Adhyaya 4

Verse 1

नारद उवाच । ततस्त्वहं चिंतयामि कथं स्थानमिदं भवेत् । ममायत्तं यतो राज्ञां भूमिरेषा सदा वशे

Sinabi ni Nārada: Pagkaraan, ako’y nag-isip: “Paano magiging isang banal na pook ang lugar na ito? Sapagkat ang lupang ito’y nasa aking kapangyarihan, at ang mga hari ay laging napipigil (sa aking impluwensiya).”

Verse 2

यत्त्वहं धर्मवर्णाणं गत्वा याचे ह मेदिनीम् । अर्पयत्येव स च मे याचितो न पुनः परः

Kung ako’y lalapit sa matuwid na panginoon (ng kaharian) at hihilingin ang lupain, tunay na ipagkakaloob niya ito sa akin kapag hiniling—at hindi na siya tatanggi pa pagkatapos.

Verse 3

तथा हि मुनिभिः प्रोक्तं द्रव्यं त्रिविधमुत्तमम् । शुक्लं मध्यं च शबलमधमं गृष्णमुच्यते

Sapagkat ganito ang itinuro ng mga muni: ang yaman (o handog) ay may tatlong mabubuting uri—puti (dalisay), katamtaman, at halo-halo; ngunit ang pinakababa ay tinatawag na “itim” (marumi).

Verse 4

श्रुतेः संपादनाच्छिष्यात्प्राप्तं शुक्लं च क्न्ययया । तथा कुसीदवाणिज्यकृषियाचितमेव च

Ang yamang nakamtan sa pag-iingat at pagpapasa ng banal na Śruti (Veda), yaong tinanggap mula sa mga alagad, at yaong nakuha sa pamamagitan ng isang dalaga (makatarungang kaloob/dote) ay tinatawag na “puti” (dalisay). Gayundin ang kita mula sa patubo, kalakalan, pagsasaka, at maging ang nakukuha sa pamamalimos.

Verse 5

शबलं प्रोच्यते सद्भिर्द्यूतचौर्येण साहसैः । व्याजेनोपार्जितं यच्च तत्कृष्णं समुदाहृतम्

Tinatawag ng mga matuwid na ‘halo’ (śabala) ang yaman na nakamit sa sugal, pagnanakaw, at marahas o pabiglang gawa. Ngunit ang anumang kinita sa mapanlinlang na dahilan at pandaraya ay ipinahahayag na ‘itim’ (marumi).

Verse 6

शुक्लवित्तेन यो धर्मं प्रकुर्याच्छ्रद्धयान्वितः । तीर्थं पात्रं समासाद्य देवत्वे तत्समश्नुते

Ang sinumang nagsasagawa ng dharma gamit ang dalisay na yaman, na may pananampalataya, at nag-aalay sa isang banal na pook (tīrtha) at sa karapat-dapat na tatanggap—siya’y nagtatamo ng kalagayang maka-diyos bilang bunga nito.

Verse 7

राजसेन च भावेन वित्तेन शबलेन च । प्रदद्याद्दानमर्थिभ्यो मानुष्यत्वे तदश्नुते

Ngunit ang nagbibigay ng dāna na may rājasa na damdamin (pagnanasa at pagkamadamdamin) at gamit ang ‘halo’ (śabala) na yaman, sa mga humihingi—ang bunga niya’y patuloy na kapanganakang-tao.

Verse 8

तमोवृतस्तु यो दद्यात्कृष्णवित्तेन मानवः । तिर्यक्त्वे तत्फलं प्रेत्य समश्राति नराधमः

Ang taong nababalot ng tamas (dilim) na nagbibigay gamit ang ‘itim’ (maruming) yaman—pagkaraan ng kamatayan, ang hamak na iyon ay umaani ng bunga bilang kapanganakang-hayop.

Verse 9

तत्तु याचितद्रव्यं मे राजसं हि स्फुटं भवेत् । अथ ब्राह्मणभावेन नृपं याचे प्रतिग्रहम्

Gayunman, ang yamang nakukuha ko sa pamamalimos ay malinaw na may likas na rājasa. At kung, sa tindig ng isang brāhmaṇa, ako’y humingi sa hari ng kaloob, iyon ang tinatawag na ‘pratigraha’ (pagtanggap ng handog).

Verse 10

तदप्यहो चातिकष्ट हेतुना तेन मे मतम् । अयं प्रतिग्रहो घोरो मध्वास्वादो विषोपमः

Ngunit kahit iyon, aba, wari’y landas ng napakabigat na paghihirap—iyan ang aking hatol. Ang pagtanggap ng mga kaloob ay kakila-kilabot: matamis sa lasa na parang pulot, ngunit sa bunga’y gaya ng lason.

Verse 11

प्रतीग्रहेण संयुक्तं ह्यमीवमाविशोद्द्विजम् । तस्मादहं निवृत्तश्च पापादस्मात्प्रतिग्रहात्

Sapagkat isang karamdaman na kaugnay ng pagtanggap ng mga kaloob ang pumasok sa dwija. Kaya ako’y umurong na mula sa kasalanang ito—mula sa gawi ng pagtanggap ng mga kaloob.

Verse 12

ततः केनाप्युपायेन द्वयोरन्यतरेण तु । स्वायत्तं स्थानक कुर्म एतत्सञ्चिंतये मुहुः

Kaya nga, sa anumang paraan—sa isa sa dalawang landas—kailangan kong magtatag ng isang matatag na kabuhayang nasa aking sariling pamamahala; ito’y paulit-ulit kong pinagninilayan.

Verse 13

यथा कुभार्यः पुरुषश्चिन्तांतं न प्रपद्यते । तथैव विमृशंश्चाहं चिंतांतं न लभाम्यणु

Kung paanong ang lalaking may masamang asawa ay hindi makarating sa wakas ng kanyang mga alalahanin, gayon din ako—kahit ako’y nagbubulay—hindi ko masumpungan kahit munting wakas ng aking pangamba.

Verse 14

एतस्मिन्नन्तरे पार्थ स्नातुं तत्र समागताः । बहवो मुनयः पुण्ये महीसागरसंगमे

Noon ding iyon, O Pārtha, maraming mga muni ang dumating doon upang maligo sa banal na sangam, sa tagpuan ng lupa at karagatan.

Verse 15

अहं तानब्रवं सर्वान्कुतो यूयं समागताः । ते मामूचुः प्रणम्याथ सौराष्ट्रविषये मुने

Tinanong ko silang lahat, “Saan kayo nagmula?” Yumukod sila sa akin at sumagot, “O pantas na muni, mula sa lupain ng Saurāṣṭra.”

Verse 16

धर्मवर्मेति नृपतिर्योऽस्य देशस्य भूपतिः । स तु दानस्य तत्त्वार्थी तेपे वर्षगणान्बहून्

Ang haring nagngangalang Dharmavarman, pinuno ng lupaing ito—nagnanais maunawaan ang tunay na diwa ng dāna (banal na pagbibigay)—ay nagsagawa ng matinding tapasya sa loob ng maraming taon.

Verse 17

ततस्तं प्राह खे वाणी श्लोकमेकं नृप श्रृणु । द्विहेतु षडधिष्ठानं षडंगं च द्विपाकयुक्

Pagkaraan, isang tinig sa kalangitan ang nagsalita sa kanya: “O hari, pakinggan mo ang iisang śloka na ito: ang dāna ay may dalawang sanhi, anim na saligan, anim na sangkap, at kaugnay ng dalawang uri ng bunga.”

Verse 18

चतुःप्रकारं त्रिविधं त्रिनाशं दानमुच्यते । इत्येकं श्लोकमाभाष्य खे वाणी विरराम ह

“Ang dāna ay sinasabing may apat na uri, tatluhang anyo, at may tatlong ‘pagkasira’ na pumupuksa sa bisa ng kabutihan.” Pagkasambit ng iisang śloka, tumahimik ang tinig na makalangit.

Verse 19

श्लोकस्यार्थं नावभाषे पृच्छमानापि नारद । ततो राजा धर्मवर्मा पटहेनान्वघोषयत्

O Nārada, kahit tanungin, hindi ipinaliwanag ang kahulugan ng śloka na iyon. Kaya’t ipinahayag ni Haring Dharmavarman ang utos sa pamamagitan ng pagtambol ng tambol.

Verse 20

यस्तु श्लोकस्य चैवास्य लब्धस्य तपसा मया । करोति सम्यगव्याख्यानं तस्य चैतद्ददाम्यहम्

Sinumang makapagpaliwanag nang wasto sa śloka na ito—na aking natamo sa pamamagitan ng tapas (mahigpit na pag-aayuno at pagninilay)—sa kanya ko ipagkakaloob ang gantimpalang ito.

Verse 21

गवां च सप्त नियुतं सुवर्णं तावदेव तु । सप्तग्रामान्प्रयच्छामि श्लोकव्याख्यां करोति यः

Sa sinumang magpapaliwanag ng śloka, ipagkakaloob ko ang pitong niyuta na baka, gayundin ang kapantay na dami ng ginto, at pitong nayon.

Verse 22

पटहेनेति नृपतेः श्रुत्वा राज्ञो वचो महत् । आजग्मुर्बहुदेशीया ब्राह्मणाः कोटिशो मुने

O pantas, nang marinig ang dakilang pahayag ng hari na ipinahayag sa pamamagitan ng pagtambol, ang mga brāhmaṇa mula sa maraming lupain ay dumating nang napakarami, hanggang sa mga krore.

Verse 23

पुनर्दुर्बोधविन्यासः श्लोकस्तैर्विप्रपुंगवैः । आख्यातुं शक्यते नैव गुडो मूकैर्यथा मुने

Ngunit ang śloka na iyon, na inayos sa paraang mahirap maunawaan, ay hindi maipaliwanag kahit ng mga pinakadakila sa mga brāhmaṇa—gaya ng hindi maipahayag ng pipi ang lasa ng jaggery (guḍa), O pantas.

Verse 24

वयं च तत्र याताः स्मो धनलोभेन नारद । दुर्बोधत्वान्नमस्कृत्य श्लोकं चात्र समागताः

O Nārada, dahil sa kasakiman sa yaman ay nagtungo kami roon; at sapagkat mahirap maunawaan ang śloka, kami’y nagbigay-galang at nagtipon dito dala ang mismong śloka na iyon.

Verse 25

दुर्व्याख्येयस्त्वयं श्लोको धनं लभ्यं न चैव नः । तीर्थयात्रां कथं यामीत्येवाचिंत्यात्र चागताः

Ang śloka na ito ay tunay na mahirap ipaliwanag, at wala rin kaming natamong kayamanan. Sa pag-iisip na, “Paano kami makapagsasagawa ng banal na paglalakbay sa mga tīrtha?”, kami’y naparito na may pagkabalisa.

Verse 26

एवं फाल्गुन तेषां तु वचः श्रुत्वा महात्मनाम् । अतीव संप्रहृष्टोऽहं तान्विसृज्येत्यचिंतयम्

Kaya nga, O Phālguna, nang marinig ko ang mga salita ng mga dakilang-loob na iyon, labis akong nagalak at naisip: “Tutulungan ko sila at saka ko sila papayagang magpatuloy.”

Verse 27

अहो प्राप्त उपायो मे स्थानप्राप्तौ न संशयः । श्लोकं व्याख्याय नृपतेर्लप्स्ये स्थानं धनं तथा

Aba! Dumating sa akin ang isang paraan—walang duda na makakamtan ko ang isang katungkulan. Sa pagpapaliwanag ng śloka sa hari, matatamo ko kapwa ang tungkulin at kayamanan.

Verse 28

विद्यामूल्येन नैवं च याचितः स्यात्प्रतिग्रहः । सत्यमाह पुराणार्षिर्वासुदेवो जगद्गुरुः

Ang handog na tinatanggap bilang “kabayaran ng kaalaman” ay hindi dapat hingin sa ganitong paraan. Tunay ang sinabi ng rishi sa Purāṇa—si Vāsudeva, ang Guro ng sanlibutan.

Verse 29

धर्मस्य यस्य श्रद्धा स्यान्न च सा नैव पूर्यते । पापस्य यस्य श्रद्धास्यान्न च सापि न पूर्यते

Ang may pananampalataya sa dharma ngunit hindi ito nagkakatotoo; at ang may pananampalataya sa kasalanan ngunit ni iyon ay hindi rin nagaganap—ang gayong tao’y nabibigo sa magkabilang panig.

Verse 30

एवं विचिंत्य विद्वांसः प्रकुर्वंति यथारुचि । सत्यमेतद्विभोर्वाक्यं दुर्लभोऽपि यथा हि मे

Sa pagninilay nang ganito, ang mga pantas ay kumikilos ayon sa hilig ng kanilang loob. Tunay ang wika ng Panginoon; bagaman para sa akin man ay mahirap itong makamtan.

Verse 31

मनोरथोऽयं सफलः संभूतोंकुरितः स्फुटम् । एनं च दुर्विदं श्लोकमहं जानामि सुस्फुटम्

Ang pagnanasang ito sa akin ay nagbunga—tunay na ito’y sumibol at lumitaw nang malinaw. At ang śloka na mahirap maunawa, nauunawaan ko ngayon nang lubos na maliwanag.

Verse 32

अमूर्तैः पितृभिः पूर्वमेव ख्यातो हि मे पुरा । एवं हर्षान्वितः पार्थ संचिंत्याऽहं ततो मुहुः

Noon pa man, ipinabatid na sa akin ng mga Pitṛ na walang anyo. Kaya, O Pārtha, puspos ng galak, paulit-ulit kong pinagbulayan ito.

Verse 33

प्रणम्य तीर्थं चलितो महीसागरसंगमम् । वृद्धब्राह्मणरूपेण ततोहं यातवान्नृपम्

Pagkatapos yumukod at magbigay-galang sa tīrtha, naglakbay ako patungo sa tagpuan ng lupa at karagatan. Pagkaraan, sa anyo ng isang matandang brāhmaṇa, nagtungo ako sa hari.

Verse 34

इदं भणितवानस्मि श्लोकव्याख्यां नृप श्रृणु । यत्ते पटहविख्यातं दानं च प्रगुणीकुरु

Ganyan ang aking sinabi; ngayon, O hari, pakinggan mo ang malinaw na paliwanag ng talatang ito. At ihanda nang nararapat ang iyong dāna—na ipinahayag sa madla sa pamamagitan ng pagtambol—upang maging ganap at handa.

Verse 35

एवमुक्ते नृपः प्राह प्रोचुरेवं हि कोटिशः । द्विजोत्तमाः पुनर्नस्यं प्रोक्तुमर्थो हि शक्यते

Nang masabi iyon, sumagot ang hari: “Tunay, ito’y nasambit na sa gayong paraan nang milyun-milyong ulit. O pinakadakila sa mga dalawang-beseng-isinilang, paano pa ito maipapahayag muli nang sariwa at may saysay?”

Verse 36

के द्विहेतू षडाख्यातान्यधिष्ठानानि कानि च । कानि चैव षडंगानि कौ द्वौ पाकौ तथा स्मृतौ

“Ano ang dalawang sanhi (ng dāna), at alin ang anim na saligang ipinahayag? Ano ang anim na sangkap, at alin ang dalawang ‘pagkahinog/bunga’ na inaalala sa tradisyon?”

Verse 37

के च प्रकाराश्चत्वारः किंस्वित्तत्त्रिविधं द्विज । पयो नाशाश्च के प्रोक्ता दानस्यैतत्स्फुटं वद

“Ano ang apat na paraan (ng dāna), at ano ang sinasabing tatluhan, O dalawang-beseng-isinilang? At anu-ano ang mga ‘pagkalugi’ na itinuturo tungkol sa dāna? Ipaliwanag mo ang lahat nang malinaw.”

Verse 38

स्फुटान्प्रश्नानिमान्सप्त यदि वक्ष्यसि ब्राह्मण । ततो गवां सप्तनियुतं सुवर्णं तावदेव तु

“Kung sasagutin mo ang pitong malinaw na tanong na ito, O brāhmaṇa, magbibigay ako ng pitong libong baka—at gayundin ng katumbas na dami ng ginto.”

Verse 39

सप्त ग्रामांश्च दास्यामि नो चेद्यास्यसि स्वं गृहम् । इत्युक्त्वा वचनं पार्थ सौराष्ट्रस्वामिनं नृपम्

“At magbibigay din ako ng pitong nayon; kung hindi, hindi ka pahihintulutang makauwi sa sarili mong tahanan.” Pagkasabi nito, O Pārtha, sa haring panginoon ng Saurāṣṭra…

Verse 40

धर्मवर्माणमस्त्वेवं प्रावोचमवधारय । श्लोकव्याख्यां स्फुटां वक्ष्ये दानहेतू च तौ श्रृणु

Gayon nga, Dharmavarman—unawain ang aking ipinahahayag ngayon. Ipaaabot ko nang malinaw ang paliwanag ng taludtod; pakinggan mo rin ang dalawang sanhi ng banal na pagkakaloob (dāna).

Verse 41

अल्पत्वं वा बहुत्वं वा दानस्याभ्युदयावहम् । श्रद्धा शक्तिश्च दानानां वृद्ध्यक्षयकरेहि ते

Maliit man o malaki ang handog, ang dāna ay makapagdudulot ng mapalad na pag-angat. Sapagkat ang śraddhā (pananampalatayang may paggalang) at ang kakayahan ang nagpapalago o nagpapaliit sa bunga ng pagbibigay.

Verse 42

तत्र श्रद्धाविषये श्लोका भवन्ति । कायक्लेशैश्च बहुभिर्न चैवारथस्य राशिभिः

Tungkol sa śraddhā, may mga taludtod: hindi sa maraming pagpapahirap sa katawan, at hindi rin sa mga bunton ng kayamanan lamang (nakakamtan ang dharma).

Verse 43

धर्मः संप्राप्यते सूक्ष्मः श्रद्धा धर्मोऽद्भुतं तपः । श्रद्धा स्वर्गश्च मोक्षश्च श्रद्धा सर्वमिदं जगत्

Ang maselang diwa ng dharma ay nakakamtan sa pamamagitan ng śraddhā. Ang śraddhā mismo ang dharma; ito ang kahanga-hangang tapa. Ang śraddhā ang langit at ang mokṣa; ang śraddhā ang buong daigdig na ito.

Verse 44

सर्वस्वं जीवितं चापि दद्यादश्रद्धया यदि । नाप्नुयात्स फलं किंचिच्छ्रद्दधानस्ततो भवेत्

Kahit ibigay ng tao ang lahat, maging ang sariling buhay, kung walang śraddhā ang pagbibigay, wala siyang makakamit na bunga. Kaya maging tagapagbigay na may taglay na śraddhā, ang pananampalatayang may paggalang.

Verse 45

श्रद्धया साध्यते धर्मो महद्भिर्नार्थराशिभिः । अकिंचना हि मुनयः श्रद्धावंतो दिवं गताः

Ang Dharma ay natutupad sa pamamagitan ng śraddhā (banal na pananampalataya), hindi sa pamamagitan ng malalaking bunton ng yaman. Ang mga muni na walang pag-aari ngunit puspos ng pananampalataya ay nakaabot sa langit.

Verse 46

त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा । सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां श्रृणु

Ang śraddhā (pananampalataya) ng mga nilalang na may katawan ay may tatlong uri, na isinilang mula sa sariling likas na ugali: sāttvika, rājasika, at tāmasika. Pakinggan mo ito.

Verse 47

यजंते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः । प्रेतान्भूतपिशाचांश्च यजंते तामसा जनाः

Ang may sāttvika na likas ay sumasamba sa mga deva; ang may rājasika na likas ay sumasamba sa yakṣa at rākṣasa; at ang may tāmasika na likas ay sumasamba sa preta, bhūta, at piśāca.

Verse 48

तस्माच्छ्रद्धावता पात्रे दत्तं न्यायार्जितं हि यत् । तेनैव भगवान्रुद्रः स्वल्पकेनापि तुष्यति

Kaya nga, anumang ibinigay nang may śraddhā sa karapat-dapat na tatanggap, at kinita sa matuwid na paraan—sa gayon lamang nalulugod si Bhagavān Rudra, kahit maliit ang handog.

Verse 49

शक्तिविषये च श्लोका भवंति । कुटुंबभुक्तवसनाद्देयं यदतिरिच्यते । मध्वास्वादो विषं पश्चाद्दातुर्धर्मोऽन्यथा भवेत्

Tungkol sa sukat ng kakayahan, itinuturo ang mga taludtod na ito: matapos mapakain at madamtan ang pamilya, ang anumang labis ay dapat ibigay. Matamis sa simula na parang pulot ngunit lason sa huli ang ‘kawanggawa’ kapag ang dharma ay ginagawa sa paraang nakapipinsala sa nararapat na tungkulin.

Verse 50

शक्ते परजने दाता स्वजने दुःखजीविनि । मध्वापानविषादः स धर्माणां प्रतिरूपकः

Kung may kakayahang tumulong ngunit sa mga tagalabas nagbibigay, at hinahayaang magdusa ang sariling mga tao, iyon ay parang uminom ng pulot at saka lason—anyo lamang ng huwad na dharma.

Verse 51

भृत्यानामुपरोधेन यत्करोत्यौर्ध्वदैहिकम् । तद्भवत्यसुखोदकं जीवतोऽस्य मृतस्य च

Anumang ritwal para sa kabilang-buhay na ginagawa sa pamamagitan ng paghadlang at pang-aapi sa mga lingkod ay nagiging “tubig ng dalamhati,” na nagdudulot ng di-kaligayahan sa kanya habang buhay at pagkamatay.

Verse 52

सामान्यं याचितं न्यासमाधिर्दाराश्च दर्शनम् । अन्वाहितं च निक्षेपः सर्वस्वं चान्वये सति

Ang pag-aari ng lahat, mga bagay na nakuha sa pamamalimos o pakiusap, mga deposito at panagot, ang asawa, at maging ang mga bagay na ipinagkatiwala o itinago bilang deposito—oo, pati buong ari-arian kung may tagapagmana—ay hindi dapat ipamigay bilang dāna.

Verse 53

आपत्स्वपि न देयानि नववस्तूनि पंडितैः । यो ददाति स मूढात्मा प्रायाश्चित्तीयते नरः

Kahit sa panahon ng kagipitan, hindi dapat ipamigay ng marurunong ang “mga bagong bagay” (bagong kamit o kailangan para sa katatagan). Ang nagbibigay nito ay naliligaw ang isip; siya’y dapat magsagawa ng pag-ubos-sala (prāyaścitta).

Verse 54

इति ते गदितौ राजन्द्वौ हेतू श्रूयतामतः । अधिष्ठानानि वक्ष्यामि षडेव श्रृणु तान्यपि

Kaya nito, O Hari, naipaliwanag na sa iyo ang dalawang dahilan. Ngayon ay makinig pa: ipahahayag ko ang anim na saligan ng pagbibigay ng dāna—pakinggan mo rin ang mga iyon.

Verse 55

धर्ममर्थं च कामं च व्रीडाहर्षभयानि च । अधिष्ठानानि दानानां षडेतानि प्रचक्षते

Ang Dharma, artha (pakinabang), kāma (pagnanasa), at pati hiya, galak, at takot—ang anim na ito ang ipinahahayag na mga saligan na nagtutulak sa pagbibigay-dāna.

Verse 56

पात्रेभ्यो दीयते नित्यमनपेक्ष्य प्रयोजनम् । केवलं धर्मबुद्ध्या यद्धर्मदानं तदुच्यते

Ang handog na palagiang ibinibigay sa karapat-dapat, nang walang inaasahang pansariling pakay, at tanging may isip na nakatuon sa Dharma—iyon ang tinatawag na ‘dharma-dāna’.

Verse 57

धनिनं धनलोभेन लोभयित्वार्थमाहरेत् । तदर्थदानमित्याहुः कामदानमतः श्रृणु

Kapag inaakit ang isang mayaman sa pamamagitan ng pag-udyok sa kanyang kasakiman sa yaman at sa gayon ay nakakamit ang mga ari-arian—iyon ang tinatawag na ‘artha-dāna’. Ngayon pakinggan ang tungkol sa ‘kāma-dāna’.

Verse 58

प्रयोजनमपेक्ष्यैव प्रसंगाद्यत्प्रदीयते । अनर्हेषु सरागेण कामदानं तदुच्यते

Ang ibinibigay na may inaasahang pansariling layon, dahil sa pagkakapit at bugso ng sandali, kahit sa di-karapat-dapat—iyon ang tinatawag na ‘kāma-dāna’.

Verse 59

संसदि व्रीडयाऽश्रुत्य आर्थिभ्यः प्रददाति च । प्रतिदीयते च यद्दानं व्रीडादानमिति श्रुतम्

Ang pagbibigay sa mga humihingi sa gitna ng kapulungan dahil sa hiya (takot mapagsalitaan), at ang handog ay may kapalit na ibinabalik—ito ang kilala bilang ‘vrīḍā-dāna’, pagbibigay dahil sa hiya.

Verse 60

दृष्ट्वा प्रियाणि श्रुत्वा वा हर्षवद्यत्प्रदीयते । हर्षदानमिति प्रोक्तं दानं तद्धर्मचिंतकैः

Ang handog na ibinibigay nang may galak matapos makita o marinig ang bagay na kaaya-aya ay tinatawag ng mga nagmumuni sa dharma na “harṣa-dāna,” ang pagbibigay na may kagalakan.

Verse 61

आक्रोशानर्थहिंसानां प्रतीकाराय यद्भवेत् । दीयतेऽनुपकर्तृभ्यो भयदानं तदुच्यते

Ang ibinibigay bilang panangga laban sa pang-aalipusta, kamalasan, o pananakit—kahit sa mga hindi tumulong—ay tinatawag na “bhaya-dāna,” ang pagbibigay na nag-aalis ng takot.

Verse 62

प्रोक्तानि षडधिष्ठानान्यंगान्यपि च षट्च्छ्रुणु । दाता प्रतिग्रहीता च शुद्धिर्देयं च धर्मयुक्

Nasabi na ang anim na saligan; ngayon pakinggan din ang anim na sangkap ng pagbibigay: ang nagbibigay, ang tumatanggap, ang kadalisayan, ang mismong handog, at yaong naaayon sa dharma—

Verse 63

देशकालौ च दानानामंगान्येतानि षड्विदुः । अपरोगी च धर्मात्मा दित्सुरव्यसनः शुचिः

Ang lugar at panahon ay kabilang din sa mga sangkap ng kawanggawa—kaya ito’y nakikilalang anim. (Ang nararapat na nagbibigay ay) walang karamdaman, may pusong nakatuon sa dharma, masidhing magbigay, di ginugulo ng bisyo, at dalisay.

Verse 64

अनिंद्याजीवकर्मा च षड्भिर्दाता प्रशस्यते । अनृजुश्चाश्रद्दधानोऽशांतात्मा धृष्टभीरुकः

Pinupuri ang nagbibigay kapag taglay ang anim na katangian—kabilang ang paghahanapbuhay sa paraang walang kapintasan. Ngunit ang taong tuso, walang pananampalataya, di mapayapa ang loob, at sabay na mapangahas at duwag ay hindi pinupuri.

Verse 65

असत्यसंधो निद्रालुर्दातायं तामसोऽधमः । त्रिशुक्लः कृशवृत्तिश्च घृणालुः सकलेंद्रियः

Ang nagkakaloob na nakatali sa kasinungalingan, antukin at tamad, at lumulubog sa tamas ay itinuturing na hamak. Ang gayong tao—bagama’t panlabas na ‘dalisay’ sa tatlong paraan—namumuhay nang marupok, malupit, at hinihila ng mga pandama.

Verse 66

विमुक्तो योनिदोषेभ्यो ब्राह्मः पात्रमुच्यते । सौमुख्यादभिसंप्रीतिरर्थिनां दर्शने सदा । सत्कृतिश्चानसूया च तदा शुद्धिरिति स्मृता

Ang malaya sa mga dungis ng kapanganakan at asal ay tinatawag na ‘brāhma’, isang karapat-dapat na sisidlan ng handog. Sa maamong mukha, laging nagagalak ang puso niya kapag nakikita ang mga humihingi ng saklolo; iginagalang niya sila at walang inggit—ito ang alaalang tinatawag na kadalisayan.

Verse 67

अपराबाधमक्लेशं स्वयत्नेनार्जितं धनम् । स्वल्पं वा विपुलं वापि देयमित्यभिधीयते

Ang yaman na natamo sa sariling pagsisikap, nang hindi nananakit sa iba at hindi sa mapaniil na pagpapagal—maliit man o marami—ay ipinahahayag na nararapat ipagkaloob.

Verse 68

तेनापि किल धर्मेण उद्दिश्य किल किंचन । देयं तद्धर्मयुगिति शून्ये शून्यं फलं मतम्

Kahit sa gayong matuwid na paraan, dapat pa ring magbigay ng kahit kaunti na may wastong pag-aalay at layuning maka-dharma; sapagkat kapag hungkag ang hangarin, hungkag din ang bunga.

Verse 69

न्यायेन दुर्लभं द्रव्यं देशे कालेपि वा पुनः । दानार्हौ देशकालौ तौ स्यातां श्रेष्ठौ न चान्यथा

Ang yaman na mahirap makamtan sa makatarungang paraan—dahil man sa lugar o sa panahon—kapag inialay bilang kaloob, ang mismong lugar at oras na iyon ang nagiging pinakadakila para sa pag-aabuloy, at hindi iba.

Verse 70

षंडगानीति चोक्तानि द्वौ च पाकावतः श्रृणु । द्वौ पाकौ दानजौ प्राहुः परत्राथ त्विहोच्यते

Sa gayon, naipahayag na ang “anim na sangkap”; ngayon pakinggan ang tungkol sa “dalawang paghinog” (bunga). Ipinahahayag ng mga rishi na ang banal na pagkakaloob (dāna) ay may dalawang paghinog—isa sa kabilang daigdig, at isa rito mismo.

Verse 71

सद्भ्यो यद्दीयते किंचित्तत्परत्रोपतिष्ठति । असत्सु दीयते किंचित्तद्दानमिह भुज्यते

Anumang ibinigay sa mga mabubuti ay nananatili bilang kabutihang-loob sa kabilang-buhay. Ngunit ang ibinigay sa mga di-karapat-dapat ay nauubos dito mismo—ang gantimpala nito’y pangmundo lamang.

Verse 72

द्वौ पाकाविति निर्दिष्टौ प्रकारांश्चतुरः श्रृणु । ध्रुवमाहुस्त्रिकं काम्यं नैमित्तिकमिति क्रमात्

Sa gayon, naituro na ang dalawang “paghinog”; ngayon pakinggan ang apat na paraan. Sa pagkakasunod: dhruva (tiyak at nakapirmi), ang tatluhang uri, kāmya (may hangaring ninanais), at naimittika (ayon sa pagkakataon).

Verse 73

वैदिको दानमार्गोऽयं चतुर्धा वर्ण्यते द्विजैः । प्रपारामतडागादिसर्वकामफलं ध्रुवम्

Ang Vedic na landas ng pagkakaloob na ito ay inilalarawan ng mga dvija sa apat na bahagi. Sa mga ito, ang “dhruva” (tiyak) na mga handog—gaya ng pagtatayo ng pahingahan, silungan ng tubig, at mga imbakan/tangke—nagkakaloob ng matatag na bunga, na tumutupad sa lahat ng marapat na hangarin.

Verse 74

तदाहुस्त्रिकामित्याहुर्दीयते यद्दिनेदिने । अपत्यविजयैश्वर्यस्त्रीबालार्थं प्रदीयते

Ang handog na iniaalay araw-araw ay tinatawag na “trikāma”—sapagkat ibinibigay ito upang hingin ang tatlong ninanais: supling, tagumpay, at kasaganaan; at ibinibigay din para sa kapakanan ng mga babae at mga bata.

Verse 75

इच्छासंस्थं च यद्दानं काम्यमित्यभिधीयते । कालापेक्षं क्रियापेक्षं गुणापेक्षमिति स्मृतौ

Ang handog na nakaugat sa pansariling pagnanais ay tinatawag na “kāmya” (handog na may hangarin). Sa Smṛti, sinasabi na ito’y nakasalalay sa panahon, sa wastong pagsasagawa ng mga ritwal, at sa mga katangian ng tumatanggap.

Verse 76

त्रिधा नौमित्तिकं प्रोक्तं सदा होमविवर्जितम् । इति प्रोक्ताः प्रकारास्ते त्रैविध्यमभिधीयते

Ang naimittika (pagbibigay na may sanhi o okasyon) ay ipinahayag na tatluhan, at sinasabing isinasagawa nang hindi ginagawang palagiang kailangan ang homa (handog sa apoy). Kaya ang mga paraang ito ay tinatawag na tatlong uri ng pag-uuri.

Verse 77

अष्टोत्तमानि चत्वारि मध्यमानि विधानतः । कानीयसानि शेषाणि त्रिविधत्वमिदं विदुः

Ayon sa tuntunin, walo ang itinakdang “pinakamainam”, apat ang “katamtaman”; at ang natitira ay “mababa”. Ganito nauunawaan ng marurunong ang tatlong antas na pagmamarka.

Verse 78

गृहप्रासादविद्याभूगोकूपप्राणहाटकम् । एतान्युत्तमदानानि उत्तमद्रव्यदानतः

Ang mga handog gaya ng bahay, mansiyon, edukasyon, lupa, mga baka, mga balon, pagliligtas ng buhay, at ginto—ang mga ito’y “pinakamainam na handog,” sapagkat ito’y pag-aalay ng mahuhusay na bagay at mga sandigan ng buhay.

Verse 79

अन्नारामं च वासांसि हयप्रभृतिवाहनम् । दानानि मध्यमानीति मध्यमद्रव्यदानतः

Ang pagkain at mga hardin, mga kasuotan, at mga sasakyang nagsisimula sa kabayo—ang mga handog na ito’y tinatawag na “katamtaman,” sapagkat ito’y pag-aalay ng katamtamang yaman.

Verse 80

उपानच्छत्रपात्रादिदधिमध्वासनानि च

Kabilang din sa mabababang handog ang panyapak, payong, mga sisidlan at iba pang katulad; gayundin ang yogurt/curd, pulot, at upuan (āsana).

Verse 81

दीपकाष्ठोपलादीनि चरमं बहुवार्षिकम् । इति कानीयसान्याहुर्दाननाशत्रयं श्रृणु

Ang pag-aalay ng ilawan, pagbibigay ng panggatong, bato at mga katulad nito ay pinakamababa; at ang bisa ng gantimpala nito’y panandalian kahit lumipas ang maraming taon. Kaya tinatawag itong ‘maliit’. Ngayon pakinggan ang tatlong paraan kung paano nasisira at nawawalan ng bunga ang handog.

Verse 82

यद्दत्त्वा तप्यते पश्चादासुरं तद्धृथा मतम् । अश्रद्धया यद्ददाति राक्षसं स्याद्वृथैव तत्

Ang handog na matapos ibigay ay pinagsisisihan at ikinapapaso ng loob sa bandang huli ay tinatawag na ‘āsura’ at itinuturing na nasayang. At ang handog na ibinibigay nang walang pananampalataya (śraddhā) ay ‘rākṣasa’—iyon man ay nawawalan ng bunga.

Verse 83

यच्चाक्रुश्य ददात्यंग दत्त्वा वाक्रोशति द्विजम् । पैशाचं तद्वृथा दानंदाननाशास्त्रयस्त्वमी

At, mahal ko, ang handog na ibinibigay habang nanlalait (sa tumatanggap), o matapos ibigay ay saka nilalait ang brāhmaṇa—iyon ay ‘paiśāca’ at nasasayang. Ito nga ang tatlong paraan ng pagkasira ng handog.

Verse 84

इति सप्तपदैर्बद्धं दानमाहात्म्य मुत्तमम् । शक्त्या ते कीर्तितं राजन्साधु वाऽसाधु वा वद

“Sa gayon, sa pitong hakbang (taludtod), naipahayag ang kataas-taasang kadakilaan ng pagkakaloob. O Hari, ayon sa aking makakaya ay ipinahayag ko ito sa iyo—ngayon sabihin mo: ito ba’y mabuting pagkakasabi, o masamang pagkakasabi?”

Verse 85

धर्मवर्मोवाच । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । अद्य ते कृतकृत्योऽस्मि कृतः कृतिमतां वर

Wika ni Dharmavarman: “Ngayong araw, namunga ang aking kapanganakan; ngayong araw, namunga rin ang aking pag-aayuno at pagninilay. O pinakadakila sa mga ganap, dahil sa iyo ako’y naging yaong natupad na ang layon.”

Verse 86

पठित्वा सकलं जन्म ब्रह्मचारि यथा वृथा । बहुक्लेशात्प्राप्तभार्यः सावृथाऽप्रियवादिनी

“Kahit gugulin ang buong buhay sa ‘pag-aaral’ lamang, maaari pa ring manatiling gaya ng isang brahmacārin na walang bunga. At maging ang asawang nakamit sa maraming hirap ay maaaring ‘walang saysay’—kung siya’y mabagsik at nagsasalita ng di-kaaya-ayang salita.”

Verse 87

क्लेशेन कृत्वा कूपं वा स च क्षारोदको वृथा । बहुक्लेशैर्जन्म नीतं विना धर्मं तथा वृथा

“O kung maghukay ng balon sa matinding pagpupunyagi ngunit maalat ang tubig, nasayang ang pagod. Gayon din, ang buhay na dinala sa maraming hirap ay nauuwi sa wala kung walang dharma.”

Verse 88

एवं मे यद्वृथा नाम जातं तत्सफलं त्वया । कृतं तस्मान्नमस्तुभ्यं द्विजेभ्यश्च नमोनमः

“Kaya nga, ang anumang naging ‘walang saysay’ sa aking buhay ay ginawa mong mabunga. Kaya’t ako’y nagpupugay sa iyo; at sa mga dvija (mga Brahmana) ay namo namah—pagpupugay nang paulit-ulit.”

Verse 89

सत्यमाह पुरा विष्णुः कुमारान्विष्णुसद्भनि

“Tunay nga, noong unang panahon, si Viṣṇu ay nagsalita ng mga salitang ito sa mga Kumāra sa sariling kapulungan ni Viṣṇu.”

Verse 90

नाहं तथाद्भि यजमानहविर्वितानश्चयोतद्घृतप्लुतमदन्हुतभुङ्मुखेन । यद्ब्राह्मणस्य मुखतश्चरतोनुघासं तुष्टस्य मय्यवहितैर्निजकर्मपाकैः

Hindi Ako nalulugod sa gayong paraan sa masalimuot na handog ng nagsasagawa ng yajña—sa mga alay at ghee na ibinubuhos sa apoy at nilalamon ng “bibig ng ritwal”—gaya ng pagkalugod Ko kahit sa munting subo na nagmula sa bibig ng isang nasisiyahang brāhmaṇa, na inihandog nang may taimtim na pagninilay at debosyon, bilang hinog na bunga ng sariling gawa.

Verse 91

तन्मयाऽशर्मणा वापि यद्विप्रेष्वप्रियं कृतम् । सर्वस्य प्रभवो विप्रास्तत्क्षमतां प्रसादये

Anumang di-kalugud-lugod na nagawa ko laban sa mga brāhmaṇa—maging dahil sa kapabayaan o kakulangan ng pag-unawa—nawa’y patawarin iyon ng mga brāhmaṇa, na pinagmumulan ng lahat; hinihingi ko ang kanilang mahabaging kapatawaran.

Verse 92

त्वं च कोसि न सामान्यः प्रणम्याहं प्रसादये । आत्मानं ख्यापय मुने प्रोक्तश्चेत्यब्रवं तदा

At sino ka—tiyak na hindi ka karaniwang tao? Yumuyuko ako at humihingi ng iyong pagpapala. “Ihayag mo ang iyong sarili, O muni,” sabi ko noon, nang masambit ang mga salitang ito.

Verse 93

नारद उवाच । नारदोऽस्मि नृपश्रेष्ठ स्थानकार्थी समागतः । प्रोक्तं च देहि मे द्रव्यं भूमिं च स्थानहेतवे

Sinabi ni Nārada: “Ako si Nārada, O pinakamainam sa mga hari. Dumating ako upang maghanap ng isang lugar na nararapat. Kaya hinihiling ko: bigyan mo ako ng yaman at gayundin ng lupain, upang maitatag ang pook na iyon.”

Verse 94

यद्यपीयं देवतानां भूमिर्द्रव्यं च पार्थिव । तथापि यस्मिन्यः काले राजा प्रार्थ्यः स निश्चितम्

O hari, bagaman ang lupang ito at ang yaman nito ay tunay na pag-aari ng mga deva, mayroon pa ring takdang panahon at kalagayan na kung kailan ang hari ay dapat talagang lapitan at pakiusapan—ito’y matibay na itinatag.

Verse 95

सहीश्वरस्यावतारो भर्त्ता दाताऽभयस्य सः । तथैव त्वामहं याचे द्रव्यशुद्धिप्सया । पूर्व ममालयं देहि देयार्थे प्रार्थनापरः

Ang hari ay tunay na pagkakatawang-tao ng Panginoon—tagapagtanggol at tagapagkaloob ng kawalang-takot. Sa gayong diwa, ako’y taimtim na namamanhik sa iyo, sapagkat ninanais ko ang kadalisayan ng yaman na gagamitin sa banal na pag-aalay. Una, ipagkaloob mo sa akin ang isang tahanan, sapagkat nakatuon ako sa paghingi nito upang makapagbigay ng nararapat na handog.

Verse 96

राजोवाच । यदि त्वं नारदो विप्र राज्यमस्त्वखिलं तव । अहं हि ब्राह्मणानां ते दास्यं कर्ता न संशयः

Wika ng hari: “O brāhmaṇa Nārada, kung ikaw nga iyan, iyo na ang buong kaharian. At ako naman ay maglilingkod sa iyo at sa mga brāhmaṇa—walang alinlangan dito.”

Verse 97

नारद उवाच । यद्यस्माकं भवान्भक्तस्तत्ते कार्यं च नो वचः

Sinabi ni Nārada: “Kung tunay kang deboto sa amin, dapat mong isakatuparan ang aming tagubilin; gawin mong tungkulin ang aming salita.”

Verse 98

सर्वं यत्तद्देहि मे द्रव्यमुक्तं भुवं च मे सप्तगव्यूतिमात्राम् । भूयात्त्वत्तोप्यस्य रक्षेति सोऽपि मेने त्वहं चिंतये चार्थशेषम्

“Ibigay mo sa akin ang lahat ng yamang nabanggit, at ipagkaloob mo rin sa akin ang lupang may sukat na pitong gavyūti.” Siya man ay pumayag, iniisip, “Nawa’y ang pag-iingat nito ay magmula sa iyo.” Ngunit ako’y nagmuni-muni pa tungkol sa natitirang dapat maisagawa.