Adhyaya 3

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अहो ब्रह्मण्यदेवस्य कृष्णस्यामिततेजसः । महिमा यदयं नैव मृषा चक्रे मुनेर्वचः

Wika ng mga ṛṣi: “Ah! Ganyan ang kadakilaan ni Kṛṣṇa, ang Panginoong mapagpala sa mga brāhmaṇa, na may liwanag na di-masukat; hindi Niya hinayaang maging huwad ang salita ng muni.”

Verse 2

तेन चक्रे न रोषं स सेतुपालो जनार्दनः । भृगोर्यश्चरणाघातं दधार हृदि लाञ्छनम्

Dahil dito, si Janārdana, tagapangalaga ng setu at tagapag-ingat ng kaayusan ng daigdig, ay hindi nagalit; at dinala Niya sa Kanyang dibdib, bilang tanda, ang hampas ng paa ni Bhṛgu.

Verse 3

सा तु देवी कथं तेन प्रेयसा विप्रयोजिता । एकाकिनी स्थिता तत्र कथ्यतामसुरेश्वर

Ngunit paano nga ba nahiwalay ang Diyosa sa kanyang minamahal? Nanatili siyang nag-iisa roon—isalaysay mo sa amin, O panginoon ng mga asura.

Verse 4

उत्कण्ठिता अति वयं श्रोतुं द्वारवतीं मुदा । इदमादौ बुभुत्सामश्चित्तखेदापनुत्तये

Lubha kaming sabik na marinig, nang may galak, ang salaysay tungkol sa Dvāravatī. Ngunit una, nais naming maunawaan ito upang mapawi ang dalamhati sa puso.

Verse 5

प्रह्लाद उवाच । श्रूयतामृषयः सर्वे गदतो मम विस्तरात् । यथा शापोद्भवं दुःखं मुमोच हरिवल्लभा

Sinabi ni Prahlāda: “Makinig kayo, lahat ng mga rishi, habang isinasalaysay ko nang malawakan—kung paanong ang minamahal ni Hari (Rukmiṇī) ay napalaya sa dalamhating sumibol mula sa isang sumpa.”

Verse 6

अथ दुर्वाससः शापमवाप्यारुन्तुदं तदा । यादवेन्द्रस्य गृहिणी सहसा पर्यदेवयत्

Pagkaraan, nang masapol niya ang matalim at tumutusok na sumpa ni Durvāsas, ang asawa ng panginoon ng mga Yādava (Rukmiṇī) ay biglang napahagulhol sa panaghoy.

Verse 7

रुक्मिण्युवाच । कल्याणी बत वाणीयं लौकिकी संविभाव्यते । कूपके चैव सिन्धौ च प्रमाणान्नाधिकं जलम्

Sinabi ni Rukmiṇī: “Ay, sa aba—ang pananalitang tinatawag na ‘mapalad’ ay tinitimbang sa paraang makamundo. Sa munting balon man o sa karagatan, ang tubig ay hanggang sa sukat lamang na kayang paglagyan.”

Verse 8

यासाहं भूरिभाग्या वै प्राप्य नाथं जगत्पतिम् । इयमेकाकिनी जाता पौलस्त्याद्देवहेलनात्

Ako na dating tunay na pinagpala—nang makamtan ang Panginoon, ang Hari ng sanlibutan—ay ngayo’y naging nag-iisa, dahil sa paghamak sa banal, mula kay Paulastya (Durvāsas).

Verse 9

क्व मंगलालयः श्रीमाननवद्यगुणो हरिः । अल्पपुण्या सुसंबाधा कामिनी क्वातिचञ्चला

Nasaan si Hari—tahanan ng pagpapala, maringal, at walang kapintasan sa mga katangian—at nasaan ako, babaeng hinahatak ng pagnanasa, kapos sa kabutihang-loob, nasisikipan ng mga hangganan, at labis na pabagu-bago?

Verse 10

तथापि घटयामास धाता वंचनकोविदः । विधानमशुभाया मे वियोगविषमव्यथम्

Gayunman, ang Tagapag-ayos ng tadhana, bihasa sa paglalatag ng mga paglikong nakalilito, ay itinakda para sa akin—na kapus-palad—ang kapalarang mabagsik na pighati dahil sa pagkakahiwalay.

Verse 11

अन्यथा वर्णगुरवः स्नातास्त्रैविद्यवर्त्मनि । कथं नु शप्तुमर्हन्ति स्वयं खिन्नामनागसम्

Kung hindi gayon, paano magiging nararapat na sumpain ng mga kagalang-galang na guro ng mga varna—na nalinis sa landas ng Tatlong Veda—ang isang taong siya mismo’y nagdurusa at walang sala?

Verse 12

विदधे वज्रमयं तु किं न्विदं हृदयं मेऽतिकठोरमेव हि । शतधा न विदीर्यते यतो विरहे दुर्विषहे मधुद्विषः

Ginawa ba ng Maylikha ang aking puso na tila diyamante—napakatigas—sapagkat hindi ito nababasag sa sandaang piraso, kahit sa di-matiis na pagkakahiwalay kay Madhudviṣ (Kṛṣṇa)?

Verse 13

अधिकृत्य सुदुश्चरं तपः प्रतिलब्धः प्रथमं मयात्मजः । तनयेन विनाकृताऽप्यहं न मृता पंचसु वासरेष्विह

Matapos isagawa ang napakahirap na pag-aayuno at pagtapa, una kong nakamtan ang isang anak na lalaki; gayunman, kahit na nawalay sa aking anak, hindi pa rin ako namatay dito kahit lumipas na ang limang araw.

Verse 14

उपलभ्य सुदारुणामिमामपि पीडामवितास्म्यहं तदा । यदिदं विधुनोति कल्मषं खलु तन्मां समुपेत्य लक्षवृद्धिम्

Kahit masalubong ko ang pinakakakilabot na pagdurusang ito, mabubuhay pa rin ako; sapagkat ito ang tunay na nagpapayanig at nag-aalis ng karumihan—kaya nawa’y dumating ito sa akin at magparami ng aking kabutihang-loob nang sandaang libong ulit.

Verse 15

इति साऽतिविलप्य दुःखितार्था कुररीतुल्यतया शुशोच वेगात् । विरहेण विघूर्णिताशया द्विजशापापहता मुमूर्च्छ सद्यः

Kaya nga, matapos siyang humagulgol nang labis sa kanyang dalamhati, siya’y nagdalamhati nang bigla, gaya ng ibong kurarī. Ang kanyang isip ay nalilito sa sakit ng pagkawalay, at nang tamaan ng sumpa ng isang brāhmaṇa, siya’y agad na nawalan ng malay.

Verse 16

अथ दुर्वाससा शप्ता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा । मूर्च्छनामाप तत्रैव ह्याजगाम पयोनिधिः

Pagkaraan, si Rukmiṇī, ang minamahal ni Kṛṣṇa, na isinumpa ni Durvāsas, ay nawalan ng malay doon mismo; at sa sandaling iyon, dumating din ang Karagatan, ang panginoon ng mga tubig.

Verse 17

सुधाशीकरगर्भेण पद्मकिंजल्कवायुना । न्यवीजयदिमां देवीं रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम्

Sa simoy na may dalang patak na tila amṛta at may halimuyak ng polen ng lotus, marahang pinaypayan ng Karagatan ang diyosang si Rukmiṇī, ang minamahal ni Kṛṣṇa.

Verse 18

एतस्मिन्नन्तरे तत्र व्योममार्गेण नारदः । गायन्गुणान्भगवतो वीणापाणिः समागतः

Samantala, dumating doon si Nārada sa landas ng kalangitan, tangan ang vīṇā, at inaawit ang mga kabutihan at kaluwalhatian ng Mapalad na Panginoon.

Verse 19

स दृष्ट्वा सिंधुनाऽश्वास्यमानां विश्वस्य मातरम् । अवतीर्य श्रुतकथो बोधयामास नारदः

Nang makita niya ang Ina ng sansinukob na inaaliw ng Karagatan, bumaba si Nārada; matapos marinig ang salaysay, sinimulan niyang gisingin ang loob at payuhan siya.

Verse 20

नारद उवाच । मा खेदं देव देवेशि देवि त्वदधिपे पतौ । दूरीकृते विप्रशापात्कुरु कल्याणि धीरताम्

Wika ni Nārada: “Huwag kang magdalamhati, O Diyosa, O Reyna ng mga diyos. Kapag inalis na ng iyong Panginoon at asawa ang sumpa ng brāhmaṇa, manatili kang matatag at payapa, O mapalad.”

Verse 21

त्वं हि साक्षाद्भगवती कृष्णश्च पुरुषोत्तमः । अवतीर्णो धराभारमपनेतुं यदृच्छया

Sapagkat ikaw mismo ang Bhagavatī, ang Banal na Diyosa, at si Kṛṣṇa ang Puruṣottama, ang Kataas-taasang Persona. Siya’y nagkatawang-tao ayon sa sariling kalooban upang alisin ang bigat na pasan ng daigdig.

Verse 22

देवो ह्यसौ परं ब्रह्म सदाऽनिर्विण्णमानसः । मायाशक्तिस्त्वमेतस्य सर्गस्थित्यन्तकारिणः

Tunay ngang Siya ang Diyos na Panginoon, ang Kataas-taasang Brahman, na ang isipan ay laging di-napapagod. At ikaw ang Kanyang Māyā-Śakti—ang kapangyarihang nagsasakatuparan ng paglikha, pag-iingat, at pagkalusaw ng sansinukob.

Verse 23

संहृत्य निखिलं शेते ययाऽसौ कलया स्वराट् । तदापि न वियुज्येत त्वया विश्वपतिः प्रभुः

Pagkatapos tipunin pabalik ang buong sansinukob, ang Kataas-taasang Soberano ay nagpapahinga sa mismong bahagi ng kapangyarihan (kalā) na iyon. Gayunman, ang Panginoon—Guro ng daigdig—ay hindi kailanman nahihiwalay sa iyo.

Verse 24

अवियुक्तस्त्वया नित्यं देवदेवो जगत्पतिः । लीलावतारेष्वेतस्य सर्वेषु त्वं सहायिनी

Ang Diyos ng mga diyos, ang Panginoon ng daigdig, ay walang hanggang hindi nahihiwalay sa iyo. Sa lahat ng Kanyang mapaglarong paglusong (līlā-avatāra), ikaw ang Kanyang kasama at katuwang.

Verse 25

योगं वियोगं च तथा न यात्येष त्वयाऽनघे । विडंबयति भूतानामुपकाराय चेश्वरः

O walang dungis, hindi Siya tunay na pumapasok sa alinman sa pag-iisa o pagkalayo sa iyo. Ang Panginoon ay nag-aanyong gayon lamang, para sa kapakinabangan at pagtuturo sa mga nilalang.

Verse 26

आराधनीयाः सततं भूदेवा भूतिमीप्सता । प्रकोपनीया नैवैते तत्त्वज्ञा हि तपस्विनः

Ang naghahangad ng kasaganaan at pagpapala ay dapat laging gumalang sa mga “diyos sa lupa,” ang mga brāhmaṇa. Huwag silang galitin kailanman, sapagkat ang mga asetang nakakabatid ng katotohanan ay tunay na nakakakita ng realidad.

Verse 27

इत्येवं शिक्षयंल्लोकं वियोगं तेऽनुमन्यते । मुनि शापाद्धरिः साक्षाद्गूढः कपटमानुषः

Kaya nito, upang turuan ang daigdig, pumapayag Siya sa pagkalayong iyon mula sa iyo. Dahil sa sumpa ng isang muni, si Hari mismo ay nananatiling nakatago—nagpapakitang-tao sa sinadyang pagbabalatkayo.

Verse 28

अपि स्मरसि कल्याणि जातो रघुकुले स्वयम् । लोकानुग्रहमन्विच्छन्भूभारहरणोत्सुकः

O mapalad na ginang, naaalala mo ba na Siya mismo’y isinilang sa angkan ni Raghu—upang pagpalain ang mga daigdig at sabik na alisin ang bigat na pasan ng lupa?

Verse 29

तं हरिं जगतामीशं रुक्मिणि त्वं न वेत्सि किम् । प्राणेभ्योऽपि गरीयांसमयं देवः स एव हि

Rukmiṇī, hindi mo ba nakikilala si Hari, ang Panginoon ng mga daigdig? Siya’y higit na mahalaga kaysa mismong hininga; ang Diyos na iyon lamang ang tunay mong kanlungan.

Verse 30

येनेदं पूरितं विश्वं बहिरन्तश्च सुव्रते । असंगस्य विभोः संगः कथं स्यादिति मन्मतिः

O babaeng may banal na panata, Siya na pumupuno sa buong sansinukob—sa labas at sa loob—paano magkakaroon ng “pagkakapit” ang Makapangyarihan na likas na walang pagkakadikit? Ganyan ang aking pagkaunawa.

Verse 31

तया त्वया नियुक्तोऽसाविति प्रत्येमि सर्वशः । तद्विमुञ्चाऽधिमत्यर्थमात्मानमनुसंस्मर । प्रसीद मातः संधेहि धीरतां स्वमनीषया

Lubos akong naniniwala na Siya’y inatasan mo para sa layuning ito. Kaya iwan mo ang labis na pagdadalamhati at alalahanin ang tunay mong kalikasan. Maawa ka, O ina—magpakatatag at tipunin ang kapanatagan sa pamamagitan ng sarili mong pag-unawa.

Verse 32

इति ब्रुवति देवर्षाववसाने नदीपतिः । प्रोवाच वचनं तस्यै वाचा मृदुसुवर्णया

Nang matapos magsalita ang banal na rishi, ang Panginoon ng mga ilog ay sumagot sa kanya, sa tinig na banayad at gintong-tamis.

Verse 33

समुद्र उवाच । यदाह देवि देवर्षिर्नत्वा त्वां सत्यमेव तत् । गीयसे त्वं हि वेदेषु नित्यं विष्णुः सहायिनी

Wika ni Samudra: O Diyosa, ang sinabi ng banal na rishi matapos yumukod sa iyo ay tunay na totoo. Sapagkat sa mga Veda, ikaw ay laging inaawit bilang walang-hanggang kasama at sandigan ni Viṣṇu.

Verse 34

परः पुमानेव निरस्तविग्रहो गूढोऽधिपस्ते विदधाति भूयः । विश्वं व्यवस्थापयति स्वरोचिषा त्वया सहायेन बिभर्ति मूर्तिम्

Ang Kataas-taasang Persona—sa diwa’y walang anyo—ngunit nakatago bilang Soberano, muling isinasakatuparan ang Kanyang mga gawain. Sa sariling liwanag Niya inaayos ang sansinukob; at sa iyong tulong, dinadala Niya ang hayag na anyo.

Verse 35

तदेष परिखेदस्ते न मनागपि युज्यते । वक्षःस्थलस्था भवती नित्यं श्रीवत्सलक्ष्मणः

Kaya nga, ang dalamhati mo ay hindi nararapat kahit kaunti. Ikaw ay laging nananahan sa dibdib ng Panginoong Viṣṇu na may tanda ng Śrīvatsa—ang walang-hanggang tahanan ni Lakṣmī.

Verse 36

इयं भागीरथी देवी मदादेशादुपागता । विनोदयिष्यत्यनिशं त्वां हि देवि शरीरिणी

Ang Diyosa na si Bhāgīrathī ay dumating dito ayon sa aking utos. O Diyosa, siya—na may katawan at naririto—ay walang tigil na magpapasaya at mag-aaliw sa iyo.

Verse 37

एतस्याः स्यान्मृदु स्वादु पयः पूरोपशोभितम् । प्रदेशोऽयमशेषोऽपि भविता त्वत्सुखप्रदः

Ang kanyang mga tubig ay magiging banayad at matamis, pinalalamutian ng saganang agos. At ang buong pook na ito, walang maiiwan, ay magiging tagapagkaloob ng ligaya sa iyo.

Verse 38

नानाद्रुमलताकीर्णं निकुंजैरुपशोभितम् । मातंगैश्च समाजुष्टं मंजुगुंजन्मधुव्रतम्

Napuno iyon ng sari-saring punò at baging, pinaganda ng mga luntiang silong; dinadalaw ng mga elepante, at umaalingawngaw ang matamis na ugong ng mga bubuyog na naghahanap ng pulot.

Verse 39

नवपल्लवभङ्गीभिः कुसुमस्तबकैः शुभैः । फलैरमृतकल्पैश्च मंजरी राजिभिस्तथा

Sa marikit na anyo ng mga sariwang usbong, sa mapalad na kumpol ng mga bulaklak, sa mga bungang tila amrita, at sa mga hanay ng namumulaklak na sanga, ito’y nagningning nang marilag.

Verse 40

नंदनस्य श्रिया जुष्टं मनोनयननन्दनम् । वनं रम्यतरं चात्र ह्यचिरेण भविष्यति

Isang gubat na pinagpala ng karilagan ng Nandana—na nagbibigay-lugod sa isip at paningin—ay malapit nang sumibol dito, higit pang kaakit-akit kaysa dati.

Verse 41

त्वया संबोधनीयाः स्म वयं मातः सदैव हि । अगम्यरूपा विद्या त्वमस्माभिर्बोध्यसे कथम्

O Ina, kami ang nararapat na laging turuan mo. Ikaw ang Vidyā—ang mismong Kaalaman—na may anyong di-maarok; paano namin ipagpapalagay na kami ang magpapaliwanag sa iyo?

Verse 42

तदा वामनुजानीहि प्रसीद परमेश्वरि । नमस्ते विश्वजननि भूयो ऽपि च नमोनमः

Kaya ngayo’y ipagkaloob mo ang aming pamamaalam, O Kataas-taasang Diyosa; mahabag ka. Pagpupugay sa iyo, O Ina ng sansinukob—muli at muli, kami’y yumuyuk nang may paggalang.

Verse 43

प्रह्लाद उवाच । एवमुक्त्वा जगद्धात्रीं जग्मतुस्तौ यथागतम् । आजगाम च तत्रैव देवी भागीरथी स्वयम्

Wika ni Prahlāda: Pagkasabi nang gayon sa Ina na Tagapagtaguyod ng sanlibutan, ang dalawang iyon ay umalis na gaya ng kanilang pagdating; at doon din mismo, dumating ang diyosang Bhāgīrathī sa sarili niyang pagparito.

Verse 44

वनं समभवत्तत्र दिव्यभूरुहसेवितम् । सेव्यं समस्तलोकानां फलपुष्पसमृद्धिमत्

Doon ay sumibol ang isang gubat na tinitirhan ng mga banal na punong-diyos; karapat-dapat dalawin ng lahat ng nilalang, sagana sa mga bunga at mga bulaklak.

Verse 45

प्रसादेन च भूतानां गंगाऽशेषाघहारिणी । भूषयामास तद्देशं सा च विष्णुपदी सरित्

Sa biyaya para sa lahat ng nilalang, ang Gaṅgā—tagapag-alis ng lahat ng kasalanan—ay nagpaganda sa lupain. Ang ilog na tinatawag na Viṣṇupadī, na nagmumula sa paa ni Viṣṇu, ay lalo pang nagpaluwalhati sa pook na iyon.

Verse 46

देवो च मुनिवाक्येन गंगायाश्च विनोदनात् । सौन्दर्या तस्य देशस्य किञ्चित्स्वास्थ्यमवाप ह

At sa bisa ng salita ng pantas na muni, at sa kaaya-ayang pagdamay ng Gaṅgā, ang kagandahan ng lupain ay muling nagkamit ng bahagyang kaginhawahan at pagkakatimbang.

Verse 47

अथ विष्णुपदीं देवीं श्रुत्वा सागरसंगताम् । इतस्ततः समाजग्मुः श्रद्दधानाः पयस्विनीम्

Pagkaraan, nang mabalitaan na ang diyosang Viṣṇupadī (Gaṅgā) ay nakipagtagpo na sa karagatan, ang mga taong may pananampalataya ay nagtipon mula sa iba’t ibang dako patungo sa ilog na sagana sa tubig.

Verse 48

द्वारकावासिनश्चैव जनाः काननशोभया । हृष्टचित्ताः समाजग्मुरनिशं रुक्मिणीवनम्

Ang mga taong naninirahan sa Dvārakā, nalulugod sa ganda ng kagubatan, ay patuloy na nagtitipon at pumaparoon na may masayang puso sa kakahuyan ni Rukmiṇī.

Verse 49

श्रुत्वा तदखिलं सर्वं दुर्वासाः शांभवी कला । चुकोप स्मयमानश्च भूय एतदभाषत

Nang marinig ang lahat ng iyon, si Durvāsā—na anyo ng kapangyarihang Śāmbhavī—ay nag-alab sa galit; subalit nakangiti, muli niyang sinabi ang mga salitang ito.

Verse 50

दुर्वासा उवाच । कः प्रभुस्त्रिषु लोकेषु मह्यं वचनमन्यथा । विधातुमपि देवानामाद्यो लोकपितामहः

Sinabi ni Durvāsā: Sino sa tatlong daigdig ang may kapangyarihang gawing iba ang aking salita—kahit ang sinaunang Lolo ng mga daigdig, ang una sa mga diyos?

Verse 51

किं न जानाति लोकोऽयं मयि रोषकषायिते । शक्रं प्रति त्रिभुवनं भ्रष्टश्रीकमभूत्तदा

Hindi ba nalalaman ng sanlibutang ito ang nangyayari kapag ang aking poot ay nag-aalab? Noong minsan, dahil kay Śakra, ang tatlong daigdig ay nawalan ng ningning at karangalan.

Verse 52

मम शापमविज्ञाय नन्दनप्रतिमे वने । कथं सा रुक्मिणी तत्र रमते जनसेविते

Nang hindi man lamang inaalintana ang aking sumpa, paano nagagalak si Rukmiṇī roon—sa kakahuyang tulad ng Nandana, na dinarayo at pinaglilingkuran ng mga tao?

Verse 53

तदेते तरवः सर्वे संत्वभोज्यफला नृणाम् । विभ्रष्टसर्वसौभाग्याः कुसुमस्तबकोज्झिताः

Kaya nga, nawa’y ang lahat ng punong ito ay maging gayon: ang kanilang mga bunga’y hindi na karapat-dapat tamasahin ng tao—hubad sa lahat ng ganda, at pinagkaitan ng mga kumpol ng bulaklak.

Verse 54

इयं तु शापनिर्दग्धा हरचूडामणिः सरित् । वार्यस्याः स्यादपेयं तु नैवेह स्थातुमर्हति

At ang ilog na ito—Haracūḍāmaṇi, ang “hiyas sa putong ni Hara”—na tinupok ng sumpa, nawa’y maging hindi mainom ang kanyang tubig; tunay, hindi siya karapat-dapat manatili rito.

Verse 55

प्रह्लाद उवाच । तदा सर्वमभूत्तत्र यद्यदाह च वै मुनिः । वाचि वीर्यं हि विप्राणां निर्मितं विष्णुना स्वयम्

Wika ni Prahlāda: Noon, sa pook na yaon, naganap ang lahat ayon sa sinabi ng pantas. Sapagkat ang bisa na nananahan sa pananalita ng mga Brāhmaṇa ay nilikha at inaalalayan mismo ni Viṣṇu.

Verse 56

सा तु देवी तथा वृत्तमवेक्ष्य भृशदुःखिता । मेने दुरत्ययं दैवमापतत्तत्पुनःपुनः

Ngunit ang diyosa, nang makita ang mga pangyayari na naganap nang gayon, ay labis na nalumbay. Inakala niyang isang kapalarang di-maiiwasan ang muling-muling dumapo sa kanya.

Verse 57

ततस्तु सा विनिश्चित्य मरणं दुःखभेषजम् । उत्तरीयांबरेणैव बहिः किञ्चित्प्रबद्ध्य तु

Pagkaraan, napagpasyahan niyang ang kamatayan ang magiging lunas sa kanyang dalamhati. Sa kanyang pang-itaas na kasuotan, nagbigkis siya sa labas nang kaunti at doon ito pinagtibay (na parang silo).

Verse 58

अथावबुध्य तत्सर्वं सर्वभूतगुहाशयः । तां ज्ञात्वा सत्वरं चाऽगात्सुपर्णेन दयानिधिः

Pagkaraan, Siya na nananahan sa lihim na puso ng lahat ng nilalang ay nakaunawa sa lahat. Nang malaman Niya ang paghihirap ng diyosa, ang Karagatan ng Habag ay nagmadaling dumako roon, sakay ni Suparṇa (Garuḍa).

Verse 59

ददर्श तादृशीं देवीं कण्ठपाशकरां विभुः । अधस्तात्तरुशाखायां निमीलितविलोचनाम्

Nakita ng Panginoon ang diyosa sa gayong kalagayan, hawak ang lubid na panilo sa kanyang leeg. Sa ilalim ng sanga ng puno, siya’y nakatayo na nakapikit ang mga mata.

Verse 60

विभ्रष्टभूषणगणां कृशदेहवल्लीं म्लानाननांबुजरुचं मरणे प्रसक्ताम् । मेने स विग्रहवतीं करुणां कृपालुस्तां सौख्यदां गुणवतीं प्रणतार्तिहन्त्रीम्

Nalagas ang kanyang mga palamuti, ang katawan ay payat na tila nalantang baging, kumupas ang ningning-lotong mukha, at ang isip ay nakatuon sa kamatayan. Sa pagtanaw sa kanya, nakilala ng mahabaging Panginoon na siya’y ang Habag na may anyo: tagapagbigay-ginhawa, puspos ng kabutihan, at tagapawi ng dalamhati ng mga yumuyukod sa pagsuko.

Verse 61

संश्रुत्य साऽपि पतगाधिपते रवं वै प्रोन्मील्य नेत्रकमलेऽथ ददर्श कृष्णम् । सामन्यत त्रिकविवर्तितलोचनाब्जं प्राप्तं तमिष्टसुहृदं निजजीवनाथम्

Nang marinig niya ang sigaw ng panginoon ng mga ibon (Garuḍa), binuksan din niya ang mga matang-loto at nasilayan si Kṛṣṇa. Tinitigan niya Siya—ang minamahal na kaibigang dumating, ang Panginoon ng kanyang buhay—habang ang kanyang mga matang-loto ay paulit-ulit na lumilingon sa pagkamangha.

Verse 62

सा रोमहर्षविवशा त्रपया परीता कोपानुरागकलुषा कृतविप्रलापा । संवर्द्धितद्विगुणशोकभरा च देवी नानारसं बत दृशोर्विषयं प्रपेदे

Napanaig ang diyosa ng pangingilabot at pagtindig-balahibo, napuno ng hiya; nabagabag ang puso sa halong galit at pag-ibig kaya naputol-putol ang kanyang pananalita. Nadoble ang bigat ng dalamhati, at ang kanyang mga mata’y sinalubong ng pag-ikot ng sari-saring damdamin.

Verse 63

तस्याः ससाध्वसविसर्गचिकीर्षितायाः पाशं व्यपोह्य करचारु सरोरुहेण । आदाय पाणिममृतोपमया च वाचा संजीवयन्निदमुदारमुदाजहार

Nang siya’y halos magtapon ng buhay dahil sa takot, inalis Niya ang silo sa pamamagitan ng Kanyang marikit na kamay na gaya ng lotus. Hinawakan Niya ang kanyang kamay at, sa mga salitang tila amṛta, muling binuhay ang kanyang loob; saka Niya binigkas ang marangal na pananalitang ito.

Verse 64

श्रीकृष्ण उवाच । किमेतत्साहसं भीरु चिकीर्षत्यविचारितम् । ननु देवि ममाचक्ष्व किं नु ते खेदकारणम्

Wika ni Śrī Kṛṣṇa: “O mahiyain, ano itong walang pag-iingat na pagwawalang-bahala na nais mong gawin nang di pinag-isipan? O Diyosa, sabihin mo sa Akin—ano nga ba ang sanhi ng iyong dalamhati?”

Verse 65

त्वं विद्याऽहं परो बोधस्त्वं माया चेश्वरस्त्वहम् । त्वं च बुद्धिरहं जीवो वियोगः कथमावयोः

“Ikaw ang banal na Kaalaman (Vidyā); Ako ang kataas-taasang Kamalayan. Ikaw ang Māyā; Ako ang Panginoon (Īśvara). Ikaw ang buddhi, ang talino; Ako ang jīva, ang kaluluwang may katawan—kaya paano magkakaroon ng tunay na paghiwalay sa ating dalawa?”

Verse 66

त्वया विमोहितात्मानो भ्राम्यन्त्यजभवादयः । सा कथं क्षुभ्यसि त्वं तु किं स्वधाम न बुध्यसे

“Dahil sa iyo, maging si Brahmā at ang iba pang dakilang nilalang ay nalilinlang at naglalagalag. Paano kung gayon na ikaw mismo ay magulumihanan? Hindi mo ba nakikilala ang sarili mong dhāma—ang tunay mong kalikasan?”

Verse 67

त्वया हि बद्धा ऋषयस्ते चरन्तीह कर्मभिः । तां त्वां कथमृषिः शप्तुं शक्नुयाद्वरवर्णिनि

“Tunay nga, dahil sa iyo, maging ang mga ṛṣi ay nagagapos at kumikilos dito sa ilalim ng udyok ng karma. Kaya paano magkakaroon ng kapangyarihan ang sinumang ṛṣi upang sumpain ka, O marikit at dakilang ginang?”

Verse 68

शिक्षार्थं त्विह लोकानामेवं मे देवि चेष्टितम् । मन्मायया समाविष्टः कुरुते विवशः पुमान् । पश्य कोपपरीतात्मा यः स शान्तो मुनीश्वरः

O Devī, upang turuan ang mga nilalang sa mundong ito, ganito Ako kumilos. Ang tao na napasok at napanaig ng Aking Māyā ay kumikilos na tila walang magawa. Masdan—yaong ang isip ay sinakmal ng poot, siya rin sa katotohanan ang mapayapang panginoon ng mga muni.

Verse 69

प्रह्लाद उवाच । सोऽभ्येत्य भक्तिनम्रोऽथ दुर्वासा मुनिसत्तमः । विचार्य मनसा सर्वं पश्चात्तापानुपाश्रयत्

Sinabi ni Prahlāda: Pagkaraan, si Durvāsā, ang pinakadakila sa mga muni, ay lumapit na nakayuko sa debosyon. Matapos pagnilayan sa isip ang lahat, siya’y sumandig sa pagsisisi (pagbabalik-loob).

Verse 70

किं मया कृतमित्युक्त्वा तत्समीपमुपागमत् । अपतद्विलुठन्भूमौ दण्डवच्चाश्रुसंप्लुतः

Sinasabi, “Ano ang nagawa ko?”, lumapit siya sa kanila. Siya’y bumagsak, gumulong sa lupa, nagpatirapa na parang tungkod, at nabasa ng mga luha.

Verse 71

पितरौ जगतो देवौ क्षामयामास दीनवत् । तुष्टाव सूक्तवाक्यैस्तु रहस्यैर्भक्तिसंयुतः

Nakiusap siya ng kapatawaran sa dalawang diyos, ang mga magulang ng sanlibutan, na parang isang abang nilalang. At taglay ang debosyon, pinuri niya sila sa magagandang pananalita na malalim at lihim ang diwa.

Verse 72

आह चेदं जगन्नाथं यदि मय्यस्त्यनुग्रहः । तदा पुरेव संयोगो देव देव्या विधीयताम्

At sinabi niya sa Panginoon ng sansinukob: “Kung may biyaya Ka sa akin, nawa’y maibalik ang pagsasama ng Diyos at ng Devī, gaya ng dati.”

Verse 73

अथ प्रहस्य गोविन्दस्तमाह मुनिसत्तमम् । न हि ते वचनं जातु मृषा भवितुमर्हति

Pagkaraan, si Govinda na nakangiti ay nagsabi sa pinakadakilang pantas: “Tunay, ang iyong salita ay hindi kailanman magiging kasinungalingan.”

Verse 74

मयैवं विहितः सेतुः कथमुच्छेद्यतां द्विज । सद्भिराचरितः सेतुः सिद्धो लोकस्य पालकः

“Itinatag Ko ang setu (hanggahan ng dharma)—paano ito mapuputol, O brāhmaṇa? Ang setung sinusunod ng mga mabubuti ay ganap na natupad at siyang tagapangalaga ng daigdig.”

Verse 75

दिनेदिने द्विकालं च आयास्ये मुनिसत्तम । विनोदयिष्ये तां तां तु मुनिकन्यां च काम्यया

“O pinakadakilang pantas, darating Ako araw-araw, sa dalawang panahon (umaga at gabi), at ayon sa Aking nais, muli’t muli Kong pasasayahin ang dalagang anak ng pantas.”

Verse 76

तुष्यामि साधनैर्नान्यैर्मत्कथाकथनैरपि । यथा संपूज्य मामत्र मम प्रीतिर्भविष्यति

“Hindi Ako nalulugod sa ibang paraan—kahit sa pagsasalaysay tungkol sa Akin—gaya ng pagkalugod Ko kapag Ako’y sinasamba rito nang wasto; kung gayon, sisilang ang Aking biyaya.”

Verse 77

यदा च मयि वै कुण्ठमधिरूढे महामुने । प्रवेक्ष्यति तदा तेजो मम सर्वं त्रिविक्रमे

“At kapag Ako, O dakilang pantas, ay nakaakyat na sa Vaikuṇṭha, kung magkagayon ang buong ningning Ko ay papasok kay Trivikrama.”

Verse 78

रुक्मिणीयं च मन्मूर्तेः संयोगं पुनरेष्यति । इयं भागीरथी चापि सागरेण समा गुणैः । त्यक्त्वा ह्यशेषदुःखानि सुखं चैव गमिष्यति

Si Rukmiṇī rin ay muling makakamtan ang pakikipag-isa sa Aking sariling banal na anyo. At ang Bhāgīrathī (Gaṅgā) na ito—kapantay ng karagatan sa mga katangian—pagkatapos iwaksi ang lahat ng dalamhati, tunay na tutungo sa kaluwalhatian ng ligaya.

Verse 79

अनुग्रहं विधायैवमृषिणा सह केशवः । विवेश स्वपुरीं तत्र विधायोपांतिकं मुनिम्

Kaya nito, matapos ipagkaloob ang biyaya, si Keśava—kasama ang pantas—ay pumasok sa Kanyang sariling lungsod; at inilagay ang muni sa malapit upang dumalo at maglingkod.

Verse 80

सापि देवी च संबुध्य तदा तस्य विचेष्टितम् । अनुग्रहाद्भगवतो बभूव विगत ज्वरा

Ang diyosang iyon din ay noon ay nakaunawa sa kanyang mga ginawa; at sa biyaya ng Panginoon (Bhagavān), siya ay napalaya sa lagnat ng pagdurusa.

Verse 81

यतश्च मुक्ता दुःखेन तत्र देवी हरिप्रिया । ततो भागीरथी सा तु गदिता दुःखमोचिनी

At yamang ang diyosa, minamahal ni Hari, ay doon napalaya sa dalamhati, kaya ang Bhāgīrathī na iyon ay tinawag na “Tagapag-alis ng Pagdurusa.”

Verse 82

अमावास्यां पौर्णमास्यां यस्तस्याः संगमे शुभे । स्नायादशेषदुःखात्तु स नरः परिमुच्यते

Sa araw ng bagong buwan at sa araw ng kabilugan ng buwan, sinumang maligo sa mapalad na tagpuan ng kanyang mga tubig ay ganap na mapapalaya sa lahat ng dalamhati.

Verse 83

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चावलोकिता । नराणां रुक्मिणी देवी सर्वान्कामा न्प्रयच्छति

Sa ikawalong, ikalabing-apat, at ikasiyam na araw ng buwan, kapag nasisilayan si Diyosa Rukmiṇī, ipinagkakaloob niya sa mga tao ang lahat ng ninanais na hiling.

Verse 84

इत्येतत्कथितं देव्या ऋषयो दुःखमोचनम् । अनुग्रहश्च देवस्य किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

Kaya nito, O mga rishi, naisalaysay na ang kadakilaan ng Diyosa na nag-aalis ng dalamhati, at gayundin ang biyaya ng Panginoon. Ano pa ang nais ninyong marinig?