Vāmana’s Advent, Aditi’s Hymn, Bali’s Gift, and the Mahatmya of Bhū-dāna

Verse 1

नारद उवाच । अहो ह्यत्यद्भुतं प्रोक्तं त्वया भ्रातरिदं मम । स वह्निरदितिं मुक्त्वा कथं तानदहत्क्षणात् ॥ १ ॥

Sinabi ni Narada: “Ah! Tunay na kagila-gilalas ang sinabi mo sa akin, kapatid. Paano nangyari na ang apoy, matapos iligtas si Aditi, ay sinunog sila sa isang iglap?”

Verse 2

वदादितेर्महासत्त्वं विशेषाश्चर्यकारणम् । परोपदेशनिरताः सज्जना हि मुनीश्वराः ॥ २ ॥

Isalaysay ang dakilang kabanalan ni Aditi—isang pambihirang dahilan ng pagkamangha; sapagkat ang mga banal at matutuwid na muni ay laging nakatuon sa pagtuturo sa iba para sa kanilang ikabubuti.

Verse 3

सनक उवाच । श्रृणु नारद माहात्म्यं हरिभक्तिरतात्मनाम् । हरिध्यानपरान्साधून्कः समर्थः प्रबाधितुम् ॥ ३ ॥

Sinabi ni Sanaka: “Makinig ka, O Nārada, sa kadakilaan ng mga ang sarili’y lubos na nalulubog sa bhakti kay Hari. Sino ang makapipinsala sa mga sadhu na nakatuon sa pagninilay kay Hari?”

Verse 4

हरिभक्तिपरो यत्र तत्र ब्रह्मा हरिः शिवः । देवाः सिद्धा मुनीश्वाश्च नित्यं तिष्टंति सत्तमाः ॥ ४ ॥

Saanman may taong ganap na nakatuon sa bhakti kay Hari, naroon sina Brahmā, Hari, at Śiva; at naroon din ang mga Deva, mga Siddha, at ang pinakamahuhusay na muni na laging nananahan.

Verse 5

हरिरास्ते महाभाग हृदये शान्तचेतसाम् । हरिनामपराणां च किमु ध्यानरतात्मनाम् ॥ ५ ॥

O marangal, si Hari ay nananahan sa puso ng mga may payapang isipan. At kung gayon sa mga nakatuon sa Banal na Pangalan ni Hari, lalo pa sa mga ang buong sarili’y nalulubog sa pagninilay.

Verse 6

शिवपूजारतो वाऽपि विष्णुपूजापरोऽपि वा । यत्र तिष्टति तत्रैव लक्ष्मीः सर्वाश्च देवताः ॥ ६ ॥

Maging siya’y deboto sa pagsamba kay Śiva o lubos na nakatuon sa pagsamba kay Viṣṇu—saanman manirahan ang gayong bhakta, doon nananahan si Lakṣmī at ang lahat ng mga diyos.

Verse 7

यत्र पूजापरो विष्णोर्वह्निस्तत्र न बाधते । राजा वा तस्करो वापि व्याधयश्च न सन्ति हि ॥ ७ ॥

Kung saan may taong masigasig sa pagsamba kay Viṣṇu, hindi nakapipinsala ang apoy; ni ang hari ni ang magnanakaw ay hindi nanggugulo roon, at tunay na walang sakit na nananatili.

Verse 8

प्रेताः पिशाचाः कूष्माण्डग्रहा बालग्रहास्तथा । डाकिन्यो राक्षसाश्चैव न बाधन्तेऽच्युतार्चकम् ॥ ८ ॥

Ang mga multo at ghoul—preta, piśāca, mga espiritung Kūṣmāṇḍa, mga graha na dumadaplis sa mga bata, mga ḍākinī, at maging mga rākṣasa—ay hindi makagagambala sa sumasamba kay Acyuta (Viṣṇu).

Verse 9

परपीडारता ये तु भूतवेतालकादयः । नश्यन्ति यत्र सद्भक्तो हरिलक्ष्म्यर्चने रतः ॥ ९ ॥

Ngunit ang mga nilalang na nalulugod sa pagpapahirap sa kapwa—gaya ng bhūta at vetāla—ay napapawi kung saan may tunay na bhakta na masigasig sa pagsamba kay Hari kasama si Lakṣmī.

Verse 10

जितेन्द्रियः सर्वहितो धर्मकर्मपरायणः । यत्र तिष्टति तत्रैव सर्वतीर्थानि देवताः ॥ १० ॥

Ang nagwagi sa mga pandama, nakatuon sa kapakanan ng lahat, at matatag sa mga gawain ng dharma—saanman siya manirahan, doon mismo naroroon ang lahat ng banal na tīrtha at ang mga diyos.

Verse 11

निमिषं निमिषार्द्धं वा यत्र तिष्टन्ति योगिनः । तत्रैव सर्वश्रेयांसि तत्तीर्थं तत्तपोवनम् ॥ ११ ॥

Saanman nananatili ang mga yogin—kahit isang kisapmata o kalahating kisapmata lamang—doon mismo matatagpuan ang lahat ng pagpapala; ang pook na iyon ay nagiging tīrtha at tapovana, isang gubat ng pag-austeridad.

Verse 12

यन्नामोच्चारणादेव सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः । स्तोत्रैर्वाप्यर्हणाभिर्वा किमु ध्यानेन कथ्यते ॥ १२ ॥

Sa pagbigkas pa lamang ng Kanyang Banal na Pangalan, napapawi ang lahat ng kapahamakan at balakid. Kung sa mga himno ng papuri o sa pagsamba ay ganyan na, ano pa ang masasabi tungkol sa kapangyarihan ng pagninilay (dhyāna)?

Verse 13

एवं तेनाग्निना विप्र दग्धं सासुरकाननम् । सादितिर्नैव दग्धाभूद्विष्णुचक्राभिरक्षिता ॥ १३ ॥

Kaya nga, O brāhmaṇa, sinunog ng apoy na iyon ang gubat kasama ang mga asura; ngunit si Aditi ay hindi man lamang napaso, sapagkat siya’y iniingatan ng cakra ni Viṣṇu.

Verse 14

ततः प्रसन्नवदनः पह्मपत्रायतेक्षणः । प्रादुरासीत्समीपेऽस्याः शङ्खचक्रगदाधरः ॥ १४ ॥

Pagkaraan, taglay ang payapang mukha at mga matang tulad ng talulot ng lotus, ang Panginoon—na may hawak na conch, cakra, at gada—ay nagpakita sa tabi niya.

Verse 15

ईषद्वास्यस्फुरद्दन्तप्रभाभाषितदिङ्मुखः । स्पृशन्करेण पुण्येन प्राह कश्यपवल्लभाम् ॥ १५ ॥

Bahagyang nakabuka ang Kanyang bibig at ang kislap ng Kanyang mga ngipin ay nagliwanag sa lahat ng dako; saka Niya hinipo ng Kanyang banal na kamay ang minamahal ni Kaśyapa at nagsalita.

Verse 16

श्रीभगवाननवाच । देवमातः प्रसन्नोऽस्मि तपसाराधितस्त्वया । चिरं श्रान्तासि भद्रं ते भविष्यति न संशयः ॥ १६ ॥

Wika ng Mapalad na Panginoon: “O Ina ng mga diyos, ako’y nalugod—sinamba mo Ako sa pamamagitan ng mahigpit na pag-austeridad. Matagal kang nagtiis ng hirap; tiyak na darating sa iyo ang pagpapala at kabutihang-palad—walang alinlangan.”

Verse 17

वरं वरय दास्यामि यत्ते मनसि रोचते । मा भैर्भद्रे महाभागे ध्रुवं श्रेयो भविष्यति ॥ १७ ॥

“Pumili ka ng biyaya; anumang kalugdan ng iyong puso ay ipagkakaloob Ko. Huwag kang matakot, o mapalad at marangal na ginang—tiyak na magaganap ang iyong pinakamataas na kabutihan.”

Verse 18

इत्युक्तादेवमाता सा देवदेवेन चक्रिणा । तुष्टाव प्रणिपत्यैनं सर्वलोकसुखावहम् ॥ १८ ॥

Nang sa gayon ay kinausap ng Panginoon ng mga diyos—ang may hawak ng chakra—ang Ina na si Devī ay yumukod at nagpatirapa sa Kanya, at pinuri Siya, ang tagapagkaloob ng ligaya sa lahat ng daigdig.

Verse 19

अदितिरुवाच । नमस्ते देवदेवेश सर्वव्यापिञ्जनार्दना । सत्त्वादिगुणभेदेन लोकव्यापारकारण ॥ १९ ॥

Wika ni Aditi: “Pagpupugay sa Iyo, O Panginoon ng mga panginoon, O Janārdana na sumasaklaw sa lahat. Sa pagkakaiba-iba ng mga guṇa, na nagsisimula sa sattva, Ikaw ang sanhi ng sari-saring gawain at pag-ikot ng sanlibutan.”

Verse 20

नमस्ते बहुपरुपायारुपाय च महात्मने । सर्वैकरुपरुपाय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ २० ॥

“Pagpupugay sa Iyo, O dakilang Mahātmā—Ikaw ay may maraming kataas-taasang anyo at gayon din ay lampas sa lahat ng anyo; Ikaw ang iisang anyo na nagiging lahat ng anyo; Ikaw ay walang katangian, ngunit Ikaw ang diwa ng lahat ng katangian.”

Verse 21

नमस्ते लोकनाथाय परमज्ञानरुपिणे । सद्भक्तजनवात्सल्यशालिने मङ्गलात्मने ॥ २१ ॥

Pagpupugay at pagpapatirapa sa Iyo, Panginoon ng mga daigdig, na ang likas ay ang kataas-taasang kaalaman; puspos ng mapagmahal na kalinga sa mga tunay na deboto, at ang diwa ay ganap na mapalad at mapagpala.

Verse 22

यस्यावताररुपाणि ह्यर्चयन्ति मुनीश्वराः । तमादिपुरुषं देवं नमामि ह्यर्थसिद्धये ॥ २२ ॥

Ako’y nagpapatirapa sa banal na Ādi-Puruṣa, ang Unang Persona—ang Panginoon na ang mga anyo ng Kanyang mga avatāra ay sinasamba ng mga dakilang rishi—upang maganap ang aking layunin.

Verse 23

श्रुतयो यं न जानन्ति न जानन्ति च सूरयः । तं नमामि जगद्धेतुं समायं चाप्यमायिनम् ॥ २३ ॥

Ako’y yumuyuko sa Kanya na kahit ang mga Veda ay hindi ganap na nakakakilala, at kahit ang mga pantas ay hindi lubos na nakaaalam—sa Sanhi ng sansinukob, na walang kinikilingan at malaya sa anumang daya ng māyā.

Verse 24

यस्यावलोकनं चित्रं मायोपद्रवकारणम् । जगद्रूपं जगद्धेतुं तं वन्दें सर्ववन्दितम् ॥ २४ ॥

Ako’y sumasamba sa Kanya na pinararangalan ng lahat—na ang Kanyang kamangha-manghang sulyap ang sanhi ng pag-uga ng māyā; Siya ang anyo ng sansinukob at Siya rin ang sanhi ng sansinukob.

Verse 25

यत्पादाम्बुजकिञ्जल्कसेवारक्षितमस्तकाः । अवापुः परमां सिद्धिं तं वन्दे कमलाधवम् ॥ २५ ॥

Ako’y nagpapatirapa kay Kamalādhava (Viṣṇu), na ang Kanyang mga deboto—na ang kanilang ulo’y tila iniingatan ng paglilingkod sa alikabok ng polen ng lotus sa Kanyang mga paa—ay nakakamit ang sukdulang kaganapan.

Verse 26

यस्य ब्रह्मादयो देवा महिमानं न वै विदुः । अत्यासन्नं च भक्तानां तं वन्दे भक्तसंगिनम् ॥ २६ ॥

Sumasamba ako sa Kanya na ang kadakilaan ay hindi tunay na nalalaman kahit ni Brahmā at ng ibang mga diyos; gayunman Siya’y lubhang malapit sa mga deboto, laging kasama ng kapulungan ng mga bhakta.

Verse 27

यो देवस्त्यक्तसङ्गानां शान्तानं करुणार्णवः । करोति ह्यात्मनः सङ्गं तं देवं सङ्गवर्जितम् ॥ २७ ॥

Ang Diyos na yaon—karagatan ng habag para sa mga payapang tumalikod sa pagkapit—ay tunay na isinasama sila sa Kanyang sariling malapit na pakikisama; at ang Diyos ding iyon ay Siya mismo’y malaya sa lahat ng pagkapit.

Verse 28

यज्ञेश्वरं यज्ञकर्म यज्ञकर्मसु निष्टितम् । नमामि यज्ञफलदं यज्ञकर्मप्रबोधकम् ॥ २८ ॥

Ako’y yumuyuko sa Panginoon ng yajña—Siya mismo ang banal na paghahandog, matatag na nananahan sa lahat ng ritwal; Siya ang nagbibigay ng bunga ng yajña at ang nagpapagising at nagpapaliwanag sa gawaing paghahandog.

Verse 29

अजामिलोऽपि पापात्मा यन्नामोच्चारणादनु । प्राप्तवान्परमं धाम तं वन्दे लोकसाक्षिणम् ॥ २९ ॥

Kahit si Ajāmila—bagaman makasalanan—ay nakamit ang kataas-taasang tahanan sa pamamagitan lamang ng pagbigkas ng Kanyang Banal na Pangalan. Ako’y yumuyuko sa Panginoong Saksi ng lahat ng daigdig.

Verse 30

हरिरुपी महादेवः शिवरुपी जनार्दनः । इति लोकस्य नेता यस्तं नमामि जगद्गुरुम् ॥ ३० ॥

Si Mahādeva ay nasa anyo ni Hari, at si Janārdana ay nasa anyo ni Śiva. Sa pagkaalam na Siya ang tagapamatnubay ng sanlibutan, ako’y yumuyuko sa Jagadguru, ang Guro ng buong sansinukob.

Verse 31

ब्रह्माद्या अपि देवेशा यन्मायापाशयन्त्रिताः । न जानन्ति परं भावं तं वन्दे सर्वनायकम् ॥ ३१ ॥

Maging si Brahmā at ang iba pang mga panginoon ng mga diyos—na nabibigkis ng tali ng Kaniyang Māyā—ay hindi nakakabatid ng Kaniyang kataas-taasang katotohanan. Ako’y yumuyuko at sumasamba sa Panginoon, ang Pinuno ng lahat.

Verse 32

ह्यत्पह्मस्थोऽपिञ्योग्यानां दूरस्थ इव भासते । प्रमाणातीतसद्भावस्तं वन्दे ज्ञानसाक्षिणम् ॥ ३२ ॥

Bagama’t nananahan sa lotus ng puso, sa mga hindi karapat-dapat Siya’y wari’y malayo. Higit sa lahat ng pamantayan ng patunay, nananatili bilang dalisay na Katotohanan—ako’y yumuyuko sa Saksi ng Kamalayan.

Verse 33

यन्मु खाद्ब्राह्यणो जातो बाहुभ्यां क्षत्रियोऽजनि । ऊर्वोर्वैश्यः समुत्पन्नः पद्यां शूद्रोऽभ्यजायत ॥ ३३ ॥

Mula sa Kaniyang bibig isinilang ang Brāhmaṇa; mula sa Kaniyang mga bisig lumitaw ang Kṣatriya. Mula sa Kaniyang mga hita sumibol ang Vaiśya, at mula sa Kaniyang mga paa isinilang ang Śūdra.

Verse 34

मनसश्चन्द्रमा जातो जातः सूर्यश्च चक्षुषः । मुखादग्निस्तर्थेन्द्रश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥ ३४ ॥

Mula sa isip isinilang ang Buwan; mula sa mata lumitaw ang Araw. Mula sa bibig sumibol ang Apoy at gayundin si Indra; at mula sa hiningang-buhay (prāṇa) isinilang ang Hangin.

Verse 35

ऋग्यजुःसामरुपाय सत्यस्वरगतात्मने । षडङ्गरुपिणे तुभ्यं भूयोभूयो नमो नमः ॥ ३५ ॥

Muli’t muli, paulit-ulit akong yumuyuko sa Iyo—na nagkatawang-anyo bilang mga Veda: Ṛg, Yajur, at Sāma; na ang diwa’y nananahan sa tunay na mga himig at tunog ng Veda; at na nahahayag bilang anim na Vedāṅga. Namo, namah!

Verse 36

त्वमिन्द्रः पवनः सोमस्त्वमीशानस्त्वमन्तकः । त्वमग्निर्निर्ऋतिश्चैव वरुणस्त्वं दिवाकरः ॥ ३६ ॥

Ikaw si Indra; Ikaw ang Hangin; Ikaw si Soma. Ikaw si Īśāna, at Ikaw si Antaka (Kamatayan). Ikaw si Agni, at gayundin si Nirṛti; Ikaw si Varuṇa, at Ikaw ang Araw (Divākara).

Verse 37

देवाश्च स्थावराश्चैव पिशाचाश्चैव राक्षसाः । गिरयः सिद्धगंधर्वानद्यो भूमिश्च सागराः ॥ ३७ ॥

Ang mga diyos, ang mga nilalang na di-nakikilos, ang mga piśāca at mga rākṣasa; ang mga bundok, ang mga siddha at gandharva; ang mga ilog, ang lupa, at ang mga karagatan—lahat ay nasasaklaw.

Verse 38

त्वमेव जगतामीशो यत्रासि त्वं परात्परः । त्वद्रूपमखिलं देव तस्मान्नित्यं नमोऽस्तु ते ॥ ३८ ॥

Ikaw lamang ang Panginoon ng lahat ng daigdig; saanman Ikaw naroroon, Ikaw ang Kataas-taasan na lampas sa kataas-taasan. O Diyos, ang buong sansinukob ay mismong anyo Mo—kaya sa Iyo, ang aking walang-humpay na pagpupugay.

Verse 39

अनाथानाथ सर्वज्ञ भूतदेवेन्द्रविग्रह । दैतेयैर्बाधितान्पुत्रान्मम पाहि जनार्दन ॥ ३९ ॥

O kanlungan ng mga walang kanlungan, O lubos na Nakaaalam, na ang anyo’y sinasamba ng mga nilalang, ng mga deva, at ni Indra. O Janārdana, ingatan Mo ang aking mga anak na inaapi ng mga Daitya.

Verse 40

इति स्तुत्वा देवमाता देवं नत्वा पुनः पुनः । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा हर्षाश्रुक्षालितस्तनी ॥ ४० ॥

Sa gayon, pinuri ng Ina ng mga deva ang Panginoon at paulit-ulit na yumukod sa Kanya. Pagkaraan, nakatindig na magkasalikop ang mga kamay—ang dibdib ay nabasa ng luha ng galak—siya’y nagsalita.

Verse 41

अनुग्राह्यास्मि देवेंश त्वया सर्वादिकारण । अकण्टकां श्रियां देहि मत्सुतानां दिवौकसाम् ॥ ४१ ॥

O Panginoon ng mga diyos, O unang sanhi ng lahat—nawa’y ako’y maging tumatanggap ng Iyong biyaya. Ipagkaloob Mo sa aking mga anak na nananahan sa langit ang kasaganaan at kapalarang walang sagabal at walang hadlang.

Verse 42

अन्तर्य्यामिञ्जगद्रूप सर्वज्ञा परमेश्वर । अज्ञातं किं तव श्रीश किं मामीहयसि प्रभो ॥ ४२ ॥

O Antaryāmin, ang Panloob na Tagapamahala na ang anyo ay ang sansinukob; O Kataas-taasang Panginoon na lubos na nakaaalam! O Śrīśa, Panginoon ni Lakṣmī, ano pa ang maaaring di Mo nalalaman? O Prabhu, bakit Mo ako sinusubok dito?

Verse 43

तथापि तव वक्ष्यामि यन्मे मनसि रोचते । वृथापुत्रास्मि देवेश दैतेयैः परिपीडिता ॥ ४३ ॥

Gayunman, sasabihin ko ang nais ng aking puso. O Panginoon ng mga diyos, ako’y isang babaeng tila nauwi sa wala ang pagiging ina, pinahihirapan at inaapi ng mga Daitya.

Verse 44

तान्न हिंसितुमिच्छामि यतस्तेऽपि सुता मम । तानहत्वा श्रियं देहि मत्सुतेभ्यः सुरेश्वर ॥ ४४ ॥

Ayaw kong saktan sila, sapagkat sila man ay aking mga anak. Nang hindi sila pinapatay, O Panginoon ng mga diyos, ipagkaloob Mo sa aking mga anak ang kasaganaan at mabuting kapalaran.

Verse 45

इत्युक्तो देवेदेवेशः पुनः प्रीतिमुपागतः । उवाच हर्षयन्विप्र देवमातरमादरात् ॥ ४५ ॥

Nang masabi ito sa Kanya, ang Panginoon ng mga diyos ay muling nalugod. Pinasaya Niya ang pantas, at magalang na nagsalita sa Ina ng mga diyos.

Verse 46

श्रीभगवानुवाच । प्रीतोऽस्मि देवि भद्रं ते भविष्यामि सुतो ह्यहम् । यतः सपत्निपुत्रेषु वात्सल्यं देवि दुर्लभम् ॥ ४६ ॥

Wika ng Mapalad na Panginoon: “Ako’y nalugod, O Diyosa; nawa’y mapasaiyo ang pagpapala. Tunay, ako’y magiging iyong anak, sapagkat, O Diyosa, bihira ang wagas na pag-aaruga sa anak ng kapwa-asawa.”

Verse 47

त्वया तु यत्कृतं स्तोत्रं तत्पठान्ति नरास्तु ये । तेषां संपद्वरा पुत्रा न हीयन्ते कदाचन ॥ ४७ ॥

“Ang himnong iyong binuo—sinumang bumibigkas nito, sa kanila ang kasaganaan at mabubuting supling ay hindi kailanman maglalaho.”

Verse 48

त्वात्मजे वान्यपुत्रे वा यः समत्वेन वर्तते । न तस्य पुत्रशोकः स्यादेष धर्मः सनातनः ॥ ४८ ॥

Ang sinumang kumikilos nang may pantay na pag-iisip sa sariling anak o sa anak ng iba, ay hindi dadapuan ng dalamhati dahil sa anak; ito ang walang hanggang Dharma.

Verse 49

अदितिरुवाच । ताह वोढुं क्षमा देव त्वामाद्यपुरुषं परम् । असंख्याताण्डरोमाणं सर्वेशं सर्वकारणम् ॥ ४९ ॥

Sinabi ni Aditi: “O Diyos, maawaing tanggapin at kupkupin sila sa iyong pag-iingat. Ikaw ang Kataas-taasang Unang Purusha; sa bawat butas ng iyong balahibo ay naroon ang di-mabilang na mga itlog ng sansinukob; Ikaw ang Panginoon ng lahat at ang sanhi ng lahat ng sanhi.”

Verse 50

यत्प्रभावं न जानन्ति श्रुतयः सर्वदेवताः । तमहं देवदेवेशं धारयामि कथं प्रभो ॥ ५० ॥

“O Panginoon, paano ko maitataglay sa aking sarili ang Diyos ng mga diyos—ang Panginoon ng mga deva—na ang kadakilaan ay hindi ganap na nalalaman kahit ng mga Veda at ng lahat ng mga diyos?”

Verse 51

अणोरणीयांसमजं परात्परतरं प्रभुम् । धारयामि कथं देव त्वामहं पुरुषोत्तमम् ॥ ५१ ॥

O Diyos—Puruṣottama—paano ko maitatangan sa aking isipan ang Iyong anyo, Ikaw na di-isinilang na Panginoon, higit na maselan kaysa sa pinakamaselan at higit na mataas kaysa sa Kataas-taasan?

Verse 52

महापातकयुक्तोऽपि यन्नामस्मृतिमात्रतः । मुच्यते स कथं देवोग्राम्येषु जनिमर्हति ॥ ५२ ॥

Kahit ang nabibigatan ng malalaking kasalanan ay napapalaya sa pag-alaala lamang sa Kanyang Pangalan. Kung gayon, paano magiging karapat-dapat ang banal na Panginoon na isilang sa gitna ng karaniwang makasanlibutang nilalang?

Verse 53

यथा शूकरमत्स्याद्या अवतारास्तव प्रभो । तथायमपि को वेद तव विश्वेश चेष्टितम् ॥ ५३ ॥

O Panginoon, kung paanong nakikilala ang Iyong mga avatāra gaya nina Varāha (Baboy-ramo) at Matsya (Isda), gayon din ang pagpapakitang ito—ngunit sino ang tunay na makaaalam, O Panginoon ng sansinukob, ng hiwaga ng Iyong banal na paglalaro (līlā)?

Verse 54

त्वत्पादपह्मप्रणतात्वन्नामस्मृतितत्परा । त्वामेव चिंतये देव यथेच्छासि तथा कुरु ॥ ५४ ॥

Nakayukod sa Iyong mga paang-loto at nakatuon sa pag-alaala sa Iyong Pangalan, Ikaw lamang ang aking pinagninilayan, O Panginoon; gawin Mo ang ayon sa Iyong kalooban.

Verse 55

सनक उवाच । तयोक्तं वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । दत्त्वाभयं देवमातुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५५ ॥

Sinabi ni Sanaka: Nang marinig ang kanilang mga salita, si Janārdana—ang Diyos ng mga diyos—ay nagkaloob ng kawalang-takot sa Ina ng mga diyos at nagsalita ng ganito.

Verse 56

श्रीभगवानुवाच । सत्यमुक्तं महाभागे त्वया नास्त्यत्र संशयः । तथापि श्रृणु वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं शुभे ॥ ५६ ॥

Wika ng Mapalad na Panginoon: “Tunay ang iyong sinabi, O lubhang mapalad—walang alinlangan dito. Gayunman, O mapagpala, makinig ka; ipahahayag Ko ang aral na higit pang lihim kaysa sa lihim.”

Verse 57

रागद्वेषविहीना ये मद्भक्ता मत्परायणाः । वंहति सततं तें मां गतासूया अदाम्भिकाः ॥ ५७ ॥

Yaong mga deboto Ko na malaya sa pagkapit at pag-ayaw, na sa Akin lamang sumasandig—mapagpakumbaba, walang inggit, at walang pagpapanggap—ay laging nagdadala sa Akin sa kanilang puso.

Verse 58

परोपतापविमुखाः शिवभक्तिपरायणः । मत्कथाश्रवणासक्ता वहन्ति सततं हि माम् ॥ ५८ ॥

Yaong tumatalikod sa pagpapahirap sa kapwa, lubos na nakatuon sa Śiva-bhakti, at nahuhumaling sa pakikinig ng mga salaysay tungkol sa Akin—sila nga ay laging nagdadala sa Akin sa kanilang kalooban.

Verse 59

पतिव्रताः परिप्राणाः पतिभक्तिपरायणाः । वहन्ति सततं देवि स्त्रियोऽपि त्यक्तप्रत्सराः ॥ ५९ ॥

O Diyosa, maging ang mga babae—yaong matatag sa panatang katapatan sa asawa, itinuturing ang asawa na parang hininga ng buhay, lubos na nakatuon sa paglilingkod at pag-ibig sa asawa, at tinalikuran ang paghahanap ng mali at pakikipagtalo—ay patuloy na nagtataguyod ng kaayusan ng dharma.

Verse 60

मातापित्रोश्च शुश्रूषुर्गुरुभक्तोऽतिथिप्रियः । हितकृद्बाह्यणानां यः स मां वहति सर्वदा ॥ ६० ॥

Ang sinumang naglilingkod sa ina at ama, deboto sa guro, nagagalak sa paggalang sa panauhin, at gumagawa para sa kapakanan ng mga brāhmaṇa—siya ang laging nagdadala sa Akin.

Verse 61

पुण्यतीर्थरता नित्यं सत्सङ्गनिरतास्तथा । लोकानुग्रहशीलाश्च सततं ते वहन्ति माम् ॥ ६१ ॥

Yaong laging deboto sa mga banal na tirtha, laging nasa sat-sanga ng mga banal, at laging may malasakit sa kapakanan ng daigdig—sila ang patuloy na nagdadala sa Akin sa loob ng kanilang sarili.

Verse 62

परोपकारविरताः परद्रव्यपराङ्मुखाः । नषुंसकाः परस्त्रीषु ते वहन्ति च मां सदा ॥ ६२ ॥

Yaong umiiwas sa pananakit sa kapwa, tumatalikod sa yaman ng iba, at hindi nag-aalab sa asawa ng iba—sila ang laging nagtatangan sa Akin.

Verse 63

तुलस्युपासनरताः सदा नामपरायणाः । गोरक्षणपरा ये च सततं मां वहन्ति ते ॥ ६३ ॥

Yaong nagagalak sa pagsamba kay Tulasi, laging nakatuon sa pagbigkas ng Banal na Pangalan ng Panginoon, at masigasig sa pag-iingat sa mga baka—sila ang patuloy na nagdadala sa Akin sa kanilang buhay at asal.

Verse 64

प्रतिग्रहनिवृत्ता ये परान्नविमुखास्तथा । अन्नोदकप्रदातारो वहंति सततं हि माम् ॥ ६४ ॥

Yaong umiiwas sa pagtanggap ng mga kaloob, hindi tumatalikod sa pagkain ng iba (hindi hinahamak ang pag-anyaya), at nagbibigay ng pagkain at tubig—tunay na sila ang laging nagdadala sa Akin sa loob nila.

Verse 65

त्वं तु देवि पतिप्राणा साध्वी भूतहिते रता । संप्राप्य पुत्रभावं ते साधयिष्ये मनोरथम् ॥ ६५ ॥

Ngunit ikaw, O Diyosa, ay yaong ang buhay ay nakatuon sa asawa—isang sādvī na banal, at nagagalak sa kapakanan ng lahat ng nilalang. Kaya, pagdating mo sa kalagayang pagiging ina, tutuparin Ko ang minimithi mong hangarin.

Verse 66

इत्युक्त्वा देवेदेवशो ह्यदितिं देवमातरम् । दत्त्वा कण्ठगतां मालामभयं च तिरोदधे ॥ ६६ ॥

Pagkasabi nito, ang Panginoon ng mga diyos ay nagsalita kay Aditi, ina ng mga deva; saka Niya isinuot sa kanya ang kuwintas ng bulaklak na mula sa Kanyang sariling leeg, pinagkalooban siya ng kawalang-takot, at naglaho sa paningin.

Verse 67

सा तु संहृष्टमनसा देवसूर्दक्षनन्दिनी । प्रणम्य कमलाकान्तं पुनः स्वस्थानमाव्रजत् ॥ ६७ ॥

Pagkatapos, siya—puspos ng galak sa puso, anak ni Daksha at ina ng mga deva—ay yumukod at sumamba kay Kamalākānta (Viṣṇu, minamahal ni Lakṣmī), at muling nagbalik sa kanyang sariling tahanan.

Verse 68

ततोऽदितिर्महाभागा सुप्रीता लोकवन्दिता । असूत समये पुत्रं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ६८ ॥

Pagkaraan, si Aditi—ang lubhang mapalad, lubos ang kagalakan at pinupuri ng mga daigdig—ay nagsilang sa takdang panahon ng isang anak na iginagalang at sinasamba ng lahat ng daigdig.

Verse 69

शङ्गचक्रधरं शान्तं चन्द्रमण्डलमध्यगम् । सुधाकलशदध्यन्नकरं वामनसंज्ञितम् ॥ ६९ ॥

Siya’y mapayapa, taglay ang conch (sankha) at disk (chakra), nananahan sa gitna ng bilog ng buwan; sa Kanyang mga kamay ay may banga ng amrita at mangkok ng kaning may gatas-asim—ang anyong ito’y tinatawag na Vāmana.

Verse 70

सहस्त्रादित्यसंकाशं व्याकोशकमलेक्षणम् । सर्वाभरणंसंयुक्तं पीताम्बरधरं हरिम् ॥ ७० ॥

Dapat pagnilayan si Hari, na nagniningning na parang sanlibong araw, ang mga mata’y tulad ng ganap na namumukadkad na lotus, nababalutan ng lahat ng palamuti, at nakasuot ng dilaw na kasuotan.

Verse 71

स्तुत्यं मुनिगणैर्युक्तं सर्वलोकैकनायकम् । आविर्भूतं हरिं ज्ञात्वा कश्यपो हर्षविह्वलः । प्रणम्य प्रञ्जलिर्भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ७१ ॥

Nang makilala ni Kāśyapa na si Hari—karapat-dapat purihin, napapaligiran ng mga pangkat ng mga muni, at nag-iisang Panginoon ng lahat ng daigdig—ay nagpakita, siya’y napuspos ng galak; yumukod siya at, na magkapatong ang mga palad sa paggalang, nagsimulang umawit ng mga papuri.

Verse 72

कश्यप उवाच । नमोनमस्तेऽखिलकारणाय नमोनमस्तेऽखइलपालकाय । नमोनमस्तेऽमरनायकाय नमोनमो दैतेयविनाशनाय ॥ ७२ ॥

Wika ni Kāśyapa: Pagpupugay, pagpupugay sa Iyo—pinagmulan ng lahat ng sanhi. Pagpupugay, pagpupugay sa Iyo—tagapangalaga ng lahat. Pagpupugay, pagpupugay sa Iyo—pinuno ng mga walang-kamatayang deva. Pagpupugay, pagpupugay sa Iyo—tagapaglipol ng mga Daitya.

Verse 73

नमोनमो भक्तजनप्रियाय नमोनमः सज्जनरंजिताय । नमोनमो दुर्जननाशनाय नमोऽस्तु तस्मै जगदीश्वराय ॥ ७३ ॥

Pagpupugay, pagpupugay sa Kanya na minamahal ng mga bhakta. Pagpupugay sa Kanya na nagbibigay-galak sa mga banal. Pagpupugay, pagpupugay sa Kanya na pumupuksa sa masasama. Pagpupugay nawa sa Kanya, ang Panginoon ng sansinukob.

Verse 74

नमोनमः कारणवामनाय नारायणायामितविक्रमाय । सशार्ङ्गचक्रासिगदाधाराय नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥ ७४ ॥

Pagpupugay, pagpupugay kay Nārāyaṇa—ang Vāmana na sanhi ng sansinukob, na may hakbang na di-masukat. Pagpupugay sa Kanya na may hawak ng busog na Śārṅga, ng cakra, ng espada at ng gada. Pagpupugay sa Kanya, ang Puruṣottama, ang Kataas-taasang Persona.

Verse 75

नमः पयोराशिनिवासनाय नमोऽस्तु सद्धृत्कमलस्थिताय । नमोऽस्तु सूर्याद्यमितप्रभाय नमोनमः पुण्यकथागताय ॥ ७५ ॥

Pagpupugay sa Kanya na nananahan sa Karagatang Gatas. Pagpupugay sa Kanya na nakaluklok sa lotus ng pusong dalisay. Pagpupugay sa Kanya na ang walang-hanggang liwanag ay higit pa sa araw at sa lahat. Pagpupugay, pagpupugay sa Kanya na naaabot sa pamamagitan ng mga banal at mapagpalang salaysay ng Kanyang mga gawa.

Verse 76

नमोनमोऽर्केन्दुविलोचनाय नमोऽस्तु ते यज्ञफलप्रदाय । नमोऽस्तु यज्ञाङ्गविराजिताय नमोऽस्तु ते सज्जनवल्लभाय ॥ ७६ ॥

Paulit-ulit na pagpupugay sa Iyo na ang mga mata ay tulad ng araw at buwan. Pagpupugay sa Iyo, Tagapagkaloob ng bunga ng yajña. Pagpupugay sa Iyo na nagniningning na pinalamutian ng mga sangkap ng yajña. Pagpupugay sa Iyo, Minamahal ng mga matuwid.

Verse 77

नमो जगत्कारणकारणाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते दिव्यसुखप्रदाय नमो नमो भक्तमनोगताय ॥ ७७ ॥

Pagpupugay sa Iyo, Sanhi ng lahat ng sanhi ng sansinukob. Pagpupugay sa Iyo na lampas sa tunog at sa iba pang saklaw ng pandama. Pagpupugay sa Iyo, Tagapagkaloob ng banal na ligaya. Paulit-ulit na pagpupugay sa Iyo na nananahan sa isipan ng mga bhakta.

Verse 78

नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय मन्दरधारकाय । नमोऽस्तु ते यज्ञवराहनाम्ने नमो हिरण्याक्षविदारकाय ॥ ७८ ॥

Pagpupugay sa Iyo, Tagapagwasak ng kadiliman; pagpupugay sa Iyo na lampas sa tunog at sa iba pa. Pagpupugay sa Iyo, Tagapagwasak ng kadiliman, Tagapagdala ng Mandara. Pagpupugay sa Iyo na tinatawag na Yajña-Varāha, ang Banal na Baboy-Damo ng yajña; pagpupugay sa Iyo, Tagapunit kay Hiraṇyākṣa.

Verse 79

नमोऽस्तु ते वामनरुपभाजे नमोऽस्तु ते क्षत्र्रकुलान्तकाय । नमोऽस्तु ते रावणमर्दनाय नमोऽस्तु ते नन्दसुताग्रजाय ॥ ७९ ॥

Pagpupugay sa Iyo na nagtataglay ng anyong Vāmana. Pagpupugay sa Iyo, Tagapaglipol sa mga angkan ng kṣatriya. Pagpupugay sa Iyo, Tagapagpabagsak kay Rāvaṇa. Pagpupugay sa Iyo, nakatatandang kapatid ng anak ni Nanda (Kṛṣṇa).

Verse 80

नमस्ते कमलाकान्त नमस्ते सुखदायिने । स्मृतार्तिनाशिने तुभ्यं भूयो भूयो नमोनमः ॥ ८० ॥

Pagpupugay sa Iyo, O minamahal ni Kamalā (Lakṣmī). Pagpupugay sa Iyo, Tagapagkaloob ng ligaya. Sa Iyo na pumapawi ng dalamhati ng mga umaalaala sa Iyo—muli’t muli, pagpupugay, pagpupugay.

Verse 81

यज्ञेश यज्ञविन्यास यज्ञविन्घविनाशन । यज्ञरुप यजद्रूप यज्ञाङ्गं त्वां यजाम्यहम् ॥ ८१ ॥

O Panginoon ng yajña, Tagapag-ayos ng kaayusan ng handog, Tagapagwasak ng mga hadlang sa yajña—O Ikaw na siyang anyo ng yajña, anyo ng sumasamba, at mga sangkap ng handog—Ikaw ang aking sinasamba.

Verse 82

इति स्तुतः स देवेशो वामनो लोकपावनः । उवाच प्रहसन्हर्षं वर्ध्दयन्कश्यपस्य सः ॥ ८२ ॥

Nang siya’y mapuri nang gayon, ang Panginoon ng mga deva—si Vāmana, ang tagapaglinis ng mga daigdig—ay nagsalita nang may ngiti, at pinalago ang kagalakan ni Kaśyapa.

Verse 83

श्रीभगवानुवाच । तात तुष्टोऽस्मि भद्रं ते भविष्यति सुरार्चिता । अचिरात्साधयिष्यामि निखिलं त्वन्मनोरथम् ॥ ८३ ॥

Sinabi ng Mapalad na Panginoon: “Anak, ako’y nalugod. Nawa’y mapasaiyo ang pagpapala, O ikaw na iginagalang maging ng mga deva. Di magtatagal, tutuparin ko nang ganap ang lahat ng nasa puso mong hangarin.”

Verse 84

अहं जन्मद्वये त्वेवं युवयोः पुत्रतां गतः । अस्मिञ्जन्मन्यपि तथा सादयाम्युत्तमं सुखम् ॥ ८४ ॥

Sa dalawang kapanganakan, ako’y naging anak ninyong dalawa nang gayon; at sa kapanganakang ito rin, sa gayunding paraan, aking natatamo ang sukdulang kaligayahan.

Verse 85

अत्रान्तरे बलिर्दैत्यो दीर्घसत्रं महामखम् । आरेभे गुरुणा युक्तः काव्येन च मुनीश्वरैः ॥ ८५ ॥

Samantala, si Bali na Daitya ay nagsimula ng isang mahabang Soma-yajña—isang dakilang mahāmakha—na tinulungan ng kanyang guro na si Kāvya (Śukrācārya) at sinamahan ng mga pinakadakilang pantas.

Verse 86

तस्मिन्मखे समाहूतो विष्णुर्लक्ष्मीसमन्वितः । हविः स्वीकरणार्थाय ऋषिभिर्ब्रह्यवादिभिः ॥ ८६ ॥

Sa handog na yaon, si Viṣṇu na kasama si Lakṣmī ay inanyayahan ng mga rishi, mga tagapagturo ng Brahman, upang tanggapin Niya ang havi, ang banal na alay.

Verse 87

प्रवृद्धैश्वर्यर्दैत्यस्य वर्त्तमाने महाक्रतौ । आमंत्र्य मातापितरौ स बटुर्वामनो ययौ ॥ ८७ ॥

Nang isinasagawa ang dakilang handog ng Daitya na lumolobo ang kapangyarihan, si Vāmana, ang batang asceta, ay nagpaalam sa ina at ama at saka umalis.

Verse 88

स्मितेन मोहयँल्लोकं वामनो भक्तवत्सलः । हविर्भोक्तुमिवायातो बलेः प्रत्यक्षतो हरिः ॥ ८८ ॥

Sa banayad na ngiti, si Vāmana—mapagmahal sa mga deboto—ay nagpahilo sa daigdig; si Hari ay nagpakita nang tuwiran sa harap ni Bali, na wari’y dumating upang tumanggap ng havi, ang handog sa sakripisyo.

Verse 89

दुर्वृत्तो वा सुवृत्तो वा जडो वायं हितोऽपि वा । यो भक्तियुक्तस्तस्यान्तः सदा संनिहितो हरिः ॥ ८९ ॥

Masama man o mabuti ang asal, mapurol man ang isip o may mabuting kalooban—sinumang may bhakti, sa loob niya si Hari ay laging nananahan.

Verse 90

आयान्तं वामनं दृष्ट्वा ऋषयो ज्ञानचक्षुषः । ज्ञात्वा नारायणं देवमुद्ययुः सभ्यसंयुताः ॥ ९० ॥

Nang makita si Vāmana na papalapit, ang mga rishi na may mata ng espirituwal na kaalaman ay nakilala Siya bilang Panginoong Nārāyaṇa; at kasama ang mga nakatatanda sa kapulungan, sila’y tumindig upang salubungin Siya nang may paggalang.

Verse 91

एतज्ज्ञात्वा दैत्यगुरुरेकांते बलिमब्रवीत् । स्वसारमविचार्यैव खलाः कार्याणि कुर्वते ॥ ९१ ॥

Nang malaman ito, ang guro ng mga Daitya ay palihim na nagsalita kay Bali: “Ang masasama, nang hindi pinag-iisipan ang tunay na kapakinabangan, ay kumikilos ayon sa nais nila.”

Verse 92

शुक्र उवाच । भो भो दैत्यपते सौम्य ह्यपहर्ता तव श्रियम् । विष्णुर्वामनरुपेण ह्यदितेः पुत्रातां गतः ॥ ९२ ॥

Wika ni Śukra: “O mabait na panginoon ng mga Daitya! Dumating na ang kukuha ng iyong kasaganaan—si Vishnu, na nag-anyong Vāmana at isinilang bilang anak ni Aditi.”

Verse 93

तवाध्वरं स आयाति त्वया तस्यासुरेश्वर । न किंचिदपि दातव्यं मन्मतं श्रृणु पण्डित ॥ ९३ ॥

Siya ay paparating sa iyong paghahandog na sakripisyo; kaya, O panginoon ng mga Asura, huwag kang magbigay sa kanya ng anuman. Makinig, O marunong, sa itinuturing kong pinakamabuti.

Verse 94

आत्मबुद्धिः सुखकरी गुरुबुद्धिर्विशेषतः । परबुद्धिर्विनाशाय स्त्रीबुध्दिः प्रलयंकरी ॥ ९४ ॥

Ang paghatol na mula sa sarili ay nagdudulot ng ligaya; ang pagtingin na may paggalang sa Guru ay lalo pang nagdudulot nito. Ngunit ang pamumuhay ayon sa isip ng iba ay humahantong sa kapahamakan, at ang pagkapailalim sa pagnanasa at pagkakapit sa babae ay sinasabing sumisira sa buhay.

Verse 95

शत्रूणां हितकृतद्यस्तु स हन्तव्यो विशेषतः ॥ ९५ ॥

Ngunit sinumang kumikilos bilang tagapagpala sa mga kaaway ng sarili—ang gayong tao ay dapat pigilan o parusahan, lalo na.

Verse 96

बलिरुवाच । एवं गुरो न वक्तव्यं धर्ममार्गविरोधतः । यदादत्ते स्वयं विष्णुः किमस्मादधिकं वरम् ॥ ९६ ॥

Wika ni Bali: “O Guru, hindi dapat sabihin iyan sapagkat salungat sa landas ng dharma. Kapag si Vishnu mismo ang tumatanggap ng handog, anong biyaya pa ang hihigit dito?”

Verse 97

कुर्वन्ति विदुषो यज्ञान्विष्णुप्रीणनकारणात् । स चेत्साक्षाद्धविर्भोगी मत्तः कोऽभ्यधिको भुवी ॥ ९७ ॥

Ginagawa ng mga marurunong ang mga yajna upang kalugdan ni Vishnu. Kung Siya nga ang tuwirang tumatanggap at tumatamasa ng mga handog, sino pa sa daigdig ang hihigit sa Kanya?

Verse 98

दरिद्रेणापि यत्किंचिद्दीयते विष्णवे गुरो । तदेव परमं दानं दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ ९८ ॥

O Guru, kahit ang dukha ay maghandog ng anuman—kahit kaunti—kay Vishnu o sa sariling guro, iyon ang pinakamataas na kaloob; kapag naialay na, nagiging di-nauubos ang gantimpala nito.

Verse 99

स्मृतोऽपि परया भक्त्या पुनाति पुरुषोत्तमः । येन केनाप्यर्चितश्वेद्ददाति परमां गतिम् ॥ ९९ ॥

Kahit sa pag-alaala lamang kay Purushottama nang may sukdulang bhakti, Siya’y nagpapadalisay. At kung Siya’y sambahin sa anumang paraan, tunay na ipinagkakaloob Niya ang pinakamataas na hantungan (kalayaan).

Verse 100

हरिर्हरति पापानिदुष्टचित्तैरपि स्मृतः । अनिच्छयापि संस्पृष्टो दहत्येव हि पावकः ॥ १०० ॥

Inaalis ni Hari ang mga kasalanan kahit Siya’y maalaala ng may maruming isip; gaya ng apoy na tiyak na nakapapaso kapag nahipo, kahit hindi sinasadya.

Verse 101

जिह्वाग्रे वसते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् । स विष्णुलोकमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ १ ॥

Ang sinumang sa dulo ng dila ay laging nananahan ang dalawang pantig na Pangalan na “Hari,” siya’y makaaabot sa daigdig ni Viṣṇu—na bihirang muling bumalik sa pagsilang.

Verse 102

गोविंदेति सदा ध्यायेद्यस्तु रागादिवर्जितः । स याति विष्णुभवनमिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ २ ॥

Sinumang laging nagmumuni at bumibigkas ng “Govinda,” na malaya sa pagkapit at iba pang pagnanasa—siya’y tutungo sa tahanan ni Viṣṇu; gayon ang pahayag ng mga pantas.

Verse 103

अग्नौ वा ब्राह्मणे वापिहूयते यद्वविर्गुरो । हरिभक्त्या महाभाग तेन विष्णुः प्रसीदति ॥ ३ ॥

O kagalang-galang, maging ang handog ay ihulog sa apoy o ibigay sa isang brāhmaṇa, kapag inialay ito nang may bhakti kay Hari, sa gayon ay nalulugod si Viṣṇu.

Verse 104

अहं तु हरितुष्यद्यर्थं करोम्यध्वरमुत्तमम् । स्वयमायाति चेद्विष्णुः कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ४ ॥

Ngunit isinasagawa ko ang dakilang handog na ito upang bigyang-lugod si Hari lamang. Kung si Viṣṇu ay kusang pumarito, ako’y tunay na ganap na—walang alinlangan.

Verse 105

एवं वदति दैत्यन्द्रे विष्णुर्वामनरुपधृक् । प्रविवेशाध्वरस्थानं हुतवह्निमनोरमम् ॥ ५ ॥

Nang magsalita nang gayon ang panginoon ng mga Daitya, si Viṣṇu—na nag-anyong Vāmana—ay pumasok sa pook ng handog, na kaakit-akit sa ningning ng banal na apoy.

Verse 106

तं दृष्ट्वा कोटिसूर्याभं योग्यावयवसुन्दरम् । वामनं सहसोत्थाय प्रत्यगृह्णात्कृताञ्जलिः ॥ ६ ॥

Nang makita niya si Panginoong Vāmana—nagniningning na parang sampung milyong araw at marikit sa bawat maayos na sangkap ng katawan—siya’y agad tumindig at sinalubong Siya nang magkasalikop ang mga palad sa taimtim na paggalang.

Verse 107

दत्त्वासनं च प्रक्षाल्य पादौ वामनरुपिणम् । सकुटुंबो वहन्मूर्ध्ना परमां मुदमाप्तवान् ॥ ७ ॥

Matapos ialay ang upuan at hugasan ang mga paa ng Panginoong nag-anyong Vāmana, siya—kasama ang buong sambahayan—ay nagpasakop at itinanghal Siya sa ibabaw ng ulo, at nakamtan ang sukdulang kagalakan.

Verse 108

विष्णवेऽस्मै जगद्धान्मे दत्त्वार्घ्यं विधिवद्कलिः । रोमाञ्चिततनुर्भूत्वा हर्षाश्रुनयनोऽब्रवीत् । बलिरुवाच ॥ ८ ॥

Matapos maihandog nang wasto ang arghya bilang paggalang sa Viṣṇu na ito—ang kanlungan ng sanlibutan—nangilabot ang kanyang katawan at napuno ng luha ng galak ang kanyang mga mata, at siya’y nagsalita. Pagkaraan, sinabi ni Bali:

Verse 109

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलो मरवः । जीवितं सफलं मेऽद्य कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ९ ॥

Ngayong araw, naging mabunga ang aking pagsilang; ngayong araw, naging mabunga ang aking buhay. Ngayong araw, natupad ang aking pag-iral—walang alinlangan, natamo ko ang aking layon.

Verse 110

अमोघामृतवृष्टिर्मे समायातातिदुर्लभा । त्वदागमनमात्रेण ह्यनायासो महोत्सवः ॥ ११० ॥

Para sa akin, dumating na ang di-nabibigong ulang ng amṛta—na napakabihira. Sa iyong pagdating lamang, sumibol nang walang hirap ang isang dakilang pagdiriwang.

Verse 111

एते च ऋषयः सर्वे कृतार्थां नात्र संशयः । यैः पूर्वं हि तपस्तप्तं तदद्य सफलं प्रभो ॥ ११ ॥

O Panginoon, ang lahat ng mga rishi na ito ay tunay na naganap ang layon—walang pag-aalinlangan—sapagkat ang mga pag-aayuno at pagtitika na kanilang ginawa noon ay nagbunga ngayon.

Verse 112

कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि न संशयः । तस्मात्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमोनमः ॥ १२ ॥

Natamo ko na ang aking layon—natamo ko na—natamo ko na, walang pag-aalinlangan. Kaya sa Iyo ako’y yumuyuko; sa Iyo’y yumuyuko; sa Iyo’y yumuyuko; sa Iyo’y yumuyuko—muli’t muli, aking pagpupugay.

Verse 113

त्वदाज्ञया त्वन्नियोगं साधयामीति मन्मनः । अत्युत्साहसमायुक्तं समाज्ञापय मां प्रभो ॥ १३ ॥

“Sa Iyong utos, tutuparin ko ang tungkuling Iyong itinalaga”—taglay ang pasyang ito sa puso at puspos ng sigasig, O Panginoon, ganap Mo akong turuan at utusan.

Verse 114

एवमुर्को दीक्षितेन प्रहसन्वामनोऽब्रवीत् । देहि मे तपसि स्थातुं भूमिं त्रिपदसंमिताम् ॥ १४ ॥

Sa gayon, nang kausapin ng nakatalaga sa panata (ang nagsasakripisyo), ang Vāmana—ang munting Brahmana—ay ngumiti at sumagot: “Ibigay mo sa akin ang lupang kasukat ng tatlong hakbang, upang doon ako makatindig para sa aking tapasya.”

Verse 115

एतच्छॄत्वा बलिः प्राह राज्यं याचितवान्नहि । ग्रामं वा नगरं चापि धनं वा किं कृतं त्वया ॥ १५ ॥

Pagkarinig nito, sinabi ni Bali: “Hindi ka humingi ng kaharian, ni ng nayon o lungsod, ni ng kayamanan. Ano nga ba ang iyong ginagawa—ano ang iyong layon?”

Verse 116

तन्निशम्य बलिं प्राह विष्णुः सर्वशरीरभृत् । आसन्नभ्रष्टराज्यस्य वैराग्यं जनयन्निवा ॥ १६ ॥

Nang marinig iyon, si Viṣṇu—ang Tagapagpanatili na sumasalo sa lahat ng may katawan—ay nagsalita kay Bali, na wari’y ginising sa kanya ang vairāgya, sapagkat malapit nang mawala ang kanyang kaharian.

Verse 117

श्रीभगवानुवाचा । श्रृणु दैत्यन्द्र वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतमं परम् । सर्वसंगविहीनानां किमर्थैः साध्यतेवद ॥ १७ ॥

Wika ng Mapalad na Panginoon: “Makinig ka, O panginoon ng mga Daitya. Ipapahayag ko sa iyo ang kataas-taasang aral, na higit pang lihim kaysa sa lihim. Para sa mga walang anumang pagkakabit, ano nga ba ang tunay na makakamtan sa mga layunin at ari-ariang makamundo?”

Verse 118

अहं तु सर्वभूतानामन्तर्यामीति भावय । मयि सर्वमिदं दैत्य किमन्यैः साध्यते वद ॥ १८ ॥

Magnilay ka nang ganito: “Ako ang Antaryāmin, ang Panloob na Tagapamahala sa lahat ng nilalang.” O Daitya, yamang ang lahat ng ito’y nananahan sa Akin, ano pa ang makakamtan sa iba? Sabihin mo.

Verse 119

रागद्वेषविहीनानां शान्तानां त्यक्तमायिनाम् । नित्यानंदस्वरुपाणां किमन्यैः साध्यते धनैः ॥ १९ ॥

Para sa mga walang pagnanasa at pag-ayaw, payapa, tinalikdan ang mapanlinlang na anyo ng māyā, at ang likas na anyo’y walang-hanggang kagalakan—anong layunin pa ang makakamtan sa iba pang kayamanan?

Verse 120

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यतां शान्तचेतसाम् । अभिन्नमात्मनः सर्वं को दाता दीयते च किम् ॥ १२० ॥

Para sa may payapang isip na nakakakita sa lahat ng nilalang bilang sariling Sarili, ang lahat ay hindi naiiba sa Sarili. Kung gayon, sino ang nagbibigay, at ano nga ba ang maibibigay?

Verse 121

पृथ्वीयं क्षत्रियवशा इति शास्त्रेषु निश्चितम् । तदाज्ञायां स्थिताः सर्वे लभन्ते परमं सुखम् ॥ २१ ॥

Itinatag sa mga śāstra na ang daigdig na ito ay nasa kapangyarihan ng mga Kṣatriya. Ang lahat ng nananatili sa kanilang makatarungang utos ay nagtatamo ng sukdulang kaligayahan.

Verse 122

दातव्यो मुनिभिश्चापि षष्टांशो भूभुजे बले । महीयं ब्राह्मणानां तु दातव्या सर्व यत्नतः ॥ २२ ॥

Kahit ang mga muni ay nararapat magbigay ng ikaanim na bahagi sa hari kapag siya’y malakas at may kakayahang magtanggol at mamahala. Ngunit ang lupain ay dapat ialay bilang dāna sa mga brāhmaṇa nang buong pagsisikap at pag-iingat.

Verse 123

भूमिदानस्य माहात्म्यं न भूतं न भविष्यति । परं निर्वाणमाप्नोति भूमिदो नात्र संशयः ॥ २३ ॥

Ang kadakilaan ng pag-aalay ng lupain ay walang kapantay noon at wala ring magiging kapantay sa hinaharap. Ang nagbibigay ng lupa ay tiyak na makakamtan ang sukdulang kalayaan (mokṣa); walang pag-aalinlangan dito.

Verse 124

स्वल्पामपि महीं दत्त्वा श्रोत्रियायाहिताग्नये । ब्रह्मलोकमवाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २४ ॥

Kahit maghandog lamang ng munting bahagi ng lupa sa isang śrotriya na brāhmaṇa na nag-iingat ng mga banal na apoy, makakamit ang Brahmaloka—isang kalagayang mahirap nang balikan ang paulit-ulit na kapanganakan.

Verse 125

भूमिदः सर्वदः प्रोक्तो भूमिदो मोक्षभाग्भवेत् । अतिदानं तु तज्ज्ञेयं सर्वपापप्राणाशनम् ॥ २५ ॥

Ang nagbibigay ng lupa ay ipinahayag na nagbibigay ng lahat; ang nag-aalay ng lupa ay nagkakabahagi sa mokṣa. Alamin na ito ang pinakadakilang dāna—winawasak nito ang mismong hininga ng lahat ng kasalanan.

Verse 126

महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । दशहस्तां महीं दत्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २६ ॥

Maging marungis man sa malaking kasalanan o nabibigatan ng sari-saring paglabag, sa pag-aalay ng lupang may sukat na sampung hasta, siya’y napapalaya sa lahat ng kasalanan.

Verse 127

सत्पात्रे भूमिदाता यः सर्वदानफलं लभेत् । भूमिदानसमं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ २७ ॥

Ang nagkakaloob ng lupa sa karapat-dapat na tatanggap ay nakakamit ang bunga ng lahat ng uri ng pag-aalay; sa tatlong daigdig, walang kapantay ang pag-aalay ng lupa.

Verse 128

द्विजाय वृत्तिहीनाय यः प्रदद्यान्महीं बले । तस्य पुण्यफलं वक्तुं न क्षमोऽब्दशतैरहम् ॥ २८ ॥

Sinumang, ayon sa nararapat na lakas at kakayahan, magbigay ng lupa sa isang dwija (brahmana) na walang kabuhayan—ang bunga ng kabanalang iyon ay hindi ko kayang maisalaysay nang ganap kahit sa loob ng daan-daang taon.

Verse 129

सक्ताय देवपूजासु वृत्तिहीनाय दैत्यप । स्वल्पामपि महीं दद्याद्यः स विष्णुर्न संशयः ॥ २९ ॥

O panginoon ng mga Daitya, sinumang magbigay kahit munting lupa sa taong masigasig sa pagsamba sa mga deva ngunit salat sa kabuhayan—siya’y si Viṣṇu mismo, walang alinlangan.

Verse 130

इक्षुगोधूम तुवरीपूगवृक्षादिसंयुता । पृथ्वी प्रदीयते येन स विष्णुर्नात्र संशयः ॥ १३० ॥

Ang sinumang magkaloob ng lupang may tubo, trigo, mga butil na munggo at iba pang legumes, mga punong areca at iba pang puno—siya’y tunay na si Viṣṇu; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 131

वृत्तिहीनाय विप्राय दरिद्राय कुटुम्बिने । स्वल्पामपि महींदत्त्वा विष्णुसायुज्यमान्पुयात् ॥ ३१ ॥

Ang sinumang maghandog kahit munting bahagi ng lupa sa isang brāhmaṇa na walang kabuhayan, dukha, at may pamilyang tinataguyod, ay makakamit ang sāyujya—pakikiisa kay Viṣṇu.

Verse 132

सक्ताय देवपूजासु विप्रायाढकिकां महीम् । दत्त्वा लभेत गङ्गायां त्रिरात्रस्नानजं फलम् ॥ ३२ ॥

Sa pag-aalay sa isang brāhmaṇa na masigasig sa pagsamba sa mga diyos ng lupang may sukat na isang āḍhaka, nakakamit ang gantimpalang dulot ng pagligo sa Gaṅgā sa loob ng tatlong gabi.

Verse 133

विप्राय वृत्तिहीनाय सदाचाररताय च । द्रोणिकां पृथिवीं दत्त्वा यत्फलं लभते श्रृणु ॥ ३३ ॥

Makinig: ang gantimpalang natatamo sa pag-aalay ng lupang may sukat na droṇikā sa isang brāhmaṇa na walang kabuhayan at nakatuon sa mabuting asal.

Verse 134

गङ्गातीर्थाश्वमेधानां शतानि विधिवन्नरः । कृत्वा यत्फलमाप्वोति तदाप्नोति स पुष्कलम् ॥ ३४ ॥

Anumang gantimpala ang nakukuha ng tao sa wastong pagsasagawa ng daan-daang paglalakbay-dambana sa Gaṅgā at mga handog na Aśvamedha, yaon ding saganang kabutihan ang kanyang nakakamit (sa gawaing pinupuri rito).

Verse 135

ददाति खारिकां भूमिं दरिद्राय द्विजाय यः । तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि वदतो मे निशामय ॥ ३५ ॥

Sinumang maghandog ng lupang may sukat na khārikā sa isang dukhang brāhmaṇa—makinig, ilalarawan ko ang banal na kabutihang naiipon para sa kanya.

Verse 136

अश्वमेधसहस्त्राणि वाजपेयशतानि च । विधाय जाह्नवीतीरे यत्फलं तल्लभेद्धुवम् ॥ ३६ ॥

Sinumang magsagawa ng pagsamba at mga panata sa pampang ng Jāhnavī (Gaṅgā) ay tiyak na magkakamit ng kapala na katumbas ng isang libong Aśvamedha at sandaang Vājapeya.

Verse 137

भूमिदानं महादानमतिदानं प्रकीर्त्तितम् । सर्वपापप्रशमनमपवर्गफलप्रदम् ॥ ३७ ॥

Ang pag-aalay ng lupa ay ipinahahayag na dakilang kaloob—isang pambihirang kaloob. Pinapawi nito ang lahat ng kasalanan at nagkakaloob ng bunga ng paglaya (moksha).

Verse 138

अत्रोतिहासं वक्ष्यामि श्रृणु दैत्यकुलेश्वर । यच्छुत्वा श्रद्धया युक्तो भूमिदानफलं लभेत् ॥ ३८ ॥

Dito ay isasalaysay ko ang isang sinaunang kasaysayan—makinig, O panginoon ng angkan ng Daitya. Ang sinumang makarinig nito nang may pananampalataya ay magkakamit ng bunga ng pag-aalay ng lupa.

Verse 139

आसीत्पुरा द्विजवरो ब्राह्मकल्पे महामतिः । दरिद्रो वृत्तिहीनश्च नाम्ना भद्रमतिर्बले ॥ ३९ ॥

Noong unang panahon, sa Brahmā-kalpa, may isang dakilang brāhmaṇa na dvija, marangal ang loob at marunong; ngunit dukha at walang ikabubuhay, na ang pangalan ay Bhadramati, sa lupain ng Bala.

Verse 140

श्रुतानि सर्वशास्त्राणि तेन वेददिवानिशम् । श्रुतानि च पुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वशः ॥ १४० ॥

Narinig at napag-aralan niya ang lahat ng śāstra; pinag-aralan niya ang Veda araw at gabi. Narinig din niya ang mga Purāṇa at ang mga Dharmaśāstra sa lahat ng paraan.

Verse 141

अभवंस्तस्य षट्पत्न्यः श्रुतिः सिन्धुर्यशोवती । कामिनी मालिनी चैव शोभा चेति प्रकीर्तिताः ॥ ४१ ॥

May anim na asawa siya—Śruti, Sindhu, Yaśovatī, Kāminī, Mālinī, at Śobhā—na ayon sa kaugalian ay ganito ang pagbanggit sa kanilang mga pangalan.

Verse 142

आसु पत्नीषु तस्यासञ्चत्वरिंशच्छतद्वयम् । पुत्राणामसुरश्रेष्ट सर्वे नित्यं बुभुक्षिताः ॥ ४२ ॥

Mula sa mga asawang iyon, O pinakamainam sa mga Asura, nagkaroon siya ng dalawang daan at apatnapu’t dalawang anak na lalaki—at silang lahat ay laging nagugutom.

Verse 143

अकिञ्चनो भद्रमतिः क्षुधार्त्तानात्मजान्प्रियाः । पश्यन्स्वयं क्षुधार्त्तश्च विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ४३ ॥

Si Bhadramati, na salat sa yaman, ay nakita ang minamahal niyang mga anak na pinahihirapan ng gutom; at siya man ay dinadapuan ng gutom, kaya siya’y nanaghoy, nalilito at nanginginig ang mga pandama.

Verse 144

धिग्जन्म भाग्यरहितं धिग्जन्म धनवर्जितम् । धिग्जन्म धर्मरहितं धिग्जन्म ख्यातिवर्जितम् ॥ ४४ ॥

Sumpain ang kapanganakang salat sa magandang kapalaran; sumpain ang kapanganakang walang kayamanan. Sumpain ang kapanganakang walang dharma; sumpain ang kapanganakang walang mabuting pangalan at dangal.

Verse 145

नरस्य बह्वपत्यस्य धिग्जन्मैश्वर्यवार्जितम् । अहो गुणाः सौम्यता च विद्वत्ता जन्म सत्कुले ॥ ४५ ॥

Nakakahiya ang kapanganakan ng taong maraming anak ngunit salat sa marangal na angkan at kasaganaan. Ah—kahanga-hanga ang mga birtud: kahinahunan, karunungan, at ang pagsilang sa mabuting pamilya.

Verse 146

दारिद्याम्बुधिमग्नस्य सर्वमेतन्न शोभते । प्रियाः पुत्राश्चपौत्राश्च बान्धवा भ्रातरस्तथा ॥ ४६ ॥

Sa taong lumubog sa karagatan ng karalitaan, walang alinman dito ang nararapat—maging mga minamahal, mga anak at apo, mga kamag-anak, at maging mga kapatid man.

Verse 147

शिष्याश्च सर्वमनुजास्त्यजन्त्यैश्वर्यवार्जितम् । चाण्डालो वा द्विजो वापि भाग्यवानेव पूज्यते ॥ ४७ ॥

Iniiwan ng mga alagad, at ng lahat ng tao, ang taong salat sa kasaganaan. Maging caṇḍāla man o dalawang-ulit-na-isinilang, ang mapalad lamang ang pinararangalan.

Verse 148

दरिद्रः पुरुषो लोके शववल्लोकनिन्दितः । अहो संपत्संमायुक्तो निष्टुरो वाप्यनिष्ठुरः ॥ ४८ ॥

Sa daigdig na ito, ang dukha ay hinahamak ng mga tao na parang bangkay. Aba! Ngunit kapag napuspos ng yaman, kahit malupit ay itinuturing na di-malupit—pinapalampas ang kanyang pagkukulang.

Verse 149

गुणहीनोऽपि गुणवान्मूर्खो वाप्यथ पण्डितः । ऐश्वर्यगुणयुक्तश्चेत्पूज्य एव न संशयः ॥ ४९ ॥

Maging salat sa kabutihan o may kabutihan, mangmang o marunong—kung taglay ang kasaganaan at mga katangiang kinikilala, siya’y tiyak na pararangalan; walang pag-aalinlangan.

Verse 150

अहो दरिद्रता दुःखं तत्राप्याशातिदुःखदा । आशाभिभूताः पुरुषा दुःखमश्नुवतेऽक्षयम् ॥ १५० ॥

Aba, ang karalitaan ay pagdurusa; at kahit doon, ang pag-asa mismo’y nagiging higit na tagapaghatid ng sakit. Daig ng pag-asa, ang tao’y dumaranas ng dalamhating walang hanggan.

Verse 151

आशयादासा ये दासास्ते सर्वलोकस्य । आशा दासी येषां तेषां दासायते लोकः ॥ ५१ ॥

Ang mga inalipin ng “pag-asa” ay nagiging parang alipin ng buong daigdig. Ngunit yaong ginagawang alipin ang pag-asa mismo, sa kanila ang daigdig ay nagiging alipin.

Verse 152

मानो हि महतां लोके धनमक्षयमुच्यते । तस्मिन्नाशाख्यरिपुणा माने नष्टे दरिद्रता ॥ ५२ ॥

Ang dangal (mabuting pangalan) ay sinasabing di-nauubos na yaman ng mga dakila sa daigdig. Ngunit may kaaway itong tinatawag na “pag-asa/pag-aasam”; kapag nawasak ang dangal, dumarating ang karalitaan.

Verse 153

सर्वशास्त्रार्थवेत्तापि दरिद्रो भाति मूर्खवत् । नैष्किञ्चन्यमहाग्राहग्रस्तानां को विमोचकः ॥ ५३ ॥

Kahit ang nakaaalam ng kahulugan ng lahat ng śāstra ay nagmumukhang mangmang kapag siya’y dukha. Sino ang makapagpapalaya sa mga sinakmal ng dambuhalang buwayang tinatawag na “lubos na kawalan” (naiṣkiñcanya)?

Verse 154

अहो दुःखमहो दुःखमहो दुःखं दरिद्रता । तत्रापि पुत्रभार्याणां बाहुल्यमतिदुःखदम् ॥ ५४ ॥

Ay, kapighatian—kapighatian—kapighatian ang karalitaan! At kahit doon, ang bigat ng pagkakaroon ng maraming anak na lalaki at isang asawa ay lalo pang nagdudulot ng matinding dalamhati.

Verse 155

एवमुक्त्वा भद्रमतिः सर्वशास्त्रार्थपारगः । अन्यमैश्वर्यदं धर्मं मनसाऽचिन्तयत्तदा ॥ ५५ ॥

Pagkasabi nito, si Bhadramati—na nakaabot sa malayong pampang ng kahulugan ng lahat ng śāstra—ay nagmuni-muni sa puso tungkol sa isa pang dharma na nagkakaloob ng aiśvarya (karangalan at kasaganaan).

Verse 156

भूमिदानं विनिश्चित्य सर्वदानोत्तमोत्तमम् । दानेन योऽनुमंताति स एव कृतवान्पुरा ॥ ५६ ॥

Matapos matiyak na ang pag-aalay ng lupa ang pinakadakila sa lahat ng kaloob, ang sinumang pumapayag at nag-a-anumodana sa gayong pagbibigay ay itinuturing na para bang siya mismo ang gumawa ng handog na iyon noong una pa.

Verse 157

प्रापकं परमं धर्मं सर्वकामफलप्रदम् । दानानामुत्तमं दानं भूदानं परिकीर्तितम् ॥ ५७ ॥

Ang handog na nag-aakay sa pinakamataas na dharma at nagbibigay ng bunga ng lahat ng matuwid na hangarin—sa lahat ng uri ng dana, ang pinakadakilang dana ay ipinahahayag na ang pag-aalay ng lupa (bhū-dāna).

Verse 158

यद्दत्त्वा समवान्पोति यद्यदिष्टतमं नरः । इति निश्चत्य मतिमान्धीरो भद्रमतिर्बले ॥ ५८ ॥

Nang mapagpasiyahan niya, “Sa pagbibigay nito, ang tao’y uunlad at makakamit ang pinakanais niya,” ang marunong at matatag—may mapalad na pag-unawa—ay kumikilos ayon dito, taglay ang lakas ng paninindigan.

Verse 159

कौशाम्बींनाम नगरीं कलत्रापत्ययुग्ययौ । सुघोषनामविप्रेन्द्रं सर्वैश्वर्यसमन्एविलितम् ॥ ५९ ॥

Sa lungsod na tinatawag na Kauśāmbī ay nanirahan ang isang pangunahing brāhmaṇa na nagngangalang Sughoṣa, kasama ang kanyang asawa at mga anak, at pinagkalooban ng lahat ng uri ng kasaganaan.

Verse 160

गत्वा याचितवान्भूमिं पञ्चहस्तायतां बले । सुघोषो धर्मनिरतस्तं निरीक्ष्य कुटुम्बिक्रम् ॥ १६० ॥

Pagdating doon, humingi siya ng isang piraso ng lupang may sukat na limang siko. Si Sughoṣa, na masigasig sa dharma, ay sinuri ang maybahay na iyon at ang kalagayan ng kanyang pamilya.

Verse 161

मनसा प्रीयमाणेन समभ्यर्च्येदमब्रवीत् । कृतार्थोऽहं भद्रमते सफलं मम जन्म च ॥ ६१ ॥

Sa pusong nalulugod, siya’y taimtim na sumamba at saka nagsalita: “O marangal ang pag-iisip, ako’y ganap na; ang aking pagsilang man ay naging mabunga.”

Verse 162

मत्कुल पावनं जातं त्वदनुग्रहतो द्विज । इत्युक्त्वा तं समभ्यर्च्य सुघोषो धर्मतत्परः ॥ ६२ ॥

“O Dvija, dahil sa iyong biyaya, ang aking angkan ay nalinis at napabanal.” Pagkasabi nito, si Sughoṣa—tapat sa dharma—ay muling sumamba nang may paggalang.

Verse 163

पञ्चहस्तमितां भूमिं ददौ तस्मै महामतिः । पृथिवी वैष्णवी पुण्या पृथिवीं विष्णुपालिता ॥ ६३ ॥

Ipinagkaloob ng dakilang-isip ang lupang may sukat na limang hasta. Sapagkat ang Daigdig ay banal at may likas na Vaiṣṇava—ang Daigdig ay inaalagaan at pinangangalagaan ni Viṣṇu.

Verse 164

पृथिव्यास्तु प्रदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । मन्त्रेणानेन दैत्येन्द्र सुघोषस्तं द्विजोत्तमम् ॥ ६४ ॥

“Sa pag-aalay ng lupang ito, nawa’y malugod sa akin si Janārdana.” O panginoon ng mga Daitya, sa mantrang ito’y nagsalita si Sughoṣa sa pinakadakilang brāhmaṇa.

Verse 165

विष्णुबुद्ध्या समभ्यर्च्य तावतीं पृथिवीं ददौ । सोऽपि भद्रमतिर्विप्रो धीमता याचितां भुवम् ॥ ६५ ॥

Sa pag-unawang ang tumatanggap ay si Viṣṇu mismo, siya’y sumamba at ipinagkaloob ang gayong lupain. At si Bhadramati na brāhmaṇa, nang hilingin ng marunong, ay ipinagkaloob din ang lupang hinihingi.

Verse 166

दत्तवान्हरिभक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । सुघोषो भूमिदानेन कोटिवंशसमन्वितः ॥ ६६ ॥

Si Sughoṣa, matapos maghandog ng lupa bilang kawanggawa sa isang deboto ni Hari—isang maybahay na bihasa sa Veda—ay pinagkalooban ng angkang umaabot hanggang sampung milyong salinlahi.

Verse 167

प्रपेदे विष्णुभवनं यत्र गत्वा न शोचति । बले भद्रमतिश्चापि यतः प्रार्थितवाञ्छ्रियम् ॥ ६७ ॥

Narating niya ang tahanan ni Viṣṇu—pagdating doon ay wala nang dalamhati. At si Bhadramati man, kahit bata pa, ay tumanggap ng kasaganaan (Śrī), sapagkat iyon ang kanyang taimtim na ipinanalangin.

Verse 168

स्थितवान्विष्णुभवने सकुटुम्बो युगायुतम् । तथैव ब्रह्मसदने स्थित्वा कोटियुगायुतम् ॥ ६८ ॥

Nanahan siya sa tahanan ni Viṣṇu kasama ang kanyang pamilya sa loob ng sampung libong yuga; at gayundin, sa bulwagan ni Brahmā, nanatili siya roon sa loob ng sampung milyong yuga.

Verse 169

ऐन्द्रं पदं समासाद्य स्थितवान्कल्पपञ्चकम् । ततो भुवं समासाद्य सर्वैश्वर्यसमन्वितः ॥ ६९ ॥

Nang makamit niya ang katayuan ni Indra, nanatili siya roon sa loob ng limang kalpa. Pagkaraan, nang dumating siya sa daigdig, siya’y napuspos ng lahat ng uri ng kapangyarihan at kasaganaan.

Verse 170

जातिस्मरो महाभागो बुभुजे भोगमुत्तमम् । ततो भद्रमतिर्दैत्य निष्कामो विष्णुतत्परः ॥ १७० ॥

Ang mapalad na iyon, na may alaala ng mga naunang kapanganakan, ay nagtamasa ng pinakamainam na kaluguran sa daigdig. Pagkaraan, ang daitya na si Bhadramati ay naging walang pagnanasa at lubos na nakatuon kay Viṣṇu.

Verse 171

पृथिवीं वृत्तिहीनेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः प्रदत्तवान् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा तत्त्वैश्वर्यमनुत्तमम् ॥ ७१ ॥

Ipinagkaloob niya ang lupa at ikabubuhay sa mga Brahmana na walang hanapbuhay. Nalugod sa puso, si Panginoong Viṣṇu ay nagkaloob sa kanya ng walang kapantay na paghahari, na nakasalig sa tunay na tattva.

Verse 172

कोटिवंशसमेतस्य ददौ मोक्षमनुत्तमम् । तस्माद्दैत्यपते मह्यं सर्वधर्मपरायण ॥ ७२ ॥

Ipinagkaloob niya ang walang kapantay na mokṣa kahit sa isang tao, kasama ang angkan niyang umaabot sa napakaraming salinlahi. Kaya, O panginoon ng mga Daitya, ikaw na nakatuon sa lahat ng dharma—ipagkaloob mo rin sa akin ang gayong biyaya.

Verse 173

तपश्चरिष्येमोक्षाय देहि मे त्रिपदां महीम् । वैरोचनिस्ततो दृष्टः कलशं जलपूरितम् ॥ ७३ ॥

“Magsasagawa ako ng tapasya para sa mokṣa; ipagkaloob mo sa akin ang lupang tatlong hakbang.” Pagkaraan, nakita si Bali, anak ni Virocana, na may hawak na banga na puno ng tubig, handa para sa ritwal ng pag-aalay.

Verse 174

आददे पृथिवीं दातुं वर्णिने वामनाय । विष्णुः सर्वगतोज्ञात्वा जलधारावरोधिनम् ॥ ७४ ॥

Nais ni Bali na ipagkaloob ang lupa sa maningning na Vāmana kaya sinimulan niya ang pag-aalay. Ngunit si Viṣṇu, ang sumasaklaw sa lahat, ay nakabatid sa pumipigil sa pagdaloy ng tubig na iniaalay (dhārā).

Verse 175

काव्यं हस्तस्थदर्भाग्रं तच्छरे संन्यवेशयत् । दर्भाग्रेऽभून्महाशस्त्रं कोटिसूर्यसमप्रभम् ॥ ७५ ॥

Inilapat ni Kāvya ang dulo ng talim ng damong darbha na hawak niya sa palaso; at sa mismong dulo ng darbha ay sumilang ang isang dakilang sandata, nagniningning na tila sampung milyong araw.

Verse 176

अमोघं ब्राह्ममत्युग्रं काव्याक्षिग्रासलोलुपम् । आयाय भार्गवसुरानसुरानेकचक्षुषा ॥ ७६ ॥

Ang sandatang Brahmā na di nagkakamali, sukdulang mabagsik, sabik lamunin ang mata ni Kāvyā (Śukra), ay sumugod; taglay ang iisang mata, tumungo ito laban kay Bhārgava (Śukra), sa mga deva, at sa mga asura.

Verse 177

पश्येति वांदिदेशे च दर्भाग्रं शस्त्रसन्निभम् । बलिर्ददौ महाविष्णोर्महीं त्रिपदसंमिताम् ॥ ७७ ॥

Sa pagsasabing, “Tingnan!”, itinuro niya ang dulo ng damong darbha na matalim na parang sandata. Pagkaraan, ipinagkaloob ni Bali kay Mahāviṣṇu ang lupa—na susukatin sa tatlong hakbang (Niya).

Verse 178

ववृधे सोऽपि विश्वात्मा आब्रह्यभुवनं तदा । अमिमीत महीं द्वाभ्यां पद्भ्यां विश्वतनुर्हरिः ॥ ७८ ॥

Noon, ang Kaluluwa ng Sansinukob ay lumawak, lumaganap sa lahat ng daigdig hanggang sa kaharian ni Brahmā; at si Hari, na ang katawan ay ang buong kosmos, ay sumukat sa lupa sa dalawang hakbang lamang.

Verse 179

स आब्रह्मकटाहांतपदान्येतानि सप्रभः । पादाङ्गुष्ठाग्रनिर्भिन्नं ब्रह्माण्डं विभिदे द्विधा ॥ ७९ ॥

Ang Kanyang maningning na mga yapak ay umabot hanggang sa hangganan ng “kalderong kosmiko” ni Brahmā. Sa dulo ng hinlalaki ng paa, tinusok Niya ang brahmāṇḍa, ang itlog ng sansinukob, at hinati ito sa dalawa.

Verse 180

तद्दारा बाह्यसलिलं बहुधारं समागतम् । धौतविष्णुपदं तोयं निर्मलं लोकपावनम् ॥ १८० ॥

Mula sa siwang na iyon, nagtipon ang mga tubig sa labas sa maraming agos—tubig na naghugas sa mga paa ni Viṣṇu—dalisay at nagpapabanal sa mga daigdig.

Verse 181

अजाण्डबाह्यनिलयं धारारुपमवर्त्तत । तज्जलं पावनं श्रेष्टं ब्रह्मादीन्पावयत्सुरान् ॥ ८१ ॥

Nanahan sa labas ng “itlog ni Brahmā” (ang kosmikong saklaw), ito’y umagos bilang tuluy-tuloy na batis. Ang tubig na iyon—pinakamataas na nagpapadalisay—ay nagpakabanal maging kay Brahmā at sa iba pang mga deva.

Verse 182

सत्पर्षिसेवितं चैव न्यपतन्मेरुमूर्द्धनि ॥ ८२ ॥

At ito’y bumagsak sa tuktok ng Bundok Meru, pook na dinadalaw at iginagalang ng mga mararangal na rishi.

Verse 183

एतद्दष्ट्वाद्भुतं कर्म ब्रह्माद्या देवतागणाः । ऋषयो मनवश्चैव ह्यस्तुवन्हर्षविह्वलाः ॥ ८३ ॥

Nang makita ang kahanga-hangang gawaing ito, si Brahmā at ang mga pangkat ng deva—kasama ang mga rishi at ang mga Manu—ay nagpuri, nalulunod sa galak.

Verse 184

देव ऊचुः । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परायापररुपधारिणे । ब्रह्मात्मने ब्रह्मरतात्मबुद्धये नमोऽस्तु तेऽव्याहतकर्मशीलिने ॥ ८४ ॥

Wika ng mga Deva: Pagpupugay sa Kataas-taasang Panginoon, na ang likas ay ang Pinakamataas na Sarili; sa Kanya na lampas pa sa lampas, at gayunma’y tumatanggap din ng mga anyong nahahayag. Pagpupugay sa Iyo, na ang diwa ay Brahman, na ang kamalayang panloob ay nalulubog sa Brahman; pagpupugay sa Iyo, na ang mga gawa at asal ay hindi kailanman nahahadlangan.

Verse 185

परेश परमानन्द परमात्मन्परात्पर । सर्वात्मने जगन्मूर्त्ते प्रमाणातीत ते नमः ॥ ८५ ॥

Pagpupugay sa Iyo—O Kataas-taasang Panginoon, Kataas-taasang Kaligayahan, Pinakamataas na Sarili na lampas pa sa lampas. Pagpupugay sa Iyo, na Ikaw ang Sarili ng lahat, na ang anyo ay ang sansinukob, at Ikaw ay higit sa lahat ng paraan ng pagpapatunay.

Verse 186

विश्वतश्चक्षुषे तुभ्यं विश्वतो बाहवे नमः । विश्वतः शिरसे चैव विश्वतो गतये नमः ॥ ८६ ॥

Pagpupugay sa Iyo na ang mga mata ay nasa lahat ng dako; pagpupugay sa Iyo na ang mga bisig ay umaabot sa lahat ng panig. Pagpupugay sa Iyo na ang ulo ay nasa lahat ng dako; at pagpupugay sa Iyo na ang paglakad at landas ay lumalaganap sa buong sansinukob.

Verse 187

एवं स्तुतो महाविष्णुर्ब्रह्याद्यैः स्वर्द्दवौकसाम् । दत्त्वाभयं च मुमुदे देवदेवः सनातनः ॥ ८७ ॥

Sa gayong pagpupuri nina Brahmā at ng iba pang nananahan sa langit, si Mahāviṣṇu—ang walang hanggan, Diyos ng mga diyos—ay nagkaloob ng kawalang-takot at nalugod.

Verse 188

विरोचनात्मजं दैत्यं पदैकार्थं बबन्ध ह । ततः प्रपन्नं तु बलिं ज्ञात्वा चास्मै रसातलम् । ददौ तद्वारपालश्च भक्तवश्यो बभूव ह ॥ ८८ ॥

Itinali Niya ang Daitya na si Bali, anak ni Virocana, sa kapangyarihan ng iisang hakbang. Pagkaraan, nang makilala Niya si Bali bilang ganap na sumuko at kumupkop, ipinagkaloob Niya sa kanya ang Rasātala; at dahil napapasunod sa bhakti ng deboto, Siya mismo ang tumayong tagapagbantay ng tarangkahan doon.

Verse 189

नारद उवाच । रसातले महाविष्णुर्विरोचनसुतस्य वै । किं भोज्यं कल्पयामास घोरे सर्पभयाकुले ॥ ८९ ॥

Sinabi ni Nārada: Sa Rasātala, sa kakila-kilabot na pook na puno ng pangamba sa mga ahas, anong pagkain ang inihanda ni Mahāviṣṇu para sa anak ni Virocana?

Verse 190

सनक उवाच । अमन्त्रितं हविर्यत्तु हूयते जातवेदसि । अपात्रे दीयते यच्च तद्धोरं भोगसाधनम् ॥ १९० ॥

Sinabi ni Sanaka: Ang anumang handog (havis) na iniaalay sa Jātavedas (Agni) nang walang wastong mga mantra, at ang anumang kaloob na ibinibigay sa di-karapat-dapat—ang dalawang ito’y nagiging kakila-kilabot, nagsisilbi lamang na kasangkapan ng makamundong pagkalugod at pagkagapos, hindi tunay na kabutihang-dangal.

Verse 191

हुतं हविरशुचिना दृत्तं सत्कर्म यत्कृतम् । तत्सर्वं तत्र भोगार्हमधः पातफलप्रदम् ॥ ९१ ॥

Ang anumang handog na inialay gamit ang maruming sangkap ng paghahandog, at anumang gawaing tinatawag na mabuti ngunit ginawa sa karumihan—lahat ng iyon ay nararapat lamang “tamasa” sa mga mababang daigdig at nagbubunga ng pagbagsak.

Verse 192

एवं रसातलं विष्णुर्बलये सासुराय तु । दत्त्वाभयं च सर्वेषां सुराणां त्रिदिवं ददौ ॥ ९२ ॥

Sa gayon, inihantong ni Viṣṇu si Bali, kasama ang kanyang hukbong asura, sa Rasātala; at matapos ipagkaloob ang kawalang‑takot sa lahat ng mga deva, ibinalik Niya sa kanila ang Tridiva, ang daigdig ng langit.

Verse 193

पूज्यमानोऽमरगणैः स्तूयमानो महर्षिभिः । गंधर्वैर्गीयमानश्च पुनर्वामनतां गतः ॥ ९३ ॥

Pinarangalan ng mga pangkat ng mga deva, pinuri ng mga dakilang rishi, at inawit ng mga Gandharva, muli niyang tinanggap ang anyong Vāmana.

Verse 194

एतद्दृष्ट्वा महत्कर्ममुनयो ब्रह्मवादिनः । परस्परं स्मितमुखाः प्रणेभुः पुरुषोत्तमम् ॥ ९४ ॥

Nang makita ang dakilang gawaing ito, ang mga muni—mga tagapagturo ng Brahman—ay nagngitian sa isa’t isa at yumukod nang may paggalang kay Puruṣottama, ang Kataas-taasang Persona.

Verse 195

सर्वभूतात्मको विष्णुर्वामनत्वमुपागतः । मोहयन्निखिलं लोकं प्रपेदे तपसे वनम् ॥ ९५ ॥

Si Viṣṇu, ang Sarili ng lahat ng nilalang, ay nag-anyong Vāmana; at sa paglalang ng pagkalito sa buong daigdig, nagtungo Siya sa gubat upang magsagawa ng tapas, ang banal na pag-aayuno at pagninilay.

Verse 196

एवं प्रभावा सा देवी गङ्गा विष्णुपदोद्भवा । यस्याः स्मरणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ९६ ॥

Ganyan ang kadakilaan ng Diyosaṅ Gaṅgā, na sumibol mula sa paa ni Viṣṇu; sa pag-alaala lamang sa kanya, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan.

Verse 197

इदं तु गङ्गामाहात्म्यं यः पठेच्छृणुयादपि । देवालये नदीतीरे सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ ९७ ॥

Sinumang bumibigkas—o kahit nakikinig lamang—sa salaysay ng kadakilaan ni Gaṅgā, sa templo o sa pampang ng ilog, ay magkakamit ng bunga ng Aśvamedha.