Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनः स नारदोऽगस्त्य देव्याः प्राक्समुपागतः । तद्वृत्तांतमशेषं च हरायावेदितुं ययौ

Wika ni Skanda: O Agastya, muling si Nārada—matapos munang lumapit sa Diyosa—ay nagtungo kay Hara (Śiva) upang ipabatid nang buo ang lahat ng naganap.

Verse 2

दृष्ट्वा स नारदः शंभुं नंदिना सह संकथाम् । कांचित्तर्जनिविन्यास पूर्वं कुर्वंतमानमत्

Nang makita ni Nārada si Śambhu na nakikipag-usap kay Nandin—at una’y gumawa ng isang tanda sa pamamagitan ng hintuturo—siya’y yumukod at nagbigay-galang.

Verse 3

उपाविशच्च शैलादि विसृष्टासनमुत्तमम् । वैलक्ष्यं नाटयन्किंचित्क्षणं जोषं समास्थितः

Umupo siya sa marangal na upuang inialay ng Isinilang-sa-Bundok (Śiva); at bahagyang nagpapakita ng pagkapahiya, nanatili siyang tahimik sandali.

Verse 4

आकारेणैव सर्वज्ञस्तद्वृत्तांतं विवेद ह । अवादीच्च मुनिं शंभुः कुतो मौनावलंबनम्

Sa mismong anyo at kilos niya, naunawaan ng Panginoong Nakaaalam ng Lahat ang buong pangyayari. At nagsalita si Śambhu sa pantas: “Bakit ka kumakapit sa katahimikan?”

Verse 5

शरारिणां स्थितिरियमुत्पत्तिप्रलयात्मिका । दिव्यान्यपि शरीराणि कालाद्यांत्येवमेव हि

Ganyan ang kalagayan ng mga may katawan: likas itong pagsilang at pagpanaw. Maging ang mga katawang dibino ay lumilipas din sa pagdaan ng panahon—tunay ngang gayon.

Verse 6

दृश्यं विनश्वरं सर्वं विशेषाद्यदनीश्वरम् । ततोऽत्र चित्रं किं ब्रह्मन्कंकालः कालयेन्न वै

Lahat ng nakikita ay may pagkaparam—lalo na yaong walang kapangyarihan sa sarili. Kaya ano pa ang kataka-taka, O Brahman, kung ang isang kalansay ay winawasak ng panahon?

Verse 7

अभाविनो हि भावस्य भावः क्वापि न संभवेत् । भाविनोपि हि नाभावस्ततो मुह्यंति नो बुधाः

Ang hindi itinakdang maganap ay hindi kailanman lilitaw saanman; at ang itinakdang maganap ay hindi nagiging kawalan. Kaya ang marurunong ay hindi nalilinlang.

Verse 8

शंभूदीरितमाकर्ण्य स इत्थं मुनिपुंगवः । प्रोक्तवान्सत्यमेवैतद्यद्देवेन प्रभाषितम्

Nang marinig ang sinabi ni Śambhu, ang pinakadakilang pantas ay sumagot: “Tunay nga ito ang katotohanan—gaya ng ipinahayag ng Diyos.”

Verse 9

अवश्यमेव यद्भाव्यं तद्भूतं नात्र संशयः । परं मां बाधतेत्यंतं चिंतैका चित्तमाथिनी

Ang itinakda ng tadhana ay tiyak na mangyayari—walang pag-aalinlangan. Ngunit iisang pag-iisip lamang ang labis na nagpapahirap sa akin, ginugulo at inuuga ang aking diwa.

Verse 10

नापचीयेत ते किंचिन्नोपचीयेत तत्त्वतः । अव्ययत्वाच्च पूर्णत्वाद्धानिवृद्धी कृतस्त्वयि

Sa katotohanan, walang anumang sa Iyo ang nababawasan, ni may tunay na nadaragdagan; sapagkat Ikaw ay di-nasisira at laging ganap. Ang ‘pagkawala’ at ‘pagkamit’ ay mga guniguning ibinabato lamang ng tao sa Iyo.

Verse 11

अहो वराकः संसारः क्व भविष्यत्यनीश्वरः । आरभ्याद्यदिनं न त्वामर्चयिष्यंति केपि यत्

Ay, kay abang-aba ng pag-iral sa sanlibutan! Saan ito mananatili kung wala ang Panginoon? Sapagkat mula sa araw na ito, kung ang mga tao’y hindi man lamang sasamba sa Iyo, anong kanlungan pa ang matitira?

Verse 12

यतः प्रजापतिर्दक्षो न त्वामाहूतवान्क्रतौ । तेनाद्यरीढि तं दृष्ट्वा देवर्षिमनुजा अपि

Sapagkat si Prajāpati Dakṣa ay hindi Ka inanyayahan sa handog na yajña, kaya hanggang ngayon—sa pagtanaw sa pangyayaring iyon—maging ang mga banal na rishi at ang mga tao’y umiiwas at umaatras sa kanya, batid ang kamalian ng gawaing iyon.

Verse 13

तव रीढां करिष्यंति किमैश्वर्येण रीढिनाम् । प्राप्तावहेडना लोके जितकालभया अपि । अथैश्वर्येण संपन्नाः प्रतिष्ठाभाजनं किमु

Yaong mga kumakalinga sa Iyo—ano pa ang kailangan nilang kapangyarihan sa mundo? Kahit sila’y kutyain ng lipunan, napagtagumpayan na nila ang takot sa Panahon (kamatayan). At kung sila man ay pagpalain ng kasaganaan, anong ‘katayuan’ pa ang hahanapin nila?

Verse 14

महीयसायुषा तेषां वसुभिर्भूरिभिश्च किम् । येऽभिमानधनानेह लब्धरीढाः पदेपदे

Ano ang silbi ng mahabang buhay o saganang kayamanan sa kanila? Yaong ang tanging ‘yaman’ ay pagmamataas—kahit may sandigan sa bawat hakbang—nanatiling hungkag sa diwa.

Verse 15

अचेतनाश्च सावज्ञा जीवंतोपि न कीर्तये । अभिमानधना धन्या वरं योषित्सुसासती

Ang mga walang malay at mapanlait, kahit buhay, ay di karapat-dapat purihin. Higit na mabuti ang isang babaeng marangal at matuwid kaysa sa mga ‘mapalad’ na ang tanging yaman ay kayabangan.

Verse 16

या त्वद्विनिंदाश्रवणात्तृणीचक्रे स्वजीवितम् । इत्याकर्ण्य महाकालः सम्यग्ज्ञात्वा सतीव्ययम्

Siya na, nang marinig na nilalait Ka, ay itinuring ang sariling buhay na parang dayami. Nang marinig ito, si Mahākāla, sa wastong pag-unawa sa pagpanaw ni Satī, ay naudyok na kumilos.

Verse 17

सत्यं मुने सती देवी तृणीचक्रे स्वजीवितम् । जोषं स्थिते मुनौ तत्र तन्महाकालसाध्वसात्

Tunay nga, O pantas: itinuring ni Diyosa Satī ang sariling buhay na parang dayami. At nang ang pantas ay tumindig na tahimik doon, iyon ay dahil sa pagkamangha at pagkatakot sa Mahākāla.

Verse 18

रुद्रश्चातीवरुद्रोभूद्बहुकोपाग्निदीपितः । ततस्तत्कोपजाद्वह्निराविरासीन्महाद्युतिः

Naging lubhang mabagsik si Rudra, sinindihan ng apoy ng matinding poot. Mula sa apoy na isinilang ng galit na iyon, lumitaw ang dakilang ningning na naglalagablab.

Verse 19

प्रत्यक्षः प्रतिमाकारः कालमृत्युप्रकंपनः । उवाच च प्रणम्येशं भुशुंडीं महतीं दधत्

Nagpakita Siya nang hayagan sa anyong may katawan—yaong nagpayanig maging ang Panahon at Kamatayan—at matapos yumukod sa Panginoon, tangan ang makapangyarihang pamalo, Siya’y nagsalita.

Verse 20

आज्ञां देहि पितः किं ते करवै दास्यमुत्तमम् । ब्रह्मांडमेककवलं करवाणि त्वदाज्ञया

Iutos Mo ako, O Ama—anong pinakadakilang paglilingkod ang maihahandog ko sa Iyo? Sa Iyong utos, handa akong gawing isang subo ang buong sansinukob.

Verse 21

पिबामि चार्णवान्सप्ताप्येकेन चुलुकेन वै । रसातलं वा पातालं पातालं वा रसातलम्

Sa iisang salok ng kamay, maiinom ko ang pitong karagatan; at maibabaligtad ko ang Rasātala tungo sa Pātāla—o ang Pātāla tungo sa Rasātala.

Verse 22

त्वदाज्ञया नयामीश विनिमय्य स्वहेलया । सलोकपालमिंद्रं वा धृत्वा केशैरिहानये

Sa Iyong utos, O Panginoon, kaya kong—na parang laro lamang—kaladkarin maging si Indra kasama ang mga Lokapāla, sunggaban siya sa buhok at dalhin dito.

Verse 23

अपि वैकुंठनाथश्चेत्तत्साहाय्यं करिष्यति । तदा तं कुंठितास्त्रं च करिष्यामि त्वदाज्ञया

Kahit dumating pa ang Panginoon ng Vaikuṇṭha upang tumulong sa kanya, sa Iyong utos ay papupurolin ko pa rin ang lakas ng sandata at gagawin itong walang bisa.

Verse 24

दनुजा दितिजाः के वै वरा कारणदुर्बलाः । तेषु चोत्कटतां कोपि धत्ते तं प्रणिहन्म्यहम्

Sino ba ang mga pangkat ng Dānava at Daitya? Sa biyaya lamang sila nagiging malakas, ngunit sa likas ay mahihina. Kung may sinuman sa kanila ang magpakita ng mabangis na pagmamataas, siya’y aking wawasakin.

Verse 25

कालं बध्नामि वा संख्ये मृत्योर्वा मृत्युमर्थये । स्थावरेषु चरेष्वत्र मयि कुद्धे रणांगणे

Sa labanan, kaya kong gapusin maging ang Panahon; o hingin ang kamatayan para sa Kamatayan mismo. Kapag ako’y nagngangalit sa larangan ng digmaan, kumakalat ang sindak sa lahat ng nilalang—gumagalaw man o hindi.

Verse 26

त्वद्बलेन महेशान न कोपि स्थैर्यमेष्यति । ममपादतलाघातादेतद्वै क्षोणिमंडलम्

Sa kapangyarihan Mo, O Maheśāna, walang sinumang mananatiling matatag. Sa hampas ng talampakan ng aking paa, ang buong daigdig na ito’y tiyak na yayanig.

Verse 27

कदलीदलवद्वाताद्वेपते सरसातलम् । चूर्णीकरोमि दोर्दंडघाताच्चैतान्कुलाचलान्

Gaya ng dahon ng saging na nanginginig sa hangin, ang lupa—hanggang Rasātala—ay yayanig. Sa mga hampas ng aking bisig na tila pamalo, dudurugin ko sa alikabok ang mga bundok na hanggahan na ito.

Verse 28

किं बहूक्तेन देह्याज्ञां ममासाध्यं न किंचन । त्वत्पादबलमासाद्य कृतं विद्ध्यद्यचिंतितम्

Bakit pa magsalita nang marami? Ipagkaloob ang utos—walang bagay na di ko magagawa. Sa pagkanlong ko sa lakas ng Iyong mga paa, alamin na ngayong araw maging ang di-maiisip ay natupad na.

Verse 29

इति प्रतिज्ञां तस्येशः श्रुत्वा कृतममन्यत । कृतकृत्यमिवात्यंतं तं मुदा प्रत्युवाच च

Nang marinig ang kanyang panata, itinuring ng Panginoon na tapos na ang usapin. At, tila lubos na natupad ang Kanyang layunin, Siya ay sumagot sa kanya nang may kagalakan.

Verse 30

महावीरोसि रे भद्र मम सर्वगणेष्विह । वीरभद्राख्यया त्वं हि प्रथितिं परमां व्रज

Ikaw ay tunay na isang dakilang bayani, O mapalad na nilalang, sa lahat ng aking mga gana rito. Kaya, sa ilalim ng pangalang 'Vīrabhadra', humayo ka at kamtin ang pinakamataas na katanyagan.

Verse 31

कुरु मे सत्वरं कार्यं दक्षयज्ञं क्षयं नय । ये त्वां तत्रावमन्यंते तत्साहाय्यविधायिनः

Mabilis mong isakatuparan ang aking gawain: dalhin sa pagkawasak ang sakripisyo ni Dakṣa. At ang mga naroon na humahamak sa iyo—silang mga tumutulong sa gawaing iyon—ay dapat ding harapin nang naaayon.

Verse 32

ते त्वयाप्यवमंतव्या व्रज पुत्र शुभोदय । इत्याज्ञां मूर्ध्नि चाधाय स ततः पारमेश्वरीम्

Sila rin ay dapat mong pabagsakin—humayo ka, aking anak, na ang pagbangon ay mapalad. Matapos tanggapin ang utos sa kanyang ulo, siya ay lumisan alinsunod sa kalooban ng Panginoon.

Verse 33

हरं प्रदक्षिणीकृत्य जग्मिवानतिरंहसा । ततस्तदनुगाञ्शंभुः स्वनिःश्वाससमुद्गतान्

Matapos umikot kay Hara (Śiva) bilang paggalang, siya ay lumisan nang napakabilis. Pagkatapos ay lumikha si Śambhu ng mga tagapaglingkod—mga tagasunod na nagmula sa Kanyang sariling hininga.

Verse 34

शतकोटिमितानुग्रान्गणानन्न्यानवासृजत् । ते गणा वीरभद्रं तं यांतं केचित्पुरोगताः

Pinalaya niya ang iba pang mababangis na gaṇa, na wari’y umaabot sa sandaang koṭi ang bilang. Sa mga gaṇang iyon, ang ilan ay nagpauna sa unahan ni Vīrabhadra habang siya’y sumusulong.

Verse 35

केचित्तदनुगा जाताः केचित्तत्पार्श्वगा ययुः । अंबरं तैः समाक्रांतं तेजोवीजित भास्करैः

Ang ilan ay naging mga tagasunod niya, at ang ilan ay lumakad sa kanyang tabi. Napuno ang kalangitan ng mga iyon—mga nilalang na ang ningning ay humihigit sa araw.

Verse 36

शृंगाग्राणि गिरीणां च कैश्चिदुत्पाटितानि वै । आचूडमूलाः कैश्चिच्च विधता वै शिलोच्चयाः

May ilan na pumunit at bumunot maging ang mga tuktok at taluktok ng mga bundok. May iba namang nagbuhat ng naglalakihang tipak ng bato—mula sa ugat hanggang sa pinakataas.

Verse 37

उत्पाट्य महतो वृक्षान्केचित्प्राप्ता मखांगणम् । कैश्चिदुत्पाटिता यूपाः केचित्कुंडान्यपूपुरन्

May ilan na bumunot ng malalaking puno at nakarating sa bakuran ng paghahandog. May ilan na bumunot sa mga haliging yūpa, at may ilan namang nagtabon sa mga hukay ng banal na apoy.

Verse 38

मंडपं ध्वंसयामासुः केचित्क्रोधोद्धुरागणाः । अचीखनन्वै वेदीश्च केचिद्वै शूलपाणयः । अभक्षयन्हवींष्यन्ये पृषदाज्यं पपुः परे

Ang ilang gaṇa, nalulunod sa poot, ay gumuho at winasak ang maṇḍapa. Ang ilang may hawak na sibat ay hinukay ang mga dambana. Ang iba’y nilamon ang mga handog, at ang iba pa’y uminom ng pṛṣadājya na alay.

Verse 39

दध्वंसुरन्नराशींश्च केचित्पर्वतसन्निभान् । केचिद्वै पायसाहाराः केचिद्वै क्षीरपायिनः

May ilan ang nagwasak ng mga bunton ng lutong pagkain na tila mga bundok. May ilan ang kumain ng pāyasa (matamis na lugaw sa gatas), at may ilan ang uminom ng gatas.

Verse 40

केचित्पक्वान्नपुष्टांगा यज्ञपात्राण्यचूर्णयन् । अमोटयन्स्रुचादंडान्केचिद्दोर्दंडशालिनः

May ilan, pinalakas ang katawan ng masaganang lutong pagkain, ang dumurog sa mga sisidlan ng yajña. Ang iba, makapangyarihan ang mga bisig, sa galit ay binali ang mga sandok na panghandog at ang mga hawakan nito.

Verse 41

व्यभजञ्छकटान्केचित्पशून्केचिदजीगिलन् । अग्निं निर्वापयामासुः केचिदत्यग्नितेजसः

May ilan ang dumurog sa mga kariton; may ilan ang lumamon sa mga hayop na panghandog. At may ilan—nagniningas ang tejas na higit pa sa apoy—ang nagpatay sa sagradong apoy ni Agni.

Verse 42

स्वयं परिदधुश्चान्ये दुकूलानि मुदा युताः । जगृहुः केचन पुरा रत्नानां पर्वतं कृतम्

Ang iba, sa galak, ay nagsuot sa sarili ng mariringal at pinong kasuotan. At may ilan na sinamsam ang naipon na noon pa—isang tunay na bundok ng mga hiyas.

Verse 43

एकेन च भगो देवः पश्यंश्चक्रे विलोचनः । पूष्णो दंतावलीमन्यः पातयामास कोपितः

May isang gumawa sa diyos na si Bhaga na mawalan ng paningin kahit siya’y nakatingin. May isa pa, sa poot, ang nagpabagsak sa hanay ng mga ngipin ni Pūṣan.

Verse 44

यज्ञः पलायितो दृष्टः केनचिन्मृगरूपधृक् । शिरोविरहितश्चक्रे तेन चक्रेण दूरतः

Ang Yajña, ang banal na Handog na nagkatawang-tao, ay nakitang tumatakas na anyong usa; may isang tumaga at pinugutan siya, at dahil sa pagputol na iyon ay naitaboy siya sa malayo.

Verse 45

एकः सरस्वतीं यांतीं दृष्ट्वा निर्नासिकां व्यधात् । अदितेरोष्ठपुटकौ छिन्नावन्येन कोपिना

May isang nakakita kay Sarasvatī na papalapit at ginawa siyang walang ilong; ang isa pa, sa galit, ay pumutol sa dalawang labi ni Aditi.

Verse 46

अर्यम्णो बाहुयुगलं तथोत्पाटितवान्परः । अग्नेरुत्पाटयामास कश्चिज्जिह्वां प्रसह्य च

May isa pang pumunit at nag-alis sa dalawang bisig ni Aryaman; at may isang sapilitang bumunot din sa dila ni Agni.

Verse 47

चिच्छेद वायोर्वृषणं पार्षदोन्यः प्रतापवान् । पाशयित्वा यमं कश्चित्को धर्म इति पृष्टवान्

Isa pang makapangyarihang kasama ang pumutol sa bayag ni Vāyu; at may isang gumapos nang mahigpit kay Yama at nagtanong, “Ano nga ba ang dharma?”

Verse 48

यत्र धर्मे महेशो न प्रथमं परिपूज्यते । नैरृतं संगृहीत्वान्यः केशेष्वातो्ल्यचासकृत्

“Kung saan, sa ngalan ng dharma, hindi muna sinasamba si Maheśa, doon walang tunay na dharma!” Kaya may isa pang dumakma kay Nairṛta, hinila siya sa buhok at paulit-ulit na hinampas.

Verse 49

अनीश्वरं हविर्भुक्तं त्वयेत्या ताडयत्पदा । कुबेरमपरो धृत्वा पादयोरधुनोद्बलात्

“Kinain mo ang havi, ang handog, nang hindi iginagalang ang Panginoong Īśa!”—kaya siya’y sinipa ng isa; ang isa nama’y hinawakan si Kubera sa mga paa at marahas na inuga sa lakas.

Verse 50

वामयामास बहुशो भक्षिता ह्यध्वराहुतीः । एकादशाऽपि ये रुद्रा लोकपालैकपंक्तयः

Paulit-ulit siyang nagdulot ng kaguluhan, sapagkat ang mga āhuti, ang mga handog sa yajña, ay tunay na nakain. Maging ang Labing-isang Rudra—nakahanay kasama ng mga Lokapāla, mga tagapagbantay ng daigdig—ay nalito at naguluhan.

Verse 51

रुद्राख्या धारणवशात्प्रमथैस्तेऽवहेलिताः । वरुणोदरमापीड्य प्रमथोन्यो बलेनहि

Yaong mga tinatawag na “Rudra” dahil lamang sa pag-aangkin ay nilibak at dinaig ng mga Pramatha. Ang isa pang Pramatha, sa dalisay na lakas, ay dumiin sa tiyan ni Varuṇa.

Verse 52

बहिरुद्गिरयामास यद्दत्तं चेशवर्ज्जितम् । मायूरीं तनुमासाद्य सहस्राक्षो महामतिः

Isinuka niya palabas ang anumang naihandog sa yajña, sapagkat iyon ay inialay nang hindi kasama ang Panginoong Īśa. Pagkaraan, ang may sanlibong mata—si Indra na dakila ang diwa—ay nag-anyong inahing pabo-real.

Verse 53

उड्डीय गिरिमाश्रित्यच्छन्नः कौतुकमैक्षत । ब्राह्मणान्प्रमथा नत्वा यातयातेतिचाब्रुवन्

Lumipad siya at sumilong sa isang bundok; nagkubli siya at minasdan ang pangyayari. Yumukod ang mga Pramatha sa mga Brāhmaṇa at nagsabi, “Magpatuloy, magpatuloy!”

Verse 54

प्रमथाः कालयामासुरन्यानपि च याचकान् । इत्थं प्रमथिते यागे प्रमथैः प्रथमागतैः । वीरभद्रः स्वतः प्राप्तः प्रमथानीकिनी वृतः

Pinuksa ng mga Pramatha maging ang iba pang mga dumudulog at namamanhik. Nang ang handog na yajña ay gumuho sa gayong paraan dahil sa mga Pramathang unang dumating, si Vīrabhadra ay kusang dumating doon, napaliligiran ng hukbo ng mga Pramatha.

Verse 55

यज्ञवाटं श्मशानाभं दृष्ट्वा तैः प्रमथैः पुरा । अतिशोच्यां दशां नीतं वीरभद्रस्ततो जगौ

Nang makita ni Vīrabhadra ang bakuran ng yajña na ginawang wari’y libingan at pook ng pagsusunog ng bangkay ng mga Pramatha, siya’y nagsalita, nagdadalamhati na ito’y dinala sa gayong kaawa-awang kalagayan.

Verse 56

गणाः पश्यत दुर्वृत्तैः प्रारब्धानां च कर्मणाम् । अनीश्वरैरवस्थेयं कुतो द्वेषो महेश्वरे

“O mga Gaṇa, masdan ninyo: dahil sa masasama, ang mga gawang minsang sinimulan ay nagbubunga ng ganitong kawalang-magawa. Kung ito ang hantungan ng mga walang tunay na Panginoon, paano maituturo ang poot kay Maheśvara?”

Verse 57

ये द्विषंति महादेवं सर्वकर्मैकसाक्षिणम् । धर्मकार्ये प्रवृत्तास्तु ते प्राप्स्यंतीदृशं दशाम्

“Yaong mga napopoot kay Mahādeva—ang iisang Saksi ng lahat ng gawa—kahit magmukhang abala sa mga gawang-dharma, ay darating din sa ganitong kalagayan.”

Verse 58

क्व स दक्षो दुराचारः क्व च यज्ञभुजः सुराः । धृत्वा सर्वानानयत यात द्रुततरं गणाः

“Nasaan ang masamang si Dakṣa, at nasaan ang mga diyos na tumatanggap ng bahagi ng yajña? Dakpin silang lahat at dalhin dito—humayo nang lalong mabilis, O mga Gaṇa!”

Verse 59

इत्याज्ञा वीरभद्रस्य प्राप्य ते प्रमथा द्रुतम् । यावद्यांत्यग्रतस्तावदृष्टः कुद्धो गदाधरः

Nang matanggap ang utos ni Vīrabhadra, ang mga Pramatha ay nagmadaling sumulong. Ngunit sa kanilang pag-abante, nakita nila sa unahan si Gadādhara, nag-aalab sa matinding poot.

Verse 60

तेन ते प्रमथाः सर्वे महाबलपराक्रमाः । शुष्कपर्णतृणावस्थां प्रापिता वात्ययेव हि

Dahil sa kanya, ang lahat ng Pramatha—makapangyarihan at magigiting—ay napaurong at naging gaya ng tuyong dahon at tuyong damo, na wari’y tinangay ng marahas na ipo-ipo.

Verse 61

अथ नष्टेषु सर्वेषु प्रमथेषु हरेर्भयात् । चुकोप वीरभद्रः स प्रलयानलसंनिभः

Pagkaraan, nang mapuksa na ang lahat ng Pramatha dahil sa takot kay Hari, si Vīrabhadra ay nag-alab sa galit, na tulad ng apoy ng pralaya sa wakas ng panahon.

Verse 62

ददर्श शार्ङ्गिणं चाग्रे स्वगणैश्च परिष्टुतम् । चतुर्भुजैरसंख्यातैर्जितदैत्यमहाबलैः

Nakita niya sa unahan si Śārṅgin (si Viṣṇu, tagapagdala ng busog na Śārṅga), na pinupuri ng sarili niyang mga hukbo—di-mabilang na mga nilalang na may apat na bisig, lubhang makapangyarihan, na nagwagi laban sa mga Daitya.

Verse 63

चक्रिभिर्गदिभिर्जुष्टं खड्गिभिश्चापि शार्ङ्गिभिः । वीरभद्रस्ततः प्राह दृष्ट्वा तं दैत्यसूदनम्

Napapaligiran ng mga tagapagdala ng chakra, tagapagdala ng gada, tagapagdala ng espada, at mga tagapagdala rin ng busog, nagsalita si Vīrabhadra nang makita niya ang yaong mamumuksa sa mga Daitya (si Viṣṇu).

Verse 64

त्वं तु यज्ञपुमानत्र महायज्ञप्रवर्तकः । रक्षिता निजवीर्येण दक्षस्य त्र्यक्षवैरिणः

Tunay na ikaw dito ang mismong Persona ng paghahandog (yajña), ang tagapagpasimula ng dakilang ritwal; sa sarili mong lakas, ikaw ang tagapagtanggol kay Dakṣa, kaaway ng Panginoong Tatlong-Mata (Śiva).

Verse 65

किं वा दक्षं समानीय देहि युध्यस्व वा मया । न दास्यसि च चेद्दक्षं ततस्तं रक्ष यत्नतः

Alinman ay dalhin si Dakṣa at ibigay sa akin, o makipaglaban ka sa akin. At kung hindi mo ibibigay si Dakṣa, kung gayon bantayan at ingatan mo siya nang buong pagsisikap.

Verse 66

प्रायशः शंभुभक्तेषु यतस्त्वं प्रोच्यसेऽग्रणीः । एकोनेऽब्जसहस्रेप्राग्ददौ नेत्रांबुजं भवान्

Sapagkat ikaw ay tinatawag na nangunguna sa mga deboto ni Śambhu (Śiva). Noong una, nang may kulang na isang lotus sa sanlibo, inihandog mo ang sarili mong matang-lotus.

Verse 67

तुष्टेन शंभुना दत्तं तुभ्यं चक्रं सुदर्शनम् । यत्साहाय्यमवाप्याजौ त्वं जयेर्दनुजाधिपान्

Si Śambhu (Śiva), na nalugod, ay nagkaloob sa iyo ng Sudarśana na diskos; sa tulong nito sa digmaan, napagwawagi mo ang mga panginoon ng mga Danuja.

Verse 68

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वीरभद्रस्य चोर्जितम् । जिज्ञासुस्तद्बलं विष्णुर्वीरभद्रमुवाच ह

Nang marinig ang makapangyarihang mga salita ni Vīrabhadra, si Viṣṇu—na nagnanais sukatin ang kanyang lakas—ay nagsalita kay Vīrabhadra.

Verse 69

त्वं शंभोः सुत देशीयो गणानां प्रवरोस्यहो । राजादेशमनुप्राप्य ततोप्यतिबलो महान्

“Ikaw ay anak ni Śambhu, nagmula sa sariling kaharian ng Panginoon; tunay na ikaw ang pinakadakila sa mga Gaṇa. Nang matanggap mo ang utos ng hari, lalo ka pang naging lubhang malakas at maringal.”

Verse 70

योसि सोस्यहमप्यत्र दक्षरक्षणदक्षधीः । पश्यामि तव सामर्थ्यं कथं दक्षं हरिष्यसि

“Sino ka man, narito rin ako—matalas ang isip at bihasa sa pagbabantay kay Dakṣa. Ngayon ay masisilayan ko ang iyong kapangyarihan: paano mo dadalhin si Dakṣa palayo?”

Verse 71

इत्युक्तो वीरभद्रः स तेन वै शार्ङ्गधन्वना । प्रमथान्दृष्टिभंग्यैव प्रेरयामास संगरे

Nang sa gayon ay masambit ni Śārṅgadhanvan (Viṣṇu), si Vīrabhadra, sa gitna ng labanan, sa isang paglingon lamang ng tingin ay inudyukan ang mga Pramatha na sumugod.

Verse 72

अथ तैः प्रमथैर्विष्णोरनुगा गदिता रणे । आददानास्तृणं वक्त्रे णापिताः पाशवीं दशाम्

Pagkaraan, sa labang iyon, ang mga tagasunod ni Viṣṇu ay pinabagsak ng mga Pramatha; pinasiksik ang damo sa kanilang mga bibig at ibinaba sila sa kalagayang tila hayop—parang inahit at hinamak.

Verse 73

ततस्तार्क्ष्यरथः क्रुद्धस्त्वेकैकं रणमूर्धनि । सहस्रेणसहस्रेण बाणानां हृद्यताडयत्

Pagkaraan, nag-alab sa galit ang mandirigmang nakasakay sa karwaheng Tārkṣya (si Garuḍa ang sakay); sa unahan ng digmaan, tinamaan niya ang bawat isa, at ibinuhos ang libu-libo pang palaso sa kanilang dibdib.

Verse 74

ते भिन्नवक्षसः सर्वे गणा रुधिरवर्षिणः । वासंतीं कैंशुकीं शोभां परिप्रापूरणाजिरे

Ang lahat ng Gaṇa, ang dibdib ay nabutas at dumadaloy ang dugo, ay pumuno sa looban ng handog na may ningning na parang tagsibol—parang pulang kislap ng mga bulaklak na kiṁśuka.

Verse 75

क्षरंत इव मातंगाः स्रवंत इव पर्वताः । मदेन धातुरागेण मिश्रैः शुशुभिरे गणाः

Nagniningning ang mga Gaṇa—gaya ng mga elepanteng tumutulo ang mad, gaya ng mga bundok na sumisingaw ng batis—dahil nababalutan sila ng halong kulay ng pagkalango at pulang katas-mineral.

Verse 76

ततः प्रहस्य गणपोऽब्रवीद्वै कुंठनायकम् । हे शार्ङ्गधन्वञ्जाने त्वां त्वं रणांगण पंडितः

Pagkaraan, tumawa ang isang pinuno ng Gaṇa at nagsalita sa mapurol na kumander: “O Śārṅgadhanvan, kilala kita—ikaw nga ay dalubhasa sa larangan ng digmaan.”

Verse 77

परं युध्यसि दैत्येंद्रैर्दानवेंद्रैर्न पार्षदैः । इत्युक्ता वीरभद्रेण भुशुंडीकलिताकरे

“Kadalasa’y nakikipaglaban ka sa mga panginoon ng Daitya at Dānava—hindi sa karaniwang mga tagasunod!” wika ni Vīrabhadra, habang mahigpit na hawak ang sandatang bhuśuṇḍī.

Verse 78

गदिनाऽथ गदा तूर्णं दैत्येंद्रगिरिरेणुकृत् । ततः प्रहतवान्वीरो भुशुंड्या तं गदाधरम्

Pagkaraan, ang pamalo ng may hawak ng pamalo ay mabilis na inihampas, nagpaalimbukay ng alikabok na parang bundok na inihagis ng hari ng Daitya; saka tinamaan ng bayani ang Gadādhara, ang may pamalo, sa pamamagitan ng bhuśuṇḍī.

Verse 79

तदंगसंगमासाद्य विदद्रे शतधा तया । कौमोदकी प्रहारेण वीरभद्रं प्रतापिनम्

Nang tumama sa kanyang katawan, sa hampas ng banal na pamalong Kaumodakī, ang makapangyarihang Vīrabhadra ay nabiyak sa sandaang piraso.

Verse 80

जघान वासुदेवोपि तरसाऽज्ञातवेदनम् । ततः खट्वांगमादाय गदाहस्तं गदाधरम्

Pagkaraan, si Vāsudeva man ay mabilis na pinabagsak si Ajñātavedana. Pagkatapos nito, kinuha niya ang tungkod na khaṭvāṅga at sinalakay si Gadādhara na may hawak na pamalo.

Verse 81

आताड्य सव्यदोर्दंडे गदां भूमावपातयत् । कुपितोयं मधुद्वेषी चक्रेणाताडयच्च तम्

Hinampas niya ang kaliwang bisig kaya nalaglag sa lupa ang pamalo. Pagkaraan, ang Madhudveṣī, tagapagpuksa kay Madhu, sa galit ay hinampas din siya ng cakra.

Verse 82

स च चक्रं समागच्छद्दृष्ट्वा सस्मार शंकरम् । शंकरस्मरणाच्चक्रं मनाग्वक्रत्वमाप्य च । कंठमासाद्यवीरस्य सम्यग्जातं सुदर्शनम्

At nang makita niyang papalapit ang cakra, inalaala niya si Śaṅkara. Sa pag-alaala kay Śaṅkara, bahagyang lumihis ang cakra; at pagdating sa leeg ng bayani, ang Sudarśana ay nanahan doon nang wasto na wari’y palamuti.

Verse 83

तेन चक्रेण शुशुभे नितरां स गणेश्वरः । वीरलक्ष्म्यावृत इव समरे विजयस्रजा

Sa cakrang iyon, siya—ang panginoon ng mga Gaṇa—ay nagningning nang lubos, na parang bayani na nababalutan ng dangal ng digmaan, suot ang kuwintas ng tagumpay sa labanan.

Verse 84

ततः सुदर्शनं दृष्ट्वा तत्कंठाभरणं हरिः । मनाक्स चकितं स्मित्वा ततो जग्राह नंदकम्

Pagkaraan, si Hari (Viṣṇu), nang makita ang Sudarśana na tila palamuti sa kaniyang leeg, ay bahagyang namangha; ngumiti at saka kinuha ang tabak na Nandaka.

Verse 85

सनंदकं करं तस्य प्रोद्यतं मधुविद्विषः । पश्यतां दिविसिद्धानां स्तंभयामास हुंकृता

Nang itaas ng kaaway ni Madhu (si Hari) ang kamay na may hawak na Nandaka, pinatigil at pinatigas ng hari ng mga Gaṇa ang nakataas na bisig sa pamamagitan ng dumadagundong na “hūṃ,” habang nakatanaw ang mga Siddha sa langit.

Verse 86

अभ्यधावच्च वेगेन गृहीत्वा शूलमुज्ज्वलम् । यावज्जिघांसति हरिं तावदाकाशवाचया

Sumugod siya nang ubod-bilis, tangan ang nagliliyab na trident (trisula). At nang malapit na niyang pabagsakin si Hari, may tinig mula sa himpapawid na pumagitna—

Verse 87

वारितो गणराजः स मा कार्षीः साहसं त्विति । ततस्तमपहायाशु वीरभद्रो गणोत्तमः

Napigil ang hari ng mga Gaṇa: “Huwag kang gagawa ng kapusukan.” Pagkaraan, si Vīrabhadra, ang pinakadakila sa mga Gaṇa, ay agad na lumisan mula sa kaniya.

Verse 88

प्राप्य दक्षं विनद्योच्चैर्धिक्त्वामीश्वरनिंदकम् । यस्येदृगस्ति संपत्तिर्यत्रदेवाः सहायिनः । स कथं सेश्वरं कर्म न कुर्याद्दक्षतांदधत्

Pagdating kay Dakṣa, umalingawngaw ang kaniyang sigaw: “Kahihiyan sa iyo, manlilibak sa Panginoon! Ang may ganitong kasaganaan, at ang mga deva pa ang kaniyang mga kakampi—paano magagawa ng may pangalang ‘Dakṣa’ (ang may kakayahan) na hindi kumilos nang may paggalang sa Kataas-taasan?”

Verse 89

येनास्येन पवित्रेण भवता निंदितः शिवः । चूर्णयामि तदास्यं ते चपेटाभिः समंततः

Gamit ang bibig na iyan—na laan para sa kadalisayan—na iyong ginamit upang insultuhin si Shiva, dudurugin ko ang bibig mong iyan ng mga sampal mula sa bawat panig.

Verse 90

इत्युक्त्वा तस्य दक्षस्य हरपारुष्यभाषिणः । चिच्छेद वदनं वीरश्चपेटशतघातनैः

Matapos magsalita ng ganito, ang magiting na bayani—sa pamamagitan ng isandaang hampas ng kanyang palad—ay dinurog ang mukha ni Daksha, na nagbitiw ng masasakit na salita laban kay Hara.

Verse 91

ततस्त्वदितिमुख्यानां मिलितानां महोत्सवे । त्रोटयामास कर्णादीन्यंगप्रत्यंगकानि च

Pagkatapos, sa malaking pagdiriwang na iyon nina Aditi at iba pang pangunahing kababaihan na nagtipon doon, pinunit at binali niya ang mga tainga at iba pang mga bahagi ng katawan.

Verse 92

वेणीदंडाश्च कासांचित्तेनच्छिन्ना महारुषा । कासांचिच्च कराश्छिन्ना कासांचित्कर्तितास्तनाः

Sa kanyang matinding galit, pinutol niya ang mga tirintas ng ilan; ang mga kamay ng iba ay tinaga; at ang dibdib ng iba ay pininsala.

Verse 93

नासापुटांस्तथान्यासां पाटयामास पार्षदः । चिच्छेद चांगुलीश्चापि तथान्यासां शिवप्रियः

Ang tagapaglingkod na iyon, na minamahal ni Shiva, ay biniyak ang mga butas ng ilong ng ilang kababaihan; at pinutol din niya ang mga daliri ng iba.

Verse 94

ये ये निनिंदुर्देवेशं ये ये च शुश्रुवुस्तदा । तेषां जिह्वाश्रुतीः कोपादच्छिनच्चाकरोद्द्विधा

Ang lahat ng lumait sa Panginoon ng mga diyos, at ang mga nakinig, sa galit ay pinutol niya ang kanilang mga dila at tainga, at hinati ito sa dalawa.

Verse 95

केचिदुल्लंबिता यूपे पाशयित्वा दृढं गले । अधोमुखायै देवेशं विहायात्तं महाहविः

Ang iba ay ibinitin sa poste ng alay, ang kanilang mga leeg ay mahigpit na nakatali; nakayuko ang mukha, dahil tinalikuran nila ang Panginoon ng mga diyos.

Verse 96

द्विजराजश्च धर्मश्च भृगुमारीचिमुख्यकाः । अत्यंतमपमानस्य भाजनं तेन कारिताः

Ang hari ng mga brahmana at si Dharma mismo, kasama sina Bhṛgu, Mārīci, at iba pang mga pangunahing pantas, ay dumanas ng matinding kahihiyan.

Verse 97

एते जामातरस्तस्य यतो दक्षस्य दुर्धियः । हित्वा महेश्वरममून्सोपश्यदधिकाञ्शिवात्

Ang mga ito ay kanyang mga manugang; sapagkat si Dakṣa, na may masamang pag-iisip, ay tinalikuran si Maheśvara at itinuring ang mga ito na mas dakila kaysa kay Śiva.

Verse 98

तानि कुंडानि ते यूपास्ते स्तंभाः स च मंडपः । तावेद्यस्तानि पात्राणि तानि हव्यान्यनेकधा

Ang mga hukay ng apoy na iyon, ang mga poste ng alay, ang mga haligi, at ang pabilion na iyon; ang mga altar na iyon, ang mga sisidlan, at ang maraming uri ng mga alay—

Verse 99

ते च वै यज्ञसंभारास्ते ते यज्ञप्रवर्तकाः । ते रक्षपालास्तेमंत्रा विनेशुर्हेलयाऽखिलाः

At yaong mga kasangkapan ng yajña, yaong mga tagapagpasimula ng handog, yaong mga tagapagbantay, at yaong mga mantra—lahat sila’y napahamak, nalipol dahil sa lubos na paghamak.

Verse 100

स्तोकेनैव हि कालेन यथर्धिः परवंचनात् । अर्जिता नश्यति क्षिप्रं दक्षसंपद्गताऽशिवा

Tunay nga, sa kaunting panahon lamang, ang yaman na nakamit sa panlilinlang sa kapwa ay mabilis na naglalaho—gaya ng malas na kasaganaan na minsang dumating kay Dakṣa.

Verse 110

विधीरितमिति श्रुत्वा स्मित्वा देवो महेश्वरः । वीरमाज्ञापयामास यथापूर्वं प्रकल्पय

Nang marinig ang, “Naipahayag na ang ritwal,” ngumiti ang Panginoong Maheśvara at iniutos sa bayani: “Ayusin mo ito nang gaya ng dati.”

Verse 120

काश्यां लिंगप्रतिष्ठायैः कृताऽत्र सुकृतात्मभिः । सर्वे धर्माः कृतास्तैस्तु त एव पुरुषार्थिनः

Sa Kāśī, sa pagtatatag ng liṅga—na ginawa rito ng mga kaluluwang sagana sa kabutihang-loob—ang lahat ng dharma ay wari’y natupad na nila; sila lamang ang tunay na nakakamit ang mga layunin ng buhay ng tao.

Verse 130

स्तुत्वा नानाविधैः स्तोत्रैः प्रसन्नं वीक्ष्य शंकरम् । प्रोवाच देवदेवेशं यदि देयो वरो मम

Matapos purihin si Śaṅkara sa iba’t ibang himno, at makita siyang nalugod, nagsalita siya sa Panginoon ng mga diyos: “Kung ipagkakaloob sa akin ang isang biyaya…”

Verse 139

श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं दक्षेश्वरसमुद्भवम् । नरो न लिप्यते पापैरपराधालयोपि हि

Sa pakikinig sa banal at mapagpalang salaysay na ito na nagmula kay Dakṣeśvara, ang tao ay hindi nadudungisan ng mga kasalanan—kahit siya man ay tunay na sisidlan ng mga pagkakasala.