Sarga 71

Verse 1

स्वबलंव्यथितंदृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् ।भ्रातृ़ंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् ।।।।पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ ।युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ ।।।।चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि ।अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा ।।।।

Nang makita niya ang sariling hukbo na wasak—sa gitna ng nakapangingilabot na kaguluhan—at makita ang kanyang mga kapatid, na ang tapang ay tulad ni Śakra (Indra), na nakahandusay na patay; at makita rin ang kanyang mga tiyuhin, ang mga dambuhalang pinuno ng mga Rākṣasa, na sabay na nalugmok sa labanan—ang magkapatid na Yuddhonmatta at Matta—si Atikāya, na nagliliwanag sa dakilang ningning, anyong bundok, pinagkalooban ng mga biyaya ni Brahmā, at tagadurog ng pagmamataas ng mga Deva at Dānava, ay nag-alab sa poot sa larangan ng digmaan.

Verse 2

स्वबलंव्यथितंदृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् ।भ्रातृ़ंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् ।।6.71.1।।पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ ।युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ ।।6.71.2।।चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि ।अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा ।।6.71.3।।

Nang makita niya ang sariling hukbo na wasak—sa gitna ng nakapangingilabot na kaguluhan—at makita ang kanyang mga kapatid, na ang tapang ay tulad ni Śakra (Indra), na nakahandusay na patay; at makita rin ang kanyang mga tiyuhin, ang mga dambuhalang pinuno ng mga Rākṣasa, na sabay na nalugmok sa labanan—ang magkapatid na Yuddhonmatta at Matta—si Atikāya, na nagliliwanag sa dakilang ningning, anyong bundok, pinagkalooban ng mga biyaya ni Brahmā, at tagadurog ng pagmamataas ng mga Deva at Dānava, ay nag-alab sa poot sa larangan ng digmaan.

Verse 3

स्वबलंव्यथितंदृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् ।भ्रातृ़ंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् ।।6.71.1।।पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ ।युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ ।।6.71.2।।चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि ।अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा ।।6.71.3।।

Nang makita niya ang sariling hukbo na wasak—sa gitna ng nakapangingilabot na kaguluhan—at makita ang kanyang mga kapatid, na ang tapang ay tulad ni Śakra (Indra), na nakahandusay na patay; at makita rin ang kanyang mga tiyuhin, ang mga dambuhalang pinuno ng mga Rākṣasa, na sabay na nalugmok sa labanan—ang magkapatid na Yuddhonmatta at Matta—si Atikāya, na nagliliwanag sa dakilang ningning, anyong bundok, pinagkalooban ng mga biyaya ni Brahmā, at tagadurog ng pagmamataas ng mga Deva at Dānava, ay nag-alab sa poot sa larangan ng digmaan.

Verse 4

स भास्करसहस्रस्यसङ्घातमिवभास्वरम् ।रथमास्थायशक्रारिरभिदुद्राववानरान् ।।।।

Siya, na kumikislap na wari’y pinagsamang ningning ng sanlibong araw, ang kaaway ni Śakra, ay sumakay sa kanyang karwahe at tuwirang sumugod sa mga Vānara.

Verse 5

स विस्फार्यमहाचापंकिरीटीमृष्टकुण्डलः ।नामविश्रावयामासननाद च महास्वनम् ।।।।

Nakakorona at may makinang na hikaw, pinatunog niya ang dakilang busog; ipinahayag niya nang malakas ang sariling pangalan at umalingawngaw ang kanyang makapangyarihang sigaw.

Verse 6

तेनसिंहप्रणादेननामविश्रावणेन च ।ज्याशब्देन च भीमेनत्रासयामासवानरान् ।।।।

Sa kanyang dagundong na tila leon, sa pagbanggit ng kanyang pangalan, at sa nakapanghihilakbot na tunog ng kanyang bagting, pinangilabutan niya ang mga hukbo ng Vānara.

Verse 7

तेदृष्टवादेहमाहात्म्यंकुम्भकर्णोऽयमुथतितः ।भयार्तावानरास्सर्वेसंश्रयन्तेपरस्परम् ।।।।

Nang makita nila ang dakilang laki ng katawang iyon, inakala ng mga vānarā: “Si Kumbhakarṇa ito na muling bumangon.” Sa matinding takot, silang lahat ay nagdikit-dikit at nagkapit-bisig sa isa’t isa.

Verse 8

तेतस्यरूपमालोक्ययथाविष्टोस्त्रिविक्रमे ।भयाद्वानरयूधास्तेविद्रवन्तिततस्ततः ।।।।

Nang makita nila ang kanyang anyo—na wari’y sinapian ng lakas ni Trivikrama—ang mga pangkat ng mandirigmang Vānara, sa takot, ay nagkawatak-watak at tumakas sa iba’t ibang dako.

Verse 9

तेऽतिकायंसमासाद्यवानरामूढचेतसः ।शरण्यंशरणंजग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे ।।।।

Nang harapin nila si Atikāya, ang mga mandirigmang Vānara’y nalito ang diwa; sa labanan ay lumapit sila upang sumilong kay Rāma, ang nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa—ang tunay na tagapagtanggol.

Verse 10

तोऽतिकायंकाकुत्स्थोरथस्थंपर्वतोपमम् ।ददर्शधवनिनंदूराद्गर्जन्तंकालमेघवत् ।।।।

Pagkaraan, nakita ng inapo ni Kakutstha si Atikāya sa malayo—nakatindig sa kanyang karwahe, tulad ng isang bundok, tangan ang busog, at umuungal na wari’y kulog na ulap sa oras ng paglipol.

Verse 11

स तंदृष्टवामहात्मानंराघवस्तुविसिस्मिये ।वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह ।।।।

Nang makita ni Rāghava ang dakilang-makaluluwang iyon, siya’y napuno ng pagkamangha. Matapos aliwin at patatagin ang mga vānarā, nagsalita siya kay Vibhīṣaṇa.

Verse 12

कोऽसौपर्वतसङ्काशोधनुष्मान्हरिलोचनः ।युक्तेहयसहस्रेणविशालेस्यन्दनेस्थितः ।।।।

Sino yaong mandirigmang may dilaw na mga mata, kasingtangkad ng bundok, may hawak na busog, at nakaupo sa maluwang na karwaheng hinihila ng sanlibong kabayo?

Verse 13

य एषनिशितैश्शूलैस्सुतीक्णैःप्रासमुद्गरैः ।अर्चिष्मद्भिर्वृतोभातिभूतैरिवमहेश्वरः ।।।।

Sino yaong kumikislap, napaliligiran ng nagliliyab at matatalim na trident, sibat, at pamalo—na wari’y si Maheśvara na napapalibutan ng kaniyang mga nilalang na tagasunod?

Verse 14

कालजिह्वाप्रकाशाभिर्यएषोऽतिविराजते ।आवृतोरथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिवतोयदः ।।।।

Sino yaong labis na nagliliwanag, nababalutan ng mga sibat na kumikislap na tila mga dila ni Kāla—na gaya ng ulap-ulan na napapalibutan ng kidlat?

Verse 15

धनूंषिचास्यसज्जानिहेमपृष्ठानिसर्वशः ।शोभयन्तिरथश्रेष्ठंशक्रचापमिवाम्बरम् ।।।।

At ang kaniyang mga handang pana—may gintong likuran sa bawat panig—ay nagpapaganda sa dakilang karwahe, na wari’y bahaghari ni Indra na nagpapalamuti sa langit.

Verse 16

क एषरक्षश्शार्दूलोरणभूमिविराजयन् ।अभ्येतिरथिनांश्रेष्ठोरथेनादित्यतेजसा ।।।।ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेनराहुणाभिविराजते ।सूर्यरमशिनिभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ।।।।

Sino itong tigre sa mga rākṣasa, na nagpapaliwanag sa larangan ng digmaan—ang pinakadakila sa mga mandirigmang nakasakay sa karwahe—na lumalapit sakay ng karwaheng kasingningning ng araw? Ang kaniyang watawat, nakatindig sa tuktok ng poste, ay kumikislap na may sagisag ni Rāhu; at sa mga palasong tulad ng sinag ng araw, pinagniningning niya ang sampung dako.

Verse 17

क एषरक्षश्शार्दूलोरणभूमिविराजयन् ।अभ्येतिरथिनांश्रेष्ठोरथेनादित्यतेजसा ।।6.71.16।।ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेनराहुणाभिविराजते ।सूर्यरमशिनिभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ।।6.71.17।।

Nagniningning din ang kaniyang pana—tatlong kurba, umuugong na parang ulap, may gintong likuran at pinalamutian—na bantog na tulad ng pana ni Śatakratu (Indra).

Verse 18

त्रिणतंमेघसन्नादंहेमपृष्ठमलङ्कृतम् ।शतक्रतुधनुःप्रख्यंधनुश्चास्यविराजते ।।।।

Nagniningning din ang kaniyang pana—tatlong kurba, umuugong na parang ulap, may gintong likuran at pinalamutian—na bantog na tulad ng pana ni Śatakratu (Indra).

Verse 19

स ध्वजस्सपताकश्चसानुकर्षोमहारथः ।चतुस्सादिसमायुक्तोमेघस्तनितानि ।।।।

Ang dakilang karwaheng iyon—may bandila at watawat, at may mga kasangkapang nakakabit—ay may apat na tagapagpaandar at umuugong na parang kulog ng mga ulap.

Verse 20

विंशतिर्दशचाष्टौ च तूण्योऽस्यरथमास्थिताः ।कार्मुकानि च भीमानिज्याश्चकाञ्चनपिङ्गळाः ।।।।

Sa kanyang karwahe ay nakalagay ang dalawampung sisidlan ng palaso; sampung kakila-kilabot na mga busog; at walong pising-busog na kulay ginto’t kayumanggi.

Verse 21

द्वौ च खडगौरथगतौपार्श्वस्थौपार्श्वशोभितौ ।चतुर्हस्तत्सरुयुतौव्यक्तहस्तदशायतौ ।।।।

At sa karwahe ay may dalawang tabak, nakasabit sa magkabilang tagiliran bilang palamuti—bawat isa’y may hawakan, apat na siko ang sukat, at malinaw na sampung siko ang haba.

Verse 22

रक्तगण्ठगुणोधीरोमहापर्वतसन्निभः ।कालःकालमहावक्त्रोमेघस्थइवभास्करः ।।।।

May pulang kuwintas na garland sa kanyang leeg, matatag at tila dambuhalang bundok ang tindig—kakila-kilabot na parang Kamatayan, maitim at malawak ang bibig—siya’y wari’y araw na natatakpan ng mga ulap.

Verse 23

काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यांभूजाभ्यामेषशोभते ।शृङ्गाभ्यामिवतुङ्गाभ्यांहिमवान् पर्वतोत्तमः ।।।।

Sa dalawang bisig niyang nabibigkis ng gintong mga armlet, siya’y nagniningning—gaya ng marangal na Himalaya, ang pinakamainam na bundok, na may dalawang matayog na tuktok.

Verse 24

कुण्डलाभ्यांतुयस्यैतद्भतध्भातिशुभेक्ष ।पुनर्वस्वन्तरगतंपूर्णंभिंबमिवैंदवम् ।।।।

O may mapagpalang tingin, ang kaniyang mukha’y nagniningning sa pagitan ng dalawang hikaw, na wari’y ganap na bilog ng buwan na nakalagay sa gitna ng mga bituin ng Punarvasu.

Verse 25

आचक्ष्वमेमहाबाहोत्वमेनंराक्षसोत्तमम् ।यंदृष्टवावानरास्सर्वेभयार्ताविद्रुतादिशः ।।।।

Ipahayag mo sa akin, O makapangyarihang bisig, kung sino ang pinakadakila sa mga Rākṣasa na ito—na pagkakita sa kaniya, ang lahat ng hukbo ng mga Vānara, sa takot na matindi, ay nagsitakas sa bawat panig.

Verse 26

स पृष्टोराजपुत्रेणरामेणामिततेजसा ।आचचक्षेमहातेजारघवायविभीषणः ।।।।

Nang tanungin ng prinsipe na si Rama, na walang hanggan ang ningning, ipinaliwanag noon ng makapangyarihang Vibhīṣaṇa ang bagay na iyon kay Rāghava.

Verse 27

दशग्रीवोमहातेजाराजावैश्रवणानुजः ।भीमकर्मामहोत्साहोरावणोराक्षसाधिपः ।।।।

Si Rāvaṇa—ang may sampung leeg, dakila ang ningning—ang hari, nakababatang kapatid ni Vaiśravaṇa; gumagawa ng kakila-kilabot na gawa at may napakalaking tapang at pagsisikap, siya ang panginoon ng mga Rākṣasa.

Verse 28

तस्यासीद्वीर्यवान्पुत्रोरावणप्रतिमोरणे ।वृद्धसेवीश्रुतिधरस्सर्वास्त्रविदुषांवरः ।।।।

Sa kaniya isinilang ang isang anak na magiting, na sa digmaan ay kapantay ni Rāvaṇa—mapaglingkod sa matatanda, tagapagtangan ng mga narinig, at pinakadakila sa mga dalubhasa sa lahat ng sandata.

Verse 29

अश्वपृष्ठेरथेनागेखडगेधनुषिकर्षणे ।भेदेसान्त्वे च दाने च नयेमन्त्रे च सम्मतः ।।।।

Siya’y kinikilalang bihasa sa pagsakay sa kabayo, sa karwahe at sa elepante; dalubhasa sa tabak at sa busog, at sanay din sa paghahasik ng pagkakahati, sa pagpapayapa, sa pagbibigay ng kaloob, sa patakaran, at sa payo.

Verse 30

यस्यबाहूसमाश्रित्यलङ्कावसतिनिर्भया ।तनयंधान्यमालिन्याअतिकायमिमंविदुः ।।।।

Kilalanin ninyo siya bilang si Atikāya, anak ni Dhānyamālinī—na sa kanyang mga bisig, na siyang sinasandigan, ang Laṅkā ay nananahan nang walang pangamba.

Verse 31

एतेनाराधितोब्रह्मोतपसाभावितात्मना ।अस्त्राणिचाप्यवाप्तानिरिपवश्चपराजिताः ।।।।

Sa pamamagitan ng mahigpit na tapas at pusong sinanay sa pagpipigil, kanyang pinalugod si Brahmā; at nakamtan niya ang mga banal na sandata, na siyang nagpadapa sa kanyang mga kaaway.

Verse 32

सुरासुरैरवध्यत्वंदत्तमस्मैस्वयम्भुवा ।एतच्चकवचंदिव्यंरधश्चैषोऽरभास्वरः ।।।।

Ang Sariling-Ipinanganak (Brahmā) ay nagkaloob sa kanya ng di-mapapatay ng mga Deva at mga Asura; at taglay rin niya ang banal na baluting ito at ang karwaheng nagniningning na tila araw.

Verse 33

एतेनशतशोदेवादानवाश्चपराजिताः ।रक्षितानि च रक्षांसियक्षाश्चापिनिषूदिताः ।।।।

Sa pamamagitan niya, daan-daang mga deva at mga Dānava ang napabagsak; ang mga Rākṣasa ay kanyang ipinagtanggol, at maging ang mga Yakṣa ay kanyang pinuksa.

Verse 34

वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः ।पाशस्सलिलराजस्यरणेप्रतिहतस्तथा ।।।।एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः ।रावणस्यतोधीमान्देवदानवदर्पहा ।।।।

Sa kanyang mga palaso, napigil niya ang kulog-kidlat na sandata ni Indra na marunong; at sa digmaan, gayon din niyang itinaboy ang pisi ni Varuṇa, hari ng mga tubig.

Verse 35

वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः ।पाशस्सलिलराजस्यरणेप्रतिहतस्तथा ।।6.71.34।।एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः ।रावणस्यतोधीमान्देवदानवदर्पहा ।।6.71.35।।

Ito si Atikāya—makapangyarihan, ang toro sa mga Rākṣasa—ang marunong na anak ni Rāvaṇa, na dumudurog sa pagmamataas ng mga deva at mga Dānava.

Verse 36

तदस्मिन्क्रियतांयत्नःक्षिप्रंपुरुषपुंगव ।पुरावानरसैन्यानिक्ष्यंनयतिसायकैः ।।।।

Kaya nga, O pinakamainam sa mga lalaki, magsikap ka laban sa kanya nang madali—bago niya, sa kanyang mga palaso, dalhin sa kapahamakan ang hukbo ng mga vānara.

Verse 37

ततोतिकायोबलवान्प्रविश्यहरिवाहिनीम् ।विष्फारयामासधनुर्ननाद च पुनःपुनः ।।।।

Pagkaraan, ang makapangyarihang Atikāya ay sumalakay sa hanay ng mga vānara; pinakintab niya ang kanyang busog at umungal nang paulit-ulit.

Verse 38

तंभीमवपुषंदृष्टवारथस्थंरथिनांवरम् ।अभिपेतुर्महात्मानोयेप्रधानावनौकसः ।।।।

Nang makita nila siya—may kakila-kilabot na anyo, nakatindig sa kanyang karwahe, ang pinakadakila sa mga mandirigmang-karwahe—sumugod sa kanya ang mga dakilang pinuno ng mga Vānara.

Verse 39

कुमुदोद्विविदोमैन्दोनीलश्शरभएव च ।पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चयुगपत्समभिद्रवन् ।।।।

Sina Kumuda, Dvivida, Mainda, Nīla, at pati si Śarabha ay sabay-sabay na sumalakay, tangan ang mga punò at maging mga tuktok ng bundok.

Verse 40

तेषांवृक्षांश्चशैलांश्चशरैःकाञ्चनभूषणैः ।अतिकायोमहातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदांवरः ।।।।

Si Atikāya—dakila ang ningning at lakas, pinakamarunong sa mga sandata—ay winasak sa mga palasong may gintong palamuti ang mga punò at batong inihagis nila.

Verse 41

तांश्चैवसर्वान् स हरीन् शरैस्सर्वायसैर्बली ।विव्याथाभिमुखस्सङ्ख्येभीमकायोनिशाचर ।।।।

Ang makapangyarihang niśācara na yaon, kakila-kilabot ang katawan, humarap sa kanila sa gitna ng labanan at tinusok ng mga palasong bakal ang lahat ng mga Vānara.

Verse 42

तेऽर्दितांबाणवर्षेणभिन्नगात्राःप्लवङ्गमाः ।न शेकुरतिकायस्यप्रतिकर्तुंमहारणे ।।।।

Dahil sa ulang-palaso ni Atikāya, ang mga Plavaṅgama—punit at sugatan ang mga katawan—ay hindi nakapagbigay ng mabisang paglaban sa dakilang labanan.

Verse 43

तत् त्सैन्यंहरिवीराणांत्रासयामासराक्षसः ।मृगयूथमिवक्रुद्धोहरिर्यौवनदर्पितः ।।।।

Yaong rākṣasa ay naghasik ng sindak sa hukbo ng mga bayaning Vānara—gaya ng nagngangalit na leon, palalo sa lakas ng kabataan, na nagpapangalat sa kawan ng mga usa.

Verse 44

सराक्षसेन्द्रोहरिसैन्यमध्येनायुध्यमानंनिजघानकञ्चित् ।उपेत्यरामंसधम: कलापी स गर्वितंवाक्यमिदंबभाषे ।।।।

Sa gitna ng hukbo ng Vānara, ang panginoon ng mga rākṣasa ay hindi pumatay ng sinumang hindi nakikipaglaban; saka, tangan ang busog at may lalagyan ng palaso sa likod, lumapit siya kay Rāma at nagsalita ng mapagmataas na mga salita.

Verse 45

रथेस्थितोहंशरचापपाणिर्नप्राकृतंकञ्चनयोधयामि ।यस्यास्तिकश्चिद्व्यवसाययुक्तोददातुमेक्षिप्रमिहाद्ययुद्धम् ।।।।

“Nasa aking karwahe ako, tangan ang busog at mga palaso; hindi ako nakikipaglaban sa karaniwang mandirigma. Kung may sinuman dito na may matibay na pasya at kakayahan, ipagkaloob niya sa akin ang labanan ngayon, agad.”

Verse 46

तत्तस्यवाक्यंब्रुवतोनिशम्यचुकोपसौमित्रिरमित्रहन्ता ।अमृष्यमाणश्चसमुत्पपातजग्राहचापं च ततस्स्मयित्वा ।।।।

Nang marinig niya ang mga salitang iyon, si Saumitrī—tagapagpuksa ng mga kaaway—ay nag-alab sa galit; hindi matiis ang kayabangan, siya’y tumalunton, ngumiti, at dinampot ang kanyang busog.

Verse 47

क्रुद्धस्सौमित्रिरुत्पत्यतूणादाक्षिप्यसायकम् ।पुरस्तादतिकायस्यविचकर्षमहद्धनुः ।।।।

Sa matinding galit, tumindig si Saumitrī; humugot ng palaso sa lalagyan, at sa harap ni Atikāya ay hinila nang lubos ang kanyang dakilang busog.

Verse 48

पूरयन् स महींशैलानाकाशंसागरंदिशः ।ज्याशब्दोलक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान् ।।।।

Ang mabagsik na ugong ng pisi ng busog ni Lakṣmaṇa ay pumuno sa lupa at mga bundok, sa langit at dagat, at sa lahat ng dako—na naghasik ng sindak sa mga gumagala sa gabi.

Verse 49

सौमित्रेश्चापनिर्घोषंश्रुत्वाप्रतिभयंतदा ।विसिष्मियेमहातेजाराक्षसेन्द्रात्मजोबली ।।।।

Nang marinig noon ng makapangyarihan at maningning na anak ng hari ng mga Rākṣasa ang nakapanghihilakbot na ugong ng busog ni Saumitrī, siya man ay sinapian ng takot at napamangha.

Verse 50

अथातिकायःकुपितोदृष्टवालक्ष्मणमुत्थितम् ।आदायनिशितंबाणमिदंवचनमब्रवीत् ।।।।

Pagkaraan, si Atikāya, nagngangalit nang makita si Lakṣmaṇa na tumindig, ay kumuha ng matalim na palaso at nagsalita ng ganito.

Verse 51

बालस्त्वमसिसौमित्रेविक्रमेष्वविचक्षणः ।गच्छकिंकालसदृशंमांयोधयतुमिच्छसि ।।।।

Saumitri, ikaw ay bata pa; bagaman matapang, kulang ka sa pag-unawa sa mga gawaing pakikidigma. Umalis ka—bakit mo nanaising makipaglaban sa akin na tulad ng Kamatayan mismo?

Verse 52

न हिमद्बाहुसृष्टानामस्त्राणाहिमवानपि ।सोढुमुत्सहतेवेगमन्तरिक्षमथोमही ।।।।

Tunay, kahit ang Himavān man ay hindi makakatiis sa bugso ng mga sandatang pinakawalan ng aking bisig—ni ang kalangitan sa pagitan, ni maging ang lupa ay makapagdadala ng kanilang lakas.

Verse 53

सुखप्रसुप्तंकालाग्निंविबोधयितुमिच्छसि ।न्यस्यचापंनिवर्तस्वमाप्राणान् जहिमद्गतः ।।।।

Nais mo bang gisingin ang apoy ng pagkalipol na mahimbing na natutulog sa kaginhawaan? Ibaba ang iyong busog at bumalik—huwag mong ipahamak ang iyong buhay sa pagharap sa akin.

Verse 54

अथवात्वंप्रतिष्टब्धो न निवर्तितुमिच्छसि ।तिष्ठप्राणान् परित्यज्यगमिष्यसियमक्ष्यम् ।।।।

Ngunit kung ikaw ay matigas ang ulo at ayaw mong umurong, tumindig ka riyan; isusuko mo ang iyong buhay at tutungo ka sa kaharian ni Yama.

Verse 55

पश्यमेनिशितान्बाणानरिदर्पनिषूदनान् ।ईश्वरायुधसङ्काशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान् ।।।।

Masdan mo ang aking matutulis na palaso, na pumupuksa sa pagmamataas ng kaaway; wari’y mga sandata ng Panginoon, pinalamutian ng kumikislap na ginituang pinainit sa apoy.

Verse 56

एषतेसर्पसंकाशोबाणःपास्यतिशोणितम् ।मृगराजइवक्रुद्धोनागराजस्यशोणितम् ।।।।इत्येवमुक्त्वासंक्रुद्धश्शरंधनुषिसंदधे ।

“Ang palaso kong ito, na wari’y ahas, ay iinom ng iyong dugo—gaya ng nagngangalit na leon na umiinom ng dugo ng hari sa mga elepante.” Pagkasabi nito, sa matinding poot ay isinakbat niya ang palaso sa kanyang busog.

Verse 57

श्रुत्वातिकायस्यवचस्सरोषंसगर्वितंसम्यतिराजपुत्रः ।स सञ्चुकोपातिबलोमनस्वीरुवाचवाक्यं च ततोमहार्थम् ।।।।

Nang marinig ng prinsipe sa digmaan ang galit at mapagmataas na pananalita ni Atikāya, siya—malakas at marangal ang loob—ay nag-alab din sa poot at saka nagsalita ng tugong may dakilang saysay.

Verse 58

न वाक्यमात्रेणभवान् प्रधानो न कत्थनात्सत्पुरुषाभवन्ति ।मयिस्थितेधन्विनिबाणपाणौनिदर्शयस्वात्मबलंदुरात्मन् ।।।।

Hindi sa salita lamang nagiging dakila ang tao, ni sa pagyayabang nagiging banal ang mabuting nilalang. Narito ako, mamamana, tangan ang busog at mga palaso—ipakita mo, masamang-loob, ang sarili mong lakas!

Verse 59

कर्मणासूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि ।पौरुषेणतुयोयुक्तस्सतुशूरइतिस्मृतः ।।।।

Sa gawa mo ipakilala ang iyong sarili; hindi nararapat ang magyabang. Ang tunay na may lakas ng loob at giting—siya lamang ang kinikilalang bayani.

Verse 60

सर्वायुधसमायुक्तोधन्वीत्वंरथमास्थितः ।शरैर्वायदिवाप्यस्त्रैर्दर्शयस्वपराक्रमम् ।।।।

Kahit na nakaupo ka sa iyong karwahe bilang isang mamamana na may sandata, ang pagpapakitang iyon ay walang pinatutunayan. Sa pamamagitan ng mga palaso—o anumang sandata—ipakita mo ang iyong tapang.

Verse 61

ततश्शिरस्तेनिशितैःपातयिष्याम्यहंशरैः ।मारुतःकालसम्पक्वंवृन्तात्ताळफलंयथा ।।।।

Pagkatapos, gamit ang matatalim na palaso, ibabagsak ko ang iyong ulo—tulad ng hangin na nagpapalaglag sa hinog na bunga ng palmera mula sa tangkay nito.

Verse 62

अद्यतेमामकाबाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ।पास्यन्तिरुधिरंगात्राद्बाणशल्यान्तरोत्थितम् ।।।।

Ngayon, ang aking mga palaso, na pinalamutian ng kumikinang na ginto, ay iinom ng dugo na dumadaloy mula sa iyong katawan sa pamamagitan ng mga sugat na likha ng kanilang matatalim na dulo.

Verse 63

बालोऽयमितिविज्ञाय न मावज्ञातुमर्हसि ।बालोवायदिवावृद्धोमृत्युंजानीहिसंयुगे ।।।।बालेनविष्णुनालोकास्त्रयःक्रान्तास्त्रिविक्रमैः ।

Huwag mo akong hamakin sa pag-aakalang, 'Siya ay bata pa lamang.' Bata man o matanda, alamin mo ito: sa labanan ako ay kamatayan. Sapagkat kahit ang batang si Vishnu, sa kanyang anyong Trivikrama, ay humakbang sa tatlong daigdig sa tatlong hakbang.

Verse 64

लक्ष्मणस्यवचश्श्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवत् ।।।।अतिकायःप्रचुक्रोधबाणंचोत्तममाददे ।

Nang marinig ang mga salita ni Lakshmana—na may katwiran at totoo ang kahulugan—si Atikaya ay nag-alab sa galit at kumuha ng isang mahusay na palaso.

Verse 65

ततोविद्याधराभूतादेवादैत्यामहर्षयः ।।।।गुह्यकाश्चमहात्मानस्तद्युद्धंद्रष्टुमागमन् ।

Pagkaraan, ang mga Vidyādhara, mga Bhūta, mga Deva, mga Daitya, ang mga dakilang ṛṣi, at ang mararangal na Guhyaka ay nagsidating upang masaksihan ang labang yaon.

Verse 66

तोऽतिकायःकुपितश्चापमारोप्यसायकम् ।।।।लक्ष्मणायप्रचिक्षेपसङ्क्षिपन्निवचाम्बरम् ।

Pagkaraan, si Atikāya, nagngangalit sa poot, ay iniakma ang palaso sa busog at inihagis iyon kay Lakṣmaṇa, na wari’y hinihiwa niya ang kalangitan.

Verse 67

तमापतन्तंनिशितंशरमाशीविषोपमम् ।।।।अर्धचन्द्रेणचिच्छेदलक्ष्मणःपरवीरहा ।

Ang matalim na palasong iyon, na tila makamandag na ahas, ay sumugod papalapit; ngunit si Lakṣmaṇa, mamamatay ng mga kaaway na bayani, ay pinutol iyon sa pamamagitan ng palasong hugis kalahating-buwan.

Verse 68

तंनिकृत्तंशरंदृष्टवाकृत्तभोगमिवोरगम् ।।।।अतिकायोभृशंक्रुद्धःपञ्चबाणान् समाददे ।

Nang makita niyang naputol ang kanyang palaso—na parang ahas na naputol ang mga likaw—si Atikāya ay lalo pang nag-alab sa matinding galit at kumuha ng limang palaso.

Verse 69

तान्शरान् सम्प्रचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ।।।।तानप्राप्तान् शरैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदभरतानुजः ।

Inihagis ng gabing-lagalag na rākṣasa ang mga palasong iyon kay Lakṣmaṇa; ngunit bago pa man tumama, winasak iyon ni Bharata-kapatid na bunso sa pamamagitan ng matutulis na palaso.

Verse 70

सतान् छित्त्वाशितैर्बाणैर्लक्ष्मणःपरवीरहा ।।।।आददेनिशितंबाणंज्वलन्तमिवतेजसा ।

Pagkaputol niya sa mga iyon sa pamamagitan ng matatalim na palaso, si Lakṣmaṇa—pumupuksa sa mga bayani ng kaaway—ay kumuha ng isa pang matalim na palaso, nagliliyab na wari’y may sariling ningning.

Verse 71

तमादायधनुश्श्रेष्ठेयोजयामासलक्ष्मणः ।।।।विचकर्ष च वेगेनविससर्ज च वीर्यवान् ।

Kinuha niya ang palasong iyon at ikinabit ni Lakṣmaṇa sa kaniyang dakilang busog; hinila niya ito nang mabilis at, taglay ang lakas ng bayani, pinakawalan.

Verse 72

पूर्णायतविसृषेनशरेणनतपर्वणा ।।।।ललाटेराक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान् ।

Sa palasong pinakawalan sa ganap na paghila—na ang mga dugtungan ay nakayukong ayon sa kurba—tinamaan ng bayani ang pinakadakila sa mga rākṣasa sa mismong noo.

Verse 73

सललाटेशरोमग्नस्तस्यभीमस्यरक्षसः ।।।।ददृशेशोणितेनाक्तःपन्नगेन्द्रइवाचले ।

Ang palaso ay bumaon sa noo ng kakila-kilabot na rākṣasang iyon; nabahiran ng dugo, ito’y nagmistulang hari ng mga ahas na nakahimlay sa bundok.

Verse 74

राक्षसःप्रचकम्पे च लक्ष्मणेषुप्रपीडितः ।।।।रुद्रबाणहतंघोरंयथात्रिपुरगोपुरम् ।

Sa tindi ng mga palaso ni Lakṣmaṇa, ang rākṣasa’y nanginig at yumanig—kasindak-sindak na gaya ng tarangkahang-tore ng Tripura kapag tinamaan ng palaso ni Rudra.

Verse 75

चिन्तयामासचाश्वास्यविमृश्य च महाबलः ।।।।साधुबाणनिपातेनश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः ।

Huminga siyang muli at nagmuni-muni ang makapangyarihan: “Mabuti! Sa pagbagsak ng iyong mga palaso, ikaw ay kaaway na karapat-dapat purihin sa aking paningin.”

Verse 76

विधायैवंविनम्यास्यंनियम्य च भुजावुभौ ।।।।स रथोपस्थमास्थायरथेनप्रचचार ह ।

Pagkagayon, ibinaba niya ang mukha, pinatatag ang dalawang balikat; saka umupo sa hulihang bahagi ng karwahe at sumulong sa pagtakbo nito.

Verse 77

कंत्रीन्पञ्चसप्तेतिसायन्राक्षसर्षभः ।।।।आददेसन्दधेचापिविचकर्षोत्ससर्ज च ।

Ang bantog na rākṣasa ay kumuha ng mga palaso—isa, saka tatlo, saka lima, saka pito—isinapol sa busog, hinila, at pinakawalan.

Verse 78

तेबाणाःकालसङ्काशाराक्षसेन्द्रधुनुश्च्युताः ।।।।हेमपुङ्खारविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम् ।

Ang mga palasong yaon, na wari’y si Kāla (Panahon) mismo, na pinakawalan mula sa busog ng panginoong rākṣasa—may gintong balahibo at kasingliwanag ng araw—ay nagmistulang nagliliyab ang langit.

Verse 79

तस्तान्राक्षसोत्सृष्टान्शरौघान्राघवानुजः ।।।।असम्ब्रान्तःप्रचिच्छेदनिशितैर्बहुभिश्शरैः ।

Pagkatapos, ang nakababatang kapatid ni Rāghava, na hindi natinag, ay pinutol ang mga ulang ng palasong pinakawalan ng Rākṣasa, sa pamamagitan ng marami niyang matutulis na palaso.

Verse 80

तान् शरान्युधिसम्प्रेक्ष्यनिकृत्तान्रावणात्मजः ।।।।चुकोपत्रिदशेन्द्रारिर्जग्राहनिशितंशरम् ।

Nang makita sa digmaan na naputol ang mga palasong iyon, ang anak ni Rāvaṇa—kaaway ng hari ng mga diyos—ay nag-alab sa galit at kumuha ng isa pang matalim na palaso.

Verse 81

ससन्धायमहातेजास्तंबाणंसहसोत्सृजत् ।।।।तेनस्सौमित्रिमायान्तमाजघानस्तनान्तरे ।

Ang makapangyarihang iyon ay inihanda ang palaso at buong lakas na pinakawalan; sa pamamagitan nito ay tinamaan niya ang pasulong na si Saumitri sa pagitan ng mga dibdib.

Verse 82

अतिकायेनसौमित्रिस्ताडितोयुधिवक्षसि ।।।।सुस्रावरुधिरंतीव्रंमदंमत्तइवद्विपः ।

Tinamaan sa dibdib sa digmaan ni Atikāya, ang dugo ni Saumitri ay umagos nang mabilis—gaya ng katas ng isang elepanteng nasa paglalandi ng init.

Verse 83

सचकारतदात्मानंविशल्यंसहसाविभुः ।।।।जग्राह च शरंतीक्ष्णमस्त्रेणापिचसन्दधे ।

At bigla, ang Makapangyarihan ay ginawa ang sarili na walang sugat ng palaso; sinunggaban niya ang matalim na pana at, sa bisa ng isang astra-mantra, inihanda ang kanyang tugon.

Verse 84

आग्नेयेनतदाऽस्त्रेणयोजयामाससायकम् ।।।।स जज्वालतदाबाणोधनुष्यस्यमहात्मनः ।

Pagdaka, sa astra ni Agni, kanyang pinuspos ng kapangyarihan ang pana; at noon din, ang palaso sa busog ng dakilang-loob ay nagliyab.

Verse 85

अतिकायोतितेजस्वीसौरमस्त्रंसमादधे ।।।।तेनबाणंभुजङ्गाभंहेमपुङ्खमयोजयत् ।

Si Atikāya, nag-aalab sa matinding ningas, ay kinuha ang Saurāstra; at sa bisa nito’y inilapat niya sa busog ang palasong tila ahas, na may gintong balahibo.

Verse 86

तदस्त्रंज्वलितंघोरंलक्ष्मणश्शरमाहितम् ।।।।अतिकायायचिक्षेपकालदण्डमिवान्तकः ।

Si Lakṣmaṇa, matapos ilapat sa pana ang kakila-kilabot at nagliliyab na astra, ay inihagis iyon kay Atikāya—na wari’y si Kamatayan na naghahagis ng pamalo ng Panahon.

Verse 87

आग्नेयेनाभिसंयुक्तंदृष्टवाबाणंनिशाचरः ।।।।उत्ससर्जतदाबाणंदीप्तंसूर्यास्त्रयोजितम् ।

Nang makita ng nilalang ng gabi ang panang pinuspos ng Agneyāstra, siya nama’y nagpakawala ng nagliliyab na pana, na kargado ng Sūryāstra.

Verse 88

तावुभावम्बरेबाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः ।।।।तेजसासंप्रदीप्ताग्रौक्रुद्धाविवभुजंगमौ ।

Sa mataas na langit, ang dalawang palaso’y nagbanggaan sa isa’t isa; ang mga dulo’y naglalagablab sa ningning—na wari’y dalawang nagngangalit na ahas na nagsasagupaan.

Verse 89

तावन्योन्यंविनिर्दह्यपेततुर्धरणीतले ।।।।निरर्चिषौभस्मकृतौ न भ्राजेतेशरोत्तमौ ।तावुभौदीप्यमानौस्म न भ्राजेतेमहीतले ।।।।

Sa pagliyab na nag-uunahan, sinunog nila ang isa’t isa at bumagsak sa lupa; napawi ang apoy, naging abo—yaong pinakamahuhusay na palaso’y hindi na nagningning. Bagaman kanina’y nagliliyab, sa lupa’y hindi na sila kumikislap.

Verse 90

तावन्योन्यंविनिर्दह्यपेततुर्धरणीतले ।।6.71.89।।निरर्चिषौभस्मकृतौ न भ्राजेतेशरोत्तमौ ।तावुभौदीप्यमानौस्म न भ्राजेतेमहीतले ।।6.71.90।।

Sa pagliyab na nag-uunahan, sinunog nila ang isa’t isa at bumagsak sa lupa; napawi ang apoy, naging abo—yaong pinakamahuhusay na palaso’y hindi na nagningning. Bagaman kanina’y nagliliyab, sa lupa’y hindi na sila kumikislap.

Verse 91

ततोऽतिकायस्सङ्कृद्धस्त्वस्त्रमैषीकमुत्सृजत् ।तत्प्रचिच्छेदसौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेणवीर्यवान् ।।।।

Pagkaraan, si Atikāya, nag-aalab sa galit, ay pinakawalan ang Aiṣīka na sandata, na pinasigla sa kapangyarihan ni Tvaṣṭṛ; datapwat pinutol iyon ng magiting na Saumitrī (Lakṣmaṇa) sa pamamagitan ng sandatang kargado ng lakas ni Indra.

Verse 92

ऐषीकंनिहतंदृष्टवारुषितोरावणात्मजः ।याम्येनार्स्तेणसङ्कृद्धोयोजयामाससायकम् ।।।।

Nang makita ng anak ni Rāvaṇa na napuksa ang Aiṣīka, siya’y nagngitngit; sa galit ay ikinabit niya sa palaso ang Yāmya na sandata—ang kapangyarihang nasasakupan ni Yama.

Verse 93

ततस्तदस्त्रंचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ।वायव्येनतदस्त्रेणनिजघान स लक्ष्मणः ।।।।

Pagkatapos, inihagis ng mandirigmang gumagala sa gabi ang sandatang iyon kay Lakṣmaṇa; at si Lakṣmaṇa’y sumalubong at nagpabagsak nito sa pamamagitan ng Vāyavya-astra, ang sandatang pinamumunuan ng Diyos ng Hangin.

Verse 94

अथैनंशरधाराभिर्धाराभिरिवतोयदः ।अभ्यवर्षत्सुसङ्कृद्धोलक्ष्मणोरावणात्मजम् ।।।।

Pagkatapos, sa matinding poot, binuhusan ni Lakṣmaṇa ang anak ni Rāvaṇa ng mga agos ng palaso, na wari’y ulap ng ulan na nagbubuhos ng rumaragasang tubig.

Verse 95

तेऽतिकायंसमासाद्यकवचेवज्रभूषिते ।भग्नाग्रशल्यास्सहसापेतुर्बाणामहीतले ।।।।

Ngunit nang tumama ang mga palasong iyon kay Atikāya sa baluting pinatibay na tila diyamante, biglang nabasag ang mga dulo, at ang mga palaso’y bumagsak sa lupa.

Verse 96

तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्यलक्ष्मणःपरवीरहा ।अभ्यवर्षन्महेषूणांसहस्रेणमहायशाः ।।।।

Nang makita ni Lakṣmaṇa, mamamatay ng mga bayani ng kaaway at bantog sa dangal, na naging walang saysay ang mga palaso, saka niya binuhusan ng isang libong makapangyarihang palaso ang kalaban.

Verse 97

स वृष्यमाणोबाणौघैरतिकायोमहाबलः ।अवध्यकवचस्सङ्ख्येराक्षसोनैवविव्यथे ।।।।

Bagaman binuhusan ng ulang mga palaso, ang makapangyarihang rākṣasa na si Atikāya—may baluting di-matagos—ay hindi man lamang natinag sa gitna ng labanan.

Verse 98

शरंचाशीविषाकारंलक्ष्मणायव्यपासृजत् ।स तेनविद्धस्सौमित्रिर्मर्मदेशेशरेण ह ।।।।मुहूर्तमात्रंनिस्संज्ञोह्यभवच्छत्रुतापनः ।

Pagkatapos ay pinakawalan niya kay Lakṣmaṇa ang isang palasong wari’y makamandag na ahas. Tinamaan si Saumitrī sa isang mahalagang bahagi; at ang tagapagpasakit ng mga kaaway ay nawalan ng malay sa sandaling panahon.

Verse 99

ततःस्संज्ञामुपालभ्यचतुर्भिस्सायकोत्तमैः ।।।।निजघानहयान्सङ्ख्येसारथिं च महाबलः ।ध्वजस्योन्मथनंकृत्वाशरवर्षैररिन्दमः ।।।।

Pagkaraan, nang muling magbalik ang ulirat, ang makapangyarihang tagapagpabagsak ng mga kaaway ay pinabagsak sa labanan ang mga kabayo at ang karwaheng tagapagmaneho sa pamamagitan ng apat na piling palaso; at sa ulang-palaso ay winasak din niya ang tungkod ng watawat ng karwahe.

Verse 100

ततःस्संज्ञामुपालभ्यचतुर्भिस्सायकोत्तमैः ।।6.71.99।।निजघानहयान्सङ्ख्येसारथिं च महाबलः ।ध्वजस्योन्मथनंकृत्वाशरवर्षैररिन्दमः ।।6.71.100।।

Pagkaraan, nang muling magkamalay, ang makapangyarihang tagapagpabagsak ng mga kaaway ay tumama sa labanan sa mga kabayo at sa karwahero sa pamamagitan ng apat na piling palaso; at sa ulang-palaso’y winasak niya ang watawat at poste ng karwahe.

Verse 101

असम्भ्रान्तस्ससौमित्रिस्तान्शरानभिलक्षितान् ।मुमोचलक्ष्मणोबाणान्वधार्थंतस्यरक्षसः ।।।।

Ang anak ni Sumitra, si Lakshmana, na hindi natinag at payapa ang loob, ay pinakawalan ang mga palasong yaong tiyak ang tama, upang patayin ang rakshasang iyon.

Verse 102

न शशाकरुजंकर्तुंयुधितस्यनरोत्तमः ।अथैनमभ्युपागम्यवायुर्वाक्यमुवाच ह ।।।।

Ngunit ang pinakadakila sa mga tao, si Lakshmana, ay hindi nakapagdulot ng sugat sa kanya sa labanan. Pagkaraan, lumapit sa kanya ang Diyos ng Hangin, si Vayu, at nagsalita ng ganito.

Verse 103

ब्रह्मदत्तवरोह्येषअवध्यकवचावृतः ।ब्राह्मेणास्त्रेणभ्निथ्येनमेषवध्योहिनान्यथा ।।।।अवध्यएषह्यन्येषामस्त्राणांकवचीबली ।

May biyayang kaloob ni Brahma ang isang ito at nababalutan ng di-malalabag na baluti. Sa sandatang Brahma mo siya wasakin—doon lamang siya mapapatay, hindi sa iba. Sapagkat siya’y makapangyarihan at nakabaluti, di siya tinatablan ng iba pang mga sandata.

Verse 104

ततस्तुवायोर्वचनंनिशम्यसौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः ।समाददेबाणममोघवेगंतद्ब्राह्ममस्त्रंसहसानियोज्य ।।।।

Kaya’t nang marinig ni Saumitra, na ang lakas ay tulad ni Indra, ang salita ni Vayu, agad niyang isinakatuparan ang Sandatang Brahma at kinuha ang palasong may di-sumasablay na bilis.

Verse 105

नियुज्यमानेसौमित्रिणाबाणवरेशिताग्रे ।दिशश्चचन्द्रर्कमहाग्रहाश्चनभश्चतत्रासचचालचोर्वी ।।।।

Nang itinatakbo ni Saumitra ang pinakamainam na palaso na matalas ang dulo, nanginig ang mga dako; ang buwan, ang araw, at ang malalaking planeta, pati ang langit at ang lupa, ay natakot at yumanig.

Verse 106

तंब्रह्मणोऽस्त्रेणनियुज्यचापेशरंसुपुङ्खंयमदूतकल्पम् ।सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्यतस्यससर्जबाणंयुधिवज्रकल्पम् ।।।।

Ikinabit ni Saumitri sa kaniyang busog ang palasong may magagandang balahibo, pinuspos ng sandata ni Brahmā at wari’y sugo ni Yama; at sa gitna ng labanan ay pinakawalan niya ang palasong tila kulog na tumama sa anak ng kaaway ni Indra (Atikāya).

Verse 107

तंलक्ष्मणोत्सृष्टममोघवेगंसमापतन्तंज्यलनप्रकाशम् ।सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खंतदाऽतिकायस्समरेददर्श ।।।।

Noon, sa larangan ng digmaan, nakita ni Atikāya ang palasong pinakawalan ni Lakṣmaṇa—di nagkakamali ang bagsik ng paglipad, dumadaluhong nang tuwid, nagliliyab na parang apoy, at may mariringal na sari-saring balahibo na wari’y mga pakpak ni Garuḍa.

Verse 108

तंप्रेक्षमाणस्सहसाऽतिकायोजघानबाणैर्निशितैरनेकैः ।स सायकस्तस्यसुपर्णवेगस्तदातिकायस्यजगामपार्श्वम् ।।।।

Habang minamasdan iyon, biglang tinamaan ni Lakṣmaṇa si Atikāya ng maraming matutulis na palaso. At isang palaso, kasingbilis ni Garuḍa, ay sumibat at umabot sa tagiliran ni Atikāya.

Verse 109

तमागतंप्रेक्ष्यतदातिकायोबाणंप्रदीप्तान्तककालकल्पम् ।जघानक्त्यृष्टिगदाकुठारैशूलैर्हुलैश्चाप्यविपन्नचेता ।।।।

Nang makita ni Atikāya ang palasong papalapit—nagliliyab na tila Kamatayan at Panahon—hindi siya natinag; pinabagsak niya iyon sa pamamagitan ng mga sibat, dulo-sibat, pamalo, palakol, trident, at iba pang mga sandatang inihahagis.

Verse 110

तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणिमोघानिकृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः ।प्रगृह्यतस्यैवकिरीटजुष्टम् ततोऽतिकायस्यशिरोजहार ।।।।

Ginawang walang saysay ang mga sandatang kahanga-hanga ang anyo, ang palasong nagliliyab na parang apoy ay saka sinunggaban at inagaw ang ulo ni Atikāya, na may koronang nakasuot.

Verse 111

तछचिरस्सशिरस्त्राणंलक्ष्मणेषुप्रपीडितम् ।पपातसहसाभूमौशृङ्गंहिमवतोयथा ।।।।

Ang ulong iyon, kasama ang panangga sa ulo, na dinurog ng mga palaso ni Lakṣmaṇa, ay biglang bumagsak sa lupa, na parang tuktok ng Himavat.

Verse 112

तंभूमौनिपतितंदृष्टवाविक्षिप्तभूषणम्बभूवुर्व्यथितास्सर्वेहतशेषानिशाचराः ।।।।

Nang makita siyang nakabulagta sa lupa, na nagkahiwa-hiwalay ang mga palamuti, ang lahat ng natitirang rākṣasa ay nanginig sa matinding dalamhati.

Verse 113

तेविषण्णमुखादीनाःप्रहारजनितश्रमाः ।विनेदुरुच्चैर्बहवस्सहसाविस्वरैस्स्वरैः ।।।।

Sila, na nakayuko ang mga mukha at wasak ang loob, pagod sa mga hampas, ay biglang nagsigawan nang malakas—marami sa kanila—sa magaspang at saliwang tinig.

Verse 114

ततस्तेत्वरितंयातानिरपेक्षानिशाचराः ।पुरीमभिमुखाभीताद्रवन्तोनायकेहते ।।।।

Pagkaraan, nang mapatay ang kanilang pinuno, ang mga natakot na rākṣasa—walang inaalintana at nagmamadali—ay tumakbo patungo sa lungsod ng Laṅkā.

Verse 115

प्रहर्षयुक्ताबहवस्तुवानराःप्रबुद्दपद्मप्रतिमाननास्तदा ।अपूजयन्लक्ष्मणविष्टभागिनंहतेरिपौभीमबलेदुरासदे ।।।।

Noon, maraming vānarā na puspos ng galak, ang mga mukha’y tulad ng namumukadkad na lotus, ay nagbigay-pugay kay Lakṣmaṇa—na ngayo’y nag-uumapaw sa tuwa—sapagkat napatay na ang kaaway na kakila-kilabot ang lakas at di-malapitan.

Verse 116

अतिबलमतिकायमभ्रकल्पंयुधिविनिपात्य स लक्ष्मणःप्रहृष्टः ।त्वरितमथतदा स रामपार्श्वंकपिनिवहैश्चसुपूजितोजगाम ।।।।

Matapos pabagsakin sa digmaan ang labis na malakas na Atikāya, na tila ulap sa laki, si Lakṣmaṇa ay nagalak; at pinarangalan nang lubos ng mga pangkat ng vānarā, siya’y nagmadaling tumungo sa tabi ni Rāma.