Adhyaya 33

Verse 1

अगस्त्य उवाच । स्कंदज्ञानोदतीर्थस्य माहात्म्यं वद सांप्रतम् । ज्ञानवापीं प्रशंसंति यतः स्वर्गौकसोप्यलम्

Sinabi ni Agastya: Ngayon ay sabihin mo ang kadakilaan ng Skanda-Jñānoda Tīrtha. Sapagkat lubos nilang pinupuri ang Jñānavāpī—na maging ang mga nananahan sa langit ay nagbubunyi rito.

Verse 2

स्कंद उवाच । घटोद्भव महाप्राज्ञ शृणु पापप्रणोदिनीम् । ज्ञानवाप्याः समुत्पत्तिं कथ्यमानां मयाधुना

Sinabi ni Skanda: O pantas na isinilang sa banga, makinig ka—ngayon ay isasalaysay ko ang pinagmulan ng Jñānavāpī, na nag-aalis ng kasalanan.

Verse 3

अनादिसिद्धे संसारे पुरा देवयुगे मुने । प्राप्तः कुतश्चिदीशानश्चरन्स्वैरमितस्ततः

O muni, sa walang-simulang sanlibutan na laging natatatag, noong unang panahon sa yugto ng mga deva, dumating si Īśāna mula sa kung saan, malayang naglalakad dito at doon.

Verse 4

न वर्षंति यदाभ्राणि न प्रावर्तंत निम्रगाः । जलाभिलाषो न यदा स्नानपानादि कर्मणि

Kapag ang mga ulap ay hindi na umuulan at ang mga ilog ay tumigil sa pag-agos—kapag nawala pa ang pagnanais sa tubig para sa mga gawaing gaya ng pagligo at pag-inom—(saka dumarating ang pagdurusa sa daigdig).

Verse 5

क्षारस्वादूदयोरेव यदासीज्जलदर्शनम् । प्रथिव्यां नरसंचारे वतर्माने क्वचित्क्वचित्

Kapag sa lupa, sa paglalakbay ng mga tao, ang tubig ay nakikita na lamang paminsan-minsan—dito at doon—at yaon ay alinman sa maalat o sa matamis, (nahahayag ang matinding kakapusan ng tubig).

Verse 6

निर्वाणकमलाक्षेत्रं श्रीमदानंदकाननम् । महाश्मशानं सर्वेषां बीजानां परमूषरम्

Ito ang bukirin ng lotus ng nirvāṇa, ang maringal na gubat ng kaligayahan; ang dakilang pook ng pagsusunog ng bangkay, kung saan para sa lahat ng binhi ng karma, ito ang sukdulang tigang na lupang di mapatutubuan.

Verse 7

महाशयनसुप्तानां जंतूनां प्रतिबोधकम् । संसारसागरावर्त पतज्जंतुतरंडकम्

Ginising nito ang mga nilalang na natutulog sa dakilang higaan ng kamangmangan; ito ang balsa ng buhay para sa mga nilalang na nahuhulog sa mga ipuipo ng karagatan ng saṃsāra.

Verse 8

यातायातातिसंखिन्न जंतुविश्राममंडपम । अनेकजन्मगुणित कर्मसूत्रच्छिदाक्षुरम्

Ito ang pahingahang-mandapa para sa mga nilalang na lubhang napapagod sa walang humpay na pagparito’t pag-alis; ito ang matalim na talim na pumuputol sa sinulid ng karma na hinabi sa maraming kapanganakan.

Verse 9

सच्चिदानंदनिलयं परब्रह्मरसायनम् । सुखसंतानजनकं मोक्षसाधनसिद्धिदम्

Ito ang tahanan ng Sat–Cit–Ānanda, ang banal na eliksir ng Kataas-taasang Brahman; lumilikha ito ng di-napapatid na salinlahi ng ligaya at nagkakaloob ng ganap na katuparan ng mga paraan tungo sa mokṣa.

Verse 10

प्रविश्य क्षेत्रमेतत्स ईशानो जटिलस्तदा । लसत्त्रिशूलविमलरश्मिजालसमाकुलः

Pagkaraan, pumasok sa banal na pook na ito ang Panginoon, si Īśāna—may buhaghag na jatā—nagniningning at napaliligiran ng lambat ng dalisay na sinag na kumikislap mula sa kaniyang maningning na triśūla.

Verse 11

आलुलोके महालिंगं वैकुंठपरमेष्ठिनोः । महाहमहमिकायां प्रादुरास यदादितः

Namataan niya ang dakilang Liṅga, na unang nagpakita sa gitna ng makapangyarihang tunggalian ng “Ako, ako” (pagmamataas) sa pagitan ng Panginoon ng Vaikuṇṭha at ng Parameṣṭhin (Brahmā).

Verse 12

ज्योतिर्मयीभिर्मालाभिः परितः परिवेष्टितम् । वृंदैर्वृंदारकर्षीणां गणानां च निरंतरम्

Napapalibutan ito sa lahat ng panig ng mga kuwintas na yari sa liwanag, at walang patid na pinaglilingkuran ng mga pangkat ng mga nilalang na makalangit at ng mga gaṇa ni Śiva.

Verse 13

सिद्धानां योगिनां स्तोमैरर्च्यमानं निरंतरम् । गीयमानं च गंधर्वैः स्तूयमानं च चारणैः

Walang patid itong sinasamba ng mga pulutong ng mga Siddha at Yogin; inaawit ng mga Gandharva at pinupuri ng mga Cāraṇa.

Verse 14

अंगहारैरप्सरोभिः सेव्यमानमनेकधा । नीराज्यमानं सततं नागीभिर्मणिदीपकैः

Sa maraming paraan itong pinaglilingkuran ng mga Apsaras sa mariringal na galaw ng sayaw; at palagi itong sinasamba ng mga Nāgī sa pag-ikot ng ilaw, gamit ang mga lamparang tila hiyas.

Verse 15

विद्याधरीकिन्नरीभिस्त्रिकालं कृतमंडनम् । अमरीचमरीराजि वीज्यमानमितस्ततः

Tatlong ulit sa maghapon itong pinalamutian ng mga Vidyādharī at Kinnarī; at mula sa bawat panig ay pinapaypayan ng maningning at kumikislap na hanay ng mga makalangit na babae.

Verse 16

अस्येशानस्य तल्लिंगं दृष्ट्वेच्छेत्यभवत्तदा । स्नपयामि महल्लिंगं कलशैः शीतलैर्जलैः

Nang makita noon ang liṅga ni Īśāna, biglang sumibol ang pagnanais: “Paliliguan ko ang dakilang liṅga na ito sa mga banga ng malamig na tubig.”

Verse 17

चखान च त्रिशूलेन दक्षिणाशोपकंठतः । कुंडं प्रचंडवेगेन रुद्रोरुद्रवपुर्धरः

At saka—si Rudra, taglay ang mabagsik na anyo ni Rudra—ay naghukay ng isang palanggana sa dakong timog, sa pamamagitan ng kaniyang trishūla, sa napakalakas na puwersa.

Verse 18

पृथिव्यावरणांभांसि निष्क्रांतानि तदा मुने । भूप्रमाणाद्दशगुणैर्यैरियं वसुधावृता

Noon, O pantas, sumambulat ang mga tubig na pumapalibot sa daigdig; yaong mga tubig na bumabalot sa sanlibutan, sampung ulit na higit sa sukat ng lupa.

Verse 19

तैर्जलैः स्नापयांचक्रे त्वत्स्पृष्टैरन्यदेहिभिः । तुषारैर्जाड्यविधुरैर्जंजपूकौघहारिभिः

Sa mga tubig na iyon ay isinagawa niya ang banal na pagpapaligo—mga tubig na di-mahipo ng ibang may-katawang nilalang; ngunit nang mahawakan mo, naging gaya ng malamig na hamog na nag-aalis ng pamamanhid at nagpapalayas ng kawan ng lamok.

Verse 20

सन्मनोभिरिवात्यच्छैरनच्छैर्व्योमवर्त्मवत् । ज्योत्स्नावदुज्ज्वलच्छायैः पावनैः शंभुनामवत्

Ang mga tubig na iyon ay lubhang malinaw—gaya ng mararangal na isipan—walang dungis na parang landas ng kalangitan; maningning na gaya ng liwanag ng buwan, at nagpapabanal na gaya ng mismong mga Pangalan ni Śambhu.

Verse 21

पीयूषवत्स्वादुतरैः सुखस्पर्शैर्गवांगवत् । निष्पापधीवद्गंभीरैस्तरलैः पापिशर्मवत्

Mas matamis pa sa amṛta, at kaaya-ayang haplos na parang mga sangkap ng baka; malalim na gaya ng isip na walang kasalanan, at banayad ang agos, nagbibigay-ginhawa kahit sa makasalanan.

Verse 22

विजिताब्जमहागंधैः पाटलामोदमोदिभिः । अदृष्टपूर्वलोकानां मनोनयनहारिभिः

Taglay ang halimuyak na humihigit sa dakilang bango ng mga lotus, at nagdudulot-ligaya sa samyo ng mga bulaklak na pāṭalā; umaakit sa isip at paningin ng mga daigdig na di pa nakakita ng gayong kababalaghan.

Verse 23

अज्ञानतापसंतप्त प्राणिप्राणैकरक्षिभिः । पंचामृतानां कलशैः स्नपनातिफलप्रदैः

Sa mga banga ng limang amṛta—tagapangalaga ng mismong hininga ng mga nilalang na sinusunog ng init ng kamangmangan—isinagawa niya ang banal na pagpapaligo, na nagkakaloob ng sukdulang dakilang bunga.

Verse 24

श्रद्धोपस्पर्शि दृदयलिंग त्रितयहेतुभिः । अज्ञानतिमिरार्काभैर्ज्ञानदान निदायकैः

Sa mga gawaing hinahaplos ng pananampalataya—mga sanhi ng tatluhang tanda ng banal na pagsamba—at sa mga handog ng kaalaman na kumikislap na parang araw na nagpapawi sa dilim ng kamangmangan,

Verse 25

विश्वभर्तुरुमास्पर्शसुखातिसुखकारिभिः । महावभृथसुस्नान महाशुद्धिविधायिभिः

—sa mga gawaing nagdudulot ng sukdulang ligaya sa paghipo ni Umā sa Panginoong tagapasan ng sansinukob, at sa marilag na dakilang avabhṛtha na paligong nagdudulot ng dakilang kadalisayan—

Verse 26

सहस्रधारैः कलशैः स ईशानो घटोद्भव । सहस्रकृत्वः स्नपयामास संहृष्टमानसः

Pagkaraan, si Īśāna, O isinilang-sa-banga na si Agastya, ay masayang nagpaligo sa Panginoon nang paulit-ulit—tunay na sanlibong ulit—sa mga banga na bumubuhos sa sanlibong agos.

Verse 27

ततः प्रसन्नो भगवान्विश्वात्मा विश्वलोचनः । तमुवाच तदेशानं रुद्रं रुद्रवपुर्धरम्

Pagkatapos, ang Mapalad na Panginoon—Kaluluwa ng sansinukob, ang Lahat-nakakakita—ay nalugod at nagsalita sa yaong Īśāna, kay Rudra na may taglay na mismong anyo ni Rudra.

Verse 28

तव प्रसन्नोस्मीशान कर्मणानेन सुव्रत । गुरुणानन्यपूर्वेण ममातिप्रीतिकारिणा

O Īśāna, lubos Akong nalulugod sa iyo dahil sa gawaing ito, O may marangal na panata—sa paglilingkod na tulad ng sa isang guru, na walang kapantay noon, at nagdulot sa Akin ng pambihirang galak.

Verse 29

ततस्त्वं जटिलेशान वरं ब्रूहि तपोधन । अदेयं न तवास्त्यद्य महोद्यमपरायण

Kaya nga, O Īśāna na may gusot na buhok, sabihin mo ang iyong hiling na biyaya, O kayamanan ng pag-aayuno. Ngayon, wala nang ‘di maibibigay’ sa iyo, O nakatuon sa dakilang pagsisikap.

Verse 30

ईशान उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरयोग्योस्म्यहं यदि । तदेतदतुलं तीर्थं तव नाम्नास्तु शंकर

Si Īśāna ay nagsalita: “Kung ikaw ay nalulugod, O Panginoon ng mga diyos, at kung ako’y karapat-dapat sa biyaya, kung gayon ay nawa’y taglayin ng walang kapantay na tīrtha na ito ang Iyong pangalan, O Śaṅkara.”

Verse 31

विश्वेश्वर उवाच । त्रिलोक्यां यानि तीर्थानि भूर्भुवःस्वः स्थितान्यपि । तेभ्योखिलेभ्यस्तीर्थेभ्यः शिवतीर्थमिदं परम्

Si Viśveśvara ay nagsalita: “Anumang mga tīrtha ang nasa tatlong daigdig—sa lupa, sa gitnang daigdig, at sa langit—ang Śiva-tīrtha na ito ang pinakamataas sa kanilang lahat.”

Verse 32

शिवज्ञानमिति ब्रूयुः शिवशब्दार्थचिंतकाः । तच्च ज्ञानं द्रवीभूतमिह मे महिमोदयात्

Ang mga nagmumuni sa kahulugan ng salitang ‘Śiva’ ay tinatawag itong ‘kaalaman kay Śiva’. At ang kaalamang yaon, sa pagsilang ng Aking kaluwalhatian, ay dito’y waring natunaw at naging umaagos na presensya.

Verse 33

अतो ज्ञानोद नामैतत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

Kaya ang tīrthang ito ay tinawag na Jñānoda, “Pag-uumapaw ng Kaalaman,” at bantog sa tatlong daigdig. Sa pagtanaw lamang dito, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan.

Verse 34

ज्ञानोदतीर्थसंस्पर्शादश्वमेधफलं लभेत् । स्पर्शनाचमनाभ्यां च राजसूयाश्वमेधयोः

Sa paghipo lamang sa Jñānoda-tīrtha, natatamo ang gantimpala ng Aśvamedha. At sa paghipo at sa pag-inom ng banal na tubig bilang ācamana, nakakamit ang bunga ng kapwa Rājasūya at Aśvamedha.

Verse 35

फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा संतर्प्य च पितामहान् । यत्फलं समवाप्नोति तदत्र श्राद्धकर्मणा

Ang anumang gantimpalang natatamo ng tao sa pagligo sa Phalgu Tīrtha at sa pagpapasaya sa mga ninuno, yaon ding bunga ang nakakamit dito sa pagsasagawa ng śrāddha.

Verse 36

गुरुपुष्यासिताष्टम्यां व्यतीपातो यदा भवेत् । तदात्र श्राद्धकरणाद्गयाकोटिगुणं भवेत्

Kapag ang Vyatīpāta-yoga ay naganap sa madilim na ikawalong araw (Aṣṭamī) sa ilalim ng Guru (Bṛhaspati) at Puṣya, kung gayon ang pagsasagawa ng śrāddha rito ay nagiging sandaang-milyong ulit na higit kaysa sa (gantimpala ng) Gayā.

Verse 37

यत्फलं समवाप्नोति पितॄन्संतर्प्य पुष्करे । तत्फलं कोटिगुणितं ज्ञानतीर्थे तिलोदकैः

Ang anumang gantimpalang natatamo sa pagpapasaya sa mga ninuno sa Puṣkara, yaon ding bunga ay nagiging sandaang-milyong ulit sa Jñānatīrtha kapag inihandog na may tubig na hinaluan ng linga (sesame).

Verse 38

सन्निहत्यां कुरुक्षेत्रे तमोग्रस्ते विवस्वति । यत्फलं पिंडदानेन तज्ज्ञानोदे दिने दिने

Sa Kurukṣetra, sa okasyong Sannihatyā, kapag natatakpan ang Araw sa dilim (eklips), ang anumang kabutihang-bunga na nakukuha sa pag-aalay ng mga piṇḍa—yaon ding bunga ang natatamo sa Jñānoda, araw-araw.

Verse 39

पिंडनिर्वपणं येषां ज्ञानतीर्थे सुतैः कृतम् । मोदंते शिवलोके ते यावदाभूतसंप्लवम्

Yaong mga para kanino ang kanilang mga anak ay naghandog ng mga piṇḍa sa Jñānatīrtha—sila’y nagagalak sa daigdig ni Śiva hanggang sa wakas ng pagkalusaw ng sansinukob.

Verse 40

अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः । प्रातः स्नात्वाथ पीतांभस्त्वंतर्लिंगमयो भवेत्

Sa ikawalong at ikalabing-apat na araw ng buwan, ang pinakamainam na tao ay mag-ayuno. Pagkaligo sa bukang-liwayway at pag-inom ng tubig, siya’y nagiging puspos sa loob ng Liṅga—si Śiva.

Verse 41

एकादश्यामुपोष्यात्र प्राश्नाति चुलुकत्रयम् । हृदये तस्य जायंते त्रीणि लिंगान्यसंशयम्

Dito, sa ikalabing-isang araw ng buwan, mag-ayuno siya at sumimsim ng tatlong dakot sa palad. Sa kanyang puso, tatlong Liṅga ang sumisilang—walang pag-aalinlangan.

Verse 42

ईशानतीर्थे यः स्नात्वा विशेषात्सोमवासरे । संतर्प्य देवर्षि पितॄन्दत्त्वा दानम स्वशक्तितः

Ang sinumang maligo sa Īśāna Tīrtha—lalo na tuwing Lunes—pagkatapos bigyang-kasiyahan ang mga diyos, mga ṛṣi, at mga ninuno, at magbigay ng limos ayon sa kanyang kakayahan,

Verse 43

ततः समर्च्य श्रीलिंगं महासंभारविस्तरैः । अत्रापि दत्त्वा नानार्थान्कृतकृत्योभवेन्नरः

Pagkatapos, matapos sambahin nang wasto ang banal na Liṅga sa saganang at mariringal na handog, at dito rin magbigay ng sari-saring kaloob, ang tao’y nagiging ganap—natupad ang kanyang mga layon.

Verse 44

उपास्य संध्यां ज्ञानोदे यत्पापं काललोपजम् । क्षणेन तदपाकृत्य ज्ञानवाञ्जायते द्विजः

Sa pagsasagawa ng Sandhyā—ang pagsamba sa takipsilim—sa Jñānoda, anumang kasalanang bunga ng pagpapalampas sa tamang oras ay napapawi sa isang iglap, at ang dvija ay nagkakamit ng tunay na kaalaman.

Verse 45

शिवतीर्थमिदं प्रोक्तं ज्ञानतीर्थमिदं शुभम् । तारकाख्यमिदं तीर्थं मोक्षतीर्थमिदं धुवम्

Ito’y ipinahayag na isang Śiva-tīrtha; ang mapalad na pook na ito’y isang tīrtha ng kaalaman. Ang tīrthang ito’y tanyag bilang ‘Tāraka’, at tunay na isang tīrthang nagkakaloob ng mokṣa.

Verse 46

स्मरणादपि पापौघो ज्ञानोदस्य क्षयेद्ध्रुवम् । दर्शनात्स्पर्शनात्स्नानात्पानाद्धर्मादिसंभवः

Kahit sa pag-alaala lamang sa Jñānoda, ang rumaragasang bunton ng mga kasalanan ay tiyak na naglalaho. Sa pagtanaw, paghipo, pagligo roon, at pag-inom ng tubig nito, sumisibol ang dharma at iba pang mapalad na bunga.

Verse 47

डाकिनीशाकिनी भूतप्रेतवेतालराक्षसाः । ग्रहाः कूष्मांडझोटिंगाः कालकर्णी शिशुग्रहाः

Ang mga Ḍākinī at Śākinī; mga bhūta, preta, vetāla, at rākṣasa; mga mapaminsalang graha; mga kūṣmāṇḍa at jhoṭiṅga; si Kālakārṇī at ang mga espiritung dumadagit sa mga sanggol—

Verse 48

ज्वरापस्मारविस्फोटद्वितीयकचतुर्थकाः । सर्वे प्रशममायांति शिवर्तार्थजलेक्षणात्

Ang mga lagnat, pangingisay, mga sakit na may pagsabog sa balat, at ang paulit-ulit na lagnat sa ikalawa at ikaapat na araw—lahat ay humuhupa sa pagtanaw sa mga tubig ng Śivartārtha.

Verse 49

ज्ञानोदतीर्थपानीयैर्लिंगं यः स्नापयेत्सुधीः । सर्वतीर्थोदकैस्तेन ध्रुवं संस्नापितं भवेत्

Ang marunong na deboto na nagpapaligo sa Śiva-liṅga sa tubig ng Jñānoda tīrtha—tunay ngang napapaliguan niya ito ng mga tubig ng lahat ng tīrtha.

Verse 50

ज्ञानरूपोह मेवात्र द्रवमूर्तिं विधाय च । जाड्यविध्वंसनं कुर्यां कुर्यां ज्ञानोपदेशनम्

‘Ako mismo ay likas na kaalaman; dito, sa pag-anyong likido, wawasakin ko ang katamaran ng isip at ipagkakaloob ang pagtuturo sa tunay na kaalaman.’

Verse 51

इति दत्त्वा वराञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत । कृतकृत्यमिवात्मानं सोप्यमंस्तत्रिशूलभृत्

Sa gayon, matapos ipagkaloob ni Śambhu ang mga biyaya, naglaho siya roon din; ang May-dalang Trisula ay inakalang para bang natupad na ang kanyang layon.

Verse 52

ईशानो जटिलो रुद्रस्तत्प्राश्य परमोदकम् । अवाप्तवान्परं ज्ञानं येन निर्वृतिमाप्तवान्

Si Īśāna—si Rudra na may buhol-buhol na buhok—nang mainom ang kataas-taasang tubig na yaon, ay nagkamit ng sukdulang kaalaman, at dahil dito’y nakamtan niya ang ganap na kapayapaan.

Verse 53

स्कंद उवाच । कलशोद्भव चित्रार्थमितिहासं पुरातनम् । ज्ञानवाप्यां हि यद्वृत्तं तदाख्यामि निशामय

Sinabi ni Skanda: “O Kalaśodbhava, makinig ka. Isasalaysay ko ang sinauna at kahanga-hangang pangyayari—ang naganap sa Balon ng Kaalaman (Jñānavāpī).”

Verse 54

हरिस्वामीति विख्यातः काश्यामासीद्विजः पुरा । तस्यैका तनया जाता रूपेणाऽप्रतिमा भुवि

Noong unang panahon sa Kāśī ay may isang dvija na tanyag sa pangalang Harisvāmin. Siya’y may iisang anak na babae, na ang ganda sa daigdig ay walang kapantay.

Verse 55

न समा शीलसंपत्त्या तस्या काचन भूतले । कलाकलापकुशला स्वरेणजितकोकिला

Sa buong daigdig, walang babaeng kapantay niya sa yaman ng mabuting asal. Dalubhasa sa lahat ng sining, at sa tamis ng tinig ay dinaig pa ang kokila.

Verse 56

न नारी तादृगस्तीह ना भरी किन्नरी न च । विद्याधरी न नो नागी गंधर्वी नासुरी न च

Walang babaeng gaya niya rito—hindi sa mga makalangit na dalaga, ni sa mga kinnarī. Hindi rin vidyādharī, nāgī, gandharvī, ni maging asurī ang makapapantay sa kanya.

Verse 57

निर्वाणनरसिंहोयं भक्तनिर्वाणकारणम् । मणिप्रदीपनागोयं महामणिविभूषणः

Ito ang Narasiṃha na nagkakaloob ng mokṣa—siya nga ang sanhi ng nirvāṇa ng mga deboto. Ito ang ahas na nagniningning na tila lamparang hiyas, pinalalamutian ng dakilang mga mamahaling bato.

Verse 58

तदास्य शरणं यातो मन्ये दर्शभयाच्छशी । दिवापि न त्यजेत्तां तु त्रस्तश्चंडमरीचितः

Sa aking palagay, maging ang buwan ay sumilong sa kanya, sa takot na mapag-iwanan ng ningning. Kahit sa araw, hindi siya iiwan ng buwan, nanginginig sa bagsik ng mga sinag.

Verse 59

तद्भ्रूर्भ्रमरराजीव गंडपत्रलतांतरे । उदंचन्न्यंचदुड्डीन गतेरभ्यासभाजिनी

Ang kanyang kilay—gaya ng haring bubuyog—ay gumalaw sa pagitan ng mga dahong-baging ng kanyang pisngi, umaangat at lumulubog, na wari’y nagsasanay sa mabilis na paglipad.

Verse 60

तच्चारुलोचनक्षेत्रे विचरंतौ च खंजनौ । सदैव शारदीं प्रीतिं निर्विशेते निजेच्छया

Sa bukirin ng kanyang maririkit na mata, wari’y may dalawang ibong khanjana na gumagala; at sa sariling kalooban, lagi silang lumulubog sa ligayang parang taglagas.

Verse 61

सुदत्या रदनश्रेणी छेदेषु विषमेषुणा । विहिता कांचनी रेखा क्वेंदावेतावती कला

Ang kanyang maayos na hanay ng mga ngipin—bagaman may di-pantay na pagitan—ay tila ginuhitan ng gintong guhit ng matalim na palaso. Saan magkakaroon ang buwan ng gayong sining?

Verse 62

प्रायो मदन भूपाल हर्म्य रत्नांतरे शुभे । जितप्रवालसुच्छाये तस्या रदनवाससी

O hari, ang ngipin at mga labi ng dalagang iyon ay wari’y maringal na palasyong hiyas ni Madana: maningning sa loob, at ang kulay ay humihigit pa sa kislap ng pulang koral.

Verse 63

स्वर्गे मर्त्ये च पाताले नैषा रेखा क्वचित्स्त्रियाम् । तत्कंठरेखात्रितय व्याजेन शपते स्मरः

Sa langit, sa lupa, o sa kailaliman, di kailanman nasusumpungan sa sinumang babae ang gayong mga guhit. At sa dahilan ng tatlong guhit sa kanyang leeg, wari’y si Smara, ang Diyos ng Pag-ibig, ay nanunumpa.

Verse 64

शंके चित्त भुवो राज्ञो लसत्पटकुटीद्वयम् । अनर्घ्यरत्नकोशाढ्यं तम्या वक्षोरुहद्वयम्

Pinaghihinalaan ko na ang sariling tahanan ng Hari ng Pag-ibig ay naging ang dalawang kumikislap na telang-pabilyon—ang kanyang dalawang dibdib—na wari’y hitik sa mga sisidlang-yaman ng di-matatawarang hiyas.

Verse 65

अनंगभू नियमतोऽदृश्ये मध्ये नतभ्रुवः । रोमालीलक्षिकामूर्ध्वामिव यष्टिं विधिर्व्यधात्

Sa mahigpit na pagpipigil, hinubog ng Maylikha ang kanyang gitna na halos di makita—gaya ng payat na tungkod—na may tanda sa itaas: ang guhit ng balahibo sa katawan na wari’y palatandaan.

Verse 66

तस्या नाभीदरीं प्राप्य कंदर्पोऽनंगता गतः । पुनः प्राप्तुमिवांगानि तप्यते परमं तपः

Nang marating ni Kandarpa ang guwang ng kanyang pusod, muli siyang naging ‘walang katawan’; at waring upang maibalik ang kanyang mga sangkap, isinasagawa niya ang pinakamatinding pag-aayuno at pagninilay.

Verse 67

गुरुणैतन्नितंबेन महामन्मथ दीक्षया । भुवि के के युवानो न स्वाधीना प्रापितादृशाम्

Sa bigat ng kanyang malapad na balakang—isang pagsisimula sa dakilang Manmatha—sinong kabataang lalaki sa lupa ang di mapapasailalim sa kapangyarihan ng gayong anyo?

Verse 68

ऊरुस्तंभेन चैतस्याः स्तंभवत्कस्यनो मनः । तस्तंभेन मुने वापि सुवृत्तेन सुवर्तनम्

Sa haliging-tatag ng kaniyang mga hita—kaninong isip ang hindi mapapahinto at mapapamanhid? O muni, sa haliging yaon, maging ang matatag na landas ng pantas ay maaaring manginig.

Verse 69

पादांगुष्ठनखज्योतिः प्रभया कस्य न प्रभा । विवेकजनिताऽध्वंसि मुने तस्या मृगीदृशः

Sa ningning ng kuko ng kaniyang hinlalaki sa paa, kaninong sariling liwanag ang hindi matatalo? O muni, ang pasyang isinilang sa pag-unawa ng yaong dalagang may matang-usang ay nagkakalat ng lahat ng munting pang-akit.

Verse 70

सा प्रत्यहं ज्ञानवाप्यां स्नायं स्नायं शिवालये । संमार्जनादि कर्माणि कुरुतेऽनन्यमानसा

Araw-araw, paulit-ulit siyang naliligo sa Jñāna-vāpī; at sa templo ni Śiva, ginagawa niya ang mga gawaing tulad ng pagwawalis at paglilinis, na ang isip ay walang ibang inaalay kundi Siya.

Verse 71

तत्पादप्रतिबिंबेषु रेखा शष्पांकुरं चरन् । नान्यद्वनांतरं याति काश्यां यूनां मनोमृगः

Sa mga repleksiyon ng kaniyang mga paa, ang mga guhit ay tila malalambot na usbong na kinakain; kaya ang ‘usa ng isip’ ng mga kabataang lalaki sa Kāśī ay hindi na tumutungo sa ibang landas ng gubat.

Verse 72

तदास्य पंकजं हित्वा यूनां नेत्रालिमालया । न लतांतरमासेवि अप्यामोदप्रसूनयुक्

Iniwan man ang lotus ng kaniyang mukha, ang pulutong ng mga bubuyog—ang mga mata ng kabataang lalaki—ay hindi na dumadapo sa ibang baging, kahit pa hitik sa mababangong bulaklak.

Verse 73

सुलोचनापि सा कन्या प्रेक्षेतास्यं न कस्यचित् । सुश्रवा अपि सा बाला नादत्ते कस्यचिद्वचः

Bagaman siya’y may magagandang mata, ang dalaga’y hindi tumitingin sa mukha ninuman; bagaman siya’y may mabuting pangalan, ang batang iyon ay hindi tumatanggap ng salita ng panliligaw ng sinuman.

Verse 74

सुशीला शीलसंपन्ना रहस्तद्विरहातुरैः । प्रार्थितापि सुरूपाढ्यैर्नाभिलाषं बबंध सा

Si Suśīlā, puspos ng kabutihan at marangal ang asal; kahit lihim siyang niligawan ng mga lalaking guwapo na pinahihirapan ng pangungulila sa kanya, hindi niya itinali ang kanyang pagnanasa sa sinuman.

Verse 75

धनैस्तस्याजनेतापि युवभिः प्रार्थितो बहु । नाशकत्तां सुलीलां सदातुं शीलोर्जितश्रियम्

Kahit ang kanyang ama, bagaman paulit-ulit na nakiusap ang mga binatang may dalang yaman, ay hindi maipagkaloob ang marikit na dalaga; sapagkat ang kanyang ningning ay bunga ng ugali at kabutihan.

Verse 76

ज्ञानोदतीर्थभजनात्सा सुशीला कुमाग्किा । बहिरंतस्तदाऽद्राक्षीत्सर्वलिंगमयं जगत

Sa pagsamba niya sa Jñānoda Tīrtha, ang dalagang si Suśīlā ay noon ay nakakita—sa loob at sa labas—na ang buong daigdig ay napupuno ng kalikasan ng liṅga ni Śiva, ang tanda ng Panginoon.

Verse 77

कदाचिदेकदा तां तु प्रसुप्तां सदनांगणे । मोहितो रूपसंपत्त्या कश्चिद्विद्याधरोऽहरत्

Minsan, nang siya’y mahimbing na natutulog sa looban ng kanilang tahanan, isang Vidyādhara na nabighani sa kanyang kagandahan ang dumukot at nagdala sa kanya.

Verse 78

व्योमवर्त्मनितां रात्रौ यावन्मलयपर्वतम् । स निनीषति तावच्च विद्युन्माली समागतः

Habang tinatangay niya ang babae sa landas ng kalangitan sa gabi, na naglalayong dalhin siya hanggang sa Bundok Malaya, dumating si Vidyunmālī sa sandaling iyon.

Verse 79

राक्षसो भीषणवपुः कपालकृतकुंडलः । वसारुधिरलिप्तांगः श्मश्रुलः पिंगलोचनः

Isang rākṣasa na may nakapangingilabot na anyo ang lumitaw—nakasuot ng mga hikaw na gawa sa bungo, ang kanyang mga bahagi ng katawan ay nababalutan ng taba at dugo, may balbas, at may manilaw-nilaw na mga mata.

Verse 80

राक्षस उवाच । ममदृग्गोचरं यातो विद्याधरकुमारक । अद्य त्वामेतया सार्धं प्रेषयामि यमालयम्

Sinabi ng rākṣasa: "Ikaw ay napadpad sa aking paningin, O batang Vidyādhara. Ngayon ay ipapadala kita—kasama ang babaeng ito—sa tahanan ni Yama."

Verse 81

इति श्रुत्वाथ सा वाक्यं व्याघ्राघ्राता मृगी यथा । चकंपेऽतीव संभीता कदलीदलवन्मुहुः

Sa pagkarinig ng mga salitang iyon, siya ay nanginig nang matindi sa takot—tulad ng isang usang inamoy ng tigre—nanginginig nang paulit-ulit na parang dahon ng saging.

Verse 82

निजघान त्रिशूलेन रक्षो विद्याधरं च तम् । विद्याधरकुमारोपि नितरां मधुराकृतिः

Hinampas ng rākṣasa na iyon ng tridente at sinugatan ang Vidyādhara; at ang batang Vidyādhara rin—bagaman may napakamo at kaaya-ayang anyo—ay napasubo sa labanan.

Verse 83

तद्भीषणत्रिशूलेन भिन्नोस्को महाबलः । जघान मुष्टिघातेन वज्रपातोपमेन तम्

Bagaman nabiyak ang kaniyang dibdib sa kakilakilabot na triśūla, ang makapangyarihan ay sumuntok sa kaniya—tila pagbagsak ng kulog na vajra.

Verse 84

नरमांसवसामत्तं विद्युन्मालिनमाहवे । चूर्णितो मुष्टिपातेन सोऽपतद्वसुधातले

Sa labanan, si Vidyunmālin—lasing sa laman at taba ng tao—ay nadurog sa iisang bagsak ng kamao at bumagsak sa ibabaw ng lupa.

Verse 85

राक्षसो मृत्युवशगो वज्रेणेव महीधरः । विद्याधरोपि तच्छूलघातेन विकलीकृतः

Ang Rākṣasa, ngayo’y nasa kapangyarihan ng Kamatayan, ay gumuho na parang bundok na tinamaan ng vajra; at ang Vidyādhara man ay napilay sa hampas ng sibat na iyon.

Verse 86

उवाच गद्गदं वाक्यं विघूर्णित विलोचनः । प्रिये मुधा समानीता सुशित्यर्धोक्तिमुच्चरन्

Nang umiikot sa pighati ang kaniyang mga mata, nagsalita siya nang pautal-utal at nabubulol: “Minamahal—dinala rito nang walang saysay…,”

Verse 87

जहौ प्राणान्रणे वीरस्तां प्रियां परितः स्मरन्

Sa digmaan, iniwan ng bayani ang kaniyang hininga, habang sa lahat ng dako’y inaalala ang kaniyang minamahal.

Verse 88

अनन्यपूर्वसंस्पर्श सुखं समनुभूय सा । तमेव च पतिं मत्वा चक्रे शोकाग्निसात्तनुम्

Naranasan niya ang ligayang haplos na di pa niya kailanman natikman; siya lamang ang inakala niyang asawa, at inihandog niya ang sariling katawan sa apoy ng dalamhati.

Verse 89

लिंगत्रयशरीरिण्यास्तस्याः सान्निध्यतः स हि । दिव्यं वपुः समासाद्य राक्षसस्त्रिदिवं ययौ

Tunay nga, sa pagkalapit lamang niya—yaong nagtataglay ng tatlong katawan—ang Rākṣasa ay nagkamit ng banal na anyo at nagtungo sa mga daigdig ng langit.

Verse 90

रणे पणीकृतप्राणो विद्याधरसुतोपि सः । अंते प्रियां स्मरन्प्राप जनुर्मलयकेतुतः

Bagaman siya’y anak ng Vidyādhara na isinangla ang mismong buhay sa digmaan, sa huli—naalaala ang minamahal—nakamtan niya ang kapanganakan sa pamamagitan ni Malayaketu.

Verse 91

ध्यायंती सापि तं बाला विद्याधरकुमारकम् । विरहाग्नौ विसृष्टासुः कर्णाटे जन्मभागभूत्

Siya ring dalaga ay patuloy na nagmumuni-muni sa prinsipe ng Vidyādhara; ibinuhos ang buhay sa apoy ng pag-iisa, siya’y itinakdang isilang sa Karṇāṭa.

Verse 92

सुतो मलयकेतोस्तां कालेन परिणीतवान् । माल्यकेतुरनंगश्रीः पित्रा दत्तां कलावतीम्

Sa paglipas ng panahon, ang anak ni Malayaketu—si Mālyaketu, nagniningning sa ganda ni Kāma—ay pinakasalan si Kalāvatī, na ibinigay sa kanya ng kanyang ama.

Verse 93

सापि प्राग्वासनायोगाल्लिंगार्चनरता सती । हित्वा मलयजक्षोदं विभूतिं बह्वमंस्त वै

Dahil sa mga bakas ng dating buhay, siya man—malinis at tapat—ay nalugod sa pagsamba sa Liṅga; tinalikdan ang pulbos ng sandal, at itinuring na pinakamatamis na yaman ang banal na abo (vibhūti).

Verse 94

मुक्ता वैदूर्य माणिक्य पुष्परागेभ्य एव सा । मेने रुद्राक्षनेपध्यमनर्घ्यं गर्भसुंदरी

Si Garbhasundarī ay itinuring na higit na di-matatawaran ang palamuti ng mga butil ng rudrākṣa kaysa perlas, vaidūrya, māṇikya, at puṣparāga.

Verse 95

कलावती माल्यकेतुं पतिं प्राप्य पतिव्रता । अपत्यत्रितयं लेभे दिव्यभोगसमृद्धिभाक्

Si Kalāvatī, nang makamtan si Mālyaketu bilang asawa at manatiling pativratā, ay nagsilang ng tatlong anak at namuhay sa kasaganaan na tila makalangit na ginhawa.

Verse 96

एकदा कश्चिदौदीच्यो माल्यकेतुं नरेश्वरम् । चित्रकृच्चित्रपटिकां चित्रां दर्शितवानथ

Minsan, isang taga-hilaga na pintor ang nagpakita kay Haring Mālyaketu ng isang kahanga-hangang iginuhit na tabla.

Verse 97

सर्वसौंदर्यनिलया सर्वलक्षणसत्खनिः । अधिशेते ध्रुवं ध्वांतं तन्मौलिं ब्रध्न साध्वसात्

Siya—tahanan ng lahat ng ganda, bukal ng lahat ng mapalad na palatandaan—ay nakita, sa biglang pangamba, ang isang nakapirming dilim na nakadagan sa kanyang korona.

Verse 98

मुहुर्मुहुः प्रपश्यंती रहसि प्राणदेवताम् । विसस्मार स्वमपि च समाधिस्थेव योगिनी

Muli’t muli, sa lihim na pag-iisa, namasdan niya ang Diyos ng kanyang hininga-buhay; nalimot niya maging ang sarili—gaya ng isang yoginī na lubog sa samādhi.

Verse 99

क्षणमुन्मील्य नयने कृत्वा नेत्रातिथिं पटीम् । तर्जन्यग्रमथोत्क्षिप्य स्वात्मानं समबोधयत्

Sandaling idinilat ang mga mata at ginawang ‘panauhin’ ng kanyang titig ang telang may pinta; saka itinaas ang dulo ng hintuturo at ibinalik ang sarili sa kamalayan.

Verse 100

संभेदोयमसे रम्य उपलोलार्कमग्रतः । उपश्रीकेशवपदं वरणैषा सरिद्वरा

“Ito’y isang kaaya-ayang sangam, at sa tubig ay nanginginig ang anyo ng araw. Narito ang maningning na ‘Yapak ni Keśava’; at ang dakilang ilog na ito’y tinatawag na Varaṇā.”

Verse 110

तृणीकृत्य निजं देहं यत्र राजर्षिसत्तमः । हरिश्चंद्रः सपत्नीको व्यक्रीणाद्भूरयं हि सा

Narito ang mismong pook na iyon kung saan si Hariścandra, ang pinakadakila sa mga rājārṣi—kasama ang kanyang asawa—itinuring na parang dayami ang sariling katawan at ipinagbili ang sarili.

Verse 120

एषा मत्स्योदरी रम्या यत्स्नातो मानवोत्तमः । मातुर्जातूदरदरीं न विशेदेष निश्चयः

Ang kaaya-ayang tīrtha na ito ay Matsyodarī: ang pinakadakila sa mga tao na maliligo rito ay hindi na muling papasok sa siwang ng sinapupunan ng ina—ito ang katiyakan.

Verse 130

चतुर्वेदेश्वरश्चैष चतुर्वेदधरो विधिः । लभेद्यद्वीक्षणाद्विप्रो वेदाध्ययनजं फलम्

Siya ring ito ang Panginoon ng apat na Veda—si Brahmā, tagapagdala ng apat na Veda. Sa pagtanaw lamang sa Kanya, ang isang brāhmaṇa ay nagkakamit ng bungang isinilang sa pag-aaral ng mga Veda.

Verse 140

वैरोचनेश्वरश्चैष पुरः प्रह्लादकेशवात् । बलिकेशवनामासावेष नारदकेशवः

Ang dambanang ito ay si Vairocaneśvara. Sa harap ng Prahlāda-Keśava ay nakatayo ang Keśava na tinatawag na Bali-Keśava—na dito rin ay tanyag bilang Nārada-Keśava.

Verse 150

बिंदुमाधवभक्तो यस्तं यमोपि नमस्यति । प्रणवात्मा य एकोऽस्ति नादबिंदु स्वरूपधृक्

Sinumang deboto ni Bindu-Mādhava—maging si Yama ay yumuyukod sa kanya. Sapagkat ang Nag-iisa na may kalikasan ng Praṇava (Oṃ) ay nananahan, taglay ang anyo ng Nāda at Bindu.

Verse 160

यस्यार्चनाल्लभेज्जंतुः प्रियत्वं सर्वजन्तुषु । इदमायतनं श्रेष्ठं मणिमाणिक्यनिर्मितम्

Sa pagsamba sa Kanya, ang nilalang ay nagkakamit ng pagiging minamahal sa lahat ng mga nilalang. Ang santuwaryong ito ay dakila, yari sa mga hiyas at mamahaling batong-ginto.

Verse 170

कालेश्वरकपर्दीशौ चरणावतिनिर्मलौ । ज्येष्ठेश्वरो नितंबश्च नाभिर्वै मध्यमेश्वरः

Si Kāleśvara at Kapardīśa ang dalisay na mga tagapangalaga sa mga paa. Si Jyeṣṭheśvara ay nasa balakang, at sa pusod naman ay si Madhyameśvara.

Verse 180

अशोकाख्यमिदं तीर्थं गंगाकेशव एष वै । मोक्षद्वारमिदं श्रेष्ठं स्वर्ग द्वारमिदं विदुः

Ang tīrthang ito na tinatawag na Aśoka ay tunay na Gaṅgā-Keśava. Ito ang dakilang “Pintuan ng Mokṣa,” at kinikilala rin bilang “Pintuan ng Langit.”