Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । ततो द्विजौः परिवृतं नारदं देवपूजितम् । अभिगम्योपजग्राह सर्वानथ स पाण्डवः

Sinabi ni Sūta: Pagkaraan, lumapit ang Pāṇḍava kay Nārada—pinararangalan maging ng mga diyos at napalilibutan ng mga dwija na pantas—at marapat na bumati at magbigay-galang sa kanilang lahat.

Verse 2

ततस्तं नारदः प्राह जयारातिधनंजय । धर्मे भवति ते बुद्धिर्देवेषु ब्राह्मणेषु च

Pagkatapos ay sinabi ni Nārada sa kanya: “O Dhanaṃjaya, manlulupig ng kaaway, ang iyong pag-unawa ay nakatuon sa dharma—sa mga diyos at gayundin sa mga brāhmaṇa.”

Verse 3

कच्चिदेतां महायात्रां वीर द्वादशवारषिकीम् । आचरन्खिद्यसे नैवमथ वा कुप्यसे न च

O bayani, sa iyong pagsasagawa ng dakilang paglalakbay-pananampalataya sa loob ng labindalawang taon, hindi ka ba napapagod—ni hindi rin nagagalit?

Verse 4

मुनीनामपि चेतांसि तीर्थयात्रासु पांडव । खिद्यंति परिकृप्यंति श्रेयसां विघ्नमूलतः

O Pāṇḍava, maging ang isipan ng mga muni ay napapagod at nababagabag sa mga paglalakbay sa mga banal na tīrtha, sapagkat ang mga hadlang ay sumisibol sa pinakaugat ng kanilang kabutihang espirituwal.

Verse 5

कच्चिन्नैतेन दोषेण समाश्लिष्टोऽसि पांडव । अत्र चांगिरसा गीतां गाथामेतां हि शुश्रुम

O Pāṇḍava, itinatanong ko—hindi ka ba nalulugmok at nabibihag ng kamaliang ito? Sapagkat dito ay tunay naming narinig ang aral na gāthā na inawit ng isang Āṅgirasa.

Verse 6

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । निर्विकाराः क्रियाः सर्वाः स तीर्थफलमश्नुते

Ang sinumang ang mga kamay, paa, at maging ang isip ay mahusay na napipigil—at ang bawat gawa ay walang pagbaluktot at walang pita—siya ang tunay na tumatamasa ng bunga ng paglalakbay sa banal na tīrtha.

Verse 7

तदिदं हृदि धार्यं ते किं वा त्वं तात मन्यसे । भ्राता युधिष्ठिरो यस्य सखा यस्य स केशवः

Kaya’t ingatan mo ito sa puso. Ano ang palagay mo, anak—kung ang kapatid mo ay si Yudhiṣṭhira at ang kaibigan mo ay si Keśava?

Verse 8

पुनरेतत्समुचितं यद्विप्रैः शिक्षणं नृणाम् । वयं हि धर्मगुरवः स्थापितास्तेन विष्णुना

Bukod dito, nararapat na ang mga brāhmaṇa ang magturo sa mga tao; sapagkat kami ang mga guro ng dharma, na itinalaga sa tungkuling iyon ng mismong Viṣṇu.

Verse 9

विष्णुना चात्र श्रृणुमो गीतां गाथां द्विजान्प्रति

At dito ay naririnig namin ang isang gāthā na inawit ni Viṣṇu, na iniuukol sa mga dvija—yaong ‘dalawang ulit na isinilang’.

Verse 10

यस्यामलामृतयशःश्रवणावगाहः सद्यः पुनाति जगदा श्वपचाद्विकुंठः । सोहं भवद्भिरुपलब्ध सुतीर्थकीर्तिश्छद्यां स्वबाहुमपि यः प्रतिकूलवर्ती

Siya na sa paglusong sa pakikinig ng walang dungis at walang kamatayang kaluwalhatian—si Vikuṇṭha—ay agad naglilinis sa sanlibutan, maging hanggang sa itinakwil: ako nga ang Siya ring iyon, na nakikilala ninyo bilang tanyag sa mga tunay na banal na pook; at kung ang sarili kong bisig ay kumilos laban sa dharma, puputulin ko rin iyon.

Verse 11

प्रियं च पार्थ ते ब्रूमो येषां कुशलकामुकः । सर्वे कुशलिनस्ते च यादवाः पांडवास्तथा

At, O Pārtha, sasabihin namin ang ikalulugod mo: ang lahat ng pinagnanasahan mong kagalingan ay ligtas at umuunlad—kapwa ang mga Yādava at ang mga Pāṇḍava.

Verse 12

अधुना भीमसेनेन कुरूणामुपतापकः । शासनाद्धृतराष्ट्रस्य वीरवर्मा नृपो हतः

Kaninang sandali, pinaslang ni Bhīmasena si Haring Vīravarmā—na naging pahirap sa mga Kuru—sa utos ni Dhṛtarāṣṭra.

Verse 13

स हि राज्ञामजेयोऽभूद्यथापूर्वं बलिर्बली । कंटकं कंटकेनेव धृतराष्ट्रो जिगाय तम्

Sapagkat siya’y dating di-matatalo sa mga hari, gaya ni Bali na makapangyarihan noong una; ngunit dinaig siya ni Dhṛtarāṣṭra—na parang pag-alis ng tinik sa pamamagitan ng isa pang tinik.

Verse 14

इत्यादिनारदप्रोक्तां वाचमाकर्ण्य फाल्गुनः । अतीव मुदितः प्राह तेषामकुशलं कुतः

Nang marinig ni Phālguna (Arjuna) ang mga salitang sinabi ni Nārada, siya’y labis na nagalak at nagsabi: “Paano magkakaroon ng kapahamakan ang gayong mga tao?”

Verse 15

ये ब्राह्मणमते नित्यं ये च ब्राह्मणपूजकाः । अहं च शक्त्या नियतस्तीर्थानि विचरन्ननु

Yaong laging nananatili sa payo ng mga Brāhmaṇa, at yaong sumasamba at nagbibigay-galang sa mga Brāhmaṇa—ako man, ayon sa abot ng aking lakas, ay patuloy na maglalakbay sa mga banal na tīrtha…

Verse 16

आगतस्तीर्थमेतद्धि प्रमोदोऽतीव मे हृदि । तीर्थानां दर्शनं धन्यमवगाहस्ततोऽधिकः

Tunay ngang narating ko ang banal na tīrtha na ito, at ang aking puso’y umaapaw sa galak. Mapalad na ang pagtanaw sa mga tīrtha; ngunit ang paglubog at pagligo roon ay higit pang mabunga.

Verse 17

माहात्म्यश्रवणं तस्मादौर्वोपि मुनिरब्रवीत् । तदहं श्रोतुमिच्छामि तीर्थस्यास्य गुणान्मुने

Kaya nga, maging ang pantas na si Aurva ay nagsalita tungkol sa pakikinig sa kadakilaan (māhātmya) ng isang tīrtha. Kaya nais kong marinig, O muni, ang mga kabutihan ng banal na pook na ito.

Verse 18

एतेनैव श्राव्यमेतद्यत्त्वयांगीकृतं मुने । त्वं हि त्रिलोकीं विचरन्वेत्सि सर्वां हि सारताम्

Ito nga’y nararapat isalaysay, sapagkat pumayag ka na, O muni. Ikaw ay naglalakbay sa tatlong daigdig at nalalaman mo ang pinakadiwa ng lahat ng bagay.

Verse 19

तदेतत्सर्वतीर्थेभ्योऽधिकं मन्ये त्वदा हृतम्

Kaya itinuturing kong ang tīrtha na ito’y nakahihigit sa lahat ng iba pang tīrtha—isang kadakilaang inihayag mo mismo.

Verse 20

नारद उवाच । उचितं तव पार्थैतद्यत्पृच्छसि गुणिन्गुणान् । गुणिनामेव युज्यन्ते श्रोतुं धर्मोद्भवा गुणाः । साधूनां धर्मश्रवणैः कीर्तनैर्याति चान्वहम्

Wika ni Nārada: “O Pārtha, nararapat na itanong mo ang mga kagalingan ng mga taong may kabutihang-asal. Tanging ang may kabutihan ang karapat-dapat makinig sa mga birtud na isinilang mula sa Dharma; at sa araw-araw na pakikinig sa Dharma at sa pagbigkas ng papuri nito, ang buhay ng mga banal ay umuunlad araw-araw.”

Verse 21

पापानामसदालापैरायुर्याति यथान्वहम् । तदहं कीर्तयिष्यामि तीर्थस्यास्य गुणान्बहून्

“Kung paanong ang masasama ay inuubos ang kanilang buhay araw-araw sa walang saysay na usapan, gayon din ngayon ay isasalaysay ko ang maraming kabutihan ng banal na tīrtha na ito.”

Verse 22

यथा श्रुत्वा विजानासि युक्तमंगीकृतं मया । पुराहं विचरन्पार्थ त्रिलोकीं कपिलानुगः

“Upang sa pakikinig ay maunawaan mong may matibay na batayan ang aking pagsang-ayon: noon, O Pārtha, ako’y naglakbay sa tatlong daigdig, na sumusunod kay Kapila.”

Verse 23

गतवान्ब्रह्मणो लोकं तत्रापश्यं पितामहम् । स हि राजर्षिदेवर्षिमूर्तामूर्तैः सुसंवृतः

“Nakarating ako sa daigdig ni Brahmā, at doon ko nasilayan ang Pitāmaha, ang Dakilang Ninuno. Siya’y napaliligiran ng mga rājaṛṣi at devaṛṣi—mga nilalang na may anyo at yaong walang anyo.”

Verse 24

विभाति विमलो ब्रह्मा नक्षत्रैरुडुराडिव । तमहं प्रणिपत्याथ चक्षुषा कृतस्वागतः

Ang dalisay na Brahmā ay nagningning na parang buwan sa gitna ng mga bituin. Pagyukod ko sa Kanya, sinalubong Niya ako sa isang mahabagin at pagsang-ayon na sulyap.

Verse 25

उविष्टः प्रमुदितः कपिलेन सहैव च । एतस्मिन्नंतरे तत्र वार्तिकाः समुपागताः

Nakaupo siyang may galak kasama si Kapila; sa sandaling iyon, dumating doon ang mga sugo na may dalang balita.

Verse 26

प्रहीयंते हि ते नित्यं जगद्द्रष्टुं हि ब्रह्मणा । कृतप्रणामानथ तान्समासीनान्पितामहः

Sapagkat sila’y laging isinugo ni Brahmā upang pagmasdan ang mga daigdig. Pagkaraan, si Pitāmaha (Brahmā), nang makita silang nakaupo matapos magbigay-galang, ay nagsalita.

Verse 27

चक्षुषामृतकल्पेन प्लावयन्निव चाब्रवीत् । कुत्र कुत्र विचीर्णं वो दृष्टं श्रुतमथापि वा

Warì’y binabaha sila ng titig na tila amṛta, sinabi niya: “Saan-saan kayo naglibot? Ano ang inyong nakita—o kahit narinig—sa paglalakbay?”

Verse 28

किंचिदेवाद्भुतं ब्रूत श्रवणाद्येन पुण्यता । एवमुक्ते भगवता तेषां यः प्रवरो मतः

“Magsalita kayo ng isang tunay na kababalaghan—na sa pakikinig pa lamang ay nagkakamit ng kabutihang-loob.” Nang masabi ito ng Mapalad, ang pinakadakila sa kanila ay lumapit.

Verse 29

सुश्रवानाम ब्रह्माणं प्रणिपत्येदमूचिवान् । प्रभोरग्रे च विज्ञप्तिर्यथा दीपो रवेस्तथा

Ang isa na nagngangalang Suśravā ay yumukod kay Brahmā at nagsabi: “Panginoon, ang aking ulat sa harap Mo ay gaya ng lampara sa harap ng araw.”

Verse 30

तथापि खलु वाच्यं मे परार्थं प्रेरितेन ते । मुनिः कात्यायनोनाम श्रुत्वा धर्मान्पुनर्बहून्

Gayunman, kailangan kong magsalita—sa iyong pag-uudyok—para sa isang mas mataas na layunin. May isang pantas na nagngangalang Kātyāyana na, matapos marinig nang paulit-ulit ang maraming aral ng dharma…

Verse 31

सारजिज्ञासया तस्थावेकांगुष्ठः शतं समाः । ततः प्रोवाच तं दिव्या वाणी कात्यायन श्रृणु

Sa pagnanais na malaman ang pinakadiwa, tumindig siya nang nakabalanse sa isang daliri ng paa sa loob ng sandaang taon. Pagkaraan, nagsalita ang isang banal na tinig: “Kātyāyana, makinig ka.”

Verse 32

पुण्ये सरस्वतीतीरे पृच्छ सारस्वतं मुनिम् । स ते सारं धर्मसाध्यं धर्मज्ञोऽभिवदिष्यति

“Sa banal na pampang ng Sarasvatī, tanungin mo ang pantas na si Sārasvata. Ang nakaaalam ng dharma na iyon ang magpapahayag sa iyo ng diwa—yaong dapat maisakatuparan sa pamamagitan ng dharma.”

Verse 33

इति श्रुत्वा मुनिवरो मुनिश्रेष्ठमुपेत्य तम् । प्रणम्य शिरसा भूमौ पप्रच्छेदं हृदि स्थितम्

Nang marinig iyon, lumapit ang dakilang pantas sa pinakadakilang pantas; yumukod na ang ulo’y sumayad sa lupa, at itinanong ang tanong na matagal nang nananahan sa kanyang puso.

Verse 34

सत्यं केचित्प्रशंसंतितपः शौचं तथा परे । सांख्यं केचित्प्रशंसंति योगमन्ये प्रचक्षते

May ilan ang pumupuri sa katotohanan; ang iba’y nagtatanyag ng pag-aayuno at kalinisan. May ilan ang humahanga sa Sāṃkhya, samantalang ang iba’y nagsasabing ang Yoga ang pinakadakilang landas.

Verse 35

क्षमां केचित्प्रशंसंति तथैव भृशमार्ज्जवम् । केचिन्मौनं प्रशंसंति केचिदाहुः परं श्रुतम्

May ilan ang pumupuri sa pagtitiis at gayundin sa dakilang katapatan at tuwiran. May ilan ang pumupuri sa katahimikan; ang iba nama’y nagsasabing ang banal na Śruti (Veda) ang pinakamataas.

Verse 36

सम्यग्ज्ञानं प्रशंसंति केचिद्वैराग्यमुत्तमम् । अग्निष्टोमादिकर्माणि तथा केचित्परं विदुः

May ilan ang pumupuri sa wastong kaalaman; may ilan ang pumupuri sa pinakamataas na paglayo sa pagnanasa (vairāgya). Ang iba naman ay itinuturing na pinakamataas ang mga ritwal gaya ng handog na Agniṣṭoma at mga gawaing kahalintulad.

Verse 37

आत्मज्ञानं परं केचित्समलोष्टाश्मकांचनम् । इत्थं व्यवस्थिते लोके कृत्याकृत्यविधौ जनाः

May ilan ang nag-aakalang ang kaalaman sa Sarili (ātma-jñāna) ang pinakamataas—kung saan ang putik, bato, at ginto ay tinitingnang magkakapantay. Kaya sa mundong ganito ang ayos, nahahati ang mga tao sa tuntunin ng dapat at di-dapat gawin.

Verse 38

व्यामोहमेव गच्छंति किं श्रेय इति वादिनः । यदेतेषु परं कृत्यम् नुष्ठेयं महात्मभिः

Ang mga nakikipagtalo, “Ano ang tunay na kapakinabangan?” ay nahuhulog lamang sa pagkalito. Kaya sa mga ito, alinmang pinakamataas na tungkulin ay dapat isagawa ng mga dakilang-loob.

Verse 39

वक्तुमर्हसि धर्मज्ञ मम सर्वार्थसाधकम्

O nakaaalam sa dharma, nararapat na sabihin mo sa akin yaong makapagtatamo ng lahat ng layunin para sa akin.

Verse 40

सारस्वत उवाच । यन्मां सरस्वती प्राह सारं वक्ष्यामि तच्छृणु । छायाकारं जगत्सर्वमुत्पत्तिक्षयधर्मि च । वारांगनानेत्रभंगस्वद्वद्भंगुरमेव तत्

Wika ni Sārasvata: Pakinggan ninyo ang diwa na sinabi sa akin ni Sarasvatī, na ngayo’y aking ihahayag. Ang buong sanlibutan ay tila anino at may likas na pagsilang at pagkalipol; tunay na marupok, gaya ng panandaliang sulyap ng isang bayarang babae.

Verse 41

धनायुर्यौवनं भोगाञ्जलचंद्रवदस्थिरान् । बुद्ध्या सम्यक्परामृश्य स्थाणुदानं समाश्रयेत्

Ang yaman, haba ng buhay, kabataan, at mga kaluguran ay di-matatag gaya ng repleksiyon ng buwan sa tubig. Sa wastong pagninilay na may pag-unawa, magkanlong sa pagbibigay-dāna para kay Sthāṇu (Śiva).

Verse 42

दानवान्पुरुषः पापं नालं कर्तुमिति श्रुतिः । स्थाणुभक्तो जन्ममृत्यू नाप्नोतीति श्रुति स्तथा

Sinasabi ng Śruti: ang taong mapagkawanggawa ay hindi kayang gumawa ng kasalanan. Gayundin, sinasabi ng Śruti: ang deboto ni Sthāṇu (Śiva) ay hindi na dumarating sa kapanganakan at kamatayan.

Verse 43

सावर्णिना च गाथे द्वे कीर्तिते श्रृणु ये पुरा । वृषो हि भगवान्धर्मो वृषभो यस्य वाहनम्

Pakinggan ang dalawang gāthā na minsang inawit noon ni Sāvarṇi: “Ang Dharma ay tunay na ang pinagpalang Toro; at Siya na ang sasakyan ay toro…”

Verse 44

पूज्यते स महादेवः स धर्मः पर उच्यते । दुःखावर्ते तमोघोरे धर्माधर्मजले तथा

Ang Mahādeva na iyon ang dapat sambahin—ito ang ipinahahayag na pinakamataas na Dharma. Sa nakatatakot na ipuipo ng pagdurusa, sa pangilabot na dilim, at sa agos ng dharma at adharma na nagdadala sa mga nilalang, Siya lamang ang kanlungan.

Verse 45

क्रोधपंके मदग्राहे लोभबुद्बदसंकटे । मानगंभीरपाताले सत्त्वयानविभूषिते

Sa putik ng poot, sa gitna ng buwaya ng pagkalango; sa mapanganib na alon ng mga bula ng kasakiman; at sa malalim na ilalim ng kapalaluan—nakapanghihilakbot ang dagat ng saṃsāra, kahit pa ito’y pinalamutian ng “sasakyan” ng sattva (wari’y kabutihan).

Verse 46

मज्जंतं तारयत्येको हरः संसारसागरात् । दानं वृत्तं व्रतं वाचः कीर्तिधर्मौ तथायुषः

Si Hara (Śiva) lamang ang nagliligtas sa nalulunod mula sa dagat ng saṃsāra. Ang pagkakawanggawa, wastong asal, mga panata (vrata), disiplinadong pananalita, mabuting pangalan at Dharma—maging ang mahabang buhay—ay pinangangalagaan at natutupad sa pagkanlong sa Kanya.

Verse 47

परोपकरणं कायादसारात्सारमुद्धरेत् । धर्मे रागः श्रुतौ चिंता दाने व्यसनमुत्तमम्

Mula sa katawang madaling masira, dapat kunin ang diwa—ang paglilingkod sa kapwa. Pag-ibig sa Dharma, pagninilay sa banal na aral, at isang marangal na “pagkahumaling” sa pagbibigay (kawanggawa)—ito ang pinakamainam.

Verse 48

इंद्रियार्थेषु वैराग्यं संप्राप्तं जन्मनः फलम् । देशेऽस्मिन्भारते जन्म प्राप्य मानुष्यमध्रुवम्

Ang paglayo ng pagnanasa sa mga bagay ng pandama (vairāgya) ang tunay na bunga ng pagsilang. Yamang isinilang sa lupain ng Bhārata at nagkamit ng buhay-taong di-mananatili—dapat magsikap tungo sa mas mataas na layon.

Verse 49

न कुर्यादात्मनः श्रेयस्तेनात्मा वंचतश्चिरम् । देवासुराणां सर्वेषां मानुष्यमतिदुर्लभम्

Kung hindi hanapin ang tunay na kabutihan para sa sarili, dinadaya ng tao ang sarili niya sa mahabang panahon. Para sa lahat—maging sa mga deva at asura—ang pagsilang bilang tao ay napakahirap makamtan.

Verse 50

तत्संप्राप्य तथा कुर्यान्न गच्छेन्नरकं यथा । सर्वस्य मूलं मानुष्यं तथा सर्वार्थसाधकम्

Pagkatamo ng kapanganakang-tao, kumilos nang gayon upang hindi mapunta sa impiyerno. Ang buhay ng tao ang ugat ng lahat, at siya ring daan upang matupad ang bawat tunay na layon.

Verse 51

यदि लाभे न यत्नस्ते मूलं रक्ष प्रयत्नतः । महता पुण्यमूल्येन क्रीयते कायनौस्त्वया

Kahit hindi ka magsikap para sa dagdag na pakinabang, ingatan mo man lamang ang pangunahing puhunan nang buong pagsisikap. Sapagkat ang “bangka ng katawan” na ito’y nabili mo sa napakalaking halaga ng naipong kabutihang-loob (puṇya).

Verse 52

गंतुं दुःखोदधेः पारं तर यावन्न भिद्यते । अविकारिशरीरत्वं दुष्प्राप्यं वै ततः

Upang marating ang kabilang pampang ng dagat ng dalamhati, tumawid habang (ang katawang ito, ang paraan) ay hindi pa nababasag. Sapagkat pagkatapos nito, ang katawang di-nagbabago at di-nabubulok ay tunay na mahirap makamtan.

Verse 53

नापक्रामति संसारादात्महा स नराधमः । तपस्तप्यन्ति यतयो जुह्वते चात्र यज्विनः । दानानि चात्र दीयंते परलोकार्थमादरात्

Ang hindi umaatras mula sa saṃsāra ay mamamatay-tao sa sariling Sarili—siya ang pinakababa sa mga tao. Dito, ang mga asceta’y nagsasagawa ng pag-aayuno at disiplina; ang mga nagsasakripisyo’y nagbubuhos ng mga handog; at ang kawanggawa’y ibinibigay nang may paggalang para sa kapakinabangan ng kabilang-buhay.

Verse 54

कात्यायन उवाच । दानस्य तपसो वापि भगवन्किं च दुष्करम् । किं वा महत्फलं प्रेत्य सारस्वत ब्रवीहि तत्

Wika ni Kātyāyana: “O kagalang-galang, sa pagitan ng pagbibigay (dāna) at pag-austeridad (tapas), alin ang tunay na mahirap gawin? At alin ang nagbubunga ng pinakadakilang gantimpala pagkamatay? O Sārasvata, ipahayag mo sa akin iyon.”

Verse 55

सारस्वत उवाच । न दानाद्दुष्करतरं पृथिव्यामस्ति किंचन । मुने प्रत्यक्षमेवैतद्दृश्यते लोकसाक्षिकम्

Wika ni Sārasvata: “Sa ibabaw ng daigdig na ito, walang higit na mahirap kaysa sa pagbibigay-dāna. O pantas, ito’y tuwirang nakikita—ang buong mundo ang saksi.”

Verse 56

परित्यज्य प्रियान्प्राणान्धनार्थे हि महाभयम् । प्रविशंति महालोभात्समुद्रमटवीं गिरिम्

Dahil sa yaman, iniiwan pa nila ang minamahal na buhay; sa tindi ng kasakiman, pumapasok sila sa nakapangingilabot na panganib—sa dagat, sa ilang, at sa kabundukan.

Verse 57

सेवामन्ये प्रपद्यंते श्ववृत्तिरिति या स्मृता । हिंसाप्रायां बहुक्लेशां कृषिं चैव तथा परे

May ilan na kumakapit sa paglilingkod—na sa smṛti’y tinatawag na “kabuhayang tulad ng aso”; ang iba nama’y sa pagsasaka, na hitik sa pananakit at maraming paghihirap.

Verse 58

तस्य दुःखार्जितस्येह प्राणेभ्योपि गरीयसः । आयासशतलब्धस्य परित्यागः सुदुष्करः

Ang yamang natipon dito sa pamamagitan ng pagdurusa—na minamahal pa kaysa buhay—ay napakahirap talikdan, lalo na kung nakamtan sa daan-daang pagpapagal.

Verse 59

यद्ददाति यदश्नाति तदेव धनिनो धनम् । अन्ये मृतस्य क्रीडंति दारैरपि धनैरपि

Anumang ibinibigay at anumang tinatamasa ng mayaman—iyon lamang ang tunay niyang yaman. Pag siya’y namatay, ang iba ang naglalaro sa natira: sa kanyang pamilya at sa kanyang kayamanan.

Verse 60

अहन्यहनि याचंतमहं मन्ये गुरुं यथा । मार्जनं दर्पणस्येव यः करोति दिनेदिने

Itinuturing ko ang namamalimos araw-araw na parang guro; gaya ng salaming pinakikintab araw-araw, siya’y nag-uudyok sa tao na maglinis at magpakabanal sa bawat araw.

Verse 61

दीयमानं हि नापैति भूय एवाभिवर्धते । कूप उत्सिच्यमानो हि भवेच्छुद्धो बहूदकः

Ang ibinibigay na limos ay hindi nababawasan; lalo pang dumarami. Gaya ng balong laging dinaragdagan ng tubig, nagiging malinaw at hitik sa tubig.

Verse 62

एकजन्मसुखस्यार्थे सहस्राणि विलापयेत् । प्राज्ञो जन्मसहस्रेषु संचिनोत्येकजन्मनि

Para sa ligaya ng iisang buhay, maaaring mawaldas ang bunga ng libo-libong buhay. Ngunit ang marunong, sa iisang buhay, nagtitipon ng kabutihang-loob na sasandig sa libong kapanganakan.

Verse 63

मूर्खो हि न ददात्यर्थानिह दारिद्र्यशंकया । प्राज्ञस्तु विसृजत्यर्थानमुत्र तस्य शंकया

Ang mangmang ay hindi nagbibigay ng yaman dito dahil sa takot sa kahirapan; ngunit ang marunong ay nagkakaloob ng yaman dahil sa takot sa kahirapan sa kabilang daigdig.

Verse 64

किं धनेन करिष्यंति देहिनो भंगुराश्रयाः । यदर्थं धनमिच्छंति तच्छरीरमशाश्वतम्

Ano ang magagawa ng mga may katawan—na nakasandig sa marupok na salalayan—sa yaman? Hinahangad nila ang kayamanan para sa katawang ito, ngunit ang katawang ito’y hindi naman walang-hanggan.

Verse 65

अक्षरद्वयमभ्यस्तं नास्तिनास्तीति यत्पुरा । तदिदं देहिदेहिति विपरीतमुपस्थितम्

Noon, ang dalawang pantig na paulit-ulit na sinanay ay: “Wala, wala.” Ngayon, ang kaparehong dalawa ay lumitaw na baligtad bilang: “Magbigay, magbigay!”

Verse 66

बोधयंति च यावंतो देहीति कृपणं जनाः । अवस्थेयमदानस्य मा भूदेवं भवानपि

Gaano man karami ang magpayo sa maramot na nagsasabing, “Magbigay!”, nananatili pa rin ang kahihiyan ng hindi pagbibigay. Huwag nawang maging ganyan din ang iyong kapalaran.

Verse 67

दातुरेवोपकाराय वदत्यर्थीति देहि मे । यस्माद्दाता प्रयात्यूर्ध्वमधस्तिष्ठेत्प्रतिग्रही

Sinasabi ng namamalimos, “Kailangan ko—ibigay mo sa akin,” para rin sa ikabubuti ng nagbibigay; sapagkat ang nagbibigay ay umaangat, samantalang ang tumatanggap lamang ay nananatiling nasa ibaba.

Verse 68

दरिद्रा व्याधिता मूर्खाः परप्रेष्यकराः सदा । अदत्तदानाज्जायंते दुःखस्यैव हि भाजनाः

Ang kahirapan, karamdaman, kamangmangan, at palagiang pagkaalipin sa iba ay nagmumula sa pagkakait ng kawanggawa; tunay, nagiging sisidlan lamang sila ng pagdurusa.

Verse 69

धनवंतमदातारं दरिद्रं वाऽतपस्विनम् । उभावंभसि मोक्तव्यौ कंठे बद्धा महाशिलाम्

Ang mayaman na hindi nagbibigay, at ang dukha na hindi nagsasagawa ng pagtitika—kapwa nararapat ihagis sa tubig na may malaking batong nakatali sa leeg.

Verse 70

शतेषु जायते शूरः सहस्रेषु च पंडितः । वक्ता शतसहस्रेषु दाता जायेत वा न वा

Sa daan, may isisilang na bayani; sa libo, may lilitaw na pantas. Sa daan-libong libo, may uusbong na mahusay magsalita—ngunit ang tunay na mapagkaloob ay maaaring isilang, o maaaring hindi man isilang.

Verse 71

गोभिर्विप्रैश्च वेदैश्च सतीभिः सत्यवादिभिः । अलुब्धैर्दानशीलैश्च सप्तभिर्धार्यते मही

Ang daigdig ay itinataguyod ng pito: mga baka, mga brāhmaṇa, ang mga Veda, mga babaeng malinis at tapat, mga nagsasalita ng katotohanan, mga di-sakim, at yaong nakatuon sa pagkakawanggawa.

Verse 72

शिबिरौशीनरोङ्गानि सुतं च प्रियमौरसम् । ब्राह्मणार्थमुपाकृत्य नाकपृष्ठमितो गतः

Si Śibi, anak ni Uśīnara, alang-alang sa isang brāhmaṇa ay inialay maging ang sariling mga sangkap ng katawan at ang minamahal niyang anak na tunay na isinilang; at mula rito’y nakaabot siya sa kaitaasan ng langit.

Verse 73

प्रतर्द्दनः काशिपति प्रदाय नयने स्वके । ब्राह्मणायातुलां कीर्तिमिह चामुत्र चाश्नुते

Si Pratarddana, panginoon ng Kāśī, sa pagbibigay ng sarili niyang mga mata sa isang brāhmaṇa ay nagkamit ng di-mapapantayang karangalan—sa mundong ito at sa susunod.

Verse 74

निमी राष्ट्रं च वैदेहो जामदग्न्यो वसुंधराम् । ब्राह्मणेभ्यो ददौ चापि गयश्चोर्वीं सपत्तनाम्

Ipinagkaloob ni Nimi ng Vaideha ang kanyang kaharian; ipinagkaloob ni Jāmadagnya (Paraśurāma) ang buong daigdig; at si Gaya man ay naghandog ng lupain—kalakip ang lahat ng kabuhayang nakasalalay dito—sa mga brāhmaṇa.

Verse 75

अवर्षति च पर्जन्ये सर्वभूतनिवासकृत् । वसिष्ठो जीवयामास प्रजापतिरिव प्रजाः

Nang pigilan ng mga ulap-ulan ang pagbuhos, si Vasiṣṭha—tagapangalaga ng tahanan ng lahat ng nilalang—ang nagtaguyod at nagpanumbalik ng buhay sa mga tao, gaya ni Prajāpati na nag-aaruga sa kanyang mga nilikha.

Verse 76

ब्रह्मदत्तश्च पांचाल्यो राजा बुद्धिमतां वरः । निधिं शंखं द्विजाग्र्येभ्यो दत्त्वा स्वर्गमवाप्तवान्

Si Brahmadatta, hari ng Pāñcāla—pinakamataas sa mga marurunong—ay nagkamit ng langit matapos ihandog sa mga dakilang dwija ang isang kayamanang tinatawag na Śaṅkha.

Verse 77

सहस्रजिच्च राजर्षिः प्राणानिष्टान्महायशाः । ब्राह्मणार्थे परित्यज्य गतो लोकाननुत्तमान्

Si Sahasrajit, ang maringal na rishi-hari, ay tinalikdan maging ang minamahal niyang buhay alang-alang sa mga Brāhmaṇa, kaya’t nagtungo siya sa mga daigdig na walang kapantay.

Verse 78

एते चान्ये च बहवः स्थाणोर्दानेन भक्तितः । रुद्रलोकं गता नित्यं शान्तात्मानो जितेन्द्रियाः

Ang mga ito—at marami pang iba—sa debotong pagbibigay na inialay kay Sthāṇu (Śiva), ay nakarating sa daigdig ni Rudra, laging payapa ang loob at napagwagi ang mga pandama.

Verse 79

एषां प्रतिष्ठिता कीर्तिर्यावत्स्थास्यति मेदिनी । इति संचिंत्य सारार्थी स्थाणुदानपरो भव

Ang kanilang dangal ay nananatiling nakatatag hangga’t nananatili ang daigdig. Kaya pagnilayan ito, O naghahanap ng pinakadakilang diwa—magpakasigasig sa kawanggawang iniaalay kay Sthāṇu (Śiva).

Verse 80

सोऽपि मोह परित्यज्य तथा कात्यायनोऽभवत्

Siya man ay tinalikdan ang pagkalito, at sa gayon ay naging tunay na tagasunod sa linya ni Kātyāyana.

Verse 81

नारद उवाच । एवं सुश्रवसा प्रोक्तां कथामाकर्ण्य पद्मभूः । हर्षाश्रुसंयुतोऽतीव प्रशशंस मुहुर्मुहुः

Wika ni Nārada: Nang marinig ni Padmabhū (Brahmā) ang salaysay na binigkas ni Suśravas, siya’y napuno ng luha ng kagalakan at paulit-ulit na nagpuri.

Verse 82

साधु ते व्याहृतं वत्स एवमेतन्न चान्यथा । सत्यं सारस्वतः प्राह सत्या चैवं तथा श्रुतिः

“Mabuti ang iyong sinabi, mahal na anak—ganyan nga, at hindi iba. Ipinahayag ni Sārasvata na ito’y katotohanan; at gayon din ang pinatutunayan ng Śruti, ang banal na pahayag.”

Verse 83

दानं यज्ञानां वरूथं दक्षिणा लोके दातारंसर्वभूतान्युपजीवंति दानेनारातीरंपानुदंत दानेन द्विषंतो मित्रा भवंति दाने सर्वं प्रतिष्ठितं तस्माद्दानं परमं वदंतीति

“Ang dāna (kawanggawa) ang siyang tanggulan ng mga yajña; ito ang banal na dakṣiṇā sa daigdig. Ang lahat ng nilalang ay umaasa sa nagbibigay sa pamamagitan ng pagbibigay. Sa kawanggawa, napapalayas ang mga kapahamakan; sa kawanggawa, maging ang kaaway ay nagiging kaibigan. Sa kawanggawa nakasalig ang lahat—kaya’t ipinahahayag nilang ang kawanggawa ang pinakadakila.”

Verse 84

संसारसागरे घोरे धर्माधर्मोर्मिसंकुले । दानं तत्र निषेवेत तच्च नौरिव निर्मितम्

Sa kakila-kilabot na karagatan ng saṃsāra, na ginugulo ng mga alon ng dharma at adharma, nararapat isagawa ang dāna (pagbibigay); sapagkat doon ito’y hinubog na tila bangka upang makatawid.

Verse 85

इति संचिंत्य च मया पुष्करे स्थापिता द्विजाः । गङ्गायमुनयोर्मध्ये मध्यदेशे द्विजाः सृते

Sa gayong pagninilay, itinatag ko ang mga brāhmaṇa sa Puṣkara; at ang mga brāhmaṇa rin ay pinanirahan sa Madhyadeśa, sa lupain sa pagitan ng Gaṅgā at Yamunā.

Verse 86

स्थापिताः श्रीहरिभ्यां तु श्रीगौर्या वेदवित्तमाः । रुद्रेण नागराश्चैव पार्वत्या शक्तिपूर्भवाः

Sa pamamagitan ng dalawang kagalang-galang na Hari at ng mapalad na Gaurī, itinatag ang mga pangunahing nakaaalam ng Veda; sa pamamagitan ni Rudra, pinanirahan ang mga Nāgara; at sa pamamagitan ni Pārvatī, ang mga nagmula sa Śaktipura ay itinakda.

Verse 87

श्रीमाले च तथा लक्ष्म्या ह्येवमादिसुरोत्तमैः । नानाग्रहाराः संदत्ता लोकोद्धरणकांक्षया

Gayundin sa Śrīmāla, at sa pamamagitan ni Lakṣmī—at ng iba pang dakilang mga diyos—maraming agrahāra (mga pamayanang pinagkalooban) ang ipinagkaloob, sa hangaring iahon ang daigdig.

Verse 88

न हि दानफले कांक्षा काचिन्नऽस्ति सुरोत्तमाः । साधुसंरक्षणार्थं हि दानं नः परिकीर्तितम्

O pinakamainam sa mga diyos, wala kaming anumang pagnanais sa bunga ng pagbibigay; sapagkat ang aming dāna ay ipinahayag na para sa pag-iingat sa mga matuwid (sādhu).

Verse 89

ब्राह्मणाश्च कृतस्थाना नानाधर्मोपदेशनैः । समुद्धरंति वर्णांस्त्रींस्ततः पूज्यतमा द्विजाः

Ang mga brāhmaṇa, na naitatag sa nararapat na kalagayan, ay nag-aangat sa tatlong varṇa sa pamamagitan ng sari-saring pagtuturo ng dharma; kaya ang mga dvija (dalawang ulit na isinilang) ang pinakakarapat-dapat parangalan.

Verse 90

दानं चतुर्विधं दानमुत्सर्गः कल्पितं तथा । संश्रुतं चेति विविधं तत्क्रमात्परिकीर्तितम्

Ang kawanggawa ay may apat na anyo: (1) dāna—tuwirang pag-aalay, (2) utsarga—paglalaan bilang pampublikong endowment, (3) kalpita—pagbibigay na itinakda at inihanda, at (4) saṃśruta—pagbibigay na ipinangako o ipinangako sa panata. Itinuturo ang mga ito ayon sa wastong pagkakasunod.

Verse 91

वापीकूपतडागानां वृक्षविद्यासुरौकसाम् । मठप्रपागृहक्षेत्रदानमुत्सर्ग इत्यसौ

Ang pag-aalay at pagtatatag ng mga balon, hakbang-balon, lawa at imbakan ng tubig, mga punò, mga pook ng pag-aaral, at mga tahanan ng mga diyos; gayundin ng mga monasteryo, bahay-tubig, mga silungan, at lupain—ito ang tinatawag na ‘utsarga’.

Verse 92

उपजीवन्निमान्यश्च पुण्यं कोऽपि चरेन्नरः । षष्ठमंशं स लभते यावद्यो विसृजेद्द्विजः

Kahit ang taong nabubuhay lamang na umaasa sa mga pagkakaloob na ito ay maaaring magkamit ng kaunting kabutihang-loob; tumatanggap siya ng ikaanim na bahagi, hangga’t ang nagkaloob—O brāhmaṇa—ay hindi pa binabawi o isinusuko ang pagkakaloob na iyon.

Verse 93

तदेषामेव सर्वेषां विप्रसंस्थापनं परम् । देवसंस्थापनं चैव धर्मस्तन्मूल एव यत्

Kaya nga, sa lahat ng anyo ng pagbibigay na ito, ang pinakadakila ay ang wastong pagtatatag at pag-aaruga sa mga brāhmaṇa; at gayundin ang pagtatatag ng mga diyos (pagsamba sa templo). Sapagkat ang dharma ay tunay na nakaugat sa gayong saligan.

Verse 94

देवतायतनं यावद्यावच्च ब्राह्मणगृहम् । तावद्दातुः पूर्वजानां पुण्यांशश्चोपतिष्ठति

Hangga’t nananatili ang dambana ng diyos—at hangga’t nananatili ang tahanan ng isang brāhmaṇa—hanggang doon ay dumarating sa mga ninuno ng nagkaloob ang isang bahagi ng kabutihang-loob.

Verse 95

एतत्स्वल्पं हि वाणिज्यं पुनर्बहुफलप्रदम् । जीर्णोद्धारे च द्विगुणमेतदेव प्रकीर्तितम्

Ang ‘kalakal’ na ito ay kaunti lamang ang pagsisikap, ngunit nagbubunga ng saganang gantimpalang banal; at sa pagpapanumbalik ng mga dambanang nasira, ang kaparehong kabutihang-loob na ito ay ipinahahayag na nadodoble.

Verse 96

तस्मादिदं त्वहमपिब्रवीमि सुरसत्तमाः । नास्ति दानसमं किंचित्सत्यं सारस्वतो जगौ

Kaya ito rin ang aking ipinahahayag, O pinakamainam sa mga diyos: walang anumang maihahambing sa pagkakaloob (dāna). Tunay nga, ganito ang sinabi ni Sārasvata.

Verse 97

नारद उवाच । इति सारस्वतप्रोक्तां तथा पद्मभुवेरिताम् । साधुसाध्वित्यमोदंत सुराश्चाहं सुविस्मिताः

Sinabi ni Nārada: “Nang marinig ang sinabi ni Sārasvata at gayundin ang pagpapatibay ni Padmabhū (Brahmā), kaming mga diyos at ako—lubhang namangha—ay nagalak at sumigaw: ‘Tunay na mabuti! Tunay na mabuti!’”

Verse 98

ततः सभाविसर्गांते सुरम्ये मेरुमूर्धनि । उपविश्य शिलापृष्ठे अहमेतदचिंतयम्

Pagkaraan, nang matapos ang kapulungan, sa marikit na tuktok ng Bundok Meru, umupo ako sa isang batong lapad at pinagbulayan ang bagay na ito.

Verse 99

सत्यमाह विरंचिस्तु स किमर्थं तु जीवति । येनैकमपि तद्धृत्तं नैव येन कृतार्थता

“Tunay ang sinabi ni Virañci (Brahmā); ngunit para saan ang buhay ng isang tao kung ni isang gawa ng dāna ay hindi niya ginagawa, at hindi niya ginagawang ganap ang kabuluhan ng kanyang buhay?”

Verse 100

तदहं दानपुण्यं हि करिष्यामि कथं स्फुटम् । कौपीनदण्डात्मधनो धनं स्वल्पं हि नास्ति मे

Kung gayon, paano ko nga ba malinaw na maisasakatuparan ang gantimpala ng kawanggawa? Ang yaman ko’y tanging bahag at tungkod—tunay na wala akong kahit kaunting salapi.

Verse 101

अनर्हते यद्ददाति न ददाति तथार्हते । अर्हानर्हपरिज्ञानाद्दानधर्मो हि दुष्करः

Kapag ang tao’y nagbibigay sa di-karapat-dapat at hindi nagbibigay sa karapat-dapat—sapagkat mahirap makilala ang karapat-dapat at di-karapat-dapat—tunay na nagiging mahirap tuparin ang dharma ng pagbibigay.

Verse 102

देशेकाले च पात्रे च शुद्धेन मनसा तथा । न्यायार्जितं च यो दद्याद्यौवने स तदश्नुते

Ang sinumang may dalisay na puso, at nagbibigay ng yaman na natamo sa matuwid na paraan—na isinasaalang-alang ang lugar, panahon, at karapat-dapat na tatanggap—siya’y tumatamasa ng bunga nito kahit sa kabataan.

Verse 103

तमोवृतस्तु यो दद्यात्क्रोधात्तथैव च । भुंक्ते दान फलं तद्धि गर्भस्थो नात्र संशयः

Ngunit ang nagbibigay habang natatakpan ng dilim ng kamangmangan, o nagbibigay dahil sa galit—siya’y tumatanggap ng bunga ng gayong pagbibigay habang nasa sinapupunan pa; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 104

बालत्वेऽपि च सोऽश्राति यद्दत्तं दम्भकारणात् । दत्तमन्यायतो वित्तं वै चार्थकारणम्

Kahit sa kabataan, napapahamak ang tao kung nagbibigay dahil sa pagpapaimbabaw; at ang yamang natamo sa di-matuwid, kapag ibinigay upang magtamo ng pakinabang sa mundo, ay humahantong din sa pagbagsak.

Verse 105

वृद्धत्वे हि समश्राति नरो वै नात्र भविष्यति । तस्माद्देशे च काले च सुपात्रे विधिना नरः । शुभार्जितं प्रयुञ्जीत श्रद्धया शाठ्यवर्जितः

Sa katandaan, tiyak na humihina ang tao—walang pag-aalinlangan. Kaya sa angkop na lugar at angkop na panahon, sa karapat-dapat na tatanggap, nararapat na maghandog ayon sa dharma ng bagay na matuwid na kinita, nang may pananampalataya at walang panlilinlang.

Verse 106

तदेतन्निर्धनत्वाच्च कथं नाम भविष्यति । सत्यमाहुः पुरा वाक्यं पुराणमुनयोऽमलाः

Ngunit kung dukha, paano ito mangyayari?—ganyan ang pag-aalinlangan ng mga tao. Gayunman, ang mga dalisay na pantas noong unang panahon ay nagsabi ng isang pahayag sa mga Purana, at ito’y tunay.

Verse 107

नाधनस्यास्त्ययं लोको न परश्च कथंचन । अभिशस्तं प्रपश्यंति दरिद्रं पार्श्वतः स्थितम्

Para sa taong walang yaman, wari’y wala na ang mundong ito, at lalo nang wala ang kabilang-buhay. Tinitingnan ng mga tao ang dukhang nasa tabi nila na para bang isinumpa at hinatulan.

Verse 108

दारिद्र्यं पातकं लोके कस्तच्छंसितुमर्हति । पतितः शोच्यते सर्वैर्निर्धनश्चापि शोच्यते

Sa daigdig, ang kahirapan ay itinuturing na parang kasalanan—sino ang makapupuri niyon? Ang nalugmok ay kinahahabagan ng lahat, at ang salat sa yaman ay kinahahabagan din.

Verse 109

यः कृशाश्वः कृशधनः कृशभृत्यः कृशातिथिः । स वै प्रोक्तः कृशोनाम न शरीरकृशः कृशऋ

Ang may payat na kabayo, payat na yaman, payat na mga alipin, at payat na pagtanggap sa panauhin—siya ang tinatawag na ‘tunay na salat’, hindi yaong payat lamang ang katawan.

Verse 110

अर्थवान्दुष्कुलीनोऽपि लोके पूज्यतमो नरः । शशिनस्तुल्यवंशोऽपि निर्धनः परिभूयते

Ang taong may yaman, kahit mula sa mababang angkan, ay nagiging pinakaginagalang sa daigdig; ngunit ang may marangal na lahi na tila buwan, kapag dukha, ay hinahamak at pinapahiya.

Verse 111

ज्ञानवृद्धास्तपोवृद्धा ये च वृद्धा बहुश्रुताः । ते सर्वे धनवृद्धस्य द्वारि तिष्ठन्ति किंकराः

Yaong mga umunlad sa kaalaman, umunlad sa pag-aayuno at pagtitika, at ang matatandang bihasa sa maraming kasulatan—lahat sila’y nakatayo sa pintuan ng mayaman na parang mga alipin.

Verse 112

यद्यप्ययं त्रिभुवने अर्थोऽस्माकं पराग्नहि । तथाप्यन्यप्रार्थितो हि तस्यैव फलदो भवेत्

Kahit ang yamang ito sa tatlong daigdig ay hindi tunay na atin, gayunman kapag ito’y hinihingi ng iba, ang pagbibigay ay nagbubunga ng kabanalan para sa mismong nagbibigay.

Verse 113

अथवैतत्पुरा सर्वं चिंतयिष्यामि सुस्फुटम् । विलोकयामि पूर्वं तु किंचिद्योग्यं हि स्थानकम्

Kung hindi man, una kong pag-iisipan nang malinaw ang lahat ng ito; at bago ang anuman, hahanapin ko muna ang isang angkop na pook.

Verse 114

स चिंतयित्वेति बहुप्रकारं देशांश्च ग्रामान्नगराणि चाश्रमान् । बहूनहं पर्यटन्नाप्तवान्हि स्थानं हितं स्थापये यत्र विप्रान्

Pagkaraang magnilay sa maraming paraan at masiyasat ang mga lupain, nayon, lungsod, at mga ashram, naglakbay ako nang malayo; ngunit hindi ko natagpuan ang tunay na kapaki-pakinabang na pook na mapagtatataguan ko ng mga brāhmaṇa.