Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Verse 1

सनंदन उवाच । क्रमाच्चैत्रादिमासेषु मेषाद्याः संक्रमा मताः । चैत्रशुक्लप्रतिपदि यो वारः स नृपः स्मृतः 1. ॥ १ ॥

Wika ni Sanandana: Sa wastong pagkakasunod, sa mga buwang nagsisimula sa Caitra, ang mga paglipat ng Araw (saṅkrama) ay itinuturing na nagsisimula sa Meṣa (Aries) at sa mga kasunod. At ang araw ng linggo na tumapat sa śukla pratipad—ang unang araw ng maliwanag na kalahati ng buwan ng Caitra—ay inaalala bilang “hari,” ang pinuno sa mga araw.

Verse 2

मेषप्रवेशे सेनानीः कर्कटे सस्यपो भवेत् । समोद्यधीश्वरः सूर्यो मध्यमश्चोत्तमो विधुः ॥ २ ॥

Kapag pumasok ang Araw sa Meṣa (Aries), ipinahihiwatig ang isang pinunong-militar o kumander ng hukbo; kapag (pumasok) sa Karkaṭa (Cancer), lilitaw ang panginoon ng mga ani, isang tagapamahalang agraryo. Ang Araw ay nagiging panginoon ng karagatan, samantalang ang Buwan ay nasa katamtamang lakas at pagkaraan ay nagiging pinakadakila at lubhang mapalad.

Verse 3

नेष्टः कुजो बुधो जीवो भृगुस्त्वतिशुभङ्करः । अधमो रविजो वाच्यो ज्ञात्वा चैषां बलाबलम् ॥ ३ ॥

Ang Mars (Kuja) ay sinasabing di-kanais-nais; ang Mercury (Budha) at Jupiter (Jīva) ay kanais-nais; at ang Venus (Bhṛgu) ay lubhang mapalad. Ngunit ang Araw ay dapat tawaging pinakahuli (di-pinakamabuti), matapos maunawaan ang lakas at kahinaan ng mga planetang ito.

Verse 4

दण्डाकारे कबंधेवा ध्वांक्षाकारेऽथ कीलके । दृष्टेऽकमण्डले व्याधिर्भ्रांतिश्चोरार्थनाशनम् ॥ ४ ॥

Kung ang (ritwal na) pako o peg (kīlaka) ay magmukhang tungkod, o tulad ng katawang walang ulo, o tulad ng uwak, kung gayon—kapag ang kamaṇḍalu (banga ng tubig) ay nakita sa gayong anyo—ito’y hudyat ng karamdaman, pagkalito ng isip, at pagkawala ng yaman dahil sa mga magnanakaw.

Verse 5

छत्रध्वजपताकाद्यसन्निभस्तिमितैर्ध्वनैः । रविमण्डलगैर्धूम्रैः सस्फुलिंगैर्जगत् क्षयः ॥ ५ ॥

Sa mga tunog na pigil at sinasakal, na wari’y tulad ng sa payong, bandila, at watawat; at sa mga usok na nagkakumpulan na dumaraan sa disk ng Araw, na may kasamang mga kislap ng apoy—ipinapahiwatig ang pagkapuksa ng daigdig.

Verse 6

सितरक्तैः पीतकृष्णैर्वर्णैर्विप्रादिपीडनम् । घ्नंति द्वित्रिचतुर्वर्णैर्भुवि राजजनान्मुने ॥ ६ ॥

O pantas, sa lupa ang uring maharlika ay pumipigil at nagpapahirap sa mga brāhmaṇa at sa iba pa; sa pamamagitan ng mga pangkat na may tatak na “puti, pula, dilaw, at itim,” kanilang ibinabagsak sila—ayon sa pagkakahating dalawa, tatlo, at apat na uri.

Verse 7

ऊर्द्ध्वैर्भानुकरैस्ताम्रैर्नाशं याति चमूपतिः । पीतैर्नृपसुतः श्वेतैः पुरोधश्चित्रितैर्जनाः ॥ ७ ॥

Kapag ang mga sinag ng Araw ay umaangat at nagiging mapulang-tinggang kulay, ang pinunong kawal ay hahantong sa kapahamakan. Kapag dilaw, ang anak ng hari ang pinahihirapan; kapag puti, ang purohita (pari ng palasyo) ang pinahihirapan; at kapag sari-sari ang kulay, ang karaniwang tao ang nagdurusa.

Verse 8

धूम्रैर्नृपपिशंगैस्तु जलदाधोमुखैर्जगत् । शुभोर्कः शिशिरे ताम्रः कुंकुमाभा वसन्तिके ॥ ८ ॥

Kapag ang mga ulap na kulay-usok at kayumangging-dilaw ay nakababa at nakayuko, ang daigdig ay tila nalulukuban. Ang mapalad na Araw, sa taglamig ay nagiging kulay-tingga; at sa tagsibol ay nagniningning na parang liwanag ng saffron.

Verse 9

ग्रीष्मश्चापांडुरश्चैव विचित्रो जलदागमे । पद्मोदराभः शरदि हेमंते लोहितच्छविः ॥ ९ ॥

Sa tag-init ito’y nagiging maputla; sa pagdating ng tag-ulan ito’y nagiging sari-sari ang kulay; sa taglagas ito’y kumikislap na parang loob ng lotus; at sa taglamig ito’y nagkakaroon ng mapulang ningning.

Verse 10

पीतः शीते सिते वृष्टौ ग्रीष्मे लोहितभा रविः । रोगानावृष्टिभयकृत् क्रमादुक्तो मुनीश्वर ॥ १० ॥

O dakilang pantas, ayon sa pagkakasunod na sinabi: kapag ang Araw ay dilaw sa taglamig, maputlang-puti sa tag-ulan, at mapula sa tag-init, ito’y nagbubunga ng pangamba—nagdadala ng mga karamdaman at takot sa kakulangan ng ulan.

Verse 11

इन्द्र चापार्द्धमूर्तिस्तु भानुर्भूपविरोधकृत् । शशरक्तनिभे भानौ संग्रामो न चिराद्भुवि ॥ ११ ॥

Kapag ang Araw ay magpakita na tila kalahati ng busog ni Indra (bahagyang bahaghari), nagbabadya ito ng pag-aalitan ng mga hari. At kapag ang Araw ay maging mapulang-malalim na gaya ng dugo ng liyebre, di magtatagal ay sisiklab ang digmaan sa daigdig.

Verse 12

मयूरपत्रसङ्काशो द्वादशाब्दं न वर्षति । चन्द्रमासदृशो भानुः कुर्याद्भूपांतरं क्षितौ ॥ १२ ॥

Kapag ang mga ulap ay magmukhang balahibo ng paboreal, hindi uulan sa loob ng labindalawang taon. Kapag ang Araw ay magmistulang Buwan, ito’y hudyat ng pagbabago ng paghahari sa daigdig.

Verse 13

अर्के श्यामे कीटभयं भस्माभे राष्ट्रजं तथा । छिद्रे ऽर्कमण्डले दृष्टं महाराजविनाशनम् ॥ १३ ॥

Kapag ang Araw ay magmukhang maitim, ito’y hudyat ng pangamba sa mga insekto at salot. Kapag ito’y magkulay-abo na parang abo, nagpapahiwatig ito ng kapahamakaang nagmumula sa loob ng kaharian. At kung may makitang butas sa bilog ng Araw, ito’y tanda ng pagkapuksa ng isang dakilang hari.

Verse 14

घटाकृतिः क्षुद्भयकृत्पुरहा तोरणाकृतिः । छत्राकृते देशहतिः खंडभानुनृपांतकृत् ॥ १४ ॥

Ang pangitain na hugis banga ay nagdudulot ng takot sa taggutom; ang lumitaw sa ibabaw ng lungsod ay nagdadala ng pagwasak sa bayan. Ang hugis arko ng tarangkahan ay hudyat ng kapahamakan; ang hugis payong ay tanda ng pagkalugmok ng lupain. Kapag ang Araw ay magmukhang basag o watak-watak, ito’y nagbabadya ng kamatayan ng hari.

Verse 15

उदयास्तमये काले विद्युदुल्काशनिर्यदि । तदा नृपवधो ज्ञेयस्त्वथवा राजविग्रहः ॥ १५ ॥

Kung sa oras ng pagsikat o paglubog ng Araw ay may makitang kidlat o bulalakaw, dapat itong maunawaan bilang tanda ng kamatayan ng hari—o kung hindi man, ng alitan at pagkapoot ng mga pinuno.

Verse 16

पक्षं पक्षार्धमर्केन्दु परिविष्टावहर्निशम् । राजानमन्यं कुरुतो लोहिताम्बुदयास्तगौ ॥ १६ ॥

Ang Araw at ang Buwan, sa itinakdang landas ng kanilang pag-ikot, ang lumilikha ng sukat ng panahon—mga kalahating buwan at mga bahagi nito, at ang araw at gabi. Gayundin, sa mapulang pagsikat at paglubog, ipinahahayag nila ang sunod-sunod na pagpalit ng mga hari (kaayusan ng paghahari).

Verse 17

उदयास्तमये भानुराच्छिन्नः शस्त्रसन्निभैः । घनैर्युद्धं खरोष्ष्ट्राद्यैः पापरूपैर्भयप्रदम् ॥ १७ ॥

Sa pagsikat at paglubog, ang Araw ay waring napuputol ng mga ulap na kahawig ng mga sandata. Ito’y isang labanang nakapanghihilakbot, na para bang nilalabanan ng mga anyong makasalanan at nakakatakot, gaya ng asno at kamelyo.

Verse 18

याम्य शृङ्गोन्नतश्चन्द्रः शुभदो मीनमेषयोः । सौम्य शृङ्गोन्नतः श्रेष्ठो नृयुङ्मकरयोस्तथा ॥ १८ ॥

Kapag ang Buwan ay nakataas sa “sungay sa timog,” ito’y nagiging mapalad para sa Pisces at Aries. Gayundin, kapag ang Buwan ay nakataas sa “sungay sa hilaga,” ito’y itinuturing na pinakainam para sa Aquarius at Capricorn din.

Verse 19

घटोक्ष्णस्तु समः कर्कचापयोः शरसन्निभः । चापवत्कौर्महर्योश्च शूलवत्तुलकर्कयोः ॥ १९ ॥

Ang palatandaang tinatawag na ghaṭokṣṇa ay magkapantay para sa Cancer at Sagittarius at kahawig ng palaso. Para sa Capricorn at Leo, ito’y tulad ng busog; at para sa Libra at Cancer, ito’y tulad ng sibat (tulad-trisula).

Verse 20

विपरीतोदितश्चन्द्रो दुर्भिक्षकलहप्रदः । आषाढद्वयमूलेन्द्र धिष्ण्यानां याम्यगः शशी ॥ २० ॥

Kapag ang Buwan ay sumisikat nang baligtad (di-mapalad), nagiging tagapaghatid ito ng taggutom at alitan. Gayundin, kapag ang Buwan ay nasa timog na landas sa mga bahay-bituin—lalo na sa dalawang Āṣāḍhā, sa Mūla, at sa Jyeṣṭhā—nagbubunga ito ng di-kanais-nais na resulta.

Verse 21

अग्निप्रदस्तेयचरवनसर्पविनाशकृत् । विशाखा मित्रयोर्याम्यपार्श्वगः पापगः शशी ॥ २१ ॥

Kapag ang Buwan ay nasa Viśākhā, sinasabi na nagdudulot ito ng pagkapuksa ng apoy, pagnanakaw, mga nilalang na gumagalaw, kagubatan, at mga ahas; at ang Buwan ay dumaraan sa timog na panig ng dalawang Mitra at itinuturing na di-mapalad.

Verse 22

मध्यमः पितृदैवत्ये द्विदैवे सौम्यगः शशी । अप्राप्यपौष्णभाद्रौद्रामदुक्षाविशशी शुभः ॥ २२ ॥

Kapag ang Buwan ay may katamtamang lakas at nalalagay sa bituing may diyos na Pitṛ (mga ninuno), at nasa tandang may dalawahang likas, ang Buwan ay nagiging maamo at mapalad. Kung hindi pa naaabot ang mga pangkat na Pauṣṇa, Bhādra, o Raudra, ito’y walang kapinsalaan at nananatiling kanais-nais.

Verse 23

मध्यगो द्वारदक्षाणि अतीत्य नववासवात् । यमेंद्रा हीशनोयेशमरुतश्चार्द्धतारकाः ॥ २३ ॥

Pagdaan sa mga tarangkahang timog, ang gumagalaw sa gitnang landas ay lumalampas sa siyam na Vāsava; doon niya nasasalubong sina Yama at Indra, Īśāna at Yeaśa, ang mga Marut, at ang mga kalahating bituin.

Verse 24

ध्रुवादिति द्विदैवाः स्युरध्यर्द्धांश्चापराः समाः । याम्यशृंगोन्नतो नेष्टः शुभः शुक्ले पिपीलिका ॥ २४ ॥

Mula kay Dhruva pataas, may mga palatandaang tinatawag na “dalawang-kapalaran,” at ang iba nama’y nagbibigay-bunga sa panahong katumbas ng isa’t kalahating bahagi. Ang may nakataas na kanang sungay ay hindi kanais-nais; ngunit ang langgam na makita sa maliwanag na kalahati ng buwan (śukla pakṣa) ay mapalad.

Verse 25

कार्यहानिः कार्यवृद्धिर्हानिर्वृद्धिर्यथाक्रमम् । सुभिक्षकृद्विशालेंदुरविशालोघनाशनः ॥ २५ ॥

Sa wastong pagkakasunod, nagdudulot ito ng pagkalugi ng mga gawain at ng paglago ng mga gawain; gayundin ng pagbaba at pagtaas. Nagbubunga ito ng kasaganaan ng pagkain; pinalalapad ang anyo ng buwan; ginagawang di-malawak ang malawak; at pinapawi ang makakapal na bunton (gaya ng mabibigat na ulap).

Verse 26

अधोमुखे शस्त्रभयं कलहो दंडसन्निभे । कुजाद्यैर्निहते शृंगे मंडले वा यथाक्रमम् ॥ २६ ॥

Kapag ang tanda ay nakaharap pababa, ito’y hudyat ng takot sa sandata; kapag kahawig ng tungkod, ito’y hudyat ng alitan. At kung ang sungay o bilog na tanda ay tinatamaan ng Kuja (Mars) at ng iba pang mga planeta ayon sa pagkakasunod, lilitaw ang mga bunga na kaukulang ganoon din.

Verse 27

क्षेमाद्यं वृष्टिभूपालजननाशः प्रजायते । सत्याष्टनवमर्क्षेषु सोदयाद्वक्रिमे कुजे ॥ २७ ॥

Kapag si Kuja (Mars) ay paurong ang galaw at sumisikat sa mga bituing-mansyon na nagsisimula sa Satyā, nagbubunga ito ng kaginhawahan at katiwasayan, pag-ulan, at gayundin ng pagkapuksa ng mga hari at ng mga tao.

Verse 28

तद्वक्रमुष्णं संज्ञं स्यात्प्रजापीडाग्निसंभवः । दशमैकादशे ऋक्षे द्वादशर्वाग्रतीपयः ॥ २८ ॥

Ang gayong ayos ay tinatawag na “vakra-uṣṇa,” ibig sabihi’y “paurong at mainit,” na nagmumula sa apoy na nagpapahirap sa mga nilalang. Ito’y binabanggit sa ikasampu at ikalabing-isang mansyong-bituin; at pagkatapos, ang labindalawa ay yaong ang mga dulo ay nakaharap pasulong sa kanilang paglalakbay.

Verse 29

कूक्रं वक्रमुखं ज्ञेयं सस्यवृष्टिविनाशकृत् । कुजे त्रयोदशे ऋक्षे वक्रिते वा चतुर्दशे ॥ २९ ॥

Alamin na ang pangitain na tinatawag na Kūkra ay ang “baluktot ang mukha”; nagdudulot ito ng pagkapinsala sa mga pananim at sa pag-ulan. Ito’y ipinahihiwatig kapag sa Martes ang Buwan ay nasa ikalabintatlong mansyong-bituin, o kapag nasa ikalabing-apat habang umiiral ang “Vakrita” (baluktot/paurong).

Verse 30

बालस्यचक्रं तत्तस्मिन्सस्यवृष्टिविनाशनम् । पंचदशे षोडशर्क्षे वक्रे स्याद्रुधिराननम् ॥ ३० ॥

Ang pangitain na “gulong ng bata”: kapag lumitaw, nagdudulot ito ng pagkapinsala sa mga pananim at sa pag-ulan. Kapag ang isang planeta ay paurong sa ikalabinlima o ikalabing-anim na mansyong-bituin, sinasabing nagiging “dugong-mukha,” isang masamang hudyat.

Verse 31

दुर्भिक्षं क्षुद्भयं रोगान्करोति क्षितिनंदनः । अष्टादशे सप्तदशे तद्वक्रं मुशलाह्वयम् ॥ ३१ ॥

O anak ng Daigdig (O hari), nagdudulot ito ng taggutom, takot sa gutom, at mga karamdaman. Sa ikalabing-walong siklo, sa ikalabing-pitong kalagayan, ang baluktot na anyong di-mapalad ay tinatawag na “Muśala.”

Verse 32

दुर्भिक्षं धनधान्यादिनाशने भयकृत् सदा । फाल्गुन्योरुदितो भौमो वैश्वदेवे प्रतीपगः ॥ ३२ ॥

Kapag sumisikat si Mars (Bhauma) sa dalawang Phālgunī na nakṣatra at kumikilos nang salungat sa Vaiśvadeva, lagi itong nagdudulot ng pangamba—nagdadala ng taggutom at pagkapuksa ng yaman, butil, at kaugnay na yamaning-bayan.

Verse 33

अस्तगश्चतुरास्यार्क्षे लोकत्रयविनाशकृत् । उदितः श्रवणे पुष्ये वक्तृगोश्वनहानिदः ॥ ३३ ॥

Kung (ang katawang-langit) ay lumubog sa nakṣatra na Caturāsya, nagiging sanhi ito ng pagkapuksa ng tatlong daigdig. Kung ito’y sumikat habang ang Buwan ay nasa Śravaṇa o Puṣya, nagdadala ito ng kapinsalaan sa nagsasalita at ng pinsala sa mga baka, kabayo, at tao.

Verse 34

यद्दिग्गोऽभ्युदितो भौमस्तद्दिग्भूपभयप्रदः । मघामध्यगतो भौमस्तत्र चैव प्रतीपगः ॥ ३४ ॥

Sa alinmang dako sumisikat si Mars (Bhauma), sa dakong iyon dumarating ang pangamba sa hari ng nasabing lupain. At kapag si Mars ay pumasok sa gitna ng nakṣatra na Maghā, doon man siya’y nagiging salungat at di-mapalad.

Verse 35

अवृष्टिशस्त्रभयदः पीड्यं देवा नृपांतकृत् । पितृद्विदैवधातॄणां भिद्यन्ते गंडतारकाः ॥ ३५ ॥

Kapag ang mga deva ay pinahihirapan, nagdadala sila ng takot sa pamamagitan ng tagtuyot at sandata, at nagiging sanhi ng pagbagsak ng mga hari; at para sa mga kaaway ng mga Pitṛ at ng mga banal na kautusan, sumisiklab at pumuputok ang masasamang palatandaang tila mga bukol.

Verse 36

दुर्भिक्षं मरणं रोगं करोति क्षितिजस्तदा । त्रिषूत्तरासु रोहिण्यां नैरृते श्रवणे मृगे ॥ ३६ ॥

Kapag si Mars, ang anak ng Daigdig, ay nalalagay sa tatlong Uttarā (Uttarā‑Phālgunī, Uttarāṣāḍhā, Uttarā‑Bhādrapadā), sa Rohiṇī, sa timog‑kanlurang dako (Nairṛta), at sa mga nakṣatra na Śravaṇa at Mṛgaśīrṣa, nagdudulot siya ng taggutom, kamatayan, at karamdaman.

Verse 37

अवृष्टिदश्चरन्भौमो दक्षिणे रोहिणीस्थितः । भूमिजः सर्वधिष्ण्यानामुदगामी शुभप्रदः ॥ ३७ ॥

Kapag si Mars (Bhūma/Bhauma) ay gumagalaw sa di‑pangkaraniwang landas—nasa Rohiṇī ngunit nasa panig ng timog—ito’y palatandaan ng tagtuyot. Ngunit kapag ang planetang isinilang sa Daigdig ay umuusad pahilaga sa lahat ng kaniyang himpilan, nagkakaloob siya ng mapalad na bunga.

Verse 38

याम्यगोऽनिष्टफलदो भवेद्भेदकरो नृणाम् । विनोत्पातेन शशिनः कदाचिन्नोदयं व्रजेत् ॥ ३८ ॥

Kapag ang Buwan ay dumaraan sa landas na patimog, nagbubunga ito ng di‑mabuti at nagiging sanhi ng alitan sa mga tao. Kung walang utpāta, isang pambihirang tanda, ang Buwan ay hindi sana sisikat kailanman.

Verse 39

अनावृष्टाग्निभयकृदनर्थनृपविग्रहः । वसुवैष्णवविश्वेन्दुधातृभेषु चरन्बुधः ॥ ३९ ॥

Si Mercury (Budha), kapag dumaraan sa mga pangkat na Vasu, Vaiṣṇava, Viśve, Indu, Dhātṛ at Bha, ay nagiging sanhi ng kapahamakan—gaya ng tagtuyot at pangamba sa apoy—at nagdadala ng kamalasan at alitan sa mga hari.

Verse 40

भिनत्ति यदि तत्तारां बाधावृष्टिभयंकरः । आद्रा र्दिपितृभांतेषु दृश्यते यदि चन्द्र जः ॥ ४० ॥

Kung ang nakapanghihilakbot na planetang nagdadala ng pighati at mapaminsalang ulan ay tumusok sa mismong bituing iyon, at kung ang “isinilang sa Buwan” na planeta ay makita sa Ārdrā, sa mga nakṣatra ng panahon ng tag-ulan, o sa mga Pitṛ‑nakṣatra, ang gayong ayos ay tanda ng kaguluhan at kapahamakan dahil sa ulan.

Verse 41

तदा दुर्भिक्षकलहरोगानावृष्टिभीतिकृत् । हस्तादिषट्सु तारासु विचरन्निन्दुनंदनः ॥ ४१ ॥

Noong panahong iyon, si Indunandana (Budha, Merkuryo) habang dumaraan sa anim na bahay-buwan na nagsisimula sa Hasta, ay nagiging sanhi ng pangamba dahil sa taggutom, alitan, sakit, at kakulangan ng ulan.

Verse 42

क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं कुरुते रोगनाशनम् । अहिर्बुध्न्यार्यमाग्नेययाम्यभेषु चरन्बुधः ॥ ४२ ॥

Si Budha (Merkuryo), kapag dumaraan sa mga mansyon na Ahi-budhnya, Āryamā, Āgneya, at Yāmya, ay nagkakaloob ng kapanatagan, kasaganaan ng pagkain, at kalusugan, at nagwawasak ng karamdaman.

Verse 43

भिषक्तरंगवाणिज्यवृत्तीनां नाशकृत्तदा । पूर्वात्रयेचरन्सौम्यो योगतारां भिनत्ति चेत् ॥ ४३ ॥

Sa panahong iyon, nagiging mapanira ito sa hanapbuhay ng manggagamot, paglalayag sa dagat, at kalakalan—kung si Saumya (Budha, Merkuryo), habang dumaraan sa naunang tatlong asterismo, ay tumusok sa Yoga-star.

Verse 44

क्षुच्छस्त्रानलचौरेभ्यो भयदः प्राणिनां तदा । याम्याग्निधातृवायव्यधिष्ण्येषु प्राकृता गतिः ॥ ४४ ॥

Sa gayon, para sa mga nilalang, siya’y nagiging tagapagbigay ng takot mula sa gutom, sandata, apoy, at mga magnanakaw; at ang karaniwang (makamundo) daloy ay humahantong sa mga dako na pinamumunuan nina Yama, Agni, Dhātṛ, at Vāyu.

Verse 45

रौद्रे न्दुसार्पपित्र् येषु ज्ञेया मिश्राह्वया गतिः । भाग्यार्यमेज्यादितिषु संक्षिप्ता गतिरुच्यते ॥ ४५ ॥

Sa mga bahaging tinatawag na Raudra, Indu, Sārpa, at Pitṛya, ang gati ay dapat maunawaan bilang “halo” (miśra). Sa mga bahaging tinatawag na Bhāgya, Āryama, Ejya, at Āditi, ang gati ay ipinahahayag na “pinaiikli/nasiksik” (saṃkṣiptā).

Verse 46

गतिस्तीक्ष्णाजचरणाहिर्बुघ्न्यभाश्रिभेषुया । योमातिकातिविश्वांबुमूलमत्स्यैन्यजस्य च ॥ ४६ ॥

“Gati”, “Tīkṣṇā”, “Aja”, “Caraṇa”, “Ahir”, “Bughnyā”, “Bhā”, “Śrī”, at “Bheṣuyā”, at gayundin “Yo”, “Mātikā”, “Ati”, “Viśvāmbu”, “Mūla”, “Matsya”, at “Enyaja” — ang mga ito’y mga lihim na katawagan na dapat pagnilayan bilang mga banal na pangalan ng Kataas-taasang Panginoon.

Verse 47

घोरा गतिर्हरित्वाष्ट्रवसुवारुणभेषु च । इंद्रा ग्निमित्रमार्तंडभेषु पापाह्वयागतिः ॥ ४७ ॥

Sa mga anyo (katawagan) na Harit, Tvāṣṭra, Vasu, at Vāruṇa, ang landas (ng kaluluwa) ay kakila-kilabot; at sa mga anyong Indrāgni, Mitra, at Mārtaṇḍa, ang hantungan ay tinatawag na “landas na may pangalang kasalanan,” di-mapalad.

Verse 48

प्राकृताद्यासु गतिषु ह्युदितोऽस्तमियोपिवा । यावंत्येव दिनान्येष दृश्यस्तावत्यदृश्यगः ॥ ४८ ॥

Sa iba’t ibang landas ng pag-iral na nagsisimula sa kalagayang materyal (prākṛta), ang isang ito—maging tawaging “sumisikat” o “lumlulubog”—ay nakikita lamang sa bilang ng mga araw na yaon; at sa kaparehong panahon, siya’y kumikilos sa di-nakikitang kalagayan.

Verse 49

चत्वारिंशत्क्रमात्र्त्रिशद्र वींदू भूसुतो नव । पंचदशैकादशभिर्दिवसैः शशिनंदनः ॥ ४९ ॥

Sa wastong pagkakasunod: ang Araw at ang Buwan ay tinatapos ang kanilang pag-ikot sa tatlumpu at apatnapung araw; si Mars (anak ng Daigdig) sa siyam na araw; at si Mercury (anak ng Buwan) sa labinlima at labing-isang araw.

Verse 50

प्राकृतायां गतः सौम्यः क्षेमारोग्यसुभिक्षकृत् । मिश्रसक्षिप्तयोर्मध्ये फलदोऽन्यासु वृष्टिदः 1. ॥ ५० ॥

Kapag ang mapagpala na planeta na Saumya (Mercury) ay gumagalaw sa karaniwang (neutral) kalagayan, nagdudulot ito ng kapanatagan, kalusugan, at kasaganaan ng pagkain. Sa halong o napipinsalang kalagayan, katamtaman lamang ang bunga; ngunit sa iba pang kanais-nais na kalagayan, ito’y nagiging tagapagkaloob ng ulan.

Verse 51

वैशाखे श्रावणे पौषे आषाढेऽभ्युदितो बुधः । जगतां पापफलदस्त्वितरेषु शुभप्रदः ॥ ५१ ॥

Sa mga buwang Vaiśākha, Śrāvaṇa, Pauṣa, o Āṣāḍha, kapag sumikat si Budha (Merkuryo), nagdudulot ito sa daigdig ng bungang-makasalanan at di-mabuting palatandaan; ngunit sa ibang mga buwan, ito’y nagkakaloob ng mapalad at mabuting bunga.

Verse 52

इषोर्जमासयोः शस्त्रदुर्भिक्षाग्निभयप्रदः । उदितश्चंद्र जः श्रेष्ठो रजतस्फटिकोपमः ॥ ५२ ॥

Sa mga buwang Iṣa at Ūrja, sinasabing nagbubunga ito ng takot mula sa sandata, taggutom, at apoy. Ngunit kapag sumikat ang “isinilang sa Buwan” (Chandra-ja), ito’y lubhang mapalad—nagniningning na tila pilak o kristal.

Verse 53

द्विभाटजोदिमास्तस्य पंचमैकादशास्त्रिभात् । यन्नक्षत्रोदितो जीवस्तन्नक्षत्राख्यवत्सरः ॥ ५३ ॥

Sa siklong iyon, ang mga buwan ay binibilang ayon sa mga paghahati ng nakṣatra—dalawa, lima, labing-isa, at tatlo. Ang taon ay pinangangalangan ayon sa nakṣatra kung saan sumisikat at nakikita si Jīva (Bṛhaspati/Jupiter).

Verse 54

कार्तिको मार्गशीर्षश्च नृणां दुष्टफलप्रदः । शुभप्रदौ पौषमाघौ मध्यमौ फाल्गुनो मधुः ॥ ५४ ॥

Para sa mga tao, ang mga buwang Kārtika at Mārgaśīrṣa ay sinasabing nagdudulot ng masamang bunga; ang Pauṣa at Māgha ay mapalad at nagbibigay ng mabuting bunga; samantalang ang Phālguna at Madhu (Caitra) ay may katamtamang bisa.

Verse 55

माधवः शुभदो ज्येष्ठो नृणां मध्यफलप्रदः । शुचिर्मध्यो नभः श्रेष्ठो भाद्र ः श्रेष्ठः क्वचिन्नरः ॥ ५५ ॥

Ang Mādhava ay buwang mapalad; ang Jyeṣṭha ay buwang nagkakaloob ng mabuting bunga; at para sa mga tao, ang “gitna” ay nagbibigay ng katamtamang bunga. Ang Śuci ang “gitna”; ang Nabhas ang dakila; at ang Bhādra, para sa ilan, ang pinakamainam.

Verse 56

अतिश्रेष्ठ इषः प्रोक्तो मासानां फलमीदृशम् । सौम्ये भागे चरन्भानां क्षेमारोग्यसुभिक्षकृत् ॥ ५६ ॥

Ang buwang tinatawag na Iṣa ay ipinahayag na pinakadakila sa lahat ng buwan; ganyan ang bunga ng mga panata at pagsasagawa sa mga buwan. Kapag ang Araw ay dumaraan sa mapagpalang banayad na bahagi, nagdudulot ito ng kagalingan, kalayaan sa karamdaman, at saganang kasaganaan.

Verse 57

विपरीतो गुरुर्याम्ये मध्ये चरति मध्यमम् । पीताग्निश्यामहरितरक्तवणेगिराः क्रमात् ॥ ५७ ॥

Kapag ang Guru (Jupiter) ay nasa pag-urong na galaw, dumaraan siya sa dakong timog sa katamtamang bilis; at sa wastong pagkakasunod, ang kanyang kulay at ningning ay lumilitaw na dilaw, tila apoy, maitim, luntian, at pula.

Verse 58

व्याध्यग्निचौरशस्त्रास्त्रभयदः प्राणिनां भवेत् । अनावृष्टिं भूम्ननिभः करोति सुरपूजितः ॥ ५८ ॥

Nagiging sanhi siya ng pangamba sa mga nilalang dahil sa sakit, apoy, magnanakaw, sandata at mga palaso; at ang makapangyarihang iyon, na iginagalang maging ng mga deva, ay nagdudulot ng tagtuyot sa lupa (kakulangan ng ulan).

Verse 59

दिवादृष्टो नृपवध्यामयंवाराष्ट्रनाशनम् । संवत्सरशरीरं स्यात्कृत्तिका रोहिणी तथा ॥ ५९ ॥

Kung ito’y makita sa araw, nagpapahiwatig ito ng pagkamatay ng isang hari, ng mabigat na salot, o ng pagkalipol ng isang kaharian. At ang tandang-panahon na ito ay dapat unawain na may “katawan” na isang taon; gayundin, kaugnay ito ng mga nakshatra na Kṛttikā at Rohiṇī.

Verse 60

नाभिस्त्वापाठयुगलमाद्री हृत्कुसुमं मघा । दुर्भिक्षाग्निमरुद्भीतिः शरीरं क्रूरपीडिते ॥ ६० ॥

Para sa taong pinahihirapan ng malupit na pagdurusa: ang pusod ay tumutugma sa pares na tinatawag na Āpāṭha; ang puso ay sa Ādrī; at ang “bulaklak” (sentro ng buhay) ay sa Maghā. Siya’y pinahihirapan ng mga takot na dulot ng taggutom, apoy, at mararahas na hangin.

Verse 61

नाभ्यां क्षुत्तृड्भयं पुष्ये सम्यङ्मूलफलक्षयः । हृदयेशस्य निधनं शुभं स्यात्संयुतैः शुभैः ॥ ६१ ॥

Kapag ang palatandaan ay nagmula sa pusod, ito’y hudyat ng takot dahil sa gutom at uhaw; sa nakshatra na Puṣya, ito’y tanda ng wastong pagkaubos ng mga ugat at bunga. Kung ang tanda ay tumama sa bahagi ng puso, ipinahihiwatig nito ang pagpanaw ng panginoon ng tahanan; datapwat kung may kasamang mga mapalad na hudyat, maaari itong maging mabuti.

Verse 62

शस्यवृद्धिः प्रजारोग्यं युद्धं जीवात्यवर्षणम् । इति द्विजातिमध्यां तु गोनृपस्त्रीसुखं महत् ॥ ६२ ॥

Lalago ang mga pananim, magiging malusog ang mga tao; magkakaroon ng digmaan, at uulan nang sapat para sa ikabubuhay ng lahat ng nilalang. Kaya para sa babae sa pamayanang dvija (dalawang-ulit na isinilang), magkakaroon ng dakilang ligaya sa pamamagitan ng mga baka, ng pag-iingat ng hari, at ng ginhawa sa tahanan.

Verse 63

निःस्वनावृष्टिफणिभिर्वृष्टिः स्वास्थ्यं महोत्सवः । महार्घमपि संपत्तिर्देशनाशोऽतिवर्षणम् ॥ ६३ ॥

Kapag ang ulan ay bumagsak na may kasamang masamang palatandaan—gaya ng di-likas na katahimikan at paglitaw ng mga ahas—maaari pa ring magkaroon ng kalusugan at malalaking pagdiriwang; maging mamahaling kasaganaan ay maaaring sumibol. Ngunit ang labis na pag-ulan ay nagdadala ng pagkapahamak ng isang lupain.

Verse 64

अवैरं रोगमभयं रोगभीः सस्यवर्षणे । रोगो धान्यं नभोऽदृष्टिमघाद्यृक्षगते गुरौ ॥ ६४ ॥

Kapag si Guru (Jupiter) ay dumaraan sa mansyong-buwan na Maghā at sa mga kasunod pa, ang lupain ay magiging walang alitan; hihupa ang mga sakit at mawawala ang takot ng mga tao. Uulan para sa mga pananim at magkakaroon ng butil—bagaman ang langit ay tila maulap at nababawasan ang pagtanaw sa kalangitan.

Verse 65

सौम्यमध्यमयाम्येषु मार्गेषु वीथिकात्रयम् । शुक्रस्य दस्रभाज्ज्ञेयं पर्यायैश्च त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ६५ ॥

Sa hilaga, gitna, at timog na mga landas sa langit, may tatlong vīthikā, tatlong hanay ng mga daanan. Ito’y dapat maunawaang nauukol kay Śukra (Venus), at ang bawat isa ay kilala rin sa tig-tatlong magkasingkahulugang pangalan.

Verse 66

नागेभैरावताश्चैव वृषभोष्ट्र्रखराह्वयाः । मृगांजदहनाख्याः स्युर्याम्यांता वीथयो नव ॥ ६६ ॥

Bukod pa rito, may siyam na landas (vīthī) na nagtatapos sa timog: yaong tinatawag na Nāga at Bhairavata; yaong pinangalan sa toro, kamelyo, at asno; at yaong tinatawag na Mṛga, Añja, at Dahana.

Verse 67

सौम्यमार्गे च तिसृषु चरन्वीथिषु भार्गवः । धान्यार्थवृष्टिसस्यानां परिपूर्तिं करोति हि ॥ ६७ ॥

Kapag si Bhārgava (Venus) ay dumaraan sa mapagpalang landas at sa tatlong bakas sa langit, tunay ngang nagdudulot siya ng kasaganaan—butil, yaman, pag-ulan, at ani.

Verse 68

मध्मार्गे च तिसृषु सर्वमप्यधमं फलम् । पूर्वस्यां दिशि मेघस्तु शुभदः पितृपंचके ॥ ६८ ॥

Kapag (isang tanda gaya ng ulap) ay lumitaw sa gitnang landas at sa tatlong (itinakdang) puwesto, ang bunga ay lubhang mababa. Ngunit ang ulap sa silangan ay mapalad sa limang-araw na panahon ng Pitṛ (mga ninuno).

Verse 69

स्वातित्रये पश्चिमायां तस्यां शुक्रस्तथाविधः । विपरीते त्वनावृष्टिर्वृष्टिकृद्बुधसंयुतः ॥ ६९ ॥

Sa tatluhang panahon ng Svātī, kung ito’y nasa kanluran, gayon din si Śukra (Venus) ay itinuturing na nasa gayong kalagayan. Kapag kabaligtaran, magkakaroon ng kakulangan ng ulan (anāvṛṣṭi); ngunit kapag kasama si Budha (Mercury), nagiging tagapagpaulan ito.

Verse 70

कृष्णाष्टम्यां चतुर्दश्याममायां च यदा सितः । उदयास्तमनं याति तदा जलमयी मही ॥ ७० ॥

Kapag sa Kṛṣṇāṣṭamī, sa ika-labing-apat na araw ng buwan, at sa gabi ng Amāvāsyā (bagong buwan), ang “maputi” (sitaḥ) ay dumarating sa pagsikat at paglubog, kung gayon ang lupa ay wari’y nagiging tubig.

Verse 71

मिथः सप्तमराशिस्थौ पश्चात्प्राग्वीथिसंस्थितौ । गुरुशुक्रावनावृष्टिदुर्भिक्षसमरप्रदौ ॥ ७१ ॥

Kapag ang Guru (Jupiter) at Śukra (Venus) ay magkatapat sa ikapitong tanda at nakapuwesto sa landas ng kanluran at silangan, nagiging sanhi sila ng tagtuyot, taggutom, at digmaan.

Verse 72

कुजज्ञजीवरविजाः शुक्रस्याग्रेसरा यदि । युद्धातिवायुर्दुर्भिक्षजलनाशकरामताः ॥ ७२ ॥

Kung ang Mars, Mercury, Jupiter, at Araw ay nauuna sa Śukra (Venus), ipinahihiwatig nito ang digmaan, mararahas na hangin, taggutom, at pagkapinsala ng mga tubig—nagdadala ng matinding pighati.

Verse 73

जलमित्रार्यमाहींद्र नक्षत्रेषु सुभिक्षकृत् । सच्छस्त्रावृष्टिदो मूलेऽहिर्बुध्न्यांत्यभयोर्भयम् ॥ ७३ ॥

Sa mga Nakṣatra na Jala, Mitra, Āryamā, at Mahīndra, nagdudulot ito ng kasaganaan at ginhawa. Sa Mūla, nagbibigay ito ng mainam na sandata at ulan; ngunit sa Āhirbudhnya at sa huling dalawang Nakṣatra, nagbubunga ito ng pangamba.

Verse 74

श्रवणानिलहस्ताद्रा र्भरणीभाग्यभेषु च । चरञ्छनैश्चरो नॄणां सुभिक्षारोग्यसस्यकृत् ॥ ७४ ॥

Kapag si Śanaiścara (Saturn) ay dumaraan sa mga bahay-buwan na Śravaṇa, Anila, Hasta, Ārdrā, Bharaṇī, Bhāgya, at Bheṣu, nagiging tagapagkaloob siya sa mga tao ng saganang pagkain, mabuting kalusugan, at masaganang ani.

Verse 75

मुखे चैकं गुदे द्वे च त्रीणि के नयने द्वयम् । हृदये पञ्च ऋक्षाणि वामहस्ते चतुष्टयम् ॥ ७५ ॥

Isang (banal na yunit) ang inilalagay sa bibig; dalawa sa puwit; tatlo sa mga tainga; dalawa sa mga mata. Limang Ṛkṣa ang itinatakda sa puso, at isang pangkat na apat sa kaliwang kamay.

Verse 76

वामपादे तथा त्रीणि दक्षिणे त्रीणि भानि च । चत्वारि दक्षिणे हस्ते जन्मभाद्र विजस्थितिः ॥ ७६ ॥

Gayundin, may tatlong mapalad na tanda sa kaliwang paa at tatlo rin sa kanang paa; at may apat sa kanang kamay—ang ayos na ito’y nagpapahiwatig ng dakilang kapanganakan at ng mataas na katayuang tulad ng sa isang brahmana.

Verse 77

रोगो लाभस्तथा हानिर्लाभः सौख्यं च बंधनम् । आयासः श्रेष्ठयात्रा च धनलाभः क्रमात्फलम् ॥ ७७ ॥

Sa wastong pagkakasunod, ang mga bunga ay: karamdaman; pakinabang; gayundin pagkalugi; muling pakinabang; kaligayahan; pagkagapos; pagsisikap at pagod; isang napakahusay na paglalakbay; at sa huli, pagkamal ng yaman.

Verse 78

बहुधारविजस्त्वेतद्वक्रगः फलमीदृशम् । करोत्येव समः साम्यं शीघ्रगेषूत्क्रमात् फलम् ॥ ७८ ॥

Tunay nga, ganito ang bungang nalilikha ng yaong isinilang mula sa maraming agos at dumaraan sa liku-likong landas. Ngunit ang pantay at matatag ay nagdudulot ng balanse; at sa mga mabilis kumilos, ang bunga’y madaling mahihinog dahil sa bilis ng pag-usad.

Verse 79

विष्णुचक्रोत्कृत्तशिराः पङ्गुः पीयूषपानतः । अमृत्युतां गतस्तत्र खेटत्वे परिकल्पितः ॥ ७९ ॥

Doon, ang pilay—na ang ulo’y naputol ng chakra ni Viṣṇu—sa pag-inom ng amṛta ay nakamit ang kawalang-kamatayan, at pagkaraan ay itinalaga sa katayuang isang makalangit na bituin/planeta (kheṭa).

Verse 80

वरणधातुरर्केन्दू तुदते सर्वपर्वणि । विक्षेपावनतेर्वंगाद्रा हुर्दूरगतस्तयोः ॥ ८० ॥

Ang ugat na pandiwa na ‘varaṇa’ (pumili/tumakip) ay tumatama sa mga tambalang ‘arka’ (Araw) at ‘indu’ (Buwan) sa bawat dugtungan; at sa pamamagitan ng ‘vikṣepa’ (pagpapasibad/pagpapakalat) at ‘avanati’ (pagyuko/pagbaba), sinasabing ang Vaṅgā at Adrā ay napapalayo sa kanila.

Verse 81

षण्मासवृद्ध्या ग्रहणं शोधयेद्र विचंद्र योः । पर्वेशास्तु तथा सत्यदेवा रव्यादितः क्रमात् ॥ ८१ ॥

Sa pagdaragdag ng pagwawasto na anim na buwan, dapat kwentahin at tiyakin ang mga eklipse ng Araw at ng Buwan. Gayundin, ang mga panginoon ng mga araw ng pag-uugnay (parvan) ay dapat itakda ayon sa wastong pagkakasunod—mula sa Araw—kasama ang mga kaugnay na Satya-deva.

Verse 82

ब्रह्मेन्द्विन्द्र धनाधीशवरुणाग्नियमाह्वयाः । पशुसस्यद्विजातीनां वृद्धिर्ब्राह्मे तु पर्वणि ॥ ८२ ॥

Dapat isagawa ang banal na pag-anyaya kina Brahmā, sa Buwan, kay Indra, kay Kubera (panginoon ng yaman), kay Varuṇa, at kay Agni. At sa sagradong pagtalima na tinatawag na Brāhma-parvan, nagkakaroon ng pagdami—ng mga alagang hayop, ng mga ani, at ng mga dvija (dalawang ulit na isinilang).

Verse 83

तद्वदेव फलं सौम्ये श्लेष्मपीडा च पर्वणि । विरोधो भूभुजां दुःखमैंद्रे सस्यविनाशनम् ॥ ८३ ॥

Gayon din, O mahinahong isa, kapag ang impluwensiya ay Saumya, ang bunga ay gayon ding uri; at sa Parvan ay may pagdurusa dahil sa karamdaman ng plema. Sa ilalim ng Aindra, sumisibol ang alitan at pighati para sa mga hari, at ang pagkawasak ng mga pananim.

Verse 84

धनिनां धनहानिः स्यात्कौबेरं धान्यवर्धनम् । नृपाणामशिवं क्षेममितरेषां च वारुणे ॥ ८४ ॥

Sa panig ni Kubera, ang mayayaman ay maaaring mawalan ng yaman, subalit dumarami ang bigas at mga suplay. Sa panig ni Varuṇa, ang mga hari ay sumasapit sa di-mabuting palatandaan, samantalang para sa iba ay may kaligtasan at kaginhawahan.

Verse 85

प्रवर्षणं सस्यवृद्धिः क्षेमं हौताशपर्वणि । अनावृष्टिः सस्यहानिर्दुर्भिक्षं याम्यपर्वणि ॥ ८५ ॥

Sa sagradong pag-uugnay para kay Agni (Hautāśa-parvan), may saganang pag-ulan, pagdami ng ani, at pangkalahatang kagalingan. Ngunit sa sagradong pag-uugnay para kay Yama (Yāmya-parvan), may kakulangan ng ulan, pagkalugi ng ani, at taggutom.

Verse 86

वेलाहीने सस्यहानिर्नृपाणां दारुणं रणम् । अतिवेले पुष्पहानिर्भयं सस्यविनाशनम् ॥ ८६ ॥

Kapag nahuli ang pagdating ng panahon, napapahamak ang ani at para sa mga hari ay sumisiklab ang nakapanghihilakbot na digmaan. Kapag naman labis na maaga ang panahon, nasisira ang mga bulaklak at lumilitaw ang pangamba na mapapariwara ang mga pananim.

Verse 87

एकस्मिन्नेव मासे तु चंद्रा र्कग्रहणं यदा । विरोधो धरणीशानामर्थवृष्टिविनाशनम् ॥ ८७ ॥

Ngunit kapag sa iisang buwan naganap ang paglalim ng Buwan at ng Araw, ito’y tanda ng alitan ng mga pinuno sa lupa at ng pagkapuksa ng kasaganaan at ng pag-ulan.

Verse 88

ग्रस्तोदितावस्तमितौ नृपधान्यविनाशदौ । सर्वग्रस्ताविनेंदू तु क्षुद्व्याध्यग्निभयप्रदौ ॥ ८८ ॥

Kapag ang Araw o Buwan ay sumisikat o lumulubog na may paglalim, nagdadala ito ng kapahamakan sa mga hari at sa butil. Ngunit kapag lubos na nalilim ang Buwan, sumisibol ang takot sa taggutom, sakit, at sunog.

Verse 89

सौम्यायने क्षत्रविप्रानितरां हन्ति दक्षिणे । द्विजातीं श्चक्रमाद्धंति राहुदृष्टोरगादितः ॥ ८९ ॥

Sa hilagang paglalakbay ng Araw, higit nitong tinatamaan ang mga Kṣatriya at Brāhmaṇa; sa timog na paglalakbay, lalo nitong dinadapuan ng pighati ang mga dvija, ang dalawang-ulit na isinilang. Ang mga mapanlaban na puwersa—mula sa mga ahas at iba pa, at yaong nasa ilalim ng titig ni Rāhu—ay sumasalakay nang paikot sa mga siklo.

Verse 90

तथैव ग्रामभेदाः स्युर्मोक्षभेदास्तथा दश । नो शक्ता लक्षितुं देवाः किं पुनः प्राकृता जनाः ॥ ९० ॥

Gayundin, sinasabi na may mga pagkakaiba-iba ng mga pamayanan (grāma), at gayundin ay may sampung uri ng landas ng paglaya (mokṣa). Maging ang mga deva ay hindi ganap na nakakakilala nito—lalo na ang karaniwang tao.

Verse 91

आनीय खेटान्गणितांस्तेषां वारं विचिंतयेत् । शुभाशुभान्यैः कालस्य ग्राहयामो हि लक्षणम् ॥ ९१ ॥

Kapag dinala at sinangguni ang mga naitalang galaw ng mga planeta, pagnilayan ang impluwensiya ayon sa araw ng sanlinggo; sapagkat sa pamamagitan ng mabuti at masamang palatandaan, tunay nating natitiyak ang katangian ng panahon.

Verse 92

तस्मादन्वेषणीयं तत्कालज्ञानाय धीमता । उत्पातरूपाः केतूनामुदयास्तमया नृणाम् ॥ ९२ ॥

Kaya nararapat na ang marunong ay masusing magsiyasat upang malaman ang anyo ng kasalukuyang panahon—ang mga pambihirang palatandaan ng ketu: ang pagsikat at paglubog ng mga ketu (kometa/meteor) na umaapekto sa mga tao.

Verse 93

दिव्यांतरिक्षा भौमास्ते शुभाशुभफलप्रदाः । यज्ञध्वजास्त्रभवनरक्षवृद्धिंगजोपमाः ॥ ९३ ॥

Ang mga palatandaang ito ay maaaring makalangit, panghimpapawid, o panlupa; nagbubunga ang mga ito ng mabuti o masama. Taglay nila ang lakas na tulad ng elepante—pinatitibay ang pag-iingat at kasaganaan ng mga yajña, mga watawat, mga sandata, at mga tahanan.

Verse 94

स्तम्भशूलांकुशाकारा आंतरिक्षाः प्रकीर्तिताः । नक्षत्रसंस्थिता दिव्या भौमा ये भूमिसंस्थिताः ॥ ९४ ॥

Ang mga nasa kalagitnaang himpapawid ay inilalarawang may anyong tulad ng haligi, sibat, at panggabay na kawit (ankusha). Yaong nasa mga konstelasyon ay tinatawag na makalangit, at yaong nananatili sa lupa ay tinatawag na panlupa.

Verse 95

एकोऽपि भिन्नरूपः स्याज्जंतुर्नाम शुभाय वै । यावन्तो दिवसान्केतुर्दृश्यते विविधात्मकः ॥ ९५ ॥

Kahit isang nilalang lamang, kapag nakita sa anyong kakaiba (nagbago), itinuturing itong mabuting palatandaan. Gayundin, kung ilang araw nakikita ang ketu—na lumilitaw sa sari-saring anyo—gayon din kahaba ang nauunawaang bisa nito.

Verse 96

तावान्मासैः फलं यच्छत्यष्टौ सारव्यवत्सरैः । ये दिव्याः केतवस्तेपि शश्वज्जीवफलप्रदाः ॥ ९६ ॥

Ang gayong kapakinabangan ng kabanalan ay iginagawad sa loob ng mga buwan—na katumbas ng karaniwang maiipon sa walong taon. At ang mga banal na palatandaang Ketu ay patuloy ding nagkakaloob ng bunga sa lahat ng nilalang.

Verse 97

ह्रस्वः स्निग्धः सुप्रसन्नः श्वेतकेतुः सुवृष्टिकृत् । क्षिप्रादस्तमयं याति दीर्घकेतुरवृष्टिकृत् ॥ ९७ ॥

Ang Ketu na maikli ang buntot, makintab, malinaw na malinaw, at maputi ay tagapaghatid ng mabuting ulan. Mabilis itong lumulubog (naglalaho); samantalang ang Ketu na mahaba ang buntot ay tagapaghatid ng tagtuyot.

Verse 98

अनिष्टदो धूमकेतुः शक्रचापसमप्रभः । द्वित्रिचतुःशूलरूपः स च राज्यांतकृन्मतः ॥ ९८ ॥

Ang Dhūmaketu na nagdadala ng kasawian, kumikislap na gaya ng bahaghari ni Indra, at lumilitaw na may anyong dalawa, tatlo, o apat na dulo na tila sibat—ang gayong tanda ay itinuturing na nagwawakas sa isang kaharian.

Verse 99

मणिहारस्तु वर्णाभा दीप्तिमंतोऽकसूनवः । केतवश्चोदिताः पूर्वापरयोर्नृपहानिदाः ॥ ९९ ॥

Ang liwanag na tila kuwintas ng hiyas, maningning at nagliliwanag; at ang mga Ketu—na tinatawag na mga anak ng Araw—kapag lumitaw at gumalaw, kung makita sa silangan o kanluran, ay nagiging pangitain ng paghina ng mga hari.

Verse 100

वंसुकबिंबक्षितजच्छुकतुंडादिसन्निभाः । हुताशनोदितास्तेऽपि केतवः फलदाः स्मृताः 1. ॥ १०० ॥

Ang mga Ketu na kahawig ng usbong ng kawayan, upo o kalabasa, tipak ng lupa, tuka ng loro at iba pa—kahit pa sumibol mula sa dako ng apoy—ay inaalala bilang mga tagapagkaloob ng bunga.

Verse 101

भूसुता जलतैलाभा वर्तुलाः क्षुद्भयप्रदाः । सुभिक्षक्षेमदाः श्वेतकेतवः सोमसूनवः ॥ १०१ ॥

Ang mga anak ng Daigdig (mga pangitain na isinilang sa lupa), na waring tubig o langis at bilog ang anyo, ay nagdudulot ng takot sa taggutom. Ngunit ang may puting watawat, mga anak ni Soma, ay nagkakaloob ng masaganang ani at katiwasayan.

Verse 102

पितामहात्मजः केतुस्त्रिवर्णस्त्रिदशान्वितः । ब्रह्मदंडाद्धूमकेतुः प्रजानामंतकृन्मतः ॥ १०२ ॥

Si Ketu, anak ni Pitāmaha (Brahmā), ay sinasabing may tatlong kulay at sinasamahan ng mga deva. Ipinanganak mula sa tungkod ni Brahmā, siya’y tinatawag na Dhūmaketu, “may bandilang usok,” at itinuturing na tagapagdala ng pagwawakas sa mga nilalang.

Verse 103

एशान्यां भार्गवसुताः श्वेतरूपास्त्वनिष्टदाः । अनिष्टदाः पंगुसुता विशिखाः कमकाह्वयाः ॥ १०३ ॥

Sa hilagang-silangan naroon ang mga anak ni Bhṛgu, maputi ang anyo ngunit nagbibigay ng kasawian. Naroon din ang mga anak ni Paṅgu—yaong walang palaso—na tinatawag na Kamakā, at sila man ay nagbubunga ng di-mapalad na kinalabasan.

Verse 104

विकचाख्या गुरुसुता वेष्टा याम्ये स्थिता अपि । सूक्ष्माः शुक्ला बुधसुताश्चौररोगभयप्रदाः ॥ १०४ ॥

Ang Vikacā—na sinasabing anak na babae ni Guru (Bṛhaspati)—at ang Veṣṭā, bagaman nasa dakong timog, ay maselan at maputing maningning. Ang mga “anak ni Budha” na ito ay nagiging sanhi ng pangamba: takot sa magnanakaw at sa karamdaman.

Verse 105

कुजात्मजाः कुंकुमाख्या रक्ताः शूलास्त्वनिष्टदाः । अग्निजा विश्वरूपाख्या अग्निवर्णाः सुखप्रदाः ॥ १०५ ॥

Ang mga anak ni Kuja (Mars) ay tinatawag na Kuṅkuma; sila’y mapula, tila sibat, at nagdadala ng di-kanais-nais. Ang mga supling ni Agni ay tinatawag na Viśvarūpa; kulay-apoy at nagkakaloob ng ligaya.

Verse 106

अरुणाः श्यामलाकारा अर्कपुत्राश्च पापदाः । शुक्रजा ऋक्षसदृशाः केतवः शुभदायकाः ॥ १०६ ॥

Ang mga Aruṇa ay maitim ang anyo at, bilang mga anak ng Araw, nagdudulot ng mapaminsalang bunga. Ang mga Ketu na isinilang kay Venus ay kahawig ng oso at nagbibigay ng mapalad na kinalabasan.

Verse 107

कृत्तिकासु भवो धूमकेतुर्नूनं प्रजाक्षयः । प्रासादवृक्षशैलेषु जातो राज्ञां विनाशकृत् ॥ १०७ ॥

Ang kometang Dhūmaketu na lumilitaw sa konstelasyong Kṛttikā ay tiyak na tanda ng pagkapuksa ng bayan. Kapag nakita itong sumisilang sa ibabaw ng mga palasyo, punò, o bundok, nagiging sanhi ito ng pagguho ng mga hari.

Verse 108

सुभिक्षकृत्कौमुदाख्यः केतुः कुमुदसन्निभः । आवर्तकेतुसंध्यायां शशिरो नेष्टदायकः ॥ १०८ ॥

Ang Ketung tinatawag na Kaumuda—tagapaghatid ng masaganang ani—ay lumilitaw na kahawig ng puting liryo sa tubig. Ngunit kapag ang dapithapon ay tinatakan ng umiikot na (āvarta) Ketu, ang Buwan (Śaśin) ay nagiging tagapagbigay ng di-nais, ng di-mapalad na bunga.

Verse 109

ब्रह्मदेवमनोर्मानं पित्र्यं सौरं च सावनम् । चांद्रमार्क्षं गुरोर्मानमिति मानानि वै नव ॥ १०९ ॥

Tunay na siyam ang mga sukat (ng panahon): ang sukat ni Brahmā, ang sukat ng mga deva, ang sukat ni Manu, ang sukat ng mga Pitṛ (ninuno), ang sukat na solar, ang sukat na sāvana (pang-araw-araw), ang sukat na lunar, ang sukat na sidereal (batay sa nakṣatra), at ang sukat ni Guru (Jupiter).

Verse 110

एतेषां नवमानानां व्यवहारोऽत्र पञ्चभिः । तेषां पृथक्पृथक्कार्यं वक्ष्यते व्यवहारतः ॥ ११० ॥

Dito, ang praktikal na paggamit ng siyam na uri ng sukat na ito ay isinasagawa sa pamamagitan ng limang paraan. Ang kani-kaniyang natatanging tungkulin ay ipaliliwanag nang hiwa-hiwalay, ayon sa aktuwal na pagsasagawa.

Verse 111

ग्रहाणां निखिलश्चारो गृह्यते सौरमानतः । वृष्टेर्विधानं स्त्रीगर्भः सावनेनैव गृह्यते ॥ १११ ॥

Ang ganap na pag-inog ng mga planeta ay itinatakda ayon sa sukat ng panahon ng araw; ngunit ang tuntunin ng pag-ulan at ang pagbilang ng pagdadalang-tao ng babae ay itinatakda lamang ayon sa sukat na sāvana (pang-araw, batay sa araw).

Verse 112

प्रवर्षणां समे गर्भो नाक्षत्रेण प्रगृह्यते । यात्रोद्वाहव्रतक्षौरे तिथिवर्षेशनिर्णयः ॥ ११२ ॥

Kapag ang taon ay binibilang kaugnay ng panahon ng pag-ulan, ang paglilihi (at ang pagbilang nito) ay hindi dapat itakda ayon sa nakṣatra. Para sa paglalakbay, kasal, mga panatang banal (vrata), at ritwal ng pag-aahit ng buhok, ang pasya ay ibabatay sa tithi at sa panginoon ng taon (varṣeśa).

Verse 113

पर्ववास्तूपवासादि कृत्स्नं चांद्रे ण गृह्यते । गृह्यते गुरुमानेन प्रभवाद्यब्दलक्षणम् ॥ ११३ ॥

Ang lahat ng pagtalima—gaya ng mga araw ng kapistahan (parvan), mga ritwal ukol sa vāstu, pag-aayuno, at iba pa—ay dapat itakda ayon sa bilang na pang-buwan. Ang mga tanda ng mga taon na nagsisimula sa Prabhava ay itinatakda ayon sa sukat ni Guru (Jupiter).

Verse 114

तत्तन्मासैर्द्वादशभिस्तत्तदष्टौ भवेत्ततः । गुरुमध्यमचारेण षष्ट्यब्दाः प्रभवादयः ॥ ११४ ॥

Mula sa mga bahaging iyon, ang labindalawang buwan ay bumubuo ng isang taon; at pagkaraan, sa gayon ding bilang, nabubuo ang walong (taon) na kasunod. Ayon sa pangkaraniwang galaw ni Guru (Jupiter), may animnapung taon na nagsisimula sa Prabhava.

Verse 115

प्रभवो विभवः शुक्लः प्रमोदोऽथ प्रजापतिः । अंगिराः श्रीमुखो भावो युवा धाता तथैव च ॥ ११५ ॥

“(Siya ay) Prabhava, Vibhava, Śukla, Pramoda, at gayundin Prajāpati; (Siya ay) Aṅgirā, Śrīmukha, Bhāva, Yuvā, at gayon din Dhātā.”

Verse 116

ईश्वरो बहुधान्यश्च प्रमाथी विक्रमो वृषः । चित्रभानुस्सुभानुश्च तारणः पार्थिवोऽव्ययः ॥ ११६ ॥

Siya ang Kataas-taasang Panginoon; Siya ang saganang tagapagkaloob ng pagkain at kasaganaan; Siya ang makapangyarihang manlulupig; Siya ang mismong kagitingan; Siya ang Vṛṣa, ang matuwid na toro na tagapagtindig ng dharma. Siya’y nagniningning sa sari-saring liwanag at mapalad na sinag; Siya ang Tagapagligtas na naglilipat sa mga nilalang sa kabilang pampang; nananahan bilang hari sa daigdig; at gayunman ay di-nasisira, walang-kupas.

Verse 117

सर्वजित्सर्वधारी च विरोधी विकृतः खरः । नंदनो विजयश्चैव जयो मन्मथदुर्मुखौ ॥ ११७ ॥

Siya ang Manlulupig sa lahat at Tagapagtaguyod ng lahat; ang Kumakalaban sa kasamaan at ang Di-nagbabago; ang Matatag at di-natitinag. Siya ang Tagapagpasaya; ang Tagumpay mismo; ang Nagwawagi; ang Dumadaig kay Kāma (pagnanasa); at ang May anyong kakila-kilabot at marangal.

Verse 118

हेमलंबो विलंबश्च विकारी शार्वरी लवः । शुभकृच्छोभनः क्रोधी विश्वावसुपराभवौ ॥ ११८ ॥

Hemalamba, Vilamba, Vikārī, Śārvarī, Lava, Śubhakṛt, Śobhana, Krodhī, Viśvāvasu, at Parābhava—ito ang mga banal na pangalang binibigkas sa pag-uuri.

Verse 119

प्लवंगः कीलकः सौम्यः सामाप्तश्च विरोधकृत् । र्प्भावी प्रमादी च आनन्दो राक्षसोऽनलः ॥ ११९ ॥

Tinatawag din Siya sa mga pangalang ito: Plavaṅga, Kīlaka, Saumya, Sāmāpta, at Virodhakṛt; gayundin Ṛbhāvī, Pramādī, Ānanda, Rākṣasa, at Anala.

Verse 120

पिंगलः कालयुक्तश्च सिद्धार्थो रौद्र दुर्मतीः । दुंदुभी रुधिरोद्गारी रक्ताक्षः क्रोधनः क्षयः ॥ १२० ॥

Tinatawag Siya na Piṅgala, ang kaisa ni Kāla (Panahon); Siddhārtha, ang tumutupad ng layon; Raudra, ang mabagsik; at Durmati, ang may masamang hangarin. Siya rin si Dundubhī, ang ugong na parang tambol; Rudhirodgārī, ang nagbubuga ng dugo; Raktākṣa, ang mapulang-mata; Krodhana, ang mapusok sa galit; at Kṣaya, ang pagkalusaw at pagwawakas.

Verse 121

नामतुल्यफलाः सर्वे विज्ञेयाः षष्टिवत्सराः । युगं स्थात्पंचभिर्वर्षैर्युगान्येवं तु द्वादश ॥ १२१ ॥

Ang lahat ng animnapung taon (sa siklo ni Brihaspati/Jupiter) ay dapat maunawaan na nagbubunga ayon sa mismong pangalan ng bawat isa. Ang isang yuga ay binubuo ng limang taon; kaya may labindalawang yuga sa animnapung-taong siklo.

Verse 122

तेषामीशाः क्रमाज्ज्ञेया विष्णुर्देवपुरोहितः । पुरंदरो लोहितश्च त्वष्टाहिर्बुध्न्यसंज्ञकः ॥ १२२ ॥

Ang mga namumunong panginoon ng mga ito ay dapat makilala ayon sa pagkakasunod: si Viṣṇu, ang punong pari ng mga deva; si Purandara (Indra); si Lohita; si Tvaṣṭṛ; at ang tinatawag na Ahirbudhnya.

Verse 123

पितरश्च ततो विश्वे शशींद्रा ग्न्यश्विनो भगः । तथा युगस्य वर्षेशास्त्वग्निनेंदुविधीश्वराः ॥ १२३ ॥

Sumunod ang mga Pitṛ at ang mga Viśvedevas; gayundin sina Soma at Indra, si Agni, ang kambal na Aśvin, at si Bhaga. Gayon din, ang mga namumunong panginoon ng mga yuga at ng mga taon ay si Agni, ang Buwan, at si Vidhīśvara, ang Makapangyarihang Tagapag-ayos.

Verse 124

अथाद्वेशचमूनाथसस्यपानां बलाबलम् । तत्कालं ग्रहचारं च सम्यग् ज्ञात्वा फलं वदेत् ॥ १२४ ॥

Pagkatapos, kapag naunawaan nang wasto ang lakas at kahinaan ng (mga salik gaya ng) Adveśa, Camūnātha, mga pananim at inuming-tubig, at pati ang paglalakbay ng mga planeta sa panahong iyon, dapat ipahayag ang bunga o kinalabasan.

Verse 125

सौम्यायनं मासषट्कं मृगाद्यं भानुभुक्तितः । अहः सुराणां तद्रा त्रिः कर्काद्यं दक्षिणायनम् ॥ १२५ ॥

Ayon sa paglalakbay ng Araw sa mga tanda ng zodiak, ang anim-na-buwang panahong nagsisimula sa Makara (Capricorn) at sa mga kasunod na tanda ay tinatawag na saumyāyana, ang hilagang paglalakbay. Ito ang araw ng mga deva; at ang katapat nitong gabi ay ang anim-na-buwang panahong nagsisimula sa Karka (Cancer), na tinatawag na dakṣiṇāyana, ang timog na paglalakbay.

Verse 126

गृहप्रवेशवैवाहप्रतिष्ठामौंजिबन्धनम् । मघादौ मंगलं कर्म विधेयं चोत्तरायणे ॥ १२६ ॥

Ang pagpasok sa bahay, ang kasal, ang pagtatalaga o paglalagak (pratiṣṭhā), at ang pagtali ng banal na bigkis (upanayana) — ang mga mapalad na ritong ito ay nararapat gawin mula sa bituing Maghā, at gayundin sa panahon ng pag-akyat ng Araw sa hilaga (uttarāyaṇa).

Verse 127

याम्यायने गर्हितं च कर्म यत्नात्प्रशस्यते । माघादिमासौ द्वौ द्वौ च ऋतवः शिशिरादयः ॥ १२७ ॥

Sa panahong ang Araw ay nasa timog na paglalakbay (dakṣiṇāyana), maging ang gawaing karaniwang sinisisi ay nagiging kapuri-puri kapag isinagawa nang may masusing pag-iingat. Mula sa buwang Māgha, ang mga buwan ay inaayos nang tig-dalawa; gayundin ang mga panahon—mula sa Śiśira—bawat panahon ay binubuo ng dalawang buwan.

Verse 128

मृगाच्छिशिरवसंतश्च ग्रीष्माः स्युश्चोत्तरायणे । वर्षा शरच्च हेमंतः कर्काद्वै दक्षिणायने ॥ १२८ ॥

Mula sa Mṛga (Mṛgaśīrṣa) pasulong, ang mga panahon—Śiśira (huling taglamig), Vasanta (tagsibol), at Grīṣma (tag-init)—ay kabilang sa Uttarāyaṇa, ang paglalakbay ng Araw pahilaga. Mula sa Karka (Cancer) pasulong, ang mga panahon—Varṣā (tag-ulan), Śarad (taglagas), at Hemanta (unang taglamig)—ay kabilang sa Dakṣiṇāyaṇa, ang paglalakbay ng Araw patimog.

Verse 129

चांद्रो दर्शावधिः सौरः संक्रात्या सावनो दिनैः । त्रिंशद्भिश्चंद्र भगणो मासो नाक्षत्रसंज्ञकः ॥ १२९ ॥

Ang buwang lunar (cāndra) ay binibilang hanggang sa hangganan ng bagong-buwan (amāvāsyā); ang buwang solar (saura) ay itinatakda sa pamamagitan ng saṅkrānti, ang pagpasok ng Araw sa bagong tanda ng zodiako. Ang buwang sāvana ay binibilang ayon sa mga araw; at ang buwang batay sa ikot ng buwan—na may tatlumpung tithi—ay tinatawag na buwang nakṣatra.

Verse 130

मधुश्च माधवः शुक्रः शुचिश्चाथ नभस्ततः । नभस्य इषःऊर्जश्च सहाश्चैव सहस्यकः ॥ १३० ॥

Madhu, Mādhava, Śukra, at Śuci; saka Nabhas; pagkatapos ay Nabhasya; at (sumunod) Īṣa at Ūrja; gayundin ang Sahā at Sahasyaka—ito ang mga pangalan ng magkakasunod na buwan.

Verse 131

तपास्तपस्य क्रमशश्चैत्रादीनां समाह्वयाः । यस्मिन्मासे पौर्णमासी येन धिष्ण्येन संयुता ॥ १३१ ॥

Ang Tapas at Tapasya, ayon sa wastong pagkakasunod, ay mga pangalang itinatalaga rin sa mga buwang nagsisimula sa Caitra. Ang bawat buwan ay nakikilala sa pamamagitan ng araw ng kabilugan ng buwan (pūrṇimā) na dumarating dito at ng natatanging bahay-bituin (nakṣatra) na kaugnay ng kabilugang iyon.

Verse 132

तन्नक्षत्राह्वयो मासः पौर्णमासी तदाह्वया । तत्पक्षौ दैव पित्राख्यौ शुक्लकृष्णौ तथापरे ॥ १३२ ॥

Ang buwang lunar ay tinatawag ayon sa nakṣatra (namumunong bahay-bituin) na iyon; ang araw ng kabilugan (pūrṇimā) ay nakikilala rin sa kaparehong pangalan. At ang dalawang kalahati ng buwan ay tinatawag na ‘pang-diyos’ at ‘pang-ninuno’—ang maliwanag (śukla) at ang madilim (kṛṣṇa).

Verse 133

शुभाशुभे कर्मणि च प्रशस्तौ भवतः सदा । क्रमात्तिथीनां ब्रह्माग्नी विरिंचिविष्णुशैलजाः ॥ १३३ ॥

Sa mga ritwal na mapalad at di-mapalad, kayong dalawa ay laging ipinahahayag na karapat-dapat purihin. Sa sunod-sunod na tithi (mga araw ng buwan), ang mga kapangyarihang namumuno ay sina Brahmā at Agni, at gayundin sina Virinci, Viṣṇu, at Śailajā (Pārvatī).

Verse 134

विनायकयमौ नागचंद्रौ स्कंदोऽकवासवौ । महेन्द्र वासवौ नागदुर्गादंडधराह्वयः ॥ १३४ ॥

Si Vināyaka at Yama; si Nāga at Candra; si Skanda at ang dalawang Vasu; si Mahendra at Vāsava; si Nāga, si Durgā, at ang tinatawag na Daṇḍadhara—ito ang mga banal na pangalang-diyos na binibigkas at inaanyayahan sa ganitong kalagayan.

Verse 135

शिवविष्णू हरिरवीकामः सर्वः कलीततः । चन्द्र विश्वेदर्शसंज्ञतिथीशाः पितरः स्मृताः ॥ १३५ ॥

Si Śiva at Viṣṇu, si Hari, si Ravi (Araw), at si Kāma—tunay na lahat ng banal na kapangyarihan—ay sinasabing kaugnay ng pangkat na Kali. Ang Candra (Buwan), ang mga Viśvedevas, at ang mga diyos na kilala bilang mga panginoon ng tithi (mga araw ng buwan) ay inaalala bilang mga Pitṛ, ang mga diyos ng mga ninuno.

Verse 136

नंदाभद्रा जयारिक्तापूर्णाः स्युस्तिथयः पुनः । त्रिरावृत्त्या क्रमाज्ज्ञेया नेष्टमध्येष्टदाः सिते ॥ १३६ ॥

Muli, ang mga tithi (mga araw ng buwan) ay dapat maunawaan bilang Nandā, Bhadrā, Jayā, Riktā, at Pūrṇā. Sa pag-uulit ng ayos na ito nang tatlong ulit ayon sa pagkakasunod, nakikilala ito sa buong kalahating buwan. Sa maliwanag na kalahati (śukla pakṣa), nagbibigay sila—ayon sa uri—ng di-kanais-nais, katamtaman, at kanais-nais na bunga.

Verse 137

कृष्णपक्षे त्विष्टमध्यानिष्टदाः क्रमशस्तदा । अष्टमी द्वादशी षष्ठी चतुर्थी च चतुर्दशी ॥ १३७ ॥

Sa madilim na kalahati (kṛṣṇa-pakṣa), ang mga tithi na ito ay sunod-sunod na itinuturing na nagbibigay ng bungang mula katamtaman hanggang di-kanais-nais: ang ikawalo, ikalabindalawa, ikaanim, ikaapat, at ikalabing-apat.

Verse 138

तिथयः पक्षरंध्राख्या ह्यतिरूक्षा प्रकीर्तिताः । समुद्र मनुरंध्रांकतत्त्वसंख्यास्तुनाडिकाः ॥ १३८ ॥

Ang mga tithi ay sinasabing lubhang maselan at banayad, kaya tinatawag na “mga randhra (siwang) ng pakṣa (kalahating buwan).” At ang mga nāḍikā (sukat ng oras) ay dapat bilangin ayon sa mga tradisyunal na katawagang bilang—gaya ng “samudra” (karagatan), “Manu,” “randhra,” “aṅka” (digit), at “tattva”—na ginagamit sa pagpapahayag ng mga numero.

Verse 139

त्याज्याः स्युस्तासु तिथिषु क्रमात्पंच च सर्वदा । अमावास्या च नवमी हित्वा विषमसज्ञिका ॥ १३९ ॥

Sa mga tithi na iyon, may limang sunod-sunod na araw na dapat laging iwasan. At kung ibubukod ang Amāvāsyā (araw ng bagong buwan) at ang Navamī (ika-siyam), ang natitira ay tinatawag na mga “viṣama” (di-pantay), mga tithing di-mapalad.

Verse 140

तिथयस्तुप्रशस्तास्युर्मध्यमा प्रतिपत्सिता । षष्ठ्यां तैलं तथाष्टम्यां मासं क्षौरं कलेस्तिथौ ॥ १४० ॥

Sa mga tithi, ang mga nasa gitna ay itinuturing na mapalad; at ang Pratipat (unang araw) ay pinahihintulutan din. Sa Ṣaṣṭhī (ika-anim) dapat magpahid ng langis; sa Aṣṭamī (ika-walo) dapat magsagawa ng buwanang panata; at sa tithi ni Kāla (Panahon/Kamatayan) dapat gawin ang pag-aahit.

Verse 141

पूर्णिमादर्शयोर्नारीसेवनं परिवर्जयेत् । दर्शे षष्ठ्यां प्रतिपदि द्वादश्यां प्रतिपर्वसु ॥ १४१ ॥

Dapat umiwas ang tao sa pakikipagtalik sa araw ng Kabilugan ng Buwan at sa araw ng Bagong Buwan (Amāvasyā); gayundin sa mismong araw ng Bagong Buwan, sa ikaanim na tithi, sa unang tithi (Pratipad), sa ikalabindalawang tithi (Dvādaśī), at sa lahat ng mga araw ng Parvan, ang mga banal na pagdiriwang at sandali ng pagsasanib.

Verse 142

नवम्यां च न कुर्वीत कदाचिद्दंतधावनम् । व्यतीपाते च संक्रांतावेकादश्यां च पर्वसु ॥ १४२ ॥

Sa Navamī (ika-siyam na tithi) ay huwag kailanman magsagawa ng paglilinis ng ngipin; gayundin sa Vyatīpāta, sa Saṅkrānti, sa Ekādaśī, at sa mga banal na araw ng Parva.

Verse 143

अर्कभौमदिने षष्ठ्यां नाभ्यंगो वैधृतौ तथा । यः करोति दशम्यां च स्नानमामलकैर्नरः ॥ १४३ ॥

Sa ikaanim na tithi (Ṣaṣṭhī) na tumapat sa Linggo o Martes, at gayundin sa panahong Vaidhṛti-yoga na di-mapalad, huwag magsagawa ng pagmamasahe na may langis. Ngunit ang lalaking sa Daśamī (ika-sampung tithi) ay naliligo gamit ang āmalaka (Indian gooseberry) ay tumutupad sa itinakdang paliligo ng paglilinis.

Verse 144

पुत्रहानिर्भवेत्तस्य त्रयोदश्यां धनक्षयः । अर्थपुत्रक्षयस्तस्य द्वितीयायां न संशयः ॥ १४४ ॥

Para sa kanya, sa Trayodaśī (ika-13 tithi) ay may pagkalagas ng anak; at sa Dvitīyā (ika-2 tithi) ay may pagkapinsala ng yaman. Sa ikalawang araw na iyon, ang pagkalagas ng yaman at supling ay nagaganap—walang pag-aalinlangan.

Verse 145

अमायां च नवम्यां च सप्तम्यां च कुलक्षयः । या पौर्णिमा दिवा चंद्र मती सानुमती स्मृता ॥ १४५ ॥

Sa araw ng Amāvasyā (Bagong Buwan), sa ikasiyam at ikapitong tithi, sinasabing may pagkapuksa ng angkan. At ang Pūrṇimā na nagaganap na ang Buwan ay nakikita sa araw ay inaalala bilang di-mapalad na Paurṇimā na tinatawag na Candramatī, na kilala rin bilang Sānumatī.

Verse 146

रात्रौ चन्द्र वती राकाप्यमावास्या तथा द्विधा । सिनीवाली चेंदुमती कुहूर्नेंदुमती मता ॥ १४६ ॥

Sa gabi, ang tithi ng buwan ay tinatawag na Rākā; gayundin, ang gabing Amāvāsyā (bagong-buwan) ay may dalawang uri: ang Sinīvālī ay itinuturing na “may buwan” (indumatī), samantalang ang Kuhū ay “walang buwan” (hindi indumatī).

Verse 147

कार्तिके शुक्लनवमी त्वादिः कृतयुगस्य च । त्रेतादिर्माधवे शुक्ले तृतीया पुण्यसंज्ञिता ॥ १४७ ॥

Sa Kārtika, ang ikasiyam na tithi ng maliwanag na kalahati (Śukla Navamī) ay sinasabing simula ng Kṛta (Satya) Yuga. At sa Mādhava (Vaiśākha), ang ikatlong tithi ng maliwanag na kalahati (Śukla Tṛtīyā) ay bantog bilang mapalad na pasimula ng Tretā Yuga.

Verse 148

कृष्णापंचदशी माघे द्वापरादिरुदीरिता । कल्पादिः स्यात्कृष्णपक्षे नभस्यस्य त्रयोदशी ॥ १४८ ॥

Itinuturo na ang simula ng Dvāpara ay sa araw ng Amāvāsyā (Kṛṣṇā Pañcadaśī) sa buwang Māgha; at ang pagsisimula ng isang Kalpa ay sa ikalabintatlong tithi (Trayodaśī) ng madilim na kalahati sa buwang Nabhasya (Bhādrapada).

Verse 149

द्वादश्यूर्जे शुक्लपक्षे नवम्यच्छेश्वयुज्यपि । चेत्रे भाद्र पदे चैव तृतीया शुक्लसंज्ञिता ॥ १४९ ॥

Sa maliwanag na kalahati, ang ikalabindalawang tithi (Dvādaśī) sa buwang Ūrja (Kārttika) ay itinuturing na mapalad; gayundin ang ikasiyam (Navamī) sa Āśvayuja (Āśvina). Sa Caitra at sa Bhādrapada, ang ikatlong tithi (Tṛtīyā) ay tinatawag ding “Śuklā,” isang mapagpalang pagtalima sa maliwanag na yugto ng buwan.

Verse 150

एकादशी सिता पौषे ह्याषाढेर्देशमीसिता । माघे च सप्तमी शुक्ला नभस्ये त्वसिताष्टमी 1. ॥ १५० ॥

Sa buwang Pauṣa ay may Ekādaśī sa maliwanag na kalahati (Śukla/Sitā). Sa Āṣāḍha ay may Daśamī sa maliwanag na kalahati. Sa Māgha ay may Saptamī sa maliwanag na kalahati. At sa Nabhasya (Bhādrapada) ay may Aṣṭamī sa madilim na kalahati (Kṛṣṇa/Asitā).

Verse 151

श्रावणे मास्यमावास्या फाल्गुने मासि पौर्णिमा । आषाढें कार्तिके मासि ज्यष्ठे चैत्रे च पौर्णिमा ॥ १५१ ॥

Sa buwan ng Śrāvaṇa, dapat tuparin ang Amāvāsyā (araw ng bagong buwan). Sa buwan ng Phālguna, dapat tuparin ang Paurṇimā (araw ng kabilugan). Sa mga buwang Āṣāḍha at Kārtika, gayundin sa Jyeṣṭha at Caitra, dapat ding tuparin ang Paurṇimā.

Verse 152

मन्वादयो मानवानां श्राद्धेष्वत्यंतपुण्यदा । भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां मघामिंदुः करे रविः ॥ १५२ ॥

Para sa mga tao, ang mga pagtalima ng Manv-ādi na isinasagawa kaugnay ng Śrāddha ay lubhang nagbibigay ng dakilang kabutihan—lalo na sa Trayodaśī (ika-13) ng madilim na kalahati ng Bhādrapada, kapag ang Buwan ay nasa Maghā at ang Araw ay nasa Hasta.

Verse 153

गजच्छाया तदा ज्ञेया श्राद्धे ह्यत्यंतपुण्यदा । एकस्मिन्वासरे तिस्रस्तिथयः स्यात्तिथिक्षयः ॥ १५३ ॥

Sa panahong iyon, dapat makilala ang mapalad na sandaling tinatawag na “gaja-chāyā” (anino ng elepante); sa pagsasagawa ng Śrāddha, ito’y lubhang mapagkaloob ng dakilang kabutihan. Kapag sa iisang araw ay lumitaw ang tatlong tithi, ito’y tinatawag na tithi-kṣaya (pagkawala ng tithi).

Verse 154

तिथिर्वारत्रये त्वेका ह्यधिका द्वे च निंदिते । सूर्यास्तमनपर्यंतं यस्मिन्वारे तु या तिथिः ॥ १५४ ॥

Sa loob ng tatlong araw ng linggo, maaaring may isang tithi na maging “adhikā” (dagdag na tithi), at dalawa na ituring na “ninditā” (pinupuna). Ang tithi ay iuugnay sa araw na yaong tithi ay nananatili hanggang (o lampas) sa paglubog ng araw.

Verse 155

विद्यते सा त्वखंडा स्यान्न्यूना चेत्खंडसंज्ञिता । तिथेः पंचदशो भागः क्रमात्प्रतिपदादयः ॥ १५५ ॥

Kung ang tithi ay ganap na naroroon, ito’y tinatawag na “akhaṇḍā” (hindi napuputol); ngunit kung ito’y kulang, tinatawag itong “khaṇḍa” (napuputol). Ang tithi ay ikalabinlimang bahagi ng buwang lunar, na nagsisimula sa pagkakasunod mula sa Pratipadā at iba pa.

Verse 156

क्षणसंज्ञास्तदर्द्धानि तासामर्द्धप्रमाणतः । रविः स्थिश्चरश्चन्द्र ः क्रूरोवक्रोखिलो बुधः ॥ १५६ ॥

Ang kalahati ng mga paghahating iyon ng panahon ay tinatawag na kṣaṇa; at ayon sa sukat ng mga kalahati nito ay sinasabi: ang Araw ay matatag, ang Buwan ay gumagalaw; si Budha (Mercury) ay mabagsik, paurong ang galaw, at di-regular ang landas.

Verse 157

लघुरीज्यो मृदुः शुक्रस्तीक्ष्णो दिनकरात्मजः । अभ्यक्तो भानुवारे यः स नरः क्लेशवान्भवेत् ॥ १५७ ॥

Si Bṛhaspati (Jupiter) ay magaan ang impluwensiya, si Śukra (Venus) ay banayad, at ang anak ng Araw—si Śani (Saturn)—ay mabagsik. Kapag ang isang tao ay nagpahid ng langis sa katawan sa araw ng Linggo, siya’y magiging taong dinadapuan ng mga suliranin.

Verse 158

ऋक्षेशे कांतिभाग्भौमे व्याधिसौभाग्यमिंदुजे । जीवे नैवं सिते हानिर्मन्दे सर्वसमृद्धयः ॥ १५८ ॥

Kapag si Maṅgala (Mars) ang panginoon ng nakṣatra, nakakamit ang ningning at alindog; kapag si Budha (Mercury) ang nasa gayong kalagayan, lumilitaw kapwa karamdaman at magandang kapalaran. Kay Jīva/Bṛhaspati (Jupiter) ay hindi ganito ang bunga; kay Śukra (Venus) ay may pagkalugi; ngunit kay Manda/Śani (Saturn) ay ganap na kasaganaan.

Verse 159

लंकोदयात्स्याद्वारादिस्तस्मादूर्ध्वमधोऽपिवा । देशांतरस्वचरार्द्धनाडीभिरपरे भवेत् ॥ १५९ ॥

Mula sa pagsikat ng araw sa Laṅkā, itinatakda ang oras sa Dvārakā at sa iba pang pook—maaaring mas maaga (nauuna) o mas huli (nahuhuli). Sa ibang lupain, ang agwat ay binibilang sa kalahating-nāḍī ayon sa paglipat ng lokal na longhitud (sva-cara).

Verse 160

बलप्रदस्य खेटस्य कर्म सिद्ध्य्ति यत्कृतम् । तत्कर्म बलहीनस्य दुःखेनापि न सिद्ध्य्ति ॥ १६० ॥

Ang gawaing sinimulan na may anting-anting na nagkakaloob ng lakas at pag-iingat ay nagtatagumpay; ngunit ang gayong gawain ay hindi magtatagumpay sa taong salat sa lakas, kahit pa siya’y magpumilit sa gitna ng sakit.

Verse 161

इंदुज्ञजीवशुक्राणां वासराः सर्वकर्मसु । फलदास्त्वितरे क्रूरे कर्मस्वभिमतप्रदाः ॥ १६१ ॥

Ang mga araw na nauukol sa Buwan, Merkuryo, Hupiter, at Benus ay mapagbunga para sa lahat ng gawain. Ang iba pang mga araw, na mabagsik, ay nagbibigay lamang ng ninanais na bunga sa mga kilos na mabagsik o sapilitan.

Verse 162

रक्तवर्णो रविश्चंद्रो गौरो भौमस्तु लोहितः । दूर्वावर्णो बुधो जीवः पीतः श्वेतस्तु भार्गवः ॥ १६२ ॥

Ang Araw at ang Buwan ay may mapulang kulay; si Marte ay maputi ngunit sinasabing may pamumula rin. Ang Merkuryo ay kulay ng damong dūrvā; ang Hupiter ay dilaw; at ang Benus ay puti.

Verse 163

कृष्णः सौरिः स्ववारेषु स्वस्ववर्णक्रिया हिताः । अद्रि बाणाश्च यस्तर्कपातालवसुधाधाः ॥ १६३ ॥

Si Kṛṣṇa at si Sauri (Śani) ay kapaki-pakinabang kapag sinasamba sa kani-kanilang araw; at ang mga ritwal na itinakda para sa bawat varṇa ay nagiging daan ng kagalingan. (Binabanggit din dito ang mga sagisag na katawagan gaya ng “bundok” at “palaso” sa tradisyunal na pag-uugnay.)

Verse 164

बाणाग्निलोचनानिह्यवेदवाहुशिलीमुखाः । त्र् येकाहयो नेत्रगोत्ररामाश्चंद्र रसर्तवः ॥ १६४ ॥

Mga palaso, apoy, mga mata, banal na pagbigkas, ang mga Veda, mga bisig, at matutulis na punglo; ang tatluhan, ang isang araw, mga kabayo; mga mata, mga angkan, mga Rāma; ang Buwan, mga lasa/diwa (rasa), at mga panahon—ang mga ito’y inaalala bilang magkakaugnay na banal na pagtutugma.

Verse 165

कुलिकाश्चोपकुलिका वारवेलास्तथा क्रमात् । प्रहरार्द्धप्रमाणास्ते विज्ञेयाः सूर्यवासरात् ॥ १६५ ॥

Sa wastong pagkakasunod, ang mga hati ng oras na tinatawag na Kulikā, Upakulikā, at Vāravelā ay dapat maunawaang bawat isa’y may sukat na kalahating prahara, na binibilang mula sa araw na batay sa pagsikat ng araw.

Verse 166

यस्मिन्वारे क्षणो वारदृष्टस्तद्वासराधिपः । आद्यः षष्ठो द्वितीयोऽस्मात्तत्षष्ठस्तु तृतीयकः ॥ १६६ ॥

Anumang araw ng linggo (vāra) ang masaksihan sa sandaling iyon, ang panginoon ng araw na iyon ang siyang tagapamahala ng araw. Mula sa panginoong iyon, ang una ay binibilang na ika-anim; ang ikalawa ay ika-anim mula roon; at ang ikatlo ay ika-anim mula sa nauna.

Verse 167

षष्ठः षष्ठश्चेतरेषां कालहोराधिपाः स्मृताः । सार्द्धनाडीद्वयेनैव दिवा रात्रौ यथाक्रमात् ॥ १६७ ॥

Ang ika-anim at muli ang ika-anim sa mga natitira ay inaalala bilang mga tagapamahala ng kāla-horā, ang mga oras ng panahon. Bawat oras ay binubuo ng dalawang nāḍī at kalahati, na dumarating nang sunod-sunod sa araw at sa gabi.

Verse 168

वारप्रोक्ते कर्मकार्ये तद्ग्रहस्य क्षणेऽपि सन् । नक्षत्रेशाः क्रमाद्दस्रयमवह्निपितामहाः ॥ १६८ ॥

Kapag ang isang ritwal ay itinakdang isagawa sa isang tiyak na araw ng linggo, kahit ang planetang iyon ay naroroon lamang sa isang saglit, ang mga panginoon ng mga Nakṣatra ay sunod-sunod na: ang Aśvin (Dasra), si Yama, si Agni, at si Pitāmaha (Brahmā).

Verse 169

चंद्रे शादितिजीवाहिपितरो भगसंज्ञकः । अर्यमार्कत्वष्टृमरुच्छक्राग्निमित्रवासवः ॥ १६९ ॥

Sa kalangitan ng Buwan ay naroon ang mga diyos tulad nina Śa, ang mga Āditya, si Jīva, ang mga Nāga, at ang mga Pitṛ; at naroon din ang tinatawag na Bhaga. Naroon din sina Aryaman, Arka (ang Araw), Tvaṣṭṛ, Marut, Chakra (kapangyarihan o diskong banal ni Indra), Agnimitra, at Vāsava (Indra).

Verse 170

नैरृत्युदकविश्वेजगोविंदवसुतोयपाः । अजैकपादहिर्बुध्न्या पूषा चेति प्रकीर्तिताः ॥ १७० ॥

Nairṛta, Udaka, Viśveja, Govinda, Vasu, Toyapā, Ajaikapād, Ahirbudhnya, at Pūṣan—ang mga ito ang ipinahahayag na mga pangalang dapat bigkasin sa pagdarasal.

Verse 171

पूर्वात्रयं मघाह्यग्निविशाखायममूलभम् । अधोमुखं तु नवकं भानौ तत्रविधीयते ॥ १७१ ॥

Ang tatlong asterismong “Pūrva”, ang Maghā, (Kṛttikā) ang bituing Apoy, ang Viśākhā, Āyama, at Mūla ay sinasabing “walang ugat,” kaya hindi angkop sa pagtatatag ng pasimula. At ang pangkat na siyam na “nakaharap pababa” ay itinakda rin doon, kaugnay ng Araw (Sūrya).

Verse 172

बिलप्रवेशगणितभूतसाधनलेखनम् । शिल्पकर्मकलाकूपनिक्षेपोद्धरणादि यत् ॥ १७२ ॥

Kabilang dito ang teknikal na kaalaman sa pagpasok sa mga lagusang ilalim-lupa, ang pagkuwenta, ang mga ritwal at paraang may kaugnayan sa mga espiritu, ang sining ng pagsulat, ang pagkakarpintero at mga sining na inilalapat; at gayundin ang mga gawaing tulad ng pagkuha ng mga itinagong deposito sa mga balon at iba pa.

Verse 173

मित्रेन्दुत्वाष्ट्रहस्तेन्द्रा दितिभांत्याश्विवायुभम् । तिर्यङ्मुखाख्यं नवकं भानौ तत्र विधीयते ॥ १७३ ॥

Si Mitra, ang Buwan, si Tvaṣṭṛ, Hasta, Indra, Diti, Bhānti, ang kambal na Aśvin, at Vāyu—ang siyam na ito, na tinatawag na Navaka na “Tiryaṅmukha,” ay itinakda roon kaugnay ng Araw (Sūrya).

Verse 174

हलप्रवाहगमन गंत्रीपत्रगजोष्ट्रकम् । खरगोरथनौयानालुलायहयकर्म च ॥ १७४ ॥

Ang pag-aararo at pamamahala ng daloy ng patubig; ang kasanayan sa (paggawa/paggamit) ng mga karwahe at kagamitang yari sa dahon; ang paghawak sa mga elepante at kamelyo; at pati mga gawaing may kinalaman sa asno at baka, mga karwahe at bangka, kasama ang iba’t ibang gawain ng pag-ugoy at mga hanapbuhay na ukol sa kabayo.

Verse 175

ब्रह्मविष्णुमहेशार्यशततारावसूत्तराः । ऊद्ध्वास्यं नवकं भानां प्रोक्तमत्र विधीयते ॥ १७५ ॥

Dito ay itinakda na ang siyam na “pang-itaas na hanay” ng mga liwanag sa langit ay ipinahayag: sina Brahmā, Viṣṇu, Maheśa, ang mga Ārya, ang mga Śatatārā, ang mga Vasu, at ang mga Uttarā.

Verse 176

नृपाभिषेकमांगल्यवारणध्वजकर्म च । प्रासादतोरणारामप्राकाराद्यं च सिद्ध्य्ति ॥ १७६ ॥

Ang mga paghirang at pagbasbas sa hari, mga seremonyang mapalad, mga ritong kaugnay ng elepante at mga watawat, at ang matagumpay na pagtatapos ng mga gawaing gaya ng palasyo, tarangkahang torana, hardin, pader ng hangganan at iba pa—lahat ng ito’y natatapos sa bisa ng itinakdang mapalad na pagsasagawa.

Verse 177

स्थिरं रोहिण्युत्तराख्यं क्षिप्रं सूर्याश्विपुष्यभम् । साधारणं द्विदैवत्यं वह्निभं च प्रकीर्तितम् ॥ १७७ ॥

Ang Rohiṇī at ang tatlong Uttara-nakṣatra ay itinuturing na “matatag”; ang Sūrya (nakṣatra ng Sūrya), Aśvinī, at Puṣya ay tinatawag na “mabilis.” Ang Dvidaivatya ay itinuturo bilang “pangkaraniwan,” at ang Vahnibha ay gayon ding ipinahahayag bilang isang uri.

Verse 178

वस्वदित्यंवुपुष्याणि विष्णुभं चरसंज्ञितम् । मृद्विंदुमित्रचित्रांत्यमुग्रं पूर्वामघात्रिकम् ॥ १७८ ॥

Ipinahahayag ang mga pangkat nang ganito: ang Vasus, ang Ādityas, at ang hanay ng Puṣya; ang Viṣṇubha ay kilala bilang “Cara” (gumagalaw); saka ang mga hanay na tinatawag na Mṛd, Vindu, Mitra, at yaong nagtatapos sa Citrā; gayundin ang Ugra; at ang tatluhang nagsisimula sa Pūrvā at Maghā.

Verse 179

मूलाद्रा र्हींद्र भं तीक्ष्णं स्वनामसदृशं फलम् । चित्रादित्यंबुविष्ण्वंबांत्याधिमित्रवसूडुषु ॥ १७९ ॥

Para sa Mūlā at Ārdrā, gayundin sa Rhīṃdra, Bhaṃ, at Tīkṣṇa, sinasabing ang bunga ng ritwal/mantra ay tumutugma sa mismong kahulugan ng kanilang mga pangalan. Gayon din, sa mga asterismong Citrā, Āditya, Ambu, Viṣṇu, Ambā, Āntya, Ādhi, Mitra, at Vasūḍu, ang bunga ay nakakamit ayon sa kani-kanilang pagtatalaga.

Verse 180

समृगेज्येषु बालानां कर्णवेधक्रिया हिता । दस्रेन्द्वदितितिष्येषु करादित्रितये तथा ॥ १८० ॥

Para sa mga bata, ang ritwal ng pagbubutas ng tainga (karṇavedha) ay kapaki-pakinabang kapag isinagawa sa ilalim ng Mṛgaśīrṣa at Jyeṣṭhā. Gayundin, inirerekomenda ito sa ilalim ng Dhaniṣṭhā, Śravaṇa, Aditi (Punarvasu), at Tiṣyā (Puṣyā), at pati sa tatlong araw ng buwan na nagsisimula sa araw na “Hastā” (kamay) at sa dalawang kasunod nito.

Verse 181

गजकर्माखिलं यत्तद्विधेयं स्थिरभेषु च । वाजिकर्माखिलं कार्यं सूर्यवारे विशेषतः ॥ १८१ ॥

Ang lahat ng gawain na may kaugnayan sa elepante ay nararapat gawin kapag ang Buwan ay nasa mga nakapirming tanda ng zodiako; at ang lahat ng gawain na may kaugnayan sa kabayo ay gawin lalo na sa Linggo.

Verse 182

चित्रावरुणवैरिंचत्र् युत्तरासु गमागमम् । दर्शाष्टम्यां चतुर्दश्यां पशूनां न कदाचन ॥ १८२ ॥

Sa mga araw (o yoga/nakṣatra) na tinatawag na Citrā, Varuṇa, at Vairiñca, at gayundin sa panahon ng uttarāyaṇa (paglalakbay pahilaga), iwasan ang pag-alis at pagbalik, ang paglalakbay. Gayon din, sa araw ng bagong buwan, sa ikawalong tithi, at sa ika-labing-apat na tithi, huwag kailanman magpalakad o humawak ng mga hayop.

Verse 183

मृदुध्रुवक्षिप्रचरविशाखापितृभेषु च । हलप्रवाहं प्रथमं विदध्यान्मूलभे वृषैः ॥ १८३ ॥

Sa mga nakṣatra na banayad, nakapirmi, mabilis, at gumagalaw—at gayundin sa Viśākhā at sa mga nakṣatra ng Pitṛ—nararapat munang isagawa ang ritwal na “hala-pravāha,” ang unang pag-aararo at paglalatag ng tudling. Sa nakṣatrang Mūla, ito’y gawin kasama ang mga toro.

Verse 184

हलादौ वृषनाशाय भत्रयं सूर्यमुक्तभात् । अग्रे वृद्ध्यै त्रयं लक्ष्म्यै सौम्यपार्श्वे च पंचकम् ॥ १८४ ॥

Mula sa pantig na “ha,” tatlo (yunit/titik) ang itinakda para sa pagwasak sa toro (vṛṣa). Mula sa pinalayang ningning ng Araw, binanggit pa ang ayos: sa unahan, tatlo para sa pagdami; para kay Lakṣmī, at sa mahinahong panig, lima.

Verse 185

शूलत्रयेपि नवकं मरणाय च पंचकम् । श्रियै पुष्ट्यै त्रयं श्रेष्ठं स्याच्चक्रे लांगलाह्वये ॥ १८५ ॥

Kahit sa tatlong uri ng trident (śūla), ang pangkat na siyam ay itinakda upang maghatid ng kamatayan; gayon din ang pangkat na lima. Ngunit para sa Śrī (kasaganaan) at Puṣṭi (lakas at pagyabong), ang pangkat na tatlo ang pinakadakila—lalo na sa cakra na tinatawag na “Lāṅgala.”

Verse 186

मृदुध्रुवक्षिप्रभेषु पितृवायुवसूडुषु । समूलभेषु बीजोप्तिरत्युत्कृष्टफलप्रदा ॥ १८६ ॥

Kapag ang binhi ay inihasik sa ilalim ng mga nakshatra na tinatawag na Mṛdu, Dhruva, o Kṣipra, at gayundin sa mga kaugnay ng mga Pitṛ, ni Vāyu, at ng mga Vasu—lalo na kung ang bituin ay “may ugat” (sa-mūla)—ang pagtatanim ay nagbubunga ng napakahusay at dakilang resulta.

Verse 187

भवेद्भत्रितयं मूर्ध्नि धान्यनाशाय राहुभात् । गले त्रयं कज्जलाय वृद्ध्यै च द्वादशोदरे ॥ १८७ ॥

Kung dahil sa pagdurusa mula kay Rāhu ay may tatlong tanda sa ulo, ito’y hudyat ng pagkalugi ng butil at ani. Kung tatlo ang lumitaw sa lalamunan, ipinahihiwatig ang pag-itim na gaya ng uling; at kung labindalawa ang nasa tiyan, ito’y tanda ng pagdami at paglago.

Verse 188

निस्तंडुलत्वं लांगूले भवतु ष्टयभीतिदम् । नाभौ वह्निः पचकं यद्बजोप्ताविति चिंतयेत् ॥ १८८ ॥

Dapat pagnilayan nang ganito: “Nawa’y magkaroon ng kalagayang walang butil sa buntot—ito’y nagiging sanhi ng takot para sa masasama; at sa pusod ay naroon ang apoy ng pagtunaw, ang tagaluto—ganyan ito itinatatag.”

Verse 189

स्थिरेष्वदितिसार्पांत्यपितृमारुतभेषु च । न कुर्याद्रो गमुक्तस्य स्नानमाहींदुशुक्रयोः ॥ १८९ ॥

Sa mga nakapirming tithi, gayundin sa mga tithi na kaugnay ni Aditi, ng mga ahas, ng huling tithi, ng mga Pitṛ, at ni Vāyu, hindi dapat isagawa ang ritwal na paliligo para sa taong nakalaya sa karamdaman; gayundin, huwag itong gawin sa mga araw ng Buwan at ni Venus (Śukra).

Verse 190

उत्तरात्रयमैतेन्द्र वसुवारुणभेषु च । पुष्यार्कपौष्णधिष्ण्येषु नृत्यारंभः प्रशस्यते ॥ १९० ॥

Ang pagsisimula ng pagsasanay o pagtatanghal ng sayaw ay itinuturing na lubhang mapalad sa tatlong araw na Uttara (mga huling araw), gayundin sa ilalim ng mga bituing Aitendra, Vasu, Vāruṇa, at Bheṣa; at gayon din sa Puṣya, Arka, at Pauṣṇa.

Verse 191

पूर्वार्द्धयुंजि षड्भानि पौष्णभादुदभात्ततः । मध्ययुंजि द्वादशर्क्षाणीन्द्र भान्नवभानि च ॥ १९१ ॥

Mula sa Puṣya, anim na nakṣatra ang itinalaga sa unang bahagi; sa gitnang bahagi ay labindalawang nakṣatra; at sa bahaging kay Indra ay siyam na konstelasyon din ang itinakda.

Verse 192

परार्द्धयुंजि क्रमशः संप्रीतिर्दम्पतेर्मिथः । जघन्यास्तोयपाद्रा र्हिपवनांतकनाकपाः ॥ १९२ ॥

Sa wastong pagkakasunod, inilalapat ang sukat na tinatawag na “parārdha”; at ang pag-iibigan ng mag-asawa ay umuusad ayon dito. Ang pinakamababa ay: tubig, hakbang, “drā”, “arhi”, hangin, wakas (kamatayan), ginto, at “kāpa”.

Verse 193

क्रमादितिद्विदैवत्या बृहत्ताराः पराः समाः । तासां प्रमाणघटिकास्त्रिंशन्नवतिद्यष्टयः ॥ १९३ ॥

Sa pagkakasunod, sa pagbibilang ayon sa dalawang diyos ng tithi, ang mga taong “Bṛhat-tārā” ang itinuturing na mas mataas. Ang pamantayang sukat nila sa ghaṭikā ay tatlumpu, siyamnapu, at walo.

Verse 194

क्रमादभ्युदिते चंद्रे नयत्यर्घसमानि च । अश्वग्रींद्वीज्यनैरृत्यत्वाष्ट्रजत्त्युराभवाः ॥ १९४ ॥

Habang sumisikat ang Buwan ayon sa pagkakasunod, dapat ding ialay ang arghya sa gayon ding ayos. Sa hanay na ito kabilang ang mga bahagi gaya ng Aśvagrī, Dvījya, Nairṛtya, Tvāṣṭra, Jattyu, at Rābhava.

Verse 195

पितृद्विदैववस्वाख्यास्ताराः स्युः कुलसंज्ञिकाः । धातृज्येष्ठादितिस्वातीपौष्णार्कहरिदेवताः ॥ १९५ ॥

Ang mga tārā (mansiyong lunar) na tinatawag na Pitṛ, Dvi-daiva, at Vasu ay dapat maunawaang may mga pagtatalagang angkan (kula-saṃjñā). Ang kanilang mga diyos na namumuno ay: si Dhātṛ para sa Jyeṣṭhā, si Aditi para sa Svātī, si Pūṣan para sa Pauṣṇa, si Arka (Araw) para sa Ārka, at si Hari para sa Haridevatā.

Verse 196

अजाह्यंत्यकभौजंगताराश्चैवाकुलाह्वयाः । शेषाः कुलाकुलास्तारास्तासां मध्ये कुलोडुषु ॥ १९६ ॥

Ang mga bituing tinatawag na Ajāhyaṃtī at Akabhaujaṅga ay tinatawag din na “Ākula.” Ang iba pang mga bituin ay tinatawag na kapwa “Kula” at “Akula”; at sa gitna nila ay naroon ang mga nakṣatra na tinatawag na “Kula.”

Verse 197

प्रयाति यदि भूपालस्तदाप्नोति पराजयम् । भेषूपकुलसंज्ञेषु जयमाप्नोति निश्चितम् ॥ १९७ ॥

Kung ang hari ay lumisan (sa digmaan) sa ilalim ng palatandaang tinatawag na “Bhūpāla,” siya’y hahantong sa pagkatalo. Ngunit sa ilalim ng mga palatandaang “Bheṣūpaka,” tiyak na matatamo niya ang tagumpay.

Verse 198

संधिर्वापि तयोः साम्यं कुलाकुलगणोडुषु । अर्कार्किभौमवारे चेद्भद्रा या विषमांघ्रिभम् ॥ १९८ ॥

Kung may saṃdhi (pagtatagpo) o pagkakapantay ng dalawa sa mga pangkat na Kula at Akulā ng gaṇa at nakṣatra, kung ito’y tumapat sa Linggo, Sabado, o Martes, ang Bhadrā na iyon ay dapat unawain bilang “viṣama-aṅghrī” (hindi pantay ang hakbang), isang anyong di-regular at di-kanais-nais para sa ilang gawain.

Verse 199

त्रिपुष्करं त्रिगुणदं द्विगुणं यमलाहिभम् । दद्यात्तद्दोषनाशाय गोत्रयं मूल्यमेव वा ॥ १९९ ॥

Upang mapawi ang kapintasan (doṣa) na iyon, dapat magbigay ng kawanggawa na tinatawag na tripuṣkara, triguṇada, dviguṇa, at yamalāhibha; o kung hindi, maghandog ng tatlong baka, o katumbas na halaga nito.

Verse 200

द्विपुष्करे द्वयं दद्यान्न दोषस्त्वृक्षभोऽपि वा । क्रूरविद्धो युतो वापि पुष्यो यदि बलान्विर्तः 1. ॥ २०० ॥

Kapag ang panahon ay Dvipuṣkara, maaaring magbigay ng dobleng handog—walang kapintasan. Kahit ang nakṣatra ay Vṛṣabha, o kahit ito’y tinamaan ng malupit na impluwensiya o nakipag-ugnay dito, kung ang Puṣya ay may lakas, nagiging walang sala pa rin ito para sa ritwal ng pagbibigay.