.

Verse 41

लिखित्वा तच्च यो दद्याद्धेमसिंहसमन्वितम् । पौर्णमास्यां प्रौष्ठपद्यां स याति परमां गतिम्

Sinumang magpagawa ng pagkakasulat ng tekstong iyon at maghandog nito kasama ang isang luklukang leon na ginto, sa araw ng kabilugan ng buwan ng Prauṣṭhapada, ay makaaabot sa pinakadakilang kalagayan.

Verse 42

अष्टादशसहस्राणि पुराणं तत्प्रकीर्तितम्

Ang Purāṇa na iyon ay ipinahahayag na binubuo ng labingwalong libo (18,000) na taludtod.

Verse 43

यत्राह नारदो धर्मान्बृहत्कल्पाश्रयांस्त्विह । पञ्चविंशत्सहस्राणि नारदीयं तदुच्यते

Ang Purāṇa na yaon na dito’y ipinaliwanag ni Nārada ang mga alituntunin ng Dharma na nakasalig sa Bṛhat-kalpa, ay tinatawag na Nāradiya, na may dalawampu’t limang libo (25,000) na taludtod.

Verse 44

तदिषे पञ्चदश्यां तु यो दद्याद्धेनुसंयुतम् । उत्तमां सिद्धिमाप्नोति इह लोके परत्र च । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

Sa ikalabinlimang araw ng buwan ng Iṣe (Āśvina), sinumang maghandog na may kasamang baka ay magkakamit ng dakilang katuparan, dito sa daigdig at sa kabilang-buhay. Matatamo niya ang lahat ng ninanais; hindi na kailangan ang pag-aalinlangan o karagdagang pagninilay.

Verse 45

यत्राधिकृत्य शकुनीन्धर्माधर्मविचारणम् । पुराणं नवसाहस्रं मार्कण्डेयं तदुच्यते

Ang Purāṇa na, sa pagbatay sa mga ibon, ay sumusuri sa dharma at adharma—ito ang tinatawag na Mārkaṇḍeya, na may siyam na libong taludtod.

Verse 46

परिलिख्य च यो दद्यात्सौवर्णकरिसंयुतम् । कार्तिक्यां पौण्डरीकस्य यज्ञस्य फलभाग्भवेत्

At sinumang magpagawa ng wastong pagkopya nito at maghandog kasama ang isang gintong elepante sa buwan ng Kārtika, ay magiging kabahagi sa bunga ng sakripisyong Pauṇḍarīka.

Verse 47

यत्तदीशानकल्पस्य वृत्तान्तमधिकृत्य च । वशिष्ठायाऽग्निना प्रोक्तमाग्नेयं तत्प्रचक्षते

Ang (Purāṇa) na tumatalakay sa salaysay ng Īśāna-kalpa, na itinuro ni Agni kay Vasiṣṭha—ito ang tinatawag na Āgneya.

Verse 48

लिखित्वा तच्च यो दद्याद्धेमपद्मसमन्वितम् । मार्गशीर्षे विधानेन तिलधेनुयुतं तथा । तच्च षोडशसाहस्रं सर्वक्रतुफलप्रदम्

Sinumang magpasulat ng tekstong iyon at maghandog nito kasama ang gintong lotus, at ayon sa tuntunin, sa buwan ng Mārgaśīrṣa ay mag-alay din ng “tiladhenu” (bakang may linga), ang kasulatang iyon ay sinasabing may labing-anim na libong taludtod at nagkakaloob ng bunga ng lahat ng sakripisyo.

Verse 49

यत्राधिकृत्य माहात्म्यमादित्यस्य चतुर्मुखः । अघोरकल्पवृत्तान्तप्रसंगेन जगत्पतिः । मनवे कथयामास भूतग्रामस्य लक्षणम्

Sa Purāṇa na iyon, si Brahmā na may apat na mukha, ang Panginoon ng sanlibutan, nang talakayin ang kadakilaan ni Āditya at sa daloy ng salaysay ng Aghora-kalpa, ay ipinaliwanag kay Manu ang mga katangian ng kalipunan ng lahat ng nilalang.

Verse 50

चतुर्दशसहस्राणि तथा पञ्चशतानि च । भविष्यचरितप्रायं भविष्यं तदिहोच्यते

Labing-apat na libo, at dagdag pang limang daan (taludtod): ito ang tinatawag dito na Bhaviṣya, na higit na tumatalakay sa mga salaysay ng mga bagay na darating pa.

Verse 51

तत्पौषमासि यो दद्यात्पौर्णमास्यां विमत्सरः । गुडकुम्भसमायुक्तमग्निष्टोमफलं लभेत्

Sinumang walang inggit, sa araw ng kabilugan ng buwan sa buwan ng Pauṣa, maghandog ng isang banga na puno ng jaggery (pulot-asukal), ang nagkaloob na iyon ay tatamo ng gantimpalang kasinghalaga ng sakripisyong Agniṣṭoma.

Verse 52

रथंतरस्य कल्पस्य वृत्तान्तमधिकृत्य च । सावर्णिना नारदाय कृष्णमाहात्म्यसंयुतम् । प्रोक्तं ब्रह्मवराहस्य चरितं वर्ण्यतेऽत्र च

At sa pagtalakay sa salaysay ng Rathaṃtara Kalpa, itinuro ni Sāvarṇi kay Nārada, kalakip ang kadakilaan ni Kṛṣṇa; at dito rin isinasalaysay ang mga gawa ni Brahma-Varāha.

Verse 53

तदष्टादशसाहस्रं ब्रह्मवैवर्तमुच्यते । पुराणं ब्रह्मवैवर्तं यो दद्याद्ब्राह्मणोत्तमे । माघमासे पौर्णमास्यां ब्रह्मलोके महीयते

Ang akdang iyon na may labingwalong libong (taludtod) ay tinatawag na Brahma-vaivarta. Sinumang maghandog ng Purāṇa Brahma-vaivarta sa isang dakilang brāhmaṇa sa araw ng kabilugan ng buwan sa buwan ng Māgha ay pararangalan sa daigdig ni Brahmā (Brahma-loka).

Verse 54

यत्राग्निलिङ्गमध्यस्थः प्राह देवो महेश्वरः । धर्मार्थकाममोक्षार्थानाग्नेयमधिकृत्य च

Doon, nakaluklok sa loob ng Agni-liṅga, nagsalita ang Panginoong Maheśvara—ginawang paksa ang Āgneya, ang aral na umaakay sa dharma, artha, kāma, at mokṣa.

Verse 55

कल्पं तल्लैङ्गमित्युक्तं पुराणं ब्रह्मणा स्वयम्

Ang kalpa na iyon ay tinawag na “Laiṅga”—ang Liṅga Purāṇa—ng mismong Brahmā.

Verse 56

तदेकादशसाहस्रं फाल्गुन्यां यः प्रयच्छति । तिलधेनुसमायुक्तं स याति शिवसात्म्यताम्

Sinumang sa buwan ng Phālguna ay maghandog ng tekstong iyon na may labing-isang libong taludtod, kalakip ang kaloob na “tiladhenu” (baka ng linga), ay makakamit ang pakikiisa kay Śiva at magiging kaisa ng Kanyang kalagayan.

Verse 57

महावराहस्य पुनर्माहात्म्यमधिकृत्य च । विष्णुनाऽभिहितं क्षोण्यै तद्वाराहमिहोच्यते

At muli, sa pagtalakay sa kadakilaan ng Dakilang Varāha: ang sinabi ni Viṣṇu sa Inang Lupa ay tinatawag dito na Vārāha (Purāṇa/aral).

Verse 58

मानवस्य प्रसंगेन धन्यस्य मुनिसत्तमाः । चतुर्विंशत्सहस्राणि तत्पुराणमिहोच्यते

O mga pinakadakilang muni, kaugnay ng mapalad na salaysay ni Mānavā (kaugnay ni Manu), ang Purāṇa na iyon ay sinasabing may dalawampu’t apat na libong taludtod.

Verse 59

काञ्चनं गरुडं कृत्वा तिलधेनुसमन्वितम् । पौर्णमास्यामथो दद्याद्ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । वाराहस्यप्रसादेन पदमाप्नोति वैष्णवम्

Pagkaraang gumawa ng Garuḍa na ginto at samahan ng handog na “baka ng linga” (tiladhenu), sa araw ng kabilugan ng buwan ay ihandog ito sa isang brāhmaṇa na may sambahayan; sa biyaya ni Varāha, mararating ang tahanang Vaiṣṇava.

Verse 61

स्कांदं नाम पुराणं तदेकाशीति निगद्यते । सहस्राणि शतं चैकमिति मर्त्येषु पठ्यते

Ang Purāṇa na tinatawag na Skānda ay ipinahahayag na walumpu’t isang libo; ngunit sa daigdig ng tao, ito’y binibigkas bilang “isandaan at isang libo” (mga taludtod).

Verse 62

परिलेख्य च यो दद्याद्धेमशूलसमन्वितम् । शैवं स पदमाप्नोति मकरोपगमे रवेः

Sinumang matapos iguhit o ukitin nang wasto ang larawan/tanda, at ihandog ito kasama ng gintong trisula—sa pagpasok ng Araw sa Makara (Capricorn)—ay makaaabot sa pinakamataas na tahanang Śaiva.

Verse 63

त्रिविक्रमस्य माहात्म्यमधिकृत्य चतुर्मुखः । त्रिवर्गमभ्यधात्तत्तु वामनं परिकीर्तितम्

Tungkol sa kadakilaan ni Trivikrama, ipinaliwanag ng Apat-na-Mukha (Brahmā) ang tatlong layunin ng buhay; at ang salaysay na iyon ay kinikilalang Vāmana (Purāṇa/aral).

Verse 64

पुराणं दशसाहस्रं कौर्मकल्पानुगं शिवम्

Isang Purāṇa na may sampung libong (taludtod), mapalad at Śaiva, na umaayon sa Kaurma-kalpa (siklong kosmiko ni Kurma).

Verse 65

यः शरद्विषुवे दद्याद्धेमवस्त्रसमन्वितम् । क्षौमावृतं युतं धेन्वा स पदं याति वैष्णवम्

Sinumang sa araw ng equinox ng taglagas ay maghandog ng kaloob na may kasamang telang ginto, at kasama ang isang bakang nababalutan ng telang lino, ay makaaabot sa pinakamataas na tahanang Vaiṣṇava.

Verse 66

यच्च धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च रसातले । माहात्म्यं कथयामास कूर्मरूपी जनार्दनः

At ang kaluwalhatian ng dharma, artha, kāma, at maging ng mokṣa—na itinuro sa Rasātala—ay isinalaysay ni Janārdana sa anyo ng Pagong (Kūrma).

Verse 67

इन्द्रद्युम्नप्रसंगेन ऋषीणां शक्रसन्निधौ । सप्तदशसहस्राणि लक्ष्मीकल्पानुषङ्गिकम्

Kaugnay ng salaysay ni Indradyumna—sa harap ni Śakra at sa piling ng mga ṛṣi—isang pagsasalaysay na umaabot sa labimpitong libong (taludtod), na kaugnay ng Lakṣmī-kalpa, ang binigkas.

Verse 68

यो दद्यादयने कौर्मं हेमकूर्मसमन्वितम् । गोसहस्रप्रदानस्य स फलं प्राप्नुयान्नरः

Sinumang sa panahon ng ayana (paglipat ng solstice) ay maghandog ng Kaurma na may kasamang gintong pagong, ang taong iyon ay tatanggap ng bunga ng kabutihang katumbas ng pag-aalay ng isang libong baka.

Verse 69

श्रुतीनां यत्र कल्पादौ प्रवृत्त्यर्थं जनार्दनः । मत्स्यरूपी च मनवे नरसिंहोपवर्णनम्

Doon, sa pasimula ng isang kalpa, upang pasiglahin ang pagdaloy ng mga Śruti (Veda), si Janārdana ay nag-anyong Isda (Matsya) at isinalaysay kay Manu ang paglalarawan tungkol kay Narasiṃha.

Verse 70

अधिकृत्याब्रवीत्सप्तकल्पवृत्तं मुनिव्रताः । तन्मात्स्यमिति जानीध्वं सहस्राणि चतुदर्श

O mga pantas na may banal na panata, siya’y nagsalita tungkol sa mga pangyayari ng pitong kalpa; alamin ninyo na iyon ang “Mātsya,” na binubuo ng labing-apat na libong taludtod.

Verse 71

विषुवे हैममत्स्येन धेन्वा क्षौमयुगान्वितम् । यो दद्यात्पृथिवी तेन दत्ता भवति चाखिला

Sinumang sa araw ng equinox ay maghandog ng kaloob na may kasamang gintong isda, at isang baka na may pares ng telang lino—para bang naihandog niya ang buong daigdig.

Verse 72

यदा वा गरुडे कल्पे विश्वाण्डाद्गरुडोऽभवत् । अधिकृत्याब्रवीत्कृष्णो गारुडं तदिहोच्यते

Sa kapanahunang tinatawag na Garuḍa-kalpa, nang si Garuḍa ay sumibol mula sa kosmikong itlog, si Kṛṣṇa ay nagsalaysay tungkol sa kanya; ang salaysay na iyon ay tinatawag dito na “Gāruḍa.”

Verse 73

तदष्टादश चैकं च सहस्राणीह पठ्यते । स्वर्णहंससमायुक्तं यो दद्यादयने परे । स सिद्धिं लभते मुख्यां शिवलोके च संस्थितिम्

Dito ito’y binibigkas bilang labing-walong libo at isa (18,001) na taludtod. Sinumang sa mapalad na paglipat ng ayana (solstice) ay maghandog ng kaloob na may kasamang gintong sisne, makakamtan niya ang pinakamataas na siddhi at ang pananatili sa daigdig ni Śiva.

Verse 74

ब्रह्मा ब्रह्माण्डमाहात्म्यमधिकृत्याब्रवीत्पुनः । तच्च द्वादशसाहस्रं ब्रह्माण्डं द्विशताधिकम्

Muli, nagsalita si Brahmā tungkol sa kadakilaan ng Brahmāṇḍa; at ang “Brahmāṇḍa” na iyon ay labindalawang libong taludtod, na may dagdag pang dalawang daan.

Verse 76

यो दद्यात्तु व्यतीपात ऊर्णायुगसमन्वितम् । राजसूयसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः

Ang sinumang magbigay ng kawanggawa sa sandali ng Vyatīpāta, kalakip ang isang pares ng kasuotang lana, ay magkakamit ng gantimpalang katumbas ng isang libong paghahandog na Rājasūya.

Verse 77

हेमधेन्वायुतं तच्च ब्रह्मलोकफलप्रदम् । चतुर्लक्षमिदं प्रोक्तं व्यासेनाद्भुतकर्मणा

At ang handog na iyon, na katumbas ng sampung libong gintong baka, ay nagkakaloob ng gantimpala ng daigdig ni Brahmā (Brahmaloka). Ang kalipunang apat na raang libo ay ipinahayag ni Vyāsa, na may mga gawang kamangha-mangha.

Verse 78

इदं लोकहितार्थाय संक्षिप्तं द्वापरे द्विजाः

O mga dwija, ang aral na ito ay pinaikli noong kapanahunan ng Dvāpara para sa kapakanan ng sanlibutan.

Verse 79

भविष्याणां च कल्पानां श्रूयते यत्र विस्तरः । तद्ब्रह्माण्डं पुराणं तु ब्रह्मणा समुदाहृतम्

Yaong kung saan naririnig ang masusing paglalahad ng mga kalpa sa hinaharap—iyon nga ang Brahmāṇḍa Purāṇa, na ipinahayag ni Brahmā.

Verse 80

पाद्मे पुराणे यत्प्रोक्तं नारसिंहोपवर्णनम् । तच्चाष्टादशसाहस्रं नारसिंहमिहोच्यते

Ang salaysay tungkol kay Narasiṃha na itinuro sa Padma Purāṇa—na may labingwalong libong (taludtod)—ay dito tinatawag na Nārasiṃha (Purāṇa/bahagi).

Verse 81

नन्दिने यत्र माहात्म्यं कार्तिकेयेन वर्णितम् । लोके नन्दिपुराणं वै ख्यातमेतद्द्विजोत्तमाः

O pinakamainam sa mga dvija, ang akdang kinalarawan ni Kārtikeya ang kabanalan at kadakilaan (māhātmya) para kay Nandin ay tanyag sa daigdig bilang “Nandi Purāṇa.”

Verse 82

यत्र साम्बं पुरस्कृत्य भविष्यति कथानकम् । प्रोच्यते तत्पुनर्लोके सांबमेव मुनिव्रताः

O mga pantas na matatag sa panata, ang salaysay na isasalaysay na inilalagay si Sāmba sa unahan ay muling nakikilala sa daigdig bilang “Sāmba” lamang.

Verse 83

एवमादित्यसंज्ञं तु तत्रैव परिपठ्यते । अष्टादशभ्यस्तु पृथक्पुराणं यच्च दृश्यते । विजानीध्वं द्विजश्रेष्ठास्तदेतेभ्यो विनिर्गतम्

Kaya nito, ang tinatawag na “Āditya” ay binibigkas din doon mismo. At alinmang hiwalay na Purāṇa na nakikitang bukod sa labing-walo—alamin, O pinakamainam sa mga dvija, na iyon ay nagmula rin sa mga iyon (labing-walo) lamang.

Verse 84

पञ्चाङ्गानि पुराणस्य चाख्यानमितरत्स्मृतम् । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । वंशानुवंशचरितं पुराणं पञ्चलक्षणम्

Ang isang Purāṇa ay may limang sangkap; ang iba pang salaysay ay inaalaala bilang pantulong. Ang paglikha, muling paglikha, mga angkan, mga Manvantara, at mga kasaysayan ng mga dinastiya sa loob ng mga dinastiya—ito ang limang tanda ng Purāṇa.

Verse 85

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां माहात्म्यं भुवनस्य च । संहारश्च प्रदृश्येत पुराणं पञ्चलक्षणम्

Doon ay nasusumpungan din ang pagpupuri sa kadakilaan nina Brahmā, Viṣṇu, ng Diyos na Araw, at Rudra, pati ang kalikasan ng mga daigdig at ang pagkalusaw (saṃhāra) ng mga ito—kaya ang Purāṇa ay nakikilala sa limang tanda.

Verse 86

धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्च परिकीर्त्यते । सर्वेष्वपि पुराणेषु तद्विरूढे च यत्फलम्

Sa lahat ng Purāṇa ay ipinahahayag ang Dharma, artha, kāma, at mokṣa, pati ang mga bungang lumilitaw kapag ang mga aral na iyon ay wasto at taimtim na nilinang at isinabuhay.

Verse 87

सात्विकेषु च कल्पेषु माहात्म्यमधिकं हरेः । राजसेषु च माहात्म्यमधिकं ब्रह्मणो विदुः

Sa mga siklong sāttvika ng paglikha, ang higit na kaluwalhatian ay kay Hari; sa mga siklong rājasa, ang higit na kaluwalhatian ay nalalamang kay Brahmā.

Verse 88

तद्वदग्रे च माहात्म्यं तामसेषु शिवस्य हि । संकीर्णे च सरस्वत्याः पितॄणां च निगद्यते

Gayundin, sa mga siklong tāmasa, ang pangunahing kaluwalhatian ay tunay na kay Śiva. At sa uring halo (saṃkīrṇa), binibigkas ang kadakilaan ni Sarasvatī at gayundin ng mga Pitṛ, ang mga banal na ninuno.

Verse 89

चतुर्भिर्भगवान्विष्णुर्द्वाभ्यां ब्रह्मा तथा रविः । अष्टादशपुराणेषु शेषेषु भगवाञ्छिवः

Sa labingwalong Purāṇa, si Viṣṇu ang pangunahing pinupuri sa apat; si Brahmā at gayundin ang Araw (Ravi) ay tig-dalawa; at sa mga nalalabi, ang Pinagpalang Panginoong Śiva.

Verse 90

वेदवन्निश्चलं मन्ये पुराणं वै द्विजोत्तमाः । वेदाः प्रतिष्ठिताः सर्वे पुराणे नात्र संशयः

O pinakamainam sa mga dvija, itinuturing kong ang Purāṇa ay matatag at may kapangyarihang tulad ng Veda. Ang lahat ng Veda ay nakatatag sa Purāṇa—dito’y walang pag-aalinlangan.

Verse 91

बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं चालयिष्यति । इतिहासपुराणैस्तु निश्चलोऽयं कृतः पुरा

Nangamba ang Veda: “Ang taong kulang sa pag-aaral na ito ay yayanig at guguluhin ako.” Ngunit sa pamamagitan ng mga Itihāsa at Purāṇa, ito’y pinatatag noong unang panahon—matibay at di matinag.

Verse 92

यन्न दृष्टं हि वेदेषु न दृष्टं स्मृतिषु द्विजाः । उभयोर्यत्र दृष्टं च तत्पुराणेषु गीयते

Ang hindi nasusumpungan sa mga Veda at hindi rin nasusumpungan sa mga Smṛti, O mga dvija; ngunit ang nakikitang naroroon sa kapwa, yaon ang inaawit at itinuturo sa mga Purāṇa.

Verse 93

यो वेद चतुरो वेदान्सांगोपनिषदो द्विजः । पुराणं नैव जानाति न च स स्याद्विचक्षणः

Kahit ang isang dvija ay nakaaalam ng apat na Veda, kasama ang mga sangkap at mga Upaniṣad—kung hindi niya nalalaman ang Purāṇa, hindi siya tunay na matatawag na may pag-unawa at pagkamatalas.

Verse 94

अष्टादशपुराणानि कृत्वा सत्यवतीसुतः । भारताख्यानमकरोद्वेदार्थैरुपबृंहितम्

Matapos likhain ang labingwalong Purāṇa, ang anak ni Satyavatī (Vyāsa) ay sumulat ng salaysay na tinawag na Bhārata, na pinayaman ng mahahalagang diwa ng mga Veda.

Verse 95

लक्षेणैकेन तत्प्रोक्तं द्वापरान्ते महात्मना । वाल्मीकिना च यत्प्रोक्तं रामोपाख्यानमुत्तमम्

Ang dakilang salaysay na iyon ay ipinahayag ng marangal na mahatma sa wakas ng panahon ng Dvāpara, sa sukat na isang lakh (isandaang libong taludtod); at ang pinakadakilang salaysay ni Rāma ay ipinahayag din ni Vālmīki.

Verse 96

ब्रह्मणा विहितं यच्च शतकोटिप्रविस्तरम् । आह तन्नारदायैव तेन वाल्मीकये पुनः

Ang yaong itinakda ni Brahmā, na lumalawak hanggang sandaang koṭi—iyon ay isinalaysay niya kay Nārada, at si Nārada naman ay muling nagsalaysay nito kay Vālmīki.

Verse 97

वाल्मीकिना च लोके तु धर्मकामार्थसाधकम्

At sa pamamagitan ni Vālmīki, para sa sanlibutan, ito’y inilahad bilang yaong nagkakamit ng dharma, kāma, at artha.

Verse 98

एवं सपादाः पञ्चैते लक्षाः पुण्याः प्रकीर्तिताः । पुरातनस्य कल्पस्य पुराणे तु विदुर्बुधाः

Kaya nga, ang limang lakṣa at isang-kapat na ito ay ipinahahayag na banal; at nalalaman ng mga pantas sa Purāṇa na ito’y ukol sa sinaunang kalpa.

Verse 99

इतिहासपुराणानि भिद्यन्ते काल गौरवात् । स्कान्दं तथा च ब्रह्माण्डं पुराणं लैङ्गमेव च

Ang mga Itihāsa at Purāṇa ay nahahati dahil sa bigat ng panahon; kaya ang Skānda, ang Brahmāṇḍa Purāṇa, at maging ang Laiṅga (Liṅga Purāṇa) ay natatagpuan sa iba’t ibang paghahati.

Verse 100

वाराहकल्पे विप्रेन्द्रास्तेषां भेदः प्रवर्तते । अष्टादशप्रकारेण ब्रह्माण्डं भिन्नमेव हि

O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, sa Vārāha-kalpa nagsisimulang umiral ang kanilang mga paghahati; tunay ngang ang Brahmāṇḍa (Purāṇa) ay natatagpuang nahahati sa labingwalong paraan.

Verse 101

अष्टादशपुराणानि तेन जातानि भूतले । लैङ्गमेकादशविधं प्रभिन्नं द्वापरे शुभम्

Sa pamamagitan niya, ang labingwalong Purāṇa ay lumitaw sa daigdig; at ang mapalad na Laiṅga (Liṅga Purāṇa) ay nahati nang malawakan sa labing-isang anyo sa panahon ng Dvāpara.

Verse 102

स्कान्दं तु सप्तधा भिन्नं वेद व्यासेनधीमता । एकाशीतिसहस्राणि शतं चैकं तु संख्यया

Ngunit ang Skānda (Skanda Purāṇa), ayon sa marunong na si Vyāsa, ay nahahati sa pitong bahagi; at sa bilang ay walumpu’t isang libo at isang daan.

Verse 103

तस्याऽद्यो यो विभागस्तु स्कन्दमाहात्म्यसंयुतः । माहेश्वरः समाख्यातो द्वितीयो वैष्णवः स्मृतः

Sa kabuuan nito, ang unang bahagi—na may kalakhan ng kadakilaan ni Skanda—ay tinatawag na Māheśvara (Śaiva); ang ikalawa ay inaalala bilang Vaiṣṇava.

Verse 104

तृतीयो ब्रह्मणः प्रोक्तः सृष्टिसंक्षेपसूचकः । काशीमाहात्म्यसंयुक्तश्चतुर्थः परिपठ्यते

Ang ikatlong bahagi ay sinasabing ukol kay Brahmā, na nagpapahiwatig ng maikling salaysay ng paglikha; at ang ikaapat, na kaugnay ng kadakilaan ng Kāśī, ay binibigkas din sa pagbigkas-ritwal.

Verse 105

रेवायाः पञ्चमो भागः सोज्जयिन्याः प्रकीर्तितः । षष्ठः कल्पो नागरश्च तीर्थमाहात्म्यसूचकः

Ang ikalimang bahagi ay ipinahahayag na ukol sa Revā (Narmadā) at sa Ujjayinī; ang ikaanim ay ang Nāgara Kalpa, na nagpapahayag ng kadakilaan ng mga tīrtha, mga banal na pook-paglalakbay.

Verse 106

सप्तमो यो विभागोऽयं स्मृतः प्राभासिको द्विजाः । सर्वे द्वादशसाहस्रा विभागाः संप्रकीर्तिताः

O mga pantas na dvija, ang ikapitong bahaging ito ay inaalala bilang Prābhāsika; kaya’t ang lahat ng mga bahagi—na umaabot sa labindalawang libong (taludtod)—ay naisaad at naitalâ nang ganap.

Verse 107

अस्मिन्प्राभासिकः सर्वो वर्ण्यते क्षेत्रविस्तरः । तीर्थानां चैव माहात्म्यं माहात्म्यं शंकरस्य च

Sa bahaging Prābhāsika na ito, isinasalaysay ang buong lawak ng banal na pook—kasama ang kadakilaan ng mga tīrtha, at gayundin ang kadakilaan ni Śaṅkara (Śiva).

Verse 108

अन्येषां चैव देवानां माहात्म्यं च प्रकीर्त्यते । इति भेदः पुराणानां संक्षेपात्कथितो द्विजाः

At ang kadakilaan ng iba pang mga diyos ay ipinahahayag din dito. Kaya, O mga dvija, ang mga pagkakaiba-iba ng mga Purāṇa ay nasabi nang maikli.

Verse 109

इममष्टादशानां तु पुराणानामनुक्रमम् । यः पठेद्धव्यकव्येषु स याति भवनं हरेः

Sinumang bumigkas ng pagkakasunod ng labingwalong Purāṇa na ito sa mga handog para sa mga diyos at sa mga pitṛ (ninuno), siya’y makararating sa tahanan ni Hari (Viṣṇu).