Adhyaya 28

Verse 1

ऋषय ऊचुः । विस्तरेण समाख्याहि जन्म तस्य महात्मनः । पृथोश्चैव महाभाग श्रोतुकामा वयं पुनः

Sinabi ng mga ṛṣi: “O mapalad, isalaysay nang masinsinan ang kapanganakan ng dakilang kaluluwang iyon, at gayundin ni Pṛthu. Nais naming marinig muli.”

Verse 2

राज्ञा तेन यथा दुग्धा इयं धात्री महात्मना । पुनर्देवैश्च पितृभिर्मुनिभस्तत्त्ववेदिभिः

Kung paanong minsang ginatasan ng dakilang haring iyon ang Inang Daigdig upang magbigay ng yaman, gayon din siyang muling ginatasan ng mga deva, ng mga pitṛ, at ng mga muni na nakakabatid ng katotohanan.

Verse 3

यथा दैत्यैश्च नागैश्च यथा यक्षैर्यथा द्रुमैः । शैलैश्चैव पिशाचैश्च गंधर्वैः पुण्यकर्मभिः

Gaya ng nangyari sa mga Daitya at sa mga Nāga, gaya rin sa mga Yakṣa at sa mga punò; gayon din sa mga bundok, sa mga Piśāca, at sa mga Gandharva na gumagawa ng banal na gawa.

Verse 4

ब्राह्मणैश्च तथा सिद्धै राक्षसैर्भीमविक्रमैः । पूर्वमेव यथा दुग्धा अन्यैश्च सुमहात्मभिः

Noon pa man ay nagatasan na siya—ng mga brāhmaṇa, gayundin ng mga siddha, ng mga rākṣasa na may nakapanghihilakbot na lakas, at ng iba pang mga dakilang nilalang.

Verse 5

तेषामेव हि सर्वेषां विशेषं पात्रधारणम् । क्षीरस्यापि विधिं ब्रूहि विशेषं च महामते

Tunay nga, para sa kanilang lahat, ipaliwanag mo ang mga natatanging pagkakaiba sa pag-iingat ng mga sisidlan. At sabihin mo rin sa akin ang itinakdang paraan tungkol sa gatas—pati ang mga tanging detalye nito, O dakilang-isip.

Verse 6

वेनस्यापि नृपस्यैव पाणिरेव महात्मनः । ऋषिभिर्मथितः पूर्वं स कस्मादिह कारणात्

Maging ang kamay ni Haring Vena—yaong dakilang-kaluluwa—ay minsang piniga na parang pag-ikid ng gatas ng mga rishi. Sa anong dahilan kaya naganap iyon dito?

Verse 7

क्रुद्धश्चैव महापुण्यैः सूतपुत्र वदस्व नः । विचित्रेयं कथा पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी

O anak ni Sūta, bagaman kami’y nagngangalit, magsalita ka sa amin sa iyong dakilang kabanalan. Ang kahanga-hangang banal na salaysay na ito’y mapagpalang kuwento at pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 8

श्रोतुकामा महाभाग तृप्तिर्नैव प्रजायते । सूत उवाच । वैन्यस्य हि पृथोश्चैव तस्य विस्तरमेव च

O mapalad na ginoo, bagaman sabik kaming makinig, hindi man lamang sumisibol ang pagkasapat. Sūta ang nagsabi: Isasalaysay ko nang masinsin ang tungkol kay Pṛthu, anak ni Vena, at ang kanyang buong kasaysayan.

Verse 9

जन्मवीर्यं तथा क्षेत्रं पौरुषं द्विजसत्तमाः । प्रवक्ष्यामि यथा सर्वं चरित्रं तस्य धीमतः

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, ilalarawan ko—ayon sa katotohanan—ang kanyang kapanganakan at lakas, ang kanyang nasasakupan, ang kanyang kagitingan, at ang buong salaysay ng buhay ng marunong na iyon.

Verse 10

शुश्रूषध्वं महाभागा मामेवं द्विजसत्तमाः । अभक्ताय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च

Makinig kayong mabuti sa akin sa ganitong paraan, O mga mapalad, O pinakamainam sa mga dvija. Huwag itong ipahayag sa walang bhakti, sa walang śraddhā, at sa mapanlinlang.

Verse 11

सुमूर्खाय सुमोहाय कुशिष्याय तथैव च । श्रद्धाहीनाय कूटाय सर्वनाशाय मा द्विजाः

O mga dvija, huwag ninyong ipagkaloob ito sa lubhang mangmang, sa naliligaw ang isip, sa masamang alagad, sa walang śraddhā, sa mapagkunwari at mapanlinlang, o sa naghahangad ng ganap na kapahamakan.

Verse 12

अन्यथा पठते यो हि निरयं च प्रयाति हि । भवंतो भावसंयुक्ताः सत्यधर्मपरायणाः

Ngunit ang sinumang bumibigkas nito nang iba o mali, tunay na tutungo sa impiyerno. Kayo naman, na may wastong pag-unawa at bhāva, ay nakatuon sa katotohanan at sa dharma.

Verse 13

भवतामग्रतः सर्वं चरित्रं पापनाशनम् । संप्रवक्ष्याम्यशेषेण शृणुध्वं द्विजसत्तमाः

Sa inyong harapan, isasalaysay ko ngayon nang buo ang buong kasaysayang ito na pumupuksa sa kasalanan; makinig kayo, O pinakamainam sa mga dvija.

Verse 14

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदैश्च संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तमाः

O pinakamainam sa mga dvija, ipaliliwanag ko ngayon ang lihim na aral na nagdadala sa svarga, nagbibigay ng dangal at mahabang buhay, nagkakaloob ng pagpapala, kaayon ng mga Veda, at ipinahayag ng mga rishi.

Verse 15

यश्चैनं कीर्तयेन्नित्यं पृथोर्वैन्यस्य विस्तरम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताकृतम्

Sinumang laging bumibigkas ng masusing salaysay ni Pṛthu, anak ni Vena—na unang yumuyukod at nagbibigay-galang sa mga Brāhmaṇa—ay hindi na nagdadalamhati sa nagawa o sa hindi nagawa.

Verse 16

सप्तजन्मार्जितं पापं श्रुतमात्रेण नश्यति । ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च क्षत्रियो विजयी भवेत्

Ang kasalanang naipon sa pitong kapanganakan ay napapawi sa pagdinig pa lamang (ng banal na salaysay na ito). Ang Brāhmaṇa ay nagiging dalubhasa sa mga Veda, at ang Kṣatriya ay nagiging matagumpay sa tagumpay.

Verse 17

वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् । एवं फलं समाप्नोति पठनाच्छ्रवणादपि

Ang Vaiśya ay nagiging sagana sa yaman, at ang Śūdra ay nakakamit ang kaligayahan. Ganyan ang bungang natatamo, maging sa pagbasa man o sa pagdinig.

Verse 18

पृथोर्जन्मचरित्रं च पवित्रं पापनाशनम् । धर्मगोप्ता महाप्राज्ञो वेदशास्त्रार्थकोविदः

Ang salaysay ng kapanganakan at mga gawa ni Pṛthu ay banal at pumupuksa ng kasalanan. Siya’y tagapangalaga ng dharma, lubhang marunong, at bihasa sa kahulugan ng mga Veda at mga śāstra.

Verse 19

अत्रिवंशसमुत्पन्नः पूर्वमत्रिसमः प्रभुः । स्रष्टा सर्वस्य धर्मस्य अंगो नाम प्रजापतिः

Ipinanganak sa angkan ni Atri, at noong una’y isang panginoong kapantay ni Atri, naroon ang Prajāpati na nagngangalang Aṅga—ang lumikha at nagtatag ng lahat ng dharma.

Verse 20

य आसीत्तस्य पुत्रो वै वेनो नाम प्रजापतिः । धर्ममेवं परित्यज्य सर्वदैव प्रवर्तते

Ang kaniyang anak nga ay ang Prajāpati na nagngangalang Vena; tinalikuran niya ang dharma at palagi siyang kumikilos na laban dito.

Verse 21

मृत्योः कन्या महाभागा सुनीथा नाम नामतः । तां तु अंगो महाभागः सुनीथामुपयेमिवान्

Si Mṛtyu ay may mapalad na anak na babae na ang pangalan ay Sunīthā. Ang marangal na Aṅga ay kinuha si Sunīthā bilang asawa.

Verse 22

तस्यामुत्पादयामास वेनं धर्मप्रणाशनम् । मातामहस्य दोषेण वेनः कालात्मजात्मजः

Mula sa kaniya ay isinilang niya si Vena, ang tagapuksa ng dharma; at dahil sa kasalanan ng kanyang lolo sa ina, si Vena ay apo ng anak ni Kāla.

Verse 23

निजधर्मं परित्यज्य अधर्मनिरतोभवत् । कामाल्लोभान्महामोहात्पापमेव समाचरत्

Tinalikuran niya ang sariling tungkulin at nalulong sa adharma; dahil sa pagnanasa, kasakiman, at matinding pagkalito, pawang kasalanan ang kanyang ginawa.

Verse 24

वेदाचारमयं धर्मं परित्यज्य नराधिपः । अन्ववर्तत पापेन मदमत्सरमोहितः

Tinalikuran ng hari ang dharmang nakabatay sa asal na Vedic; nalinlang ng pagmamataas, inggit, at pagkalasing ng isip, sinundan niya ang landas ng kasalanan.

Verse 25

वेदाध्यायं विना लोके प्रावर्तंत तदा जनाः । निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रजापतौ

Noon, ang mga tao sa daigdig ay namuhay nang walang pag-aaral ng Veda; sa ilalim ng Prajāpati na iyon, ang mga nasasakupan ay walang svādhyāya at wala ring banal na sigaw na “vaṣaṭ.”

Verse 26

प्रवृत्तं न पपुः सोमं हुतं यज्ञेषु देवताः । इत्युवाच स दुष्टात्मा ब्राह्मणान्प्रति नित्यशः

“Hindi iniinom ng mga diyos ang Somang inihanda at inialay nang wasto sa mga yajña.” Ganyan ang paulit-ulit na sinasabi ng masamang-loob na iyon sa mga brāhmaṇa.

Verse 27

नाध्येतव्यं न होतव्यं न देयं दानमेव च । न यष्टव्यं न होतव्यमिति तस्य प्रजापतेः

“Huwag mag-aral; huwag mag-alay ng oblation; huwag magbigay—kahit kaloob man. Huwag magsagawa ng yajña, ni huwag maghandog”: ito ang utos ng Prajāpati na iyon.

Verse 28

आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते । अहमिज्यश्च यष्टा च यज्ञश्चेति पुनः पुनः

Nang malapit na ang pagkapuksa, muling sumibol ang malupit na panatang ito, paulit-ulit: “Ako lamang ang dapat sambahin; ako lamang ang nagsasakripisyo; at ako lamang ang mismong sakripisyo.”

Verse 29

मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि । इत्यब्रवीत्सदा वेनो ह्यहं विष्णुः सनातनः

“Sa akin dapat isagawa ang mga yajña; at sa akin din dapat ihulog ang mga oblation.” Ganyan ang laging ipinahahayag ni Haring Vena: “Sapagkat ako si Viṣṇu, ang Walang-hanggan.”

Verse 30

अहं ब्रह्मा अहं रुद्रो मित्र इंद्रः सदागतिः । अहमेव प्रभोक्ता च हव्यं कव्यं न संशयः

Ako si Brahmā; ako si Rudra; ako si Mitra at Indra, ang walang hanggang kanlungan. Ako lamang ang Panginoong tumatanggap ng handog—ng havya para sa mga deva at ng kavya para sa mga ninuno; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 31

अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं प्रति महाबलाः । ऊचुस्ते संगताः सर्वे राजानं पापचेतनम्

Pagkaraan, ang mga makapangyarihang muni, nagngingit sa galit, ay nagtipon-tipon at nagsalita kay Vena, ang haring may makasalanang kalooban.

Verse 32

ऋषय ऊचुः । राजा हि पृथिवीनाथः प्रजां पालयते सदा । धर्ममूर्तिः स राजेंद्र तस्माद्धर्मं हि रक्षयेत्

Sinabi ng mga rishi: “Ang hari ang panginoon ng lupa at laging nag-iingat sa kanyang mga nasasakupan. O pinakamainam sa mga hari, siya ang mismong anyo ng dharma; kaya nararapat niyang ingatan ang dharma.”

Verse 33

वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामो यज्ञे द्वादशवार्षिकीम् । अधर्मं कुरु मा यागे नैष धर्मः सतां गतिः

“Kami ay papasok sa diksha, ang panatang pagpapabanal, para sa labindalawang-taóng yajña. Huwag kang gumawa ng adharma sa paghahandog—hindi ito dharma, ni ito ang landas ng mga banal.”

Verse 34

कुरु धर्मं महाराज सत्यं पुण्यं समाचर । प्रजाहं पालयिष्यामि इति ते समयः कृतः

“Gawin mo ang dharma, O dakilang hari; sundin ang katotohanan at magsagawa ng mga gawaing mapagpala. Sapagkat ito ang iyong tipan: ‘Aking poprotektahan ang bayan.’”

Verse 35

तांस्तथाब्रुवतः सर्वान्महर्षीनब्रवीत्तदा । वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिममर्थमनर्थकम्

Nang magsalita nang gayon ang lahat ng dakilang rishi, si Vena—tumatawa at may masamang isip—ay sumagot noon ng isang salitang hungkag at walang saysay.

Verse 36

वेन उवाच । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया । श्रुतवीर्यतपः सत्ये मया वा कः समो भुवि

Sinabi ni Vena: “Sino pa ang lumikha ng dharma? At kanino ako makikinig? Sa karangalan, tapang, pag-aayuno, at katotohanan—sino sa lupa ang kapantay ko?”

Verse 37

प्रभवं सर्वभूतानां धर्माणां च विशेषतः । संमूढा न विदुर्नूनं भवंतो मां विचेतसः

Ako ang pinagmulan ng lahat ng nilalang—at lalo na ng lahat ng dharma. Ngunit kayo, nalilito at salat sa pag-unawa, ay tunay na hindi nakakakilala sa akin.

Verse 38

इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलैस्तथा । द्यां भुवं चैव रुंधेयं नात्र कार्या विचारणा

Kung nanaisin ko, masusunog ko ang daigdig; gayundin, malulunod ko ito sa mga tubig. Maaari ko ring hadlangan ang langit at ang gitnang daigdig—hindi na kailangan ang pag-uusap pa rito.

Verse 39

यदा न शक्यते मोहादवलेपाच्च पार्थिव । अपनेतुं तदा वेनं ततः क्रुद्धा महर्षयः

O hari, nang dahil sa pagkalito at kayabangan ay hindi mapigil si Vena sa kanyang landas, noon nag-alab sa galit ang mga dakilang rishi.

Verse 40

विस्फुरंतं तदा वेनं बलाद्गृह्य ततो रुषा । वेनस्य तस्य सव्योरुं ममंथुर्जातमन्यवः

Nang magkandili si Vena sa pagpupumiglas, siya’y dinakip nila nang sapilitan; sa poot, yaong mga nag-alab ang galit ay piniga at hinurnong wari ang kaliwang hita ni Vena.

Verse 41

कृष्णांजनचयोपेतमतिह्रस्वं विलक्षणम् । दीर्घास्यं च विरूपाक्षं नीलकंचुकवर्चसम्

Nakita nilang nababalutan ng makapal na itim na anjana, lubhang pandak at kakaiba ang anyo—mahaba ang mukha, baluktot ang mga mata, at kumikislap sa bughaw na kasuotang tila baluti.

Verse 42

लंबोदरं व्यूढकर्णमतिभीतं दुरोदरम् । ददृशुस्ते महात्मानो निषीदेत्यब्रुवंस्ततः

Nakita siya ng mga dakilang kaluluwa—malaki ang tiyan, nakabukaka ang mga tainga, labis na takot, at payat ang sikmura; saka sinabi nila, “Maupo ka.”

Verse 43

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा निषसाद भयातुरः । पर्वतेषु वनेष्वेव तस्य वंशः प्रतिष्ठितः

Nang marinig ang kanilang salita, siya’y naupo, nanginginig sa takot. Ang kanyang angkan ay nanirahan at nag-ugat lamang sa mga bundok at kagubatan.

Verse 44

निषादाश्च किराताश्च भिल्लानाहलकास्तथा । भ्रमराश्च पुलिंदाश्च ये चान्ये म्लेच्छजातयः

Mula roon ay ang mga Niṣāda at Kirāta, ang mga Bhilla at Āhalaka; gayundin ang mga Brāmara at Puliṇḍa—at ang iba pang mga pamayanang itinuturing na mleccha, yaong nasa labas ng Veda.

Verse 45

पापाचारास्तु ते सर्वे तस्मादंगात्प्रजज्ञिरे । अथ ते ऋषयः सर्वे प्रसन्नमनसस्ततः

Ang lahat ng yaong may makasalanang asal ay isinilang mula sa bahaging iyon. Pagkaraan, ang lahat ng mga rishi ay napuspos ng kagalakan sa puso.

Verse 46

गतकल्मषमेवं तं जातं वेनं नृपोत्तमम् । ममंथुर्दक्षिणं पाणिं तस्यैव च महात्मनः

Sa gayon, si Vena—pinakamainam sa mga hari—ay isinilang na walang dungis; at ang mga pantas ay nagkiskis na wari’y pag-ikot sa kanang kamay ng dakilang kaluluwang iyon.

Verse 47

मथिते तस्य पाणौ तु संजातं स्वेदमेव हि । पुनर्ममंथुस्ते विप्रा दक्षिणं पाणिमेव च

Nang kinikiskis ang kanyang kamay, tunay na lumitaw ang pawis sa palad. Muli, ang mga brāhmaṇa ay nagkiskis—ang kanyang kanang kamay din.

Verse 48

सुकरात्पुरुषो जज्ञे द्वादशादित्यसन्निभः । तप्तकांचनवर्णांगो दिव्यमाल्यांबरावृतः

Mula sa baboy-ramo ay isinilang ang isang lalaki, nagniningning na gaya ng labindalawang Āditya; ang kanyang mga sangkap ay kulay ng pinainit na ginto, at nababalutan ng makalangit na kuwintas at kasuotan.

Verse 49

दिव्याभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः । मुकुटेनार्कवर्णेन कुंडलाभ्यां विराजते

Ang kanyang mga sangkap ay kumikislap sa makalangit na alahas; siya’y pinahiran ng banal na halimuyak. Siya’y maningning sa koronang kulay-araw at sa isang pares ng hikaw.

Verse 50

महाकायो महाबाहू रूपेणाप्रतिमो भुवि । खड्गबाणधरो धन्वी कवची च महाप्रभुः

Siya’y may dambuhalang pangangatawan at makapangyarihang mga bisig, walang kapantay ang anyo sa daigdig—may tangan na tabak at mga palaso, isang mamamana na nakabaluti, isang dakila at maningning na panginoon.

Verse 51

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वालंकारभूषणः । तेजसा रूपभावेन सुवर्णैश्च महामतिः

Taglay niya ang lahat ng mapalad na palatandaan, pinalamutian ng sari-saring hiyas; at sa ningning, kagandahan ng anyo, at ginto, siya’y nagmistulang dakila at marunong.

Verse 52

दिवि इंद्रो यथा भाति भुवि वेनात्मजस्तथा । तस्मिञ्जाते महाभागे देवाश्च ऋषयोमलाः

Kung paanong nagniningning si Indra sa langit, gayon din nagniningning sa lupa ang anak ni Vena. Nang isilang ang mapalad na iyon, nagalak ang mga deva at ang mga dalisay na rishi.

Verse 53

उत्सवं चक्रिरे सर्वे वेनस्य तनयं प्रति । दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षादग्निरिवोज्ज्वलः

Lahat sila’y nagdaos ng pagdiriwang para sa anak ni Vena. Nagliliwanag sa sariling ningning, siya’y kumislap nang marilag—na wari’y ang apoy na hayag na nahayag.

Verse 54

आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महावरम् । शरान्दिव्यांश्च रक्षार्थे कवचं च महाप्रभम्

Una, kinuha niya ang makapangyarihang busog na tinatawag na Ājagava; at bilang pananggalang, kinuha rin niya ang mga banal na palaso at ang maningning na baluting hitik sa kapangyarihan.

Verse 55

जाते सति महाभागे पृथौ वीरे महात्मनि । संप्रह्रष्टानि भूतानि समस्तानि द्विजोत्तम

Nang isilang ang lubhang mapalad na si Pṛthu—ang bayaning dakila, may dakilang kaluluwa—nagalak ang lahat ng nilalang, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang.

Verse 56

सर्वतीर्थानि तोयानि पुण्यानि विविधानि च । तस्याभिषेके विप्रेंद्राः सर्व एव प्रतस्थिरे

Ang lahat ng banal na tubig ng bawat tīrtha, at iba’t ibang uri ng mapagpalang tubig, ay tinipon; at para sa kaniyang abhiṣeka, ang lahat ng pinakadakilang brāhmaṇa ay nagsipaghanda at nagsiparoon.

Verse 57

पितामहाद्या देवास्तु भूतानि विविधानि च । स्थावराणि चराण्येव अभ्यषिंचन्नराधिपम्

Pagkaraan, ang mga diyos na pinangungunahan ni Pitāmaha (Brahmā), kasama ang sari-saring nilalang—maging ang di-gumagalaw at ang gumagalaw—ay nagbuhos ng banal na paghirang sa hari.

Verse 58

महावीरं प्रजापालं पृथुमेव द्विजोत्तम । पृथुर्वैन्यो राजराज्ये अभिगम्य चराचरैः

O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, si Pṛthu lamang ang dakilang mandirigma at tagapangalaga ng mga nasasakupan. Nang makamtan ni Pṛthu Vainya ang paghaharing panghari, ang lahat ng nilalang—gumagalaw at di-gumagalaw—ay lumapit upang magbigay-galang.

Verse 59

देवैर्विप्रैस्तथा सर्वैरभिषिक्तो महामनाः । राज्ञां समधिराज्ये वै पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्

Pagkaraan, ang dakilang-isip at makapangyarihang si Pṛthu Vainya ay inabhiṣeka ng mga diyos at ng mga brāhmaṇa—tunay, ng lahat—at itinatag bilang kataas-taasang tagapaghari sa mga hari.

Verse 60

तस्य पित्रा प्रजाः सर्वाः कदा नैवानुरंजिताः । तेनानुरंजिताः सर्वा मुमुदिरे सुखेन वै

Sa ilalim ng kanyang ama, ang lahat ng nasasakupan ay hindi kailanman tunay na napasaya; ngunit nang siya ang nagbigay-lugod, silang lahat ay nagalak nang may ginhawa.

Verse 61

अनुरागात्तस्य वीरस्य नाम राजेत्यजायत । प्रयातस्य सुवीरस्य समुद्रस्य द्विजोत्तम

Dahil sa pag-ibig, ang bayaning iyon ay nakilala sa pangalang “Rāja.” At nang umalis ang matapang na mandirigmang iyon, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, siya’y tumungo sa karagatan.

Verse 62

आपस्तस्तंभिरे सर्वा भयात्तस्य महात्मनः । दुर्गं मार्गं विलोप्यैव सुमार्गं पर्वता ददुः

Sa takot sa dakilang-loob na iyon, ang lahat ng tubig ay tumigil at naging payapa; at ang mga bundok, binura ang mapanganib na daan, ay nagkaloob ng madaling landas.

Verse 63

ध्वजभंगं न चक्रुस्ते गिरयः सर्व एव ते । अकृष्टपच्या पृथिवी सर्वत्र कामधेनवः

Ang mga bundok na iyon—lahat sila—ay hindi nagdulot ng pagkabali ng watawat. Ang lupa’y nagbunga nang hindi inaararo, at sa lahat ng dako’y may mga Kamadhenu, mga bakang tumutupad ng nais.

Verse 64

पर्जन्यः कामवर्षी च वेदयज्ञान्महोत्सवान् । कुर्वंति ब्राह्मणाः सर्वे क्षत्रियाश्च तथा परे

Si Parjanya, ang tagapagpaulan, ay naging tagatupad ng mga ninanais; at ang lahat ng mga Brāhmaṇa—kasama ang mga Kṣatriya at iba pa—ay nagsasagawa ng mararangyang pagdiriwang ng mga handog na Vedic.

Verse 65

सर्वकामफला वृक्षास्तस्मिञ्छासति पार्थिवे । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम्

Nang maghari ang haring iyon, ang mga punò’y namunga ng kaloob na tumutupad sa bawat nasa. Walang taggutom, walang sakit, at walang di-napanahong kamatayan sa mga tao.

Verse 66

सर्वे सुखेन जीवंति लोका धर्मपरायणाः । तस्मिञ्छासति दुर्धर्षे राजराजे महात्मनि

Ang lahat ng nilalang, nakatuon sa dharma, ay namuhay nang masaya habang naghahari ang di-madadaig na dakilang-espiritung hari ng mga hari.

Verse 67

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञे पैतामहे शुभे । सूत सूत्यां समुत्पन्नः सौम्येहनि महात्मनि

Sa mismong panahong iyon, sa mapalad na paitāmaha-yajña, O Sūta, sa sinapupunan ng iyong asawa ay isinilang ang isang marangal na anak—sa isang banayad at banal na araw.

Verse 68

तस्मिन्नेव महायज्ञे जज्ञे प्राज्ञोऽथ मागधः । पृथोःस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः

Sa gayunding dakilang yajña, isinilang ang pantas na makata na tinatawag na Māgadha. Upang purihin si Haring Pṛthu, silang dalawa’y ipinatawag doon ng mga dakilang rishi.

Verse 69

सूतस्य लक्षणं वक्ष्ये महापुण्यं द्विजोत्तमाः । शिखासूत्रेण संयुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

O pinakamahuhusay sa mga dvija, ilalarawan ko ang mga tanda ng Sūta—dakilang mapagpala: taglay niya ang śikhā at ang banal na sinulid, at masigasig sa pag-aaral ng mga Veda.

Verse 70

सर्वशास्त्रार्थवेत्तासावग्निहोत्रमुपासते । दानाध्ययनसंपन्नो ब्रह्माचारपरायणः

Siya’y nakaaalam ng diwa ng lahat ng śāstra; marapat niyang isinasagawa ang banal na Agnihotra. Hitik sa pagkakawanggawa at pag-aaral ng banal na kaalaman, siya’y tapat sa disiplina ng brahmacarya.

Verse 71

देवानां ब्राह्मणानां च पूजनाभिरतः सदा । याचकस्तावकैः पुण्यैर्वेदमंत्रैर्यजेत्किल

Laging masigasig sa pagsamba sa mga deva at sa mga brāhmaṇa, ang isang mapagpakumbabang dumudulog ay tunay na magsagawa ng yajña sa pamamagitan ng iyong mga mapagpalang gawa at ng mga mantrang Veda.

Verse 72

ब्रह्माचारपरो नित्यं संबंधं ब्राह्मणैः सह । एवं स मागधो जज्ञे वेदाध्ययनवर्जितः

Laging nakatuon sa brahmacarya at nakikipag-ugnayan sa mga brāhmaṇa, gayon ma’y ang Māgadha na iyon ay isinilang na salat sa pag-aaral ng Veda.

Verse 73

बंदिनश्चारणाः सर्वे ब्रह्माचारविवर्जिताः । ज्ञेयास्ते च महाभागाः स्तावकाः प्रभवंति ते

Ang lahat ng mga bard at mga makalangit na mang-aawit ay salat sa disiplina ng brahmacarya; alamin, O mapalad, na sila’y lumilitaw bilang mga tagapuri lamang.

Verse 74

स्तवनार्थमुभौ सृष्टौ निपुणौ सूतमागधौ । तावूचुरृषयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः

Para sa layunin ng pagpupuri, nilikha ang dalawang bihasang bard—ang Sūta at ang Māgadha. Pagkaraan, sinabi ng lahat ng mga ṛṣi sa kanila: “Purihin ang haring ito.”

Verse 75

कर्मैतदनुरूपं च यादृशोयं नराधिपः । तावूचतुस्तदा सर्वांस्तानृषीन्बंदिमागधौ

“Ang bungang ito’y ayon sa karma, at nababagay sa uri ng haring ito.” Pagkaraan, kinausap ng Makata (Bard) at ng Māgadha ang lahat ng mga rishi.

Verse 76

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः

“Sa aming sariling mga gawa, tunay na malulugod namin ang mga deva at ang mga rishi. Ngunit, O marunong, ang kanyang gawa’y hindi gayon, ni ang kanyang mga tanda at katanyagan ay tumutugma.”

Verse 77

कर्मणा येन कुर्यावः स्तोत्रमस्य महात्मनः । जानीवस्तन्न विप्रेंद्रा अविज्ञातगुणस्य हि

Sa anong gawa o paraan kami makalilikha ng himno ng papuri para sa dakilang-loob na ito? Sapagkat, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, hindi namin nalalaman—yamang di pa ganap na batid ang kanyang mga katangian.

Verse 78

भविष्यैस्तैर्गुणैः पुण्यैः स्तोतव्योयं नरोत्तमः । कृतवान्यानि कर्माणि पृथुरेव महायशाः

Ang pinakadakila sa mga tao ay dapat purihin dahil sa mga darating na banal at mapagpalang katangian—gaya ng pagpupuri kay Haring Pṛthu na tanyag, dahil sa mga gawang kanyang isinagawa.

Verse 79

ऊचुस्ते मुनयः सर्वे गुणान्दिव्यान्महात्मनः । सत्यवाञ्ज्ञानसंपन्नो बुद्धिमान्ख्यातविक्रमः

At sinabi ng lahat ng mga muni ang mga banal na katangian ng dakilang-loob na iyon: mapagkatotoo, puspos ng kaalaman, matalino, at bantog sa kanyang kagitingan.

Verse 80

सदा शूरो गुणग्राही पुण्यवांस्त्यागवान्गुणी । धार्मिकः सत्यवादी च यज्ञानां याजकोत्तमः

Siya’y laging matapang, kumikilala sa kabutihan; puspos ng kabanalan, mapagkaloob, at hitik sa mga katangian. Siya’y matuwid at tapat sa salita, at pinakadakila sa mga nagsasagawa ng mga yajña.

Verse 81

प्रियवाक्सत्यवादी च धान्यवान्धनवान्गुणी । गुणज्ञः सगुणग्राही धर्मज्ञः सत्यवत्सलः

Siya’y may kaaya-ayang pananalita at tapat; sagana sa ani at yaman, at hitik sa kabutihan. Marunong kumilala ng tunay na halaga, tumatanggap ng mabubuting katangian, batid ang dharma, at tapat na umiibig sa katotohanan.

Verse 82

सर्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मण्यो वेदवित्सुधीः । प्रज्ञावान्सुस्वरश्चैव वेदवेदांगपारगः

Siya’y nakararating sa lahat at nakaaalam ng lahat; deboto kay Brahman at marunong na tagapagtangan ng Veda. May malalim na talino at kaaya-ayang tinig, at ganap na bihasa sa mga Veda at sa mga Vedāṅga.

Verse 83

धाता गोप्ता प्रजानां स विजयी समरांगणे । राजसूयादिकानां तु यज्ञानां राजसत्तमः

Siya ang tagapagtaguyod at tagapagtanggol ng mga tao; nagwawagi sa larangan ng digmaan. Siya ang pinakadakila sa mga hari, karapat-dapat magsagawa ng mga maharlikang yajña gaya ng Rājasūya.

Verse 84

आहर्ता भूतले चैकः सर्वधर्मसमन्वितः । एते गुणा अस्य चांगे भविष्यंति महात्मनः

Sa daigdig ay lilitaw ang iisang walang kapantay na pinuno, puspos ng lahat ng mga birtud ng dharma. Ang mga katangiang ito’y mahahayag sa mismong katauhan ng dakilang kaluluwang iyon.

Verse 85

ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु कुर्वाणौ सूतमागधौ । गुणैश्चैव भविष्यैश्च स्तोत्रं तस्य महात्मनः

Itinalaga ng mga rishi, ang dalawang iyon—Sūta at Māgadha—ay lumilikha ng isang banal na himno para sa dakilang-mahātmā, pinupuri siya sa kanyang mga kagandahang-loob at sa mga gawang magaganap pa.

Verse 86

तदा प्रभृति वै लोकास्तवैस्तुष्टा महामते । पुरतश्च भविष्यंति दातारः स्तावनैर्गुणैः

Mula noon, O dakilang-isip, ang mga tao, nalulugod sa iyong mga papuri, ay lalapit sa iyong harapan bilang mga mapagkaloob, na nahihikayat ng pag-awit sa iyong mga kagandahang-loob.

Verse 87

ततः प्रभृति लोकेस्मिन्स्तवेषु द्विजसत्तमाः । आशीर्वादाः प्रयुज्यंते तेषां द्रविणमुत्तमम्

Mula noon sa mundong ito, O pinakamainam sa mga dvija, ang mga pagpapala ay isinasama sa mga himno; at para sa mga bumibigkas nito, yaon ang nagiging pinakamataas na kayamanan.

Verse 88

सूताय मागधायैव बंदिने च महोदयम् । चारणाय ततः प्रादात्तैलंगं देशमुत्तमम्

Pagkaraan, ipinagkaloob niya ang masaganang lupain ng Mahodaya kina Sūta, Māgadha, at sa makatang-bard (Bandin); at sa Cāraṇa naman ay ibinigay niya ang marangal na lupaing Tailaṅga (Teliṅga).

Verse 89

पृथुः प्रसादाद्धर्मात्मा हैहयं देशमेव च । रेवातीरे पुरं कृत्वा स्वनाम्ना नृपनंदनः

Ang matuwid na si Pṛthu, sa kanyang biyaya, ay ipinagkaloob din ang lupain ng Haihaya; at ang anak ng hari ay nagtayo ng isang lungsod sa pampang ng Revā, at pinangalanan iyon ayon sa kanyang sariling pangalan.

Verse 90

ब्राह्मणेभ्यो द्विजश्रेष्ठ यजन्दाता पृथुः पुरा । सर्वज्ञं सर्वदातारं धर्मवीर्यं नरोत्तमम्

O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, noong unang panahon si Haring Pṛthu—na nagbibigay habang nagsasagawa ng mga yajña—ay nagparangal sa mga Brāhmaṇa: ang lubos na nakaaalam, ang nagbibigay sa lahat, ang mandirigma ng dharma, ang pinakadakila sa mga tao.

Verse 91

तं ददृशुः प्रजाः सर्वा मुनयश्च तपोमलाः । ऊचुः परस्परं पुण्या एष राजा महामतिः

Nakita siya ng lahat ng mamamayan, at nakita rin siya ng mga muni—dalisay sa pamamagitan ng tapas. Ang mga banal na iyon ay nagsabi sa isa’t isa, “Ito ang haring may dakilang pag-iisip.”

Verse 92

देवादीनां वृत्तिदाता अस्माकं च विशेषतः । प्रजानां पालकश्चैव वृत्तिदो हि भविष्यति

Tunay na siya’y magiging tagapagkaloob ng kabuhayan para sa mga deva at iba pa—lalo na para sa amin; siya rin ang magiging tagapangalaga ng mga nasasakupan, at tunay na nagbibigay ng ikabubuhay.

Verse 93

इयं धात्री महाप्राज्ञा उप्तं बीजं पुरा किल । जीवनार्थं प्रजाभिस्तु ग्रासयित्वा स्थिराभवत्

Ang Daigdig na ito (Dhātrī), na may dakilang karunungan, ay sinasabing minsang nilunok ang binhing naihasik; at upang mapanatili ang buhay ng mga nilalang, siya’y naging matatag at di matinag.

Verse 94

ततः पृथुं द्विजश्रेष्ठ प्रजाः समभिदुद्रुवुः । विधत्स्वेति सुवृत्तिं नो मुनीनां वचनं तदा

Pagkaraan, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, nagmadaling nagtipon ang mga mamamayan kay Pṛthu. “Itatag mo para sa amin ang mabuting kabuhayan at maayos na pamumuhay,”—gayon ang salita ng mga muni noon.

Verse 95

ग्रासयित्वा तदान्नानि पृथ्वी जाता सुनिश्चला । भयं प्रजानां सुमहत्स दृष्ट्वा राजसत्तमः

Nang lamunin ang mga pananim at butil, ang daigdig ay naging ganap na di-makilos; pagkakita sa napakalaking pangamba ng mga tao, ang pinakadakilang hari ay tumugon.

Verse 96

महर्षिवचनात्सोपि प्रगृह्य सशरं धनुः । अभ्यधावत वेगेन पृथ्वीं क्रुद्धो नराधिपः

Sa utos ng dakilang rishi, kinuha rin niya ang busog na may nakasalpak na palaso; at sa galit, ang hari ay sumugod nang ubod-bilis patungo sa Daigdig.

Verse 97

कौंजरं रूपमास्थाय भयात्तस्य तु मेदिनी । वनेषु दुर्गदेशेषु गुप्ता भूत्वा चचार सा

Dahil sa takot sa kanya, ang Medinī—ang Daigdig—ay nag-anyong elepante; at naglibot na nakatago sa mga gubat at sa mga pook na di-marating.

Verse 98

न पश्यति महाप्राज्ञः कुरूपं द्विजसत्तमाः । आचचक्षुर्महाप्राज्ञं कुंजरं रूपमास्थिता

Hindi nakikita ng tunay na marurunong ang kapangitan, O pinakamainam sa mga dvija. Nakita nila ang dakilang pantas na nag-anyong elepante, na yaon ang anyong kanyang tinanggap.

Verse 99

ततः कुंजररूपांतामभिदुद्राव पार्थिवः । ताड्यमाना च सा तेन निशितैर्मार्गणैस्ततः

Pagkaraan, ang hari ay dumaluhong sa kanya na nasa anyong elepante; at siya nama’y tinamaan niya ng matutulis na palaso, kaya’t siya’y tumugon noon din.

Verse 100

हरिरूपं समास्थाय पलायनपराभवत् । हरेरूपं समास्थाय अभिदुद्राव पार्थिवः

Taglay ang anyo ni Hari, siya’y dinaig ng pagnanasang tumakas; at ang hari man—nang mag-anyong Hari—ay sumugod upang humabol.

Verse 101

सोतिक्रुद्धो महाप्राज्ञो रोषारुणसुलोचनः । सुबाणैर्निशितैस्तीक्ष्णैराजघान स मेदिनीम्

Sa sukdulang galit, ang lubhang marunong—ang magagandang mata’y namula sa poot—ay saka tinamaan ang Medinī, ang Daigdig, ng matutulis at matalim na palaso.

Verse 102

आकुलव्याकुला जाता बाणाघातहता तदा । माहिषं रूपमास्थाय पलायनपराभवत्

Noon, sa tama ng mga palaso, siya’y lubhang nabalisa at nagulantang; nag-anyong kalabaw, siya’y lubos na tumuon sa pagtakas.

Verse 103

अभ्यधावत वेगेन बाणपाणिर्धनुर्धरः । सा गौर्भूत्वा द्विजश्रेष्ठा स्वर्गमेव गता ध्रुवम्

Sumugod siya nang matulin—ang mamamana, may palaso sa kamay at busog na tangan. Datapwat yaong pinakadakila sa mga dvija, nag-anyong baka, ay tiyak na nagtungo sa langit, mag-isa.

Verse 104

ब्रह्मणः शरणं प्राप्ता विष्णोश्चैव महात्मनः । रुद्रादीनां च देवानां त्राणस्थानं न विंदति

Kahit sumilong kay Brahmā, sa dakilang-loob na Viṣṇu, at sa mga diyos na pinangungunahan ni Rudra, hindi pa rin natatagpuan ang tunay na pook ng pagkaligtas—ang tiyak na kanlungan.

Verse 105

अलभंती भृशं त्राणं वैन्यमेवान्वविंदत । तस्य पार्श्वं पुनः प्राप्ता बाणघातसमाकुला

Nabigo siyang makasumpong ng mabisang kanlungan; kaya kay Vainya siya nagkubli. Sugatan at nayayanig sa hagupit ng mga palaso, muli siyang lumapit sa kaniyang tabi.

Verse 106

बद्धांजलिपुटाभूत्वा तं पृथुं वाक्यमब्रवीत् । त्राहित्राहीति राजेंद्र सा राजानमभाषत

Magkasanib ang mga palad sa paggalang, kinausap niya si Haring Pṛthu: “Iligtas mo ako, iligtas mo ako!”—gayon, O panginoon ng mga hari, ang sinabi niya sa pinuno.

Verse 107

अहं धात्री महाभाग सर्वाधारा वसुंधरा । निहतायां मयि नृप निहतं लोकसप्तकम्

Ako ang Tagapagtaguyod, O marangal—ako ang Daigdig na sumasalo sa lahat, ang salalayan ng sansinukob. Kapag ako’y pinaslang, O hari, mapapahamak ang pitong daigdig.

Verse 108

कृतांजलिपुटा भूत्वा पूज्या लोकैस्त्रिभिः सदा । उवाच चैनं राजानमवध्या स्त्री सदा नृप

Magkasanib ang mga palad sa paggalang, siya—na laging karapat-dapat sambahin sa tatlong daigdig—ay nagsalita sa hari: “Ang babae ay kailanma’y di dapat saktan, O pinuno.”

Verse 109

स्त्रीणां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः । गवां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः

Ipinahayag ng pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang na ang pagpatay sa mga babae ay malaking kasalanan. Ipinahayag din nila na ang pagpatay sa mga baka ay malaking kasalanan.

Verse 110

मया विना महाराज कथं धारयसे प्रजाः । अहं यदास्थिरा राजंस्तदा लोकाश्चराचराः

O dakilang hari, paano mo mapananatili ang iyong mga nasasakupan kung wala ako? Kapag ako’y naging di-matatag, O hari, ang mga daigdig—maging gumagalaw at di-gumagalaw—ay nayayanig sa kawalang-tatag.

Verse 111

स्थिरत्वं यांति ते सर्वे स्थिरीभूता यदा ह्यहम् । मां विना तु इमे लोका विनश्येयुश्चराचराः

Nagkakamit ng katatagan ang lahat ng ito kapag ako’y matatag na naitatag; ngunit kung wala ako, ang mga daigdig na ito—maging gumagalaw at di-gumagalaw—ay mapapahamak at maglalaho.

Verse 112

ततः प्रजा विनश्येयुर्मम नाशे समागते । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

Kung ang aking pagkapuksa ay mangyari, kung gayon ang mga nasasakupan ay mapapahamak. O hari, paano ka magiging tagapagtaguyod at tagapagtanggol ng bayan kung wala ako?

Verse 113

मयि लोकाः स्थिरा राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मद्विनाशे विनश्येयुः प्रजाः सर्वा न संशयः

O hari, sa akin nananatiling matatag ang mga daigdig; sa pamamagitan ko’y pinananatili ang buong sansinukob. Sa aking pagkapuksa, mapapahamak ang lahat ng nilalang—walang pag-aalinlangan.

Verse 114

न मामर्हसि वै हंतुं श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणु देव वचो मम

Kung tunay mong ninanais ang pinakamabuti, hindi mo ako dapat patayin. O tagapangalaga ng lupa, pinuno ng mga tao—O panginoon—pakinggan mo ang aking mga salita.

Verse 115

उपायैश्च महाभाग सुसिद्धिं यांत्युपक्रमाः । समालोक्य ह्युपायं त्वं प्रजा येन धरिष्यति

O mapalad na ginoo, ang mga gawain ay ganap na nagtatagumpay sa wastong mga paraan. Kaya, pagmasdan at pag-isipang mabuti ang tamang pamamaraan, at sa paraang iyon ay itaguyod at ingatan ang bayan.

Verse 116

मां हत्वा त्वं महाराज धारणे पालने सदा । पोषणे च महाप्राज्ञ मद्विना हि कथं नृप

O dakilang hari, kung papatayin mo ako, paano mo nga, kung wala ako, laging magagampanan ang pagtaguyod, pag-iingat, at pagpapakain sa kaharian, O lubhang marunong na pinuno?

Verse 117

धरिष्यसि प्रजां चेमां कोपं यच्छ त्वमात्मनः । अन्नमयी भविष्यामि धरिष्यामि प्रजामिमाम्

Iyong itataguyod ang bayang ito—pigilin mo ang galit sa iyong sarili. Ako’y magiging saganang pagkain, at aking itataguyod ang mga taong ito.

Verse 118

अहं नारी अवध्या च प्रायश्चित्ती भविष्यसि । अवध्यां तु स्त्रियं प्राहुस्तिर्यग्योनिगतामपि

“Ako’y isang babae, kaya hindi dapat patayin; sa halip, ikaw ay magkakamit ng pag-aalis-sala. Sapagkat sinasabi nilang ang babae ay di-nararapat saktan—kahit pa siya’y napunta sa sinapupunan ng hayop.”

Verse 119

विचार्यैवं महाराज न धर्मं त्यक्तुमर्हसि । एवं नानाविधैर्वाक्यैरुक्तो धात्र्या नराधिपः

“Pag-isipan mo ito, O dakilang hari; hindi mo dapat talikuran ang dharma.” Sa gayong sari-saring pananalita, ang hari ng mga tao ay pinayuhan ng tagapag-alaga.

Verse 120

कोपमेनं महाराज त्यज दारुणमेव हि । प्रसन्ने त्वयि राजेंद्र तदा स्वस्था भवाम्यहम्

O dakilang hari, talikuran mo ang matinding galit na ito. Kapag ikaw ay nasiyahan, O panginoon ng mga hari, saka lamang ako magiging payapa at maayos muli.

Verse 121

एवमुक्तस्तया राजा पृथुर्वैन्यः प्रजापतिः । तामुवाच महाभागां धरित्रीं द्विजसत्तमाः

Matapos siyang kausapin nang ganito, si Haring Prithu na anak ni Vena, ang Prajapati, ay nagsalita sa pinagpalang Dharitri (ang Lupa), O pinakamahusay sa mga isinilang nang dalawang beses.