Hanūmaccarita (The Account of Hanumān)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथापरं वायुसूनोश्चरितं पापनाशनम् । यदुक्तं स्वासु रामेण आनन्दवनवासिना ॥ १ ॥

Wika ni Sanatkumāra: Ngayon ay isasalaysay ko pa ang isa pang pangyayari—ang kasaysayang pumupuksa ng kasalanan tungkol sa anak ni Vāyu—gaya ng sinabi ni Śrī Rāma, ang nananahan sa Ānandavana, sa gitna ng kaniyang sariling mga tao.

Verse 2

सद्योजाते महाकल्पे श्रुतवीर्ये हनूमति । मम श्रीरामचन्द्रस्य भक्तिरस्तु सदैव हि ॥ २ ॥

Sa bagong pasimulang dakilang kapanahunan, kay Hanumān na bantog sa kaniyang kabayanihan, nawa’y ang bhakti ko kay Śrī Rāmacandra ay manatiling laging nananahan sa akin, tunay nga.

Verse 3

श्रृणुष्व गदतो मत्तः कुमारस्य कुमारक । चरितं सर्वपापघ्नं श्रृण्वतां पठतां सदा ॥ ३ ॥

O batang Kumāra, makinig sa aking pagsasalita: isasalaysay ko ang kasaysayan ng Kumāra—isang salaysay na pumupuksa sa lahat ng kasalanan para sa mga laging nakikinig at bumibigkas nito.

Verse 4

वांछाम्यहं सदा विप्र संगमं कीशरूपिणा । रहस्यं रहसि स्वस्य ममानन्दवनोत्तमे ॥ ४ ॥

O brāhmaṇa, lagi kong minimithi ang pakikipagniig sa Kaniya na nagpapakita sa anyong unggoy; at sa lihim ng aking sariling tagong dako—sa aking pinakadakilang Ānandavana—iniingatan ko ang hiwagang ito nang palihim.

Verse 5

परीतेऽत्र सखायो मे सख्यश्च विगतज्वराः । क्रीडंति सर्वदा चात्र प्राकट्येऽपि रहस्यपि ॥ ५ ॥

Dito, ang aking mga kasama at mga kaibigan—malaya sa lagnat ng pagdurusa—ay laging naglalaro; at dito rin, ang lihim ay nananatiling naririto, bagaman maaari ring mahayag nang lantaran.

Verse 6

कस्मिंश्चिदवतारे तु यद्वृत्तं च रहो मम । तदत्र प्रकटं तुभ्यं करोमि प्रीतमानसः ॥ ६ ॥

Ngunit sa isang pagkakatawang-tao, anumang naganap sa akin nang lihim—ngayon ay inihahayag ko rito sa iyo, taglay ang pusong puspos ng pag-ibig at paglingap.

Verse 7

आविर्भूतोऽस्म्यहं पूर्वं राज्ञो दशरथक्षये । चतुर्यूहात्मकस्तकत्र तस्य भार्यात्रये मुने ॥ ७ ॥

Noon, sa panahon ng paghahandog ni Haring Daśaratha—O pantas—ako’y nagpakita roon bilang may anyong Caturvyūha (apat na paglalangkap), at lumitaw para sa tatlo niyang reyna.

Verse 8

ततः कतिपयैरब्दैरागतो द्विजपुंगवः । विश्वामित्रोऽर्थयामास पितरं मम भूपतिम् ॥ ८ ॥

Pagkaraan, makalipas ang ilang panahon, dumating ang pinakadakilang Brahmana na si Viśvāmitra at humiling sa aking ama, ang hari.

Verse 9

यक्षरक्षोविघातार्थं लक्ष्मणेन सहैव माम् । प्रेषयामास धर्मात्मा सिद्धाश्रममरम्यकम् ॥ ९ ॥

Upang lipulin ang mga Yakṣa at Rākṣasa, ang aking amang matuwid ay nagsugo sa akin, kasama si Lakṣmaṇa, patungo sa kaaya-ayang ashram na tinatawag na Siddhāśrama.

Verse 10

तत्र गत्वाश्रममृबेर्दूषयन्ती निशाचरौ । ध्वस्तौ सुबाहुमारीचौ प्रसन्नोऽभूत्तदा मुनिः ॥ १० ॥

Pagdating doon, ang dalawang demonyong gumagala sa gabi ay dumungis sa ashram ng muni; ngunit nang mapuksa sina Subāhu at Mārīca, noon ay nalugod ang banal na pantas.

Verse 11

अस्त्रग्रामं ददौ मह्यं मासं चावासयत्तथा । ततो गाधिसुतोधीमान् ज्ञात्वा भाव्यर्थमादरात् ॥ ११ ॥

Ipinagkaloob niya sa akin ang buong kalipunan ng mga sandata, at pinatira rin niya ako roon sa loob ng isang buwan. Pagkaraan, ang marunong na anak ni Gādhi, sa paggalang ay naunawaan ang layuning darating at kumilos ayon dito.

Verse 12

मिथिलामनयत्तत्र रौद्रं चादर्शयद्ध्वनुः । तस्य कन्यां पणीभूतां सीतां सुरसुतोपमाम् ॥ १२ ॥

Inakay niya (siya) patungong Mithilā, at doon ay ipinakita ang kakila-kilabot na busog. Pagkaraan ay ibinigay ang kaniyang anak na si Sītā—na napanalunan bilang gantimpalang nobya—na wari’y anak ng mga diyos.

Verse 13

धनुर्विभज्य समिति लब्धवान्मानिनोऽस्य च । ततो मार्गे भृगुपतेर्दर्प्पमूढं चिरं स्मयन् ॥ १३ ॥

Matapos sukatin at hatiin ang busog sa kapulungan, napanalunan din niya ang mapagmataas na ito sa pagtitipon. Pagkatapos, sa daan, matagal niyang tinudyo ang panginoon ng angkang Bhṛgu, na nalilinlang ang isip dahil sa kayabangan.

Verse 14

व्यषनीयागमं पश्चादयोध्यां स्वपितुः पुरीम् । ततो राज्ञाहमाज्ञाय प्रजाशीलनमानसः ॥ १४ ॥

Pagkaraan ay dumating ako sa Ayodhyā, ang lungsod ng aking ama. At nang malaman ko ang utos ng hari, ang aking isip ay tumuon sa wastong pag-aaruga at pamamahala sa mga tao.

Verse 15

यौवराज्ये स्वयं प्रीत्या सम्मंत्र्यात्पैर्विकल्पितः । तच्छुत्वा सुप्रिया भार्या कैकैयी भूपतिं मुने ॥ १५ ॥

Sa galak at may tuwa, ang hari ay kusang sumangguni at nagpasya sa pag-aabhiseka kay Rāma bilang yuwarāja. Nang marinig iyon, ang pinakamamahal na reyna, si Kaikeyī, O pantas, ay lumapit sa hari.

Verse 16

देवकार्यविधानार्थं विदूषितमतिर्जगौ । पुत्रो मे भरतो नाम यौवराज्येऽभिषिच्यताम् ॥ १६ ॥

Dahil nalabuan ang paghatol, nagsalita siya na kunwari’y para sa pag-aayos ng banal na ritwal: “Ipag-abhiseka ang aking anak na si Bharata bilang yuwarāja.”

Verse 17

रामश्चतुर्दशसमा दंडकान्प्रविवास्यताम् । तदाकर्ण्या हमुद्युक्तोऽरण्यं भार्यानुजान्वितः ॥ १७ ॥

“Ipatapon si Rāma sa gubat ng Daṇḍaka sa loob ng labing-apat na taon.” Pagkarinig nito, ako man ay tumungo sa ilang, kasama ang aking asawa at mga nakababatang kapatid.

Verse 18

गंतुं नृपतिनानुक्तोऽप्यगमं चित्रकूटकम् । तत्र नित्यं वन्यफलैर्मांसैश्चावर्तितक्रियः ॥ १८ ॥

Bagaman hindi inutusan ng hari, nagtungo ako sa Chitrakūṭa; doon, araw-araw akong nabuhay sa mga bungang-gubat at karne, at ipinagpatuloy ko ang aking mga nakaugaliang ritwal nang walang patid.

Verse 19

निवसन्नेव राज्ञस्तु निधनं चाप्यवागमम् । ततो भरतशत्रुघ्नौ भ्रातरौ मम मानदौ ॥ १९ ॥

Habang naninirahan pa ako roon, nabalitaan ko ang pagpanaw ng hari. Pagkaraan nito, ang mararangal kong kapatid—sina Bharata at Śatrughna—ay nasangkot din sa mga sumunod na pangyayari.

Verse 20

मांतृवर्गयुतौ दीनौ साचार्यामात्यनागरौ । व्यजिज्ञपतमागत्यपंचवट्यां निजाश्रमम् ॥ २० ॥

Kasama ang mga kamag-anak sa panig ng ina, sa kalagayang kaawa-awa, at kasama ang kanilang guro, mga ministro, at mga mamamayan, sila’y dumating sa Pañcavaṭī—sa sariling āśrama ng Panginoon—at magalang na nagsumamo.

Verse 21

अकल्पयं भ्रातृभार्यासहितश्च त्रिवत्सरम् । ततस्त्रयोदशे वर्षे रावणो नाम राक्षसः ॥ २१ ॥

Inayos ko ang mga bagay na iyon sa loob ng tatlong taon, kasama ang asawa ng aking kapatid. Pagdating ng ikalabintatlong taon, lumitaw ang isang rākṣasa na nagngangalang Rāvaṇa.

Verse 22

मायया हृतवान्सीतां प्रियां मम परोक्षतः । ततोऽहं दीनवदन ऋष्यमूकं हि पर्वतम् ॥ २२ ॥

Sa pamamagitan ng māyā, inagaw niya si Sītā, ang aking minamahal, nang hindi ko namamalayan. Pagkaraan, ako’y may mukhang lugmok at nagtungo sa bundok na tinatawag na Ṛṣyamūka.

Verse 23

भार्यामन्वेषयन्प्राप्तः सख्यं हर्यधिपेन च । अथ वालिनमाहत्य सुग्रीव स्तत्पदे कृतः ॥ २३ ॥

Habang hinahanap ang kanyang asawa, nakipagkaibigan siya sa panginoon ng mga unggoy; at nang mapatay si Vālin, si Sugrīva ay iniluklok sa gayong trono.

Verse 24

सह वानरयूथैश्च साहाय्यं कृतवान्मम । विरुध्य रावणेनालं मम भक्तो विभीषणः ॥ २४ ॥

Kasama ng mga pangkat ng hukbong unggoy, si Vibhīṣaṇa—ang aking tapat na bhakta—ay nagkaloob sa akin ng malaking tulong, sapagkat matatag niyang nilabanan si Rāvaṇa.

Verse 25

आगतो ह्यभिषिच्याशुलंकेशो हि विकल्पितः । हत्वा तु रावणं संख्ये सपुत्रामात्यबांधवम् ॥ २५ ॥

Pagbalik niya, siya’y agad na inabhiseka at itinanghal bilang panginoon ng Laṅkā, ayon sa wastong pasiya; sapagkat sa labanan ay pinaslang niya si Rāvaṇa, kasama ang mga anak, mga ministro, at mga kamag-anak nito.

Verse 26

सीतामादाय संशुद्ध्वामयोध्यां समुपागतः । ततः कालांतरे विप्रसुग्रीवश्च विभीषणः ॥ २६ ॥

Dinala niya si Sītā at pinatunayang dalisay siya, saka bumalik sa Ayodhyā. Pagkaraan ng ilang panahon, O brāhmaṇa, dumating din sina Sugrīva at Vibhīṣaṇa.

Verse 27

निमंत्रितौ पितुः श्राद्ध्वे षटेकुलाश्च द्विजोत्तमाः । अयोध्यायां समाजग्मुस्ते तु सर्वे निमंत्रिताः ॥ २७ ॥

Inanyayahan para sa śrāddha ng kanilang ama, ang pinakamahuhusay na brāhmaṇa—tig-anim mula sa bawat angkan—ay nagtipon sa Ayodhyā; tunay nga, silang lahat ay dumating bilang mga wastong inanyayahan.

Verse 28

ऋते विभीषिणं तत्र चिंतयाने रघूत्तमे । शंभुर्ब्राह्मणरूपेण षट्कुलैश्च सहागतः ग ॥ २८ ॥

Maliban kay Vibhīṣaṇa, habang nag-iisip doon si Raghūttama (Śrī Rāma), dumating si Śambhu (Śiva) sa anyo ng isang brāhmaṇa, kasama ang mga tao mula sa anim na angkan.

Verse 29

अथ पृष्टो मया शंभुर्विभीषणसमागमे । नीत्वा मां द्रविडे देशे मोचय द्विजबंधनात् ॥ २९ ॥

Pagkatapos, nang magkatagpo si Vibhīṣaṇa, tinanong ko si Śambhu: “Dalhin mo ako sa lupain ng Draviḍa at palayain ako sa pagkagapos na ipinataw ng isang brāhmaṇa.”

Verse 30

मया निमंत्रिताः श्रद्धे ह्यगस्त्याद्या मुनीश्वराः । संभोजितास्तु प्रययुः स्वस्वमाश्रममंडलम् ॥ ३० ॥

O Śraddhā, inanyayahan ko ang mga dakilang muni—si Agastya at iba pa; matapos silang mapakain at maparangalan nang nararapat, sila’y umalis patungo sa kani-kanilang tirahan sa āśrama.

Verse 31

ततः कालांतरे विप्रा देवा दैत्या नरेश्वराः । गौतमेन समाहूताः सर्वे यज्ञसभाजिताः ॥ ३१ ॥

Pagkaraan ng ilang panahon, ang mga brahmin na pantas, ang mga deva, ang mga Daitya, at ang mga hari ay pawang ipinatawag ni Gautama at umupo sa kapulungan ng paghahandog (yajña-sabhā).

Verse 32

ते सर्वे स्फाटिकं लिंगं त्र्यंबकाद्रौ निवेशितम् । संपूज्य न्यवंसस्तत्र देवदैत्यनृपाग्रजाः ॥ ३२ ॥

Silang lahat—ang mga pangunahing pinuno sa hanay ng mga deva, Daitya, at mga prinsipe—ay nagluklok ng liṅga na kristal sa Bundok Tryambaka; matapos itong sambahin nang ganap, sila’y nanatili roon.

Verse 33

तस्मिन्समाजे वितते सर्वौर्लिंगे समर्चिते । गौतमोऽप्यथ मध्याह्ने पूजयामास शंकरम् ॥ ३३ ॥

Nang magtipon ang dakilang kapulungan at ang lahat ng liṅga ay masambahan nang wasto, si Gautama man, sa oras ng tanghali, ay nagsagawa ng pagsamba kay Śaṅkara (Śiva).

Verse 34

सर्वे शुक्लांबरधरा भस्मोद्धूलितविग्रहाः । सितेन भस्मना कृत्वा सर्वस्थाने त्रिपुंड्रकम् ॥ ३४ ॥

Silang lahat ay nakasuot ng puting kasuotan at ang katawan ay pinahiran ng banal na abo (bhasma); gamit ang dalisay na puting bhasma, iguhit ang tatlong guhit na tanda (tripuṇḍra) sa lahat ng itinakdang bahagi ng katawan.

Verse 35

नत्वा तु भार्गवं सर्वे भूतशुद्धिं प्रचक्रमुः । हृत्पद्ममध्ये सुषिरं तत्रैव भूतपञ्चकम् ॥ ३५ ॥

Pagkaraang yumukod kay Bhārgava (ang pantas na rishi ng angkan ni Bhṛgu), silang lahat ay nagsimulang magsagawa ng bhūtaśuddhi, ang paglilinis ng mga elemento. Sa loob ng lotus ng puso, kanilang pinagmunihan ang maselang puwang sa kalooban, at doon din nila inilagak (iniukit sa guniguni) ang limang elemento.

Verse 36

तेषां मध्ये महाकाशमाकाशे निर्मलामलम् । तन्मध्ये च महेशानं ध्यायेद्दीप्तिमयं शुभम् ॥ ३६ ॥

Sa gitna ng mga iyon, pagnilayan ang dakilang kalawakan—sa loob ng kalawakan, dalisay at walang dungis. At sa loob niyon, magnilay kay Maheśāna, ang Dakilang Panginoon, mapalad at puspos ng liwanag.

Verse 37

अज्ञानसंयुतं भूतं समलं कर्मसंगतः । तं देहमाकाशदीपे प्रदहेज्ज्ञानवह्निना ॥ ३७ ॥

Ang nilalang na may katawan, nakagapos sa kamangmangan, nadungisan at nalulugmok sa karma—hayaan ang katawang iyon na masunog, na wari’y nasa lampara ng panloob na kalawakan, sa apoy ng kaalaman.

Verse 38

आकाशस्यावृत्तिं चाहं दग्ध्वाकाशमथो दहेत् । दग्ध्वाकाशमथो वायुमग्निभूतं तथा दहेत् ॥ ३८ ॥

“Matapos sunugin ang bumabalot na saklaw ng ākāśa, saka ko sinusunog ang mismong kalawakan; at kapag nasunog na ang kalawakan, sinusunog ko rin ang hangin (vāyu) na naging may likas na apoy.”

Verse 39

अब्भूतं च ततो दग्ध्वा पृथिवीभूतमेव च । तदाश्रितान्गुणान्दग्ध्वा ततो देहं प्रदाहयेत् ॥ ३९ ॥

Pagkatapos, matapos “sunugin” (lusawin) ang elementong tubig at gayundin ang elementong lupa, at masunog ang mga katangiang umaasa sa mga iyon, saka sunugin (lusawin) ang mismong katawan.

Verse 40

एवं प्रदग्ध्वा भूतार्दि देही तज्ज्ञानवह्निना । शिखामध्यस्थितं विष्णुमानंदरसनिर्भरम् ॥ ४० ॥

Sa gayon, matapos sunugin ang mga pagdurusang pang-elemento at ang katawan sa apoy ng kaalamang iyon, namamasdan ng may-katawan si Viṣṇu—nanahan sa gitna ng liyab sa tuktok ng ulo—na umaapaw sa nektar ng kaligayahang banal.

Verse 41

निष्पन्नचंद्रकिरणसंकाशकिरणं किरणं शिवम् । शिवांगोत्पन्नकिरणैरमृतद्रवसंयुतैः ॥ ४१ ॥

Ang mapalad na Liwanag na iyon (Śiva) ay isang sinag na ang mga rayos ay tulad ng ganap na liwanag ng buwan; at ito’y sinasamahan ng mga sinag na nagmumula sa mismong mga sangkap ni Śiva, na kaisa ng dumadaloy na diwa ng amṛta.

Verse 42

सुशीतला ततो ज्वाला प्रशांता चंद्ररश्मिवत् । प्रसारितसुधारुग्भिः सांद्रीभूतश्च संप्लवः । अनेन प्लावितं भूतग्रामं संचिंतयेत्परम् ॥ ४२ ॥

Pagkaraan, ang liyab na iyon ay nagiging lubhang malamig at payapa, tulad ng sinag ng buwan. Sa pagkalat ng mga agos ng amṛta, ang kosmikong pag-apaw (saṃplava) ay nagiging siksik; at dapat pagnilayan ang Kataas-taasan habang ang buong sangkaterbang nilalang ay nalulunod sa pag-apaw na iyon.

Verse 43

इत्थं कृत्वा भूतशुद्धिं क्रियार्हो मर्त्यः शुद्धो जायते ह्येव सद्यः । पूजां कर्तुं जप्यकर्मापि पश्चादेवं ध्यायेद्ब्रह्महत्यादिशुद्ध्यै ॥ ४३ ॥

Sa ganitong paraan, matapos isagawa ang bhūta-śuddhi, ang isang mortal ay agad na nagiging dalisay at karapat-dapat sa gawaing ritwal. Pagkaraan, upang magsagawa ng pagsamba at ng japa, dapat magnilay sa ganitong paraan upang luminis kahit mula sa mga kasalanang gaya ng brahma-hatyā (pagpatay sa brāhmaṇa) at iba pa.

Verse 44

एवं ध्यात्वा चद्रंदीप्तिप्रकाशं ध्यानेनारोप्याशु लिंगे शिवस्य । सदाशिवं दीपमध्ये विचिंत्य पञ्चाक्षरेणार्चनमव्ययं तु ॥ ४४ ॥

Matapos magnilay nang ganito sa liwanag na kumikislap na gaya ng buwan, dapat agad, sa pamamagitan ng pagninilay, iangkop ang pangitain na iyon sa liṅga ni Śiva. Pagkaraan, isipin si Sadāśiva sa gitna ng liyab ng lampara, at isagawa ang di-nasisirang pagsamba sa pamamagitan ng limang-pantig na mantra (pañcākṣara).

Verse 45

आवाहनादीनुपचारांरतथापि कृत्वा स्नानं पूर्ववच्छंकरस्य । औदुंबरं राजतं स्वर्णपीठं वस्त्रादिच्छन्नं सर्वमेवेह पीठम् ॥ ४५ ॥

Bagaman naisagawa na ang mga paglilingkod na nagsisimula sa pag-anyaya (āvāhana) at iba pang pag-aasikaso sa ritwal, pagkatapos ay paliguan si Śaṅkara ayon sa itinakda noon. Dito, ang luklukan (pīṭha) ay dapat yari sa kahoy na udumbara, o sa pilak, o sa ginto, at lubos na natatakpan ng tela at iba pang pantakip.

Verse 46

अंते कृत्वा बुद्बुदाभ्यां च सृष्टिं पीठे पीठे नागमेकं पुरस्तात् । कुर्यात्पीठे चोर्द्ध्वके नागयुग्मं देवाभ्याशे दक्षिणे वामतश्च ॥ ४६ ॥

Sa wakas, matapos hubugin ang ‘paglikha’ (sṛṣṭi) sa dalawang anyong tila bula, sa bawat pīṭha ay ilagay ang isang nāga sa unahan. At sa pīṭha sa itaas din, ay ayusin ang isang pares ng nāga malapit sa diyos—sa kanan at sa kaliwa.

Verse 47

जपापुष्पं नागमध्ये निधाय मध्ये वस्त्रं द्वादशप्रातिगुण्ये । सुश्वेतेन तस्य मध्ये महेशं लिंगाकारं पीठयुक्तं प्रपूज्यम् ॥ ४७ ॥

Ilagay ang bulaklak na japa (hibiscus) sa gitna ng likaw ng nāga, at sa pinakasentro nito ay ilagay ang telang nakatiklop nang labindalawang ulit. Pagkaraan, sa gitna niyon—sa ibabaw ng lubhang puting tela—ay marapat na sambahin si Maheśa sa anyong liṅga, kasama ang pīṭha, nang may ganap na paggalang.

Verse 48

एवं कृत्वा साधकास्ते तु सर्वे दत्त्वा दत्त्वा पंचगंधाशष्टगंधम् । पुष्पैः पत्रैः श्रीतिलैरक्षतैश्च तिलोन्मिश्रैः केवलैश्चप्रपूज्य ॥ ४८ ॥

Pagkagayon, ang lahat ng sādhaka ay dapat paulit-ulit na maghandog ng limang (o walong) uri ng mababangong sangkap. Pagkaraan, sambahin nang ganap sa pamamagitan ng mga bulaklak, mga dahon, mapalad na linga (sesame), at mga butil ng bigas na buo (akṣata)—gamit ang linga na hinalo sa handog o maging linga lamang.

Verse 49

धूपं दत्त्वा विधिवत्संप्रयुक्तं दीपं दत्त्वा चोक्तमेवोपहारम् । पूजाशेषं ते समाप्याथ सर्वे गीतं नृत्यं तत्र तत्रापि चक्रुः ॥ ४९ ॥

Matapos ihandog ang insenso ayon sa wastong paraan, at ihandog ang ilawan kasama ng mga upahāra na nabanggit, tinapos nila ang natitirang mga bahagi ng pagsamba. Pagkatapos nito, silang lahat ay umawit at sumayaw doon din bilang bahagi ng pagdiriwang.

Verse 50

काले चास्मिन्सुव्रते गौतमस्य शिष्यः प्राप्तः शंकरात्मेति नाम्ना ॥ ५० ॥

Noong panahong iyon, O marangal na may banal na panata, dumating ang isang alagad ni Gautama na may pangalang Śaṅkarātman.

Verse 51

उन्मत्तवेषो दिग्वासा अनेकां वृत्तिमास्थितः । क्वचिद्द्विजातिप्रवरः क्वचिञ्चंडालसन्निभः ॥ ५१ ॥

Nagpapakita siya na tila baliw, kung minsan ay hubad, at namumuhay sa sari-saring paraan—minsan ay gaya ng pinakadakila sa mga dalawang-beses-na-ipinanganak, at minsan nama’y kahawig ng isang caṇḍāla.

Verse 52

क्वचिच्छूद्रसमो योगी तापसः क्वचिदप्युत । गर्जत्युत्पतते चैव नृत्यति स्तौति गायति ॥ ५२ ॥

Kung minsan ang tinatawag na yogin ay kumikilos na parang śūdra; kung minsan nama’y gaya ng isang mapagtiis na asceta. Siya’y umuungal, tumatalon, sumasayaw, nagpupuri, at umaawit.

Verse 53

रोदिति श्रृणुतेऽत्युक्तं पतत्युत्तिष्ठति क्वचित् । शिवज्ञानैकसंपन्नः परमानंदनिर्भरः ॥ ५३ ॥

Maaari siyang umiyak; maaari ring hindi makarinig kahit paulit-ulit kausapin; kung minsan ay bumabagsak at kung minsan ay muling tumatayo—ngunit siya’y tanging puspos ng kaalaman kay Śiva, lubos na nalulunod sa sukdulang kaligayahan.

Verse 54

संप्राप्तो भोज्यवेलायां गौतमस्यांतिकं ययौ । बुभुजे गुरुणा साकं क्वचिदुच्छिष्टमेव च ॥ ५४ ॥

Nang dumating ang oras ng pagkain, lumapit siya kay Gautama. Kumain siya kasama ang guro, at kung minsan ay tinatanggap pa maging ang natirang pagkain ng guro.

Verse 55

क्वचिल्लिहति तत्पात्रं तूष्णीमेवाभ्यगात्क्वचित् । हस्तं गृहीत्वैव गुरोः स्वयमेवाभुनक्क्वचित् ॥ ५५ ॥

Kung minsan, dinidilaan niya ang mismong sisidlan; kung minsan, lumalapit siya nang lubos na tahimik. Kung minsan, hinahawakan niya ang kamay ng guro at siya mismo ang kumakain.

Verse 56

क्वचिद् गृहांतरे मूत्रं क्वचित्कर्दमलेपनम् । सर्वदा तं गुरुर्दृष्ट्वा करमालंब्य मंदिरम् ॥ ५६ ॥

Sa isang bahay ay may ihi; sa iba naman ay may pahid ng putik. Gayunman, tuwing nakikita siya, hinahawakan ng guro ang kanyang kamay at inaakay siya papasok sa bahay.

Verse 57

प्रविश्य स्वीयपीठे तमुपवेश्याप्यभोजयत् । स्वयं तदस्य पात्रेण बुभुजेगौतमो मुनिः ॥ ५७ ॥

Pagpasok sa ashram, pinaupo siya ng pantas sa sariling upuan at pinakain; at si Gautama Muni mismo ay kumain mula sa mismong sisidlang pag-aari niya.

Verse 58

तस्य चित्तं परिज्ञातुं कदाचिदथ सुंदरी । अहल्या शिष्यमाहूय भुङ्क्ष्वेति प्राह तं मुदा । निर्दिष्टो गुरुपत्न्या तु बुभुजे सोऽविशेषतः ॥ ५८ ॥

Pagkaraan, upang mabatid ang kalagayan ng kanyang isipan, minsang ipinatawag ng magandang Ahalyā ang alagad at masayang nagsabi, “Kumain ka.” Sa utos ng asawa ng guro, kumain siya nang walang pagtatangi at walang pag-aatubili.

Verse 59

यथा पपौ हि पानीयं तथा वह्निमपि द्विजा । कंटकानन्नवद्भुक्त्वा यथापूर्वमतिष्ठत ॥ ५९ ॥

Kung paanong umiinom siya ng tubig, gayon din—O mga dalawang-ulit na isinilang—kinakain pa niya maging ang apoy; at matapos kainin ang mga tinik na wari’y pagkain, nanatili siyang gaya ng dati.

Verse 60

पुरो हि मुनिकन्याभिराहूतो भोजनाय च । दिनेदिने तत्प्रदत्तं लोष्टमंबु च गोमयम् ॥ ६० ॥

Tunay nga, palagi siyang inaanyayahan nang pauna ng mga anak na babae ng mga muni upang kumain; at araw-araw ay iyon din ang ibinibigay—tipak ng lupa, tubig, at dumi ng baka.

Verse 61

कर्दमं काष्ठदंडं च भुक्त्वा पीत्वाथ हर्षितः । एतादृशो मुनिरसौ चंडालसदृशाकृतिः ॥ ६१ ॥

Pagkakain niya ng putik at maging ng isang tungkod na kahoy, at saka pag-inom (nito), siya’y nagalak. Ganyan ang muni—ang anyo niya’y tulad ng isang caṇḍāla (itinakwil na tao).

Verse 62

सुजीर्णोपानहौ हस्ते गृहीत्वा प्रलपन्हसन् । अंत्यजोचितवेषश्च वृषपर्वाणमभ्यगात् ॥ ६२ ॥

Hawak sa kamay ang isang pares ng sandalyas na lubhang kupas, nagsasalita at tumatawa, at nakabihis ayon sa anyong angkop sa isang itinakwil, lumapit siya kay Vṛṣaparvan.

Verse 63

वृषपर्वेशयोर्मध्ये दिग्वासाः समतिष्टत । वृषपर्वा तमज्ञात्वा पीडयित्वा शिरोऽच्छिनत् ॥ ६३ ॥

Sa pagitan nina Vṛṣaparvan at Īśa ay nakatayo ang isang hubad na ascetic (dig-vāsā). Hindi siya nakilala ni Vṛṣaparvan; inapi niya ito at pinugutan ng ulo.

Verse 64

हते तस्मिन्द्विजश्रेष्ठे जगदेतञ्चराचरम् । अतीव कलुषं ह्यासीत्तत्रस्था मुनयस्तथा ॥ ६४ ॥

Nang mapatay ang pinakadakilang brāhmaṇa, ang buong daigdig—maging ang gumagalaw at di-gumagalaw—ay lubhang nadungisan; at gayundin ang mga muni na naroon.

Verse 65

गौतमस्य महाशोकः संजातः सुमहात्मनः । निर्ययौ चक्षुषो वारि शोकं संदर्शयन्निव ॥ ६५ ॥

Isang dakilang dalamhati ang sumibol sa marangal ang kaluluwang si Gautama; at ang luha’y umagos mula sa kanyang mga mata, na wari’y hayagang ipinakikita ang kanyang pagdadalamhati.

Verse 66

गौतमः सर्वदैत्तयानां सन्निधौ वाक्यमुक्तवान् । किमनेन कृते पापं येन च्छिन्नमिदं शिरः ॥ ६६ ॥

Nagsalita si Gautama sa harap ng lahat ng mga Daitya: “Anong kasalanan ang nagawa niya upang maputol ang ulong ito?”

Verse 67

मम प्राणाधिकस्येह सर्वदा शिवयोगिनः । ममापि मरणं सत्यं शिष्यच्छद्मा यतो गुरुः ॥ ६७ ॥

Dito, ang yogin ni Śiva na ito ay laging higit na mahal sa akin kaysa sa aking sariling buhay. Gayunman, tiyak din ang aking kamatayan—sapagkat ang guru ay nag-anyong alagad na tila isang disipulo.

Verse 68

शैवानां धर्मयुक्तानां सर्वदा शिववर्तिनाम् । मरणं यत्र दृष्टं स्यात्तत्र नो मरणं ध्रुवम् ॥ ६८ ॥

Para sa mga deboto ni Śiva, matatag sa dharma at laging nananahan kay Śiva—saan man wari’y makita ang kamatayan, doon para sa kanila, ang kamatayan ay hindi tunay na mananaig.

Verse 69

तच्छ्रुत्वा ह्यसुराचार्यः सुक्रः प्राह विदांवरः । एनं संजीवयिष्यामि भार्गवं शंकरप्रियम् ॥ ६९ ॥

Pagkarinig niyon, si Śukra—guro ng mga Asura at pinakadakila sa mga marurunong—ay nagsabi: “Bubuhayin kong muli ang Bhārgava na ito, sapagkat siya’y minamahal ni Śaṅkara (Śiva).”

Verse 70

किमर्थं म्रियते ब्रह्मन्पश्य मे तपसो बलम् । इति वादिनि विप्रेंद्रे गौतमोऽपि ममार ह ॥ ७० ॥

“Bakit siya mamamatay, O Brahmin? Masdan ang kapangyarihan ng aking tapas (pagpapakasakit)!”—habang nagsasalita ang pinakadakilang Brahmin, maging si Gautama na rishi ay tunay na pumanaw.

Verse 71

तस्मिन्मृतेऽथ शुक्रोऽपि प्राणांस्तत्याज योगतः । तस्यैवं हतिमाज्ञाय प्रह्लादाद्या दितीश्वराः ॥ ७१ ॥

Nang siya’y mamatay, si Śukra man ay sa lakas ng yoga ay binitiwan ang hininga ng buhay. Nang malaman ang gayong pagkapaslang, ang mga panginoon ng Daitya, mula kay Prahlāda (mga anak ni Diti), ay naunawaan ang nangyari.

Verse 72

देवा नृपा द्विजाः सर्वे मृता आसंस्तदद्भुतम् । मृतमासीदथ बलं तस्य बाणस्य धीमतः ॥ ७२ ॥

Ang lahat ng mga deva, mga hari, at mga dwija ay pawang namatay—kamangha-mangha iyon. Pagkaraan, maging ang lakas ng palaso ng marunong na iyon ay naging walang-kilos, na wari’y patay.

Verse 73

अहल्या शोकसंतप्ता रुरोदोञ्चैः पुनःपुनः । गौतमेन महेशस्य पूजया पूजितो विभुः ॥ ७३ ॥

Si Ahalyā, nililiyab ng dalamhati, ay humagulgol nang malakas nang paulit-ulit. At ang Makapangyarihang Panginoon, si Maheśa (Śiva), ay sinamba nang nararapat ni Gautama sa pamamagitan ng mga gawaing pagsamba.

Verse 74

वीरभद्रो महायोगी सर्वं दृष्ट्वा चुकोप ह । अहो कष्टमहोकष्टं महेशा बहवो हताः ॥ ७४ ॥

Si Vīrabhadra, ang dakilang yogi, nang makita ang lahat ay nag-alab sa galit. “Ay, napakasakit, lubhang napakasakit! Marami sa mga tagasunod ni Maheśa (Śiva) ang napatay!”

Verse 75

शिवं विज्ञापयिष्यामि तेनोक्तं करवाण्यथ । इति निश्चित्य गतवान्मंदराचलमव्ययम् ॥ ७५ ॥

“Ipaaalam ko kay Śiva, at saka ako kikilos ayon sa sinabi niya.” Sa gayong pasiya, siya’y nagtungo sa di-nasisirang Bundok Mandara.

Verse 76

नमस्कृत्वा विरूपाक्षं वृत्तसर्वमथोक्तवान् । ब्रह्माणं च हरिं तत्र स्थितौ प्राह शिवो वचः ॥ ७६ ॥

Pagkaraang yumukod kay Virūpākṣa (Śiva) at isalaysay ang buong pangyayari, nagsalita siya ng mga salita kay Brahmā at kay Hari (Viṣṇu) na naroon at nakatayo.

Verse 77

मद्भक्तैः साहसं कर्म कृतं ज्ञात्वा वरप्रदम् । गत्वा पश्यामि हे विष्णो सर्वं तत्कृतसाहसम् ॥ ७७ ॥

“Yamang nalalaman Kong ang Aking mga deboto ay nagsagawa ng isang mapangahas na gawa na nagbubunga ng biyaya, O Viṣṇu, paroroon Ako upang masaksihan ang buong katapangang ginawa nila.”

Verse 78

इत्युक्त्वा वृषमारुह्य वायुना धूतचामरः । नन्दिकेन सुवेषेण धृते छत्रेऽतिशोभने ॥ ७८ ॥

Pagkasabi nito, sumakay siya sa toro; ang pamaypay na buntot-yak (cāmara) ay inaalon ng hangin, at si Nandī na maringal ang bihis ay may hawak na napakagandang payong sa ibabaw niya.

Verse 79

सुश्वेते हेमदंडे च नान्ययोग्ये धृते विभो । महेशानुमतिं लब्ध्वा हरिर्नागांतके स्थितः ॥ ७९ ॥

O Panginoon, tangan ni Hari ang maningning na puting tungkod na ginto—na di nararapat sa iba—at nang makamtan ang pagsang-ayon ni Maheśa, nanatili siya sa Nāgāntaka.

Verse 80

आरक्तनीलच्छत्राभ्यां शुशुभे लक्ष्मकौस्तुभः । शिवानुमत्या ब्रह्मापि हंसारूढोऽभवत्तदा ॥ ८० ॥

Sa ilalim ng dalawang payong na mapula at bughaw, nagningning si Śrī Lakṣmī at ang hiyas na Kaustubha. At noon, sa pahintulot ni Śiva, maging si Brahmā ay sumakay sa kaniyang sasakyang-hamsa (sisne).

Verse 81

इंद्रगोपप्रभाकारच्छत्राभ्यां शुशुभे विधिः । इन्द्रादिसर्वदेवाश्च स्वस्ववाहनसंयुताः ॥ ८१ ॥

Nagniningning si Vidhī (Brahmā) sa ilalim ng dalawang payong na kislap ay gaya ng indragopa. At dumalo ang lahat ng mga deva—si Indra at iba pa—na bawat isa’y kasama ang kani-kaniyang vāhana.

Verse 82

अथ ते निर्ययुः सर्वे नानावाद्यानुमोदिताः । कोटिकोटिगणाकीर्णा गौतमस्याश्रमं गताः ॥ ८२ ॥

Pagkaraan, silang lahat ay lumisan, pinasigla ng tunog ng sari-saring tugtugin. Napalilibutan ng mga pangkat na di-mabilang—krore sa krore—sila’y nagtungo sa āśrama ni Gautama.

Verse 83

ब्रह्मविष्णु महेशाना दृष्ट्वा तत्परमाद्भुतम् । स्वभक्तं जीवयामास वामकोणनिरीक्षणात् ॥ ८३ ॥

Nang makita nina Brahmā, Viṣṇu, at Maheśāna (Śiva) ang lubhang kamangha-manghang pangyayaring iyon, binuhay nilang muli ang sarili nilang deboto sa pamamagitan lamang ng isang sulyap mula sa kaliwang sulok ng mata.

Verse 84

शंकरो गौतमं प्राह तुष्टोऽहं ते वरं वृणु । तदाकर्ण्य वचस्तस्य गौतमः प्राह सादरम् ॥ ८४ ॥

Sinabi ni Śaṅkara (Śiva) kay Gautama, “Nalulugod Ako sa iyo—pumili ka ng isang biyaya.” Nang marinig ang kaniyang mga salita, sumagot si Gautama nang may paggalang.

Verse 85

यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । त्वल्लिंगार्चनसामर्थ्यं नित्यमस्तु ममेश्वर ॥ ८५ ॥

O Panginoon ng mga diyos, kung Ikaw ay nalulugod—kung may ipagkakaloob Kang biyaya sa akin—kung gayon, O aking Panginoon, ipagkaloob Mo na lagi kong taglayin ang kakayahang sumamba at maghandog ng arcanā sa Iyong liṅga araw-araw.

Verse 86

वृतमेतन्मया देव त्रिनेत्र श्रृणु चापरम् । शिष्योऽयं मे महाभागो हेयादेयादिवर्जितः ॥ ८६ ॥

O Deva, O Tatlong-Mata, naisalaysay ko na ang bagay na ito; ngayo’y pakinggan pa ang isa. Ang alagad kong ito ay lubhang mapalad—malaya sa isip na ‘dapat itakwil’ at ‘dapat tanggapin,’ at sa mga ganitong pagkakadalawahan.

Verse 87

प्रेक्षणीयं ममत्वेन न च पश्यति चक्षुषा । न घ्राणग्राह्यं देवेश न पातव्यं न चेतरत् ॥ ८७ ॥

Ito’y waring ‘makikita’ lamang sa pamamagitan ng pagkapit sa ‘akin,’ ngunit hindi tunay na nakikita ng mga mata. O Panginoon ng mga diyos, hindi ito nasasaklaw ng pang-amoy; hindi ito bagay na iinumin—ni anumang ibang bagay ng mga pandama.

Verse 88

इति बुद्ध्व्या तथा कुर्वन्स हि योगी महायशः । उन्मत्तविकृताकारः शंकरात्मेति कीर्तितः ॥ ८८ ॥

Sa pagkaunawa nang ganito, ang tanyag na yogin ay tunay na kumikilos ayon dito. Bagaman ang anyo niya sa labas ay tila isang baliw—kakaiba o baluktot—siya’y ipinahahayag na yaong ang sariling diwa ay si Śaṅkara (Śiva).

Verse 89

न कश्चित्तं प्रति द्वेषी न च तं हिंसयेदपि । एतन्मे दीयतां देव मृतानाममृतिस्तथा ॥ ८९ ॥

Huwag nawang sinuman ang magkimkim ng poot sa kanya, ni manakit sa kanya sa anumang paraan. O Panginoon, ipagkaloob Mo ito sa akin; at gayundin, ipagkaloob Mo sa mga namatay ang paglaya sa kamatayan, ang pagiging walang-kamatayan.

Verse 90

तच्छ्रुत्वोमापतिः प्रीतो निरीक्ष्य हरिमव्ययः । स्वांशेन वायुना देहमाविशज्जगदीश्वरः ॥ ९० ॥

Nang marinig iyon, si Umāpati (Śiva) ay nalugod; at pagmasid kay Hari, ang di-nasisirang Panginoon ng sanlibutan, pumasok Siya sa katawan sa pamamagitan ni Vāyu, sa isang bahagi ng sariling kapangyarihan.

Verse 91

हरिरूपः शंकरात्मा मारुतिः कपिसत्तमः । पर्यायैरुच्यतेऽधीशः साक्षाद्विष्णुः शिवः परः ॥ ९१ ॥

Siya na ang anyo ay Hari at ang panloob na diwa ay Śaṅkara—si Māruti, ang pinakadakila sa mga unggoy—ay pinupuri sa maraming magkasingkahulugang pangalan; ang Panginoong iyon ay si Viṣṇu mismo, ang kataas-taasang Śiva.

Verse 92

आकल्पतेषु प्रत्येकं कामरूपमुपाश्रितः । ममाज्ञाकारको रामभक्तः पूजितविग्रहः ॥ ९२ ॥

Sa bawat kalpa, tinatanggap niya ang anumang anyong ninanais; kumikilos siya ayon sa aking utos—isang deboto ni Rāma, at ang kanyang anyong katawan ay karapat-dapat sambahin.

Verse 93

अनंतकल्पमीशानः स्थास्यति प्रीतमानसः । त्वया कृतमिदं वेश्म विस्तृतं सुप्रतिष्टितम् ॥ ९३ ॥

Sa pusong nalulugod, mananatili rito ang Panginoon sa di-mabilang na mga kalpa. Ang tahanang ginawa mo ay maluwang at matibay ang pagkakatatag.

Verse 94

नित्यं वै सर्वरूपेण तिष्ठामः क्षणमादरात् । समर्चिताः प्रयास्यामः स्वस्ववासं ततः परम् ॥ ९४ ॥

“Tunay, kami’y laging naroroon sa bawat anyo; kaya sambahin ninyo kami kahit isang saglit nang may paggalang. Kapag kami’y naparangalan nang wasto, kami’y aalis—bawat isa’y babalik sa sariling tahanan pagkatapos.”

Verse 95

अथाबभाषे विश्वेशं गौतमो मुनिपुंगवः । अयोग्यं प्रार्थयामीश ह्यर्थी दोषं न पश्यति ॥ ९५ ॥

Pagkaraan, si Gautama, ang pinakadakila sa mga muni, ay nagsalita sa Panginoon ng sansinukob: “O Panginoon, humihiling ako ng bagay na maaaring di nararapat; sapagkat ang taong nangangailangan ay hindi nakikita ang sariling pagkukulang.”

Verse 96

ब्रह्माद्यलभ्यं देवेश दीयतां यदि रोचते । अथेशो विष्णुमालोक्य गृहीत्वा तत्करं करे ॥ ९६ ॥

“O Panginoon ng mga diyos, kung kalooban Mo, ipagkaloob Mo ang bagay na di maabot kahit ni Brahmā at ng iba pa.” Pagkaraan, tumingin ang Panginoon kay Viṣṇu at hinawakan ang kanyang kamay sa sariling kamay.

Verse 97

प्रहसन्नंबुजाभाक्षमित्युवाच सदाशिवः । क्षामोदरोऽसि गोविंद देयं ते भोजनं किमु ॥ ९७ ॥

Ngumiti si Sadāśiva at sinabi sa may matang-lotus: “Govinda, tila payat ang iyong tiyan—anong pagkain ang dapat ialay sa iyo?”

Verse 98

स्वयं प्रविश्य यदि वा स्वयं भुंक्ष्व स्वगेहवत् । गच्छ वा पार्वतीगेहं या कुक्षिं पूरयिष्यति ॥ ९८ ॥

Maari kang pumasok at kumain nang ikaw mismo na parang sarili mong tahanan; o kaya’y pumunta sa bahay ni Pārvatī—siya ang pupuno sa iyong tiyan.

Verse 99

इत्युक्त्वा तत्करालंबी ह्येकांतमगमद्विभुः । आदिश्य नंदिनं देवो द्वाराध्यक्षं यथोक्तवत् ॥ ९९ ॥

Pagkasabi nito, ang Makapangyarihang Panginoon—hawak ang kanyang kamay—ay nagtungo sa isang liblib na pook, matapos utusan si Nandin, ang tagapagbantay ng pinto, ayon sa sinabi.

Verse 100

स गत्वा गौतमं वाथ ह्युक्तवान्विष्णुभाषणम् । संपादयान्नं देवेशा भोक्तुकामा वयं मुने ॥ १०० ॥

Pagkaraan, nagtungo siya kay Gautama at ipinahayag ang mensahe ni Viṣṇu: “O Muni, ihanda ang pagkain; kami—mga panginoon ng mga deva—nagnanais kumain.”

Verse 101

इत्युक्त्वैकांतमगमद्वासुदेवेन शंकरः । मृदुशय्यां समारुह्य शयितौ देवतोत्तमौ ॥ १०१ ॥

Pagkasabi nito, si Śaṅkara ay nagtungo sa isang liblib na pook kasama si Vāsudeva. Sumampa sila sa malambot na higaan, at ang dalawang pinakadakilang deva ay nahimlay upang magpahinga.

Verse 102

अन्योन्यं भाषणं कृत्वा प्रोत्तस्थतुरुभावपि । गत्वा तडागं गंभीरं स्रास्यंतौ देवसत्तमौ ॥ १०२ ॥

Matapos mag-usap sa isa’t isa, ang dalawang pinakamainam sa mga deva ay tumindig, nagtungo sa isang malalim na lawa, at nagsimulang lumusong at ibaba ang sarili sa tubig.

Verse 103

करांबुपातमन्योन्यं पृथक्कृत्वोभयत्र च । मुनयो राक्षसाश्चैव जलक्रीडां प्रचक्रिरे ॥ १०३ ॥

Nang maghiwalay sa dalawang magkatunggaling panig, ang mga muni at ang mga Rākṣasa ay nagsimula ng paglalaro sa tubig, nagsasabuyan ng tubig sa isa’t isa gamit ang mga palad.

Verse 104

अथ विष्णुर्महेशश्च जलपानानि शीघ्रतः । चक्रतुः शंकरऋ पद्मकिंजल्कांजलिना हरेः ॥ १०४ ॥

Pagkatapos, si Viṣṇu at si Maheśa ay mabilis na nagsagawa ng pag-inom ng tubig; at si Śaṅkara, sa harap ni Hari, ay uminom gamit ang nakasahod na palad na puno ng hibla ng lotus.

Verse 105

अवाकिरन्मुखे तस्य पद्मोत्फुल्लविलोचने । नेत्रे केशरसंपातात्प्रमीलयत केशवः ॥ १०५ ॥

Ibinuhos nila iyon sa kanyang mukha; at si Keśava—na ang mga mata’y gaya ng ganap na bumukadkad na lotus—ay ipinikit ang mga mata, sapagkat may polen na pumasok dito.

Verse 106

अत्रांतरे हरेः स्कंधमारुरोह महेश्वरः । हर्युत्तमांगं बाहुभ्यां गृहीत्वा संन्यमज्जयत् ॥ १०६ ॥

Samantala, umakyat si Mahēśvara sa balikat ni Hari; hinawakan niya ng dalawang bisig ang marangal na ulo ni Hari at mariing idiniin sa isang masidhing yakap.

Verse 107

उन्मज्जयित्वा च पुनः पुनश्चापि पुनःपुनः । पीडितः स हरिः सूक्ष्मं पातयामास शंकरम् ॥ १०७ ॥

Matapos siyang paulit-ulit na iahon nang iahon, si Hari—na pinahihirapan—ay nagpabagsak kay Śaṅkara sa isang maselang kalagayang di-maaninag.

Verse 108

अथ पादौ गृहीत्वा तं भ्रामयन्विचकर्ष ह । अताडयद्ध्वरेर्वक्षः पातयामास चाच्युतम् ॥ १०८ ॥

Pagkaraan, sinunggaban niya ang mga paa nito, inikot at kinaladkad; hinampas niya ang dibdib ni Dhvara at pinabagsak din si Acyuta.

Verse 109

अथोत्थितो हरिस्तोयमादायांजलिना ततः । शीर्षे चैवाकिरच्छंभुमथ शंभुरथो हरिः ॥ १०९ ॥

Pagkatapos ay tumindig si Hari, sumalok ng tubig sa magkakupong palad, at ibinuhos sa ulo ni Śambhu; at pagkaraan, si Śambhu naman ang gumawa rin nito kay Hari.

Verse 110

जलक्रीडैवमभवदथ चर्षिगणांतरे । जलक्रीडासंभ्रमेण विस्रस्तजटबंधनाः ॥ ११० ॥

Kaya nito, sa gitna ng kapulungan ng mga rishi, sumiklab ang paglalaro sa tubig; at sa kasabikan ng paglalangoy at pagwisik, lumuwag at natanggal ang mga buhol na nagbubuklod sa kanilang jaṭā na buhok.

Verse 111

अथ संभ्रमतां तेषामन्योन्यजटबंधनम् । इतरेतरबद्ध्वासु जटासु च मुनीश्वराः ॥ १११ ॥

Pagkaraan, nang sila’y nagmamadali sa pagkabalisa, ang mga jaṭā ng dakilang mga muni ay nagkabuhol-buhol sa isa’t isa; at nang magkagapos ang kanilang mga jaṭā, ang mga panginoon sa hanay ng mga muni ay naipit at hindi makakilos.

Verse 112

शक्तिमंतोऽशक्तिमत आकर्षंति च सव्यथम् । पातयंतोऽन्यतश्चापि क्त्रोशंतो रुदतस्तथा ॥ ११२ ॥

Ang malalakas ay masakit na hinihila ang mahihina; at itinatapon pa sila sa ibang dako—habang ang mga napipinsala’y sumisigaw at umiiyak.

Verse 113

एवं प्रवृत्ते तुमुले संभूते तोयकर्मणि । आकाशे वानरेशस्तु ननर्त च ननाद च ॥ ११३ ॥

Nang sumiklab ang mabagsik na kaguluhan at nagaganap ang gawain sa tubig, ang panginoon ng mga unggoy sa himpapawid ay sumayaw at umungal nang malakas.

Verse 114

विपंचीं वादयन्वाद्यं ललितां गीतिमुज्जगौ । सुगीत्या ललिता यास्तु आगायत विधा दश ॥ ११४ ॥

Habang tinutugtog ang vipaṃcī (kudyapi), umawit siya ng marikit at banayad na himig. At ang mga maririkit na awit na iyon, sa mahusay na pag-awit, ay inaawit sa sampung magkakaibang paraan.

Verse 115

शुश्राव गीतिं मधुरां शंकरो लोकभावतः । स्वयं गातुं हि ललितं मंदंमंदं प्रचक्रमे ॥ ११५ ॥

Nang marinig ang matamis na himig, si Śaṅkara—naantig ng damdaming laganap sa sanlibutan—ay siya mismo’y nagsimulang umawit, marahan at marikit, unti-unti.

Verse 116

स्वयं गायति देवेशे विश्रामं गलदेशिकम् । स्वरं ध्रुवं समादाय सर्वलक्षणसंयुतम् ॥ ११६ ॥

Siya mismo’y umawit sa harap ng Panginoon ng mga diyos, inilalagay ang paghinto sa wastong bahagi ng lalamunan, at sinasagap ang matatag na tonong ‘dhruva’, taglay ang lahat ng tanda ng tamang pag-awit.

Verse 117

स्वधारामृतसंयुक्तं गानेनैवमपोनयन् । वासुदेवो मर्दलं च कराभ्यामप्यवादयत् ॥ ११७ ॥

Sa pag-awit na hitik sa nektar ng sariling daloy sa loob, gayon niya inalis ang pagod at dalamhati. At si Vāsudeva naman ay tumugtog ng mṛdaṅga (mardala) gamit ang dalawang kamay.

Verse 118

अम्बुजांगश्चतुर्वक्रस्तुंबुरुर्मुखरो बभौ । तानका गौतमाद्यास्तु गयको वायुजोऽभवत् ॥ ११८ ॥

Si Ambujāṅga ay naging Caturvakra; si Tuṃburu ay naging Mukhara. Gayundin, si Tānakā at ang mga rishi na pinangungunahan ni Gautama ay nagpakita, at si Gayaka ay isinilang bilang anak ni Vāyu.

Verse 119

गायके मधुरं गीतं हनूमति कपीश्वरे । म्लानमल्मानमभवत्कृशाः पुष्टास्तदाभवन् ॥ ११९ ॥

Nang ang mang-aawit ay umawit nang matamis sa harap ni Hanumān, ang panginoon ng mga unggoy, ang mga nanlumo ay naging masaya, at ang mga payat ay noon din naging malusog at mataba.

Verse 120

स्वां स्वां गीतिमतः सर्वे तिरस्कृत्यैव मूर्च्छिता । तूष्णीभूतं समभवद्देवर्षिगणदानवम् ॥ १२० ॥

Silang lahat—mga bihasa sa kani-kanilang awit—ay parang natabingan ang mismong himig, kaya napaurong at nawalan ng ulirat; at ang kapulungan ng mga banal na rishi at mga Dānava ay napatahimik.

Verse 121

एकः स हनुमान् गाता श्रोतारः सर्व एव ते । मध्याह्नकाले वितते गायमाने हनूमति । स्वस्ववाह नमारुह्य निर्गताः सर्वदेवताः ॥ १२१ ॥

Si Hanumān lamang ang mang-aawit, at silang lahat ay mga tagapakinig. Nang sumapit ang katanghalian at nagsimulang umawit si Hanumān nang mahaba, lumisan ang lahat ng mga diyos, sakay ng kani-kanilang sasakyang makalangit.

Verse 122

गानप्रियो महेशस्तु जग्राह प्लवगेश्वरम् । प्लवग त्वं मयाज्ञप्तो निःशंको वृषमारुह ॥ १२२ ॥

Pagkaraan, si Maheśa na mahilig sa banal na awit ay hinawakan ang panginoon ng mga unggoy at nagsabi: “O unggoy, inutusan kita—sumakay ka sa toro nang walang pangamba.”

Verse 123

मम चाभिमुखो भूत्वा गायस्वानेकगायनम् । अथाह कपिशार्दूलो भगवंतं महेश्वरम् ॥ १२३ ॥

“Humarap ka sa akin at umawit ng papuring may maraming taludtod, sa iba’t ibang himig.” Pagkasabi nito, ang ‘tigre’ sa mga unggoy ay nagsalita sa Panginoong Maheśvara, si Mahādeva.

Verse 124

वृषभारोहसामर्थ्यं तव नान्यस्य विद्यते ष । तव वाहनमारुह्य पातकी स्यामहं विभो ॥ १२४ ॥

Ang kapangyarihang makasakay sa toro ay sa iyo lamang; wala sa iba. O Panginoon na sumasaklaw sa lahat, kung sasakay ako sa iyong sasakyan, magiging makasalanan ako, O Makapangyarihan.

Verse 125

मामेवारुह देवेश विहंगः शिवधारणः । तव चाभिमुखँ गानं करिष्यामि विलोकय ॥ १२५ ॥

O Panginoon ng mga diyos, sumakay Ka sa akin lamang. Ako ang ibong nagdadala kay Śiva; masdan Mo—nakaharap sa Iyo, aawitin ko ang papuri sa Iyo.

Verse 126

अथेश्वरो हनूमंतमारुरोह यथा वृषम् । आरूढे शंकरे देवे हनुमत्कंधरां शिवः ॥ १२६ ॥

Pagkatapos, ang Panginoon (Śiva) ay sumakay kay Hanumān na parang pagsakay sa toro. Nang makasakay na ang banal na Śaṅkara, si Śiva ay naupo sa balikat ni Hanumān.

Verse 127

छित्वा त्वचं परावृत्य सुखं गायति पूर्ववत् । श्रृण्वन्गीतिसुधां शंभुर्गौत मस्य गृहं ततः ॥ १२७ ॥

Matapos putulin ang balat at ibalot sa sarili, siya’y umawit nang masaya gaya ng dati. Nang marinig ni Śambhu ang tamis na parang amṛta ng awit, siya’y nagtungo sa bahay ni Gautama.

Verse 128

सर्वे चाप्यागतास्तत्र देवर्षिगणदानवाः । पूजिता गौतमेनाथ भोजनावसरे सति ॥ १२८ ॥

Doon, dumating din ang lahat—ang mga pangkat ng mga banal na ṛṣi at ang mga Dānava. At sa oras ng pagkain, O Panginoon, sila’y pinarangalan ni Gautama nang nararapat.

Verse 129

यच्छुष्कं दारुसंभूतं गृहो पकरणादिकम् । प्ररूढमभवत्सर्वं गायमाने हनूमति ॥ १२९ ॥

Anumang nasa bahay—gawa sa tuyong kahoy, pati mga kasangkapan at kagamitan—na dati’y nalalanta, ay muling sumibol at naging sariwa habang inaawit ang papuri kay Hanumān.

Verse 130

तस्मिन्गाने समस्तानां चित्रं दृष्टिरतिष्टत ॥ १३० ॥

Nang magsimula ang pag-awit na iyon, ang tingin ng lahat ay napako—napigil sa banal na pagkamangha.

Verse 131

द्विबाहुरीशस्य पदाभिवं दनः समस्तगात्राभरणोपपन्नः । प्रसन्नमूर्तिस्तरुणः सुमध्ये विन्यस्तमूर्द्ध्वांजलिभिः शिरोभिः ॥ १३१ ॥

Siya’y yumukod sa paanan ng Panginoong may dalawang bisig; ang buong katawan ay pinalamutian, kabataan at may marikit na baywang, payapang mukha—nakatayo na magkadikit ang mga palad sa paggalang, nakayuko ang ulo sa debosyon.

Verse 132

शिरः कराभ्यां परिगृह्य शंकरो हनूमतः पूर्वमुखं चकार । पद्मासनासीनहनूमतोंऽजलौ निधाय पादं त्वपरं मुखे च ॥ १३२ ॥

Hinawakan ni Śaṅkara ang ulo ni Hanumān sa dalawang kamay at iniharap ang kanyang mukha sa silangan. Pagkaraan, inilagay niya ang isang paa sa nakatiklop na mga palad ni Hanumān na nakaupo sa padmāsana, at ang isa pang paa sa bibig ni Hanumān.

Verse 133

पादांगुलीभ्यामथ नासिकां विभुः स्नेहेन जग्राह च मन्दमन्दम् । स्कन्धे मुखे त्वंसतले च कण्ठे वक्षस्थले च स्तनमध्यमे हृदि ॥ १३३ ॥

Pagkaraan, ang Panginoon, sa banayad na pag-ibig, dahan-dahang hinawakan ang ilong sa pamamagitan ng mga daliri ng paa; at marahang hinipo rin ang balikat, mukha, hukay sa may buto ng kuwelyo, lalamunan, dibdib, pagitan ng mga suso, at ang pook ng puso.

Verse 134

ततश्च कुक्षावथ नाभिमंडलं पादं द्वितीयं विदधाति चांजलौ । शिरो गृहीत्वाऽवनमय्य शंकरः पस्पर्श पृष्ठं चिबुकेन सोऽध्वनि ॥ १३४ ॥

Pagkaraan, inilagay niya ang ikalawang paa sa tiyan at sa pook ng pusod. Hinawakan ang ulo at ibinaba ito, si Śaṅkara, sa mismong landas na iyon, ay dumampi sa likod sa pamamagitan ng kanyang baba.

Verse 135

हारं च मुक्तापरिकल्पितं शिवो हनूमतः कंठगतं चकार ॥ १३५ ॥

Isinuot ni Śiva sa leeg ni Hanumān ang isang kuwintas na yari sa mga perlas, na maingat na pinag-ugnay.

Verse 136

अथ विष्णुर्महेशानमिह वचनमुक्तवान् । हनूमता समो नास्ति कृत्स्नब्रह्माण्डमण्डले ॥ १३६ ॥

Pagkaraan, nagsalita si Viṣṇu kay Maheśa: “Sa buong saklaw ng sansinukob, walang kapantay si Hanūmān.”

Verse 137

श्रुतिदेवाद्यगम्यं हि पदं तव कपिस्थितम् । सर्वोपनिषदव्यक्तं त्वत्पदं कपिसर्वयुक् ॥ १३७ ॥

Tunay nga, ang iyong kataas-taasang tahanan—na di maabot kahit ng mga Veda at ng mga diyos—ay naitatag sa Panginoong may sagisag na Unggoy. Ang iyong kalagayan ay di nahahayag sa lahat ng Upaniṣad, ngunit kaisa ng lahat ng kapangyarihan at kaganapan, O may tanda ng Unggoy.

Verse 138

यमादिसाधनैंर्योगैर्न क्षणं ते पदं स्थिरम् । महायोगिहृदंभोजे परं स्वस्थं हनूमति ॥ १३८ ॥

Sa pamamagitan ng mga pagsasanay-yoga na nagsisimula sa yama at iba pang paraan, ang iyong kalagayan ay hindi nananatiling matatag kahit isang saglit. Ngunit kay Hanūmān—ang kataas-taasan at laging nakatatag—ikaw ay nananahan nang ganap na payapa sa lotus ng puso ng dakilang yogin.

Verse 139

वर्षकोटिसहस्रं तु सहस्राब्दैरथान्वहम् । भक्त्या संपूजितोऽपीश पादो नो दर्शितस्त्वया ॥ १३९ ॥

Sa loob ng libu-libong koro ng mga taon—sa mga milenyo na walang patid—sinamba Ka namin nang may bhakti, O Panginoon; ngunit hindi Mo man lamang ipinakita sa amin kahit ang Iyong banal na paa.

Verse 140

लोके वादो हि सुमहाञ्छंभुर्नारायणप्रियः । हरिप्रियस्तथा शंभुर्न तादृग्भाग्यमस्ति मे ॥ १४० ॥

Sa daigdig ay may dakilang kasabihan: “Si Śambhu (Śiva) ay minamahal ni Nārāyaṇa, at gayundin, si Śambhu ay minamahal ni Hari.” Ngunit ang gayong biyaya ay wala sa akin.

Verse 141

तच्छ्रुत्वा वचनं शंभुर्विष्णोः प्राह मुदान्वितः । न त्वया सदृशो मह्यं प्रियोऽन्योऽस्ति हरे क्वचित् ॥ १४१ ॥

Nang marinig ang mga salita ni Viṣṇu, si Śambhu (Śiva) ay nagsalita nang may galak: “O Hari, wala saanman ang higit na mahal sa akin kaysa sa Iyo—walang kapantay Mo.”

Verse 142

पार्वती वा त्वया तुल्या वर्तते नैव भिद्यते । अथ देवाय महते गौतमः प्रणिपत्य च ॥ १४२ ॥

“Si Pārvatī ay tunay na kapantay Mo at hindi naiiba sa anuman.” Pagkaraan, si Gautama ay yumukod at nagsalita sa dakilang Panginoon na iyon.

Verse 143

व्यजिज्ञपदमेयात्मज्देवैर्हि करुणानिधे । मध्याह्नोऽयं व्यतिक्रांतो भुक्तिवेलाखिलस्य च ॥ १४३ ॥

Ipinaalam ng mga deva sa may di-masusukat na kaluluwa, anak ni Aditi: “O karagatan ng habag, lumipas na ang katanghalian, at lumampas na rin ang oras ng pagkain ng lahat.”

Verse 144

अथाचम्य महादेवो विष्णुना सहितो विभुः । प्रविश्य गौतमगृहं भोजनायोपचक्रमे ॥ १४४ ॥

Pagkaraan, ang makapangyarihang Mahādeva—kasama si Viṣṇu—ay nagsagawa ng ācamana, pumasok sa bahay ni Gautama, at nagsimulang kumain.

Verse 145

रत्नांगुलीयैरथनूपुराभ्यां दुकूलबंधेन तडित्सुकांच्या । हारैरनेकैरथ कण्ठनिष्कयज्ञोपवीतोत्तरवाससी च ॥ १४५ ॥

Siya’y pinalamutian ng mga singsing na may hiyas at mga pulseras sa bukung-bukong; may pinong pagkakatali ng sutla at sinturong kumikislap na tila kidlat; may maraming kuwintas at mga garland, at may gintong palamuti sa leeg, ang banal na sinulid na yajñopavīta, at kasuotang pang-itaas.

Verse 146

विलंबिचंचन्मणिकुंडलेन सुपुष्पधम्मिल्लवरेण चैव । पंचांगगंधस्य विलेपनेन बाह्वंगदैः कंकणकांगुलीयैः ॥ १४६ ॥

May mga hikaw na may hiyas na nakabiting umuugoy, may napakagandang buhok na pinalamutian ng maririkit na bulaklak, may katawan na pinahiran ng limang-uring pabango, at may mga armlet, pulseras, at mga singsing—(ang anyong iyon) ay nagniningning na marilag.

Verse 147

अथो विभूषितः शिवो निविष्ट उत्तमासने । स्वसंमुखं हरिं तथा न्यवेशयद्वरासने ॥ १४७ ॥

Pagkaraan, ang pinalamutian na Panginoong Śiva ay umupo sa pinakamainam na luklukan; at gayundin, pinaupo niya si Hari sa maringal na upuan, na tuwirang kaharap niya.

Verse 148

देवश्रेष्ठौ हरीशौ तावन्योन्याभिमुखस्थितौ । सुवर्णभाजनस्थान्नं ददौ भक्त्या स गौतमः ॥ १४८ ॥

Nang ang dalawang pinakadakilang diyos—si Hari at si Īśa—ay magkaharap, si Gautama, sa pusong debosyon, ay naghandog ng pagkain na inihain sa sisidlang ginto.

Verse 149

त्रिंशत्प्रभेदान्भक्ष्यांस्तु पायसं च चतुर्विधम् । सुपक्वं पाकजातं च कल्पितं यच्छतद्वयम् ॥ १४९ ॥

Dapat ihandog ang mga pagkaing naluluto sa tatlumpung uri, at ang pāyasa (lugaw na gatas) sa apat na anyo—yaong lutong-luto, yaong bunga ng pagluluto, at ang dalawang uri na sadyang inihandang pinaghalo (kalpita)—upang ialay sa kanilang dalawa.

Verse 150

अपक्कं मिश्रकं तद्वत्त्रिंशतं परिकल्पितम् । शतं शतं सुकन्दानां शाकानां च प्रकल्पितम् ॥ १५० ॥

Gayundin, ang halong mga bagay na hindi pa niluluto ay itinakda na tatlumpung bahagi. At para sa mababangong ugat/laman‑lupa at sa mga madahong gulay, tig‑iisang daang bahagi ang itinakda.

Verse 151

पंचविंशतिधा सर्पिःसंस्कृतं व्यंजनं तथा । शर्कराद्यं तथा चूतमोचाखर्जूरदाडिमम् ॥ १५१ ॥

Ang ghee na inihanda sa dalawampu’t limang uri, gayundin ang mga ulam na masarap ang timpla; asukal at mga katulad nito; at saka mangga, saging, datiles, at granada.

Verse 152

द्राक्षेक्षुनागरंगं च मिष्टं पक्वं फलोत्करम् । प्रियालक्रंजम्बुफलं विकंकतफलं तथा ॥ १५२ ॥

Mga ubas, tubo, nāgaraṅga (sitron), at isang bunton ng matatamis na hinog na prutas; pati ang prutas ng priyāla, krañjambu, jambu, at gayundin ang vikaṅkata (na iaalay).

Verse 153

एवमादीनि चान्यानि द्रव्याणीशे समर्प्य च । दत्त्वापोशानकं विप्रो भुंजध्वमिति चाब्रवीत् ॥ १५३ ॥

Pagkaraang ihandog ang mga ito at iba pang bagay sa Panginoon, ang brāhmaṇa, matapos ibigay ang ācamana (pag-inom ng tubig na pampadalisay), ay nagsabi: “Ngayon, magsikain na kayo.”

Verse 154

भुंजानैषु च सर्वेषु व्यजनं सूक्ष्मविस्तृतम् । गौतमः स्वयमादाय शिवविष्णू अवीजयत् ॥ १५४ ॥

Habang ang lahat ay kumakain, si Gautama mismo ang kumuha ng isang pinong, marahang nakabukang pamaypay at siya ang nagpaypay kina Śiva at Viṣṇu.

Verse 155

परिहासमथो कर्तुमियेष परमेश्वरः । पश्य विष्णो हनूमन्तं कथं भुंक्ते स वानरः ॥ १५५ ॥

Pagkaraan, ang Kataas-taasang Panginoon, na nagnanais gumawa ng banal na biro sa Kanyang līlā, ay nagsabi: “O Viṣṇu, tingnan mo si Hanūmān—paano kumain ang unggoy na iyan!”

Verse 156

वानरं पश्यति हरौ मण्डकं विष्णुभाजने । चक्षेप मुनिसंषेषु पश्यत्स्वपि महेश्वरः ॥ १५६ ॥

Habang nakatingin si Hari, isang unggoy ang naghagis ng palaka sa sisidlang ginagamit sa pagsamba kay Viṣṇu; si Maheśvara mismo ang gumawa nito, kahit nakatingin ang mga nagtitipong muni.

Verse 157

हनूमते दत्तवांश्च स्वोच्छिष्टं पायसादिकम् । त्वदुच्छिष्टभोज्यं तु तवैव वचनाद्विभो ॥ १५७ ॥

At ibinigay din niya kay Hanūmān ang mga tira ng sarili niyang pagkain—pāyasa at iba pa. Ngunit ang pagkain ng mga natira mula sa iyo, O Makapangyarihan, ay ayon lamang sa sarili mong utos.

Verse 158

अनर्हं मम नैवेद्यं पत्रं पुष्पं फलादिकम् । मह्यं निवेद्य सकलं कूप एव विनिःक्षिपेत् ॥ १५८ ॥

Kung may dahon, bulaklak, prutas, o anumang handog na di karapat-dapat iharap sa Akin, kung gayon matapos itong ialay nang wasto sa Akin, itapon ang lahat sa balon.

Verse 159

अभुक्ते त्वर्द्वंचो नूनं भुक्ते चापि कृपा तव । बाणलिंगे स्वयंभूते चन्द्रकांते हृदि स्थिते ॥ १५९ ॥

Tunay nga, kung hindi pa nakakain, iyon ay iyong panlilinlang; at kahit nakakain na, iyon pa rin ay iyong habag. O Panginoong nananahan sa puso, na naroroon bilang sariling nahayag na Bāṇa-liṅga, nagniningning na gaya ng batong candrakānta.

Verse 160

चांद्रायण समं ज्ञेयं शम्भोर्नैवेद्यभक्षणम् । भुक्तिवेलेयमधुना तद्वैरस्यं कथांतरात् ॥ १६० ॥

Alamin na ang pagkain ng naivedya—ang handog na pagkain na inialay kay Śambhu (Śiva)—ay katumbas ng pagsasagawa ng panatang Cāndrāyaṇa. Ngunit ngayon ay oras ng pagkain; ang di-kaaya-ayang bahagi ng bagay na iyon ay isasalaysay pa sa ibang salaysay sa dakong huli.

Verse 161

भुक्त्वा तु कथयिष्यामि निर्विशंकं विभुंक्ष्व तत् । अथासौ जलसंस्कारं कृतवान् गौतमो मुनिः ॥ १६१ ॥

“Pagkatapos mong kumain, ipaliliwanag ko; kainin mo iyon nang walang pag-aalinlangan.” Pagkaraan, isinagawa ng pantas na si Gautama ang ritwal ng pagpapabanal ng tubig (jalasaṁskāra).

Verse 162

आरक्तसुस्निगन्धसुसूक्ष्मगात्राननेकधाधौतसुशोभितांगान् । तडागतोयैः कतबीजघर्षितैर्विशौधितैस्तैः करकानपूरयत् ॥ १६२ ॥

Pinuno niya ang mga banga ng tubig ng yaong tubig na lubos na nalinis—hinugasan nang maraming ulit, mabango, bahagyang mapula, at kinuskos ng mga buto ng kataka—mula sa tubig-lawa, upang kuminang at gumanda ang mga sisidlan.

Verse 163

नद्याः सैकतवेदिकां नवतरां संछाद्य सूक्ष्मांबरैःशुद्ध्वैः श्वेततरैरथोपरि घटांस्तोयेन पूर्णान्क्षिपेत् । लिप्त्वा नालकजातिमास्तपुटकं तत्कौलकं कारिकाचूर्णं चन्दनचन्द्ररश्मिविशदां मालां पुटांतं क्षिपेत् । यामस्यापि पुनश्च वारिवसनेनाशोध्य कुम्भेन तञ्चंद्प्रन्थिमथो निधाय बकुलं क्षिप्त्वा तथा पाटलम् ॥ १६३ ॥

Sa pampang ng ilog, maghanda ng bagong dambanang buhangin at takpan ng malinis, pinakaputing pinong tela. Sa ibabaw nito, ilagay ang mga palayok na punô ng tubig. Pagkaraan, pahiran at ayusin ang mabangong sangkap na uri ng nālaka, kasama ang paghahandang kaulaka nito at pulbos na kārikā; saka ilagay ang kuwintas ng bulaklak na malinaw at maningning na gaya ng sandalwood at sinag ng buwan, sa loob ng nakapaloob na ayos. Pagkalipas muli ng isang yāma, linisin muli sa tubig at tela at gamit ang palayok ng tubig; ilagay ang candrapranthi (buhol ng buwan), at saka ilagay ang mga bulaklak na bakula at gayundin ang pāṭala.

Verse 164

शेफालीस्तबकमथो जलं च तत्रविन्यस्य प्रथमत एव तोयशुद्धिम् । कृत्वाथो मृदुतरं सूक्ष्मवस्त्रखण्डेनावेष्टेत्सृणिकमुखं च सूक्ष्मचन्द्रम् ॥ १६४ ॥

Ilagay doon ang kumpol ng mga bulaklak na śephālī at tubig, at una sa lahat ay isagawa ang paglilinis ng tubig. Pagkaraan, gamit ang isang napakalambot at pinong piraso ng tela, balutin (ang kasangkapang ritwal), at takpan din ang bunganga ng sṛṇikā at ang maselang “diskong-buwan” na ginagamit sa ritwal.

Verse 165

अनातपप्रदेशे तु निधाय करकानथ । मन्दवातसमोपेते सूक्ष्मव्यजनवीजेते ॥ १६५ ॥

Pagkaraan, ilagay (ito) sa pook na hindi tinatamaan ng araw at may banayad na simoy; saka paypayan ng pinong, marahang pamaypay.

Verse 166

सिंचेच्छीतैर्जलैश्चापि वासितैः सृणिकामपि । संस्कृताः स्वायतास्तत्र नरा नार्योऽथवा नृपाः ॥ १६६ ॥

Dapat ding wisikan ng malamig na tubig, maging ng mabangong tubig, at pahiran din ng mabangong paste. Sa gayong pagdadalisay, maging lalaki, babae, o kahit hari, ay nagiging maayos at may pagpipigil-sa-sarili sa asal.

Verse 167

तत्कन्या वा क्षालितांगा धौतपादास्सुवाससः । मधुर्पिगमनिर्यासमसांद्रमगुरूद्भवम् ॥ १६७ ॥

Pagkatapos, ang dalaga (o babae), matapos maligo—nahugasan ang mga sangkap ng katawan, nalinis ang mga paa, at nakasuot ng malilinis na kasuotan—ay dapat magpahid ng matamis na samyo, isang magaan na resinang pabango mula sa agaru (aloeswood).

Verse 168

बाहुमूले च कंठे च विलिप्यासांद्रमेव च । मस्तके जापकं न्यस्य पंचगंधविलेपनम् ॥ १६८ ॥

Ipahid ang mas malapot na paste sa ilalim ng braso at sa leeg; at, ilagay ang jāpaka (tali ng pagbigkas/rosaryo) sa ulo, saka pahiran ang sarili ng pañcagandha, ang limang banal na samyo.

Verse 169

पुष्पनद्ध्वसुकेशास्तु ताः शुभाः स्युः सुनिर्मलाः । एवमेवार्चिता नार्य आप्तकुंकुमविग्रहाः ॥ १६९ ॥

Ang mga babaeng maayos ang ayos ng buhok at pinalamutian ng mga bulaklak ay nagiging mapalad at lubhang dalisay. Gayundin, O mga babae, kapag sinamba sa ganitong paraan, ang katawan ay napapaganda ng kuṅkuma (bermilyon) na maingat na ipinahid.

Verse 170

युवत्यश्चारुसर्वांग्यो नितरां भूषणैरपि । एतादृग्वनिताभिर्वा नरैर्वा दापयेज्जलम् ॥ १७० ॥

Ipagkaloob ang handog na tubig—maaaring sa pamamagitan ng mga dalagang marikit, may maayos na hubog ng katawan at may mga alahas; o kaya’y sa pamamagitan ng mga lalaking angkop din sa gayong gawain.

Verse 171

तेऽपि प्रादानसमये सूक्ष्मवस्त्राल्पवेष्टनम् । अथवामकरे न्यस्य करकं प्रेक्ष्य तत्र हि ॥ १७१ ॥

Sa oras ng pagbibigay (ng banal na kaloob), sila man ay dapat magsuot ng manipis na tela na bahagya lamang ang balot; o kaya’y ilagay ang sisidlang tubig sa kaliwang kamay at tumingin sa loob nito (at ipagpatuloy ang ritwal).

Verse 172

दोरिकान्यस्तमुन्मुच्य ततस्तोयं प्रदापयेत् । एवं स कारयामास गौतमो भगवान्मुनिः ॥ १७२ ॥

Pagkaluwag (pag-alis) sa anumang naitali o nailagay sa pamamagitan ng tali, saka ihain ang tubig bilang handog. Sa ganitong paraan ipinagawa ng kagalang-galang na muni na si Gautama.

Verse 173

महेशादिषु सर्वेषु भुक्तवत्सु महात्मसु । प्रक्षालितांघ्रिहस्तेषु गंधोद्वर्तितपाणिषु ॥ १७३ ॥

Nang ang lahat ng dakilang kaluluwa—mula kay Maheśa—ay matapos nang kumain, matapos hugasan ang mga paa at kamay, at pahiran ang mga palad ng mababangong unguwento,

Verse 174

उञ्चासनसमासीने देवदेवे महेश्वरे । अथ नीचसमासीनादेवाः सर्षिगणास्तथा ॥ १७४ ॥

Nang si Maheśvara—ang Diyos ng mga diyos—ay nakaupo sa mataas na luklukan, ang mga deva, kasama ang mga pangkat ng mga rishi, ay naupo sa mas mabababang upuan.

Verse 175

मणिपात्रेषु संवेष्ट्थ पूगखंडान्सुधूपितान् । अकोणान्वर्तुलान्स्थूलानसूक्ष्मानकृशानपि ॥ १७५ ॥

Ilagay ang mababangong piraso ng bunga ng bunga (areca) sa mga sisidlang wari’y hiyas, at balutin nang maayos—piliin yaong walang matutulis na sulok, bilog ang anyo, makapal, hindi napakaliit, at hindi rin labis na manipis.

Verse 176

श्वेतपत्राणि संशोध्य क्षिप्त्वा कर्पूरखंडकम् । चूर्णं च शंकरायाथ निवेदयति गौतमे ॥ १७६ ॥

Pagkatapos linisin at dalisayin ang mga puting dahon, ilagay roon ang isang piraso ng kamper; saka ihandog ang pulbos na iyon bilang naivedya kay Śaṅkara—O Gautama.

Verse 177

गृहाण देव तांबूलमित्युक्तवचने मुनौ । कपे गृहाण तांबूलं प्रयच्छ मम खंडकान् ॥ १७७ ॥

Nang sabihin ng pantas, “O Panginoon, tanggapin Mo ang tambula (nganga) na ito,” sinabi ng unggoy, “Tanggapin mo ang tambula, O pantas, at ibigay sa akin ang aking mga piraso.”

Verse 178

उवाच वानरो नास्ति मम शुद्धिर्महेश्वर । अनेकफलभोक्तॄत्वाद्वानरस्तु कथं शुचिः ॥ १७८ ॥

Wika ng unggoy: “O Maheśvara, wala akong kadalisayan. Yamang ang unggoy ay kumakain ng sari-saring bunga, paano nga ba maituturing na malinis ang unggoy?”

Verse 179

तच्छ्रुत्वा तु विरूपाक्षाः प्राह वानरसत्तमम् । मद्वाक्यादखिलं शुद्ध्येन्मद्वाक्यादमृतं विषम् ॥ १७९ ॥

Pagkarinig niyon, nagsalita si Virūpākṣa sa pinakamarangal na unggoy: “Sa aking salita, nalilinis ang lahat; sa aking salita, maging ang lason ay nagiging amṛta, ang nektar ng walang-kamatayan.”

Verse 180

मद्वाक्यादखिला वेदा मद्वाक्याद्देवतादयः । मद्वांक्याद्ध्वर्मविज्ञानं मद्वाक्यान्मोक्ष उच्यते ॥ १८० ॥

Mula sa aking banal na pananalita sumibol ang lahat ng Veda; mula rin sa aking pananalita lumitaw ang mga deva at ang iba pa. Mula sa aking pananalita nagmumula ang kaalaman sa Dharma, at mula sa aking pananalita ipinahahayag ang moksha, ang paglaya.

Verse 181

पुराणान्यागमाश्चैव स्मृतयो मम वाक्यतः । अतो गृहाण तांबूलं मम देहि सुखंडकान् ॥ १८१ ॥

Ang mga Purana, ang mga Agama, at ang mga Smriti ay pawang binibigkas ayon sa aking salita. Kaya tanggapin mo ang handog na tambula (nganga/betel), at ibigay mo sa akin ang matatamis na piraso (kendi).

Verse 182

हरिर्वामकरेणाधात्तांबूलं पूगखंडकम् । ततः पत्राणि संगृह्य तस्मै खंडान्समर्पयत् ॥ १८२ ॥

Si Hari, sa kanyang kaliwang kamay, ay tumanggap ng tambula at isang piraso ng bunga ng areca. Pagkaraan, tinipon niya ang mga dahon at inialay sa kanya ang mga pirasong iyon.

Verse 183

कर्पूरमग्रतो दत्तं गृहीत्वाभक्षयच्छिवः । देवे तु कृततांबूले पार्वती मंदराचलात् ॥ १८३ ॥

Inilagay sa harapan ang kampor; kinuha ito ni Shiva at kinain. At nang maihanda na ng Panginoon ang tambula, si Parvati ay (naghatid nito) mula sa Bundok Mandara.

Verse 184

जयाविजययोर्हस्तं गृहीत्वायान्मुनेर्गृहम् । देवपादौ ततो नत्वा विनम्रवदनाभवत् ॥ १८४ ॥

Hinawakan niya ang kamay nina Jaya at Vijaya at nagtungo sa bahay ng pantas. Pagkaraan, yumukod siya sa mga paa ng Panginoon, at ang kanyang mukha’y naging mapagpakumbaba sa lubos na paggalang.

Verse 185

उन्नमय्य मुखि तस्या इदमाह त्रिलोचनः । त्वदर्थं देवदेवेशि अपराधः कृतो मया ॥ १८५ ॥

Iniangat ng Panginoong may tatlong mata ang kanyang mukha at nagsalita: “O Dakilang Diyosa, Reyna ng mga diyos, alang-alang sa iyo ay nagawa ko ang isang pagkakasala.”

Verse 186

यत्त्वां विहाय भुक्तं हि तथान्यच्छृणु सुंदरि । यत्त्वां स्वमंदिरे त्यक्त्वा महदेनो मया कृतम् ॥ १८६ ॥

“Tunay ngang kumain ako habang pinababayaan ka—pakinggan mo pa, O marikit. At sa pag-iwan ko sa iyo sa sarili mong tahanan, nakagawa ako ng malaking kasalanan.”

Verse 187

क्षंतुमर्हसि देवेशि त्यक्तकोपा विलोकय । न बभाषेऽप्येवमुक्ता सारुंधत्या विनिर्ययौ ॥ १८७ ॥

“O Diyosa, Pinuno ng mga diyos, patawarin mo ako; iwaksi ang poot at tumingin ka.” Ngunit kahit sinabi ito, hindi siya sumagot at umalis kasama si Arundhatī.

Verse 188

निर्गच्छंतीं मुनिर्ज्ञात्वा दंडवत्प्रणनाम ह । अथोवाच शिवा तं चगौतम त्वं किमिच्छसि ॥ १८८ ॥

Nang malaman ng pantas na siya’y paalis, siya’y nagpatirapa sa ganap na pagpupugay (dandavat). Pagkaraan, nagsalita si Śivā: “Gautama, ano ang ninanais mo?”

Verse 189

अथाह गौतमो देवीं पार्वतीं प्रेक्ष्य सस्मिताम् । कृतकृत्यो भवेयं वै भुक्तायां मद्गृहे त्वयि ॥ १८९ ॥

Pagkatapos, tiningnan ni Gautama ang Diyosa Pārvatī na may banayad na ngiti at sinabi: “Tunay na magiging ganap ang aking tungkulin kapag ikaw ay kumain sa aking tahanan.”

Verse 190

ततः प्राह शिवा विप्रं गौतमं रचितांजलिम् । भोक्ष्यामि त्वद्गृहे विप्र शंकरानुमतेन वै ॥ १९० ॥

Pagkaraan, nagsalita si Śivā (Pārvatī) sa brahmanang si Gautama na nakatayo na magkadikit ang mga palad: “O brahmana, kakain ako sa iyong bahay—tunay nga, sa pahintulot ni Śaṅkara.”

Verse 191

अथ गत्वा शिवं विंशे लब्धानुज्ञस्त्वरागतः । भोजयामास गिरिजां देवीं चारुंधतीं तथा ॥ १९१ ॥

Pagkatapos, nagtungo siya kay Śiva sa ikadalawampung (panahon) at nakamit ang pahintulot; saka nagbalik nang nagmamadali at naghandog ng marangal na pagpapakain para kay Diyosa Girijā at gayundin kay Arundhatī na dalisay.

Verse 192

भुक्त्वाथ पार्वती सर्वगंधपुष्पाद्यलंकृता । सहानु चरकन्याभिः सहस्राभिर्हरं ययौ ॥ १९२ ॥

Pagkatapos kumain, si Pārvatī—na pinalamutian ng lahat ng mababangong bulaklak at iba pang alahas—ay nagtungo kay Hara (Śiva), na may kasamang isang libong dalagang tagapaglingkod.

Verse 193

अथाह र्शकरो देवी गच्छ गौतममंदिरम् । संध्योपास्तिमहं कृत्वा ह्यागमिष्ये तवांतिकम् ॥ १९३ ॥

Pagkatapos ay sinabi ni Ṛśakara sa diyosa: “Pumaroon ka sa ashram ni Gautama. Pagkatapos kong isagawa ang pagsamba sa Sandhyā, paroroon ako sa iyong tabi.”

Verse 194

इत्युक्त्वा प्रययौ देवी गौतमस्यैव मदिरम् । संध्यावदनकामास्तु सर्व एव विनिर्गताः ॥ १९४ ॥

Pagkasabi nito, umalis ang diyosa patungo sa ashram ni Gautama. At ang lahat ng nagnanais magsagawa ng Sandhyā-vandana ay nagsilabas din.

Verse 195

कृतसंध्यास्तडागे तु महेशाद्याश्च कृत्स्नशः । अथोत्तरमुखः शंभुर्न्यास कृत्वा जजाप ह ॥ १९५ ॥

Matapos ganapin ni Maheśa at ng iba pa ang mga ritong Sandhyā sa may lawa nang ganap at ayon sa ayos, saka si Śambhu, nakaharap sa hilaga, ay nagsagawa ng nyāsa at nagsimulang mag-japa, ang banal na pag-uulit ng mantra.

Verse 196

अथ विष्णुर्महातेजा महेशमिदमब्रवीत् । सर्वैर्नमस्यते यस्तु सर्वैरेव समर्च्यते ॥ १९६ ॥

Pagkaraan, ang makapangyarihan at maningning na Viṣṇu ay nagsalita kay Maheśa: “Yaong pinagbubukuran ng lahat ay siya ring sinasamba ng lahat.”

Verse 197

हूयतं सर्वयज्ञेषु स भवान्किम् जपिष्यति । रचितांजलयः सर्वे त्वामेवैकमुपासिते ॥ १९७ ॥

Kapag sa lahat ng yajña ay inihahandog na ang mga alay sa apoy, anong mantra pa ang uulitin mo sa japa? Kaming lahat, na magkakapit-palad sa paggalang, ay sumasamba sa iyo lamang bilang ang Nag-iisa.

Verse 198

स भवान्देवदेवेशः कस्मै विरचितांजलिः । नमस्कारादिपुण्यानां फलदस्त्वं महेश्वरर ॥ १९८ ॥

O Panginoon ng mga diyos, kanino mo iniaalay ang iyong magkakapit-palad? O Maheśvara, ikaw ang nagbibigay ng bunga ng kabutihang-loob gaya ng pagpupugay at iba pang banal na gawa.

Verse 199

तव कः फलदो वंद्यः को वा त्वत्तोऽधिको वद । तच्छ्रुत्वा शंकरः प्राह देवदेवं जनार्दनम् ॥ १९९ ॥

“Sabihin mo: para sa iyo, sino ang dapat igalang bilang tagapagkaloob ng bunga, at sino ang maaaring higit sa iyo?” Nang marinig ito, si Śaṅkara ay nagsalita tungkol kay Janārdana, ang Diyos ng mga diyos.

Verse 200

ध्याये न किंचिद्गोविंदनमस्ये ह न किंचन । किंतु नास्तिकजंतूनां प्रवृत्त्यर्थमिदं मया ॥ २०० ॥

Dito, wala akong pinagninilayan, ni hindi ako yumuyuko kay Govinda para sa pansariling pakinabang. Sa halip, ginawa ko ito upang gisingin sa mga nilalang na walang pananampalataya ang wastong pagtalima sa dharma.