Adhyaya 34

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ७३ “लोक मिलाकर कुल १७० ३ “लोक हैं) नस (9) £:.१शप्ट् पज्चत्रिशो< ध्याय: शल्य और दुर्योधनका वार्तालाप, कर्णका सारथि होनेके लिये शल्यकी स्वीकृति दुर्योधन उवाच एवं स भगवान्‌ देव: सर्वलोकपितामह: । सारथ्यमकरोत तत्र ब्रह्मा रुद्रो&$भवद्‌ रथी,दुर्योधन बोला--राजन्‌! इस प्रकार सर्वलोक-पितामह भगवान्‌ ब्रह्माने वहाँ सारथिका कार्य किया और रथी हुए रुद्र

Sinabi ni Duryodhana: “Kaya nga, sa gayong kalagayan, si Brahmā—ang pinagpalang diyos na iginagalang bilang lolo ng lahat ng daigdig—ang nagsilbing tagapagpatakbo ng karwahe roon; at si Rudra ang naging mandirigmang nakasakay sa karwahe.”

Verse 2

रथिनो< भ्यधिको वीर कर्तव्यो रथसारथि: । तस्मात्त्वं पुरुषव्याप्र नियच्छ तुरगान्‌ युधि,वीर! रथका सारथि तो उसीको बनाना चाहिये जो रथीसे भी बढ़कर हो। अतः पुरुषसिंह! आप युद्धमें कर्णके घोड़ोंको काबूमें रखिये

Sinabi ni Duryodhana: “O bayani, ang dapat italagang tagapagmaneho ng karwaheng pandigma ay yaong higit pa sa karaniwang mandirigmang nakasakay sa karwahe. Kaya, O tigre sa mga tao, sa labang ito ay pigilan at supilin mo ang mga kabayo.”

Verse 3

यथा देवगणैस्तत्र वृतो यत्नात्‌ पितामहः । तथास्माभिर्भवान्‌ यत्नात्‌ कर्णादभ्यधिको वृत:,जैसे देवताओंने वहाँ यत्नपूर्वक ब्रह्माजीका वरण किया था, उसी प्रकार हमलोगोंने विशेष चेष्टा करके कर्णसे भी अधिक बलवान्‌ आपका सारथि-कर्मके लिये वरण किया

Sinabi ni Duryodhana: “Kung paanong noon ay buong pagsisikap na pinili ng mga diyos ang Pitamaha, gayon din kami, sa natatanging pag-iingat, ay pinili ka—na itinuturing pang higit kay Karna—upang gumanap bilang tagapagmaneho ng karwahe.”

Verse 4

यथा देवैर्महाराज ईश्वरादघिको वृत: । तथा भवानपि क्षिप्रं रुद्रस्येव पितामह:

Sinabi ni Duryodhana: “O dakilang hari, kung paanong minsan ay pumili ang mga diyos ng isang higit na makapangyarihan kaysa kay Īśvara (Śiva), gayon din, nang walang pag-aatubili, pumili ka ng isang pinunong pandigma—gaya ng Pitamaha (Bhīṣma) para kay Rudra.”

Verse 5

शल्य उवाच मयाप्येतन्नरश्रेष्ठ बहुशो5मरसिंहयो:

Sinabi ni Śalya: “O pinakamainam sa mga tao, narinig ko rin ito nang maraming ulit—tungkol sa dalawang bayaning tulad ng leon sa hanay ng mga walang-kamatayan.”

Verse 6

कथ्यमानं श्रुतं दिव्यमाख्यानमतिमानुषम्‌ । यथा च चक्रे सारथ्यं भवस्य प्रपितामह:

“Ang kahanga-hangang salaysay na makalangit at lampas-tao ay isinasalaysay at pinakikinggan—kung paanong ang Pitamaha mismo ay minsang naging tagapagmaneho ng karwahe ni Bhava (Śiva).”

Verse 7

यथासुराश्च निहता इषुणैकेन भारत | शल्यने कहा--भारत! नरश्रेष्ठ! मैंने भी देवश्रेष्ठ ब्रह्मा और महादेवजीके इस अलौकिक एवं दिव्य उपाख्यानको दिद्दवानोंके मुखसे सुना है कि किस प्रकार प्रपितामह ब्रह्माजीने महादेवजीका सारथि-कर्म किया था और कैसे एक ही बाणसे समस्त असुर मारे गये ।। कृष्णस्य चापि विदितं सर्वमेतत्‌ पुरा हाभूत्‌

Wika ni Śalya: “O Bhārata, kung paanong minsan ay napatay ang mga Asura sa iisang palaso, gayon din, ang buong sinaunang salaysay na ito ay matagal nang nalalaman ni Kṛṣṇa. Narinig ko sa bibig ng mga pantas ang kamangha-mangha at banal na tradisyong ito: kung paanong si Brahmā, ang Dakilang Ninuno, ay naging tagapagmaneho ng karwahe ni Mahādeva, at kung paanong sa iisang sandata ay napabagsak ang buong hukbo ng mga Asura.”

Verse 8

अनागतमत्तिक्रान्तं वेद कृष्णोडपि तत्त्वतः,क्योंकि श्रीकृष्ण भी भूत और भविष्यको यथार्थरूपसे जानते हैं। भारत! इस विषयको अच्छी तरह जानकर ही रुद्रके सारथि ब्रह्माजीके समान श्रीकृष्ण पार्थके सारथि बने हुए हैं

Wika ni Śalya: “Nalalaman din ni Kṛṣṇa sa katotohanan ang hindi pa dumarating at ang lumipas na. O Bhārata, sapagkat ganap niyang nauunawaan ang bagay na ito, si Śrī Kṛṣṇa—gaya ni Brahmā na naging tagapagmaneho ng karwahe ni Rudra—ay naging tagapagmaneho ng karwahe ni Pārtha (Arjuna).”

Verse 9

एतदर्थ विदित्वापि सारथ्यमुपजग्मिवान्‌ । स्वयंभूरिव रुद्रस्य कृष्ण: पार्थस्य भारत,क्योंकि श्रीकृष्ण भी भूत और भविष्यको यथार्थरूपसे जानते हैं। भारत! इस विषयको अच्छी तरह जानकर ही रुद्रके सारथि ब्रह्माजीके समान श्रीकृष्ण पार्थके सारथि बने हुए हैं

Wika ni Śalya: “Kahit ganap niyang nalalaman ang layon at magiging bunga nito, tinanggap pa rin ni Kṛṣṇa ang tungkulin bilang tagapagmaneho ng karwahe. O Bhārata, kung paanong si Svayambhū (Brahmā) ay naging tagapagmaneho ng karwahe ni Rudra, gayon din si Kṛṣṇa ay naging tagapagmaneho ng karwahe ni Pārtha (Arjuna).”

Verse 10

यदि हन्याच्च कौन्तेयं सूतपुत्र: कथंचन । दृष्टवा पार्थ हि निहतं स्वयं योत्स्यति केशव:

Wika ni Śalya: “Kung sakaling mapatay ng anak ng tagapagmaneho (Karna) sa anumang paraan ang anak ni Kuntī (Arjuna), kung gayon—pagkakita kay Pārtha na bumagsak—si Keśava (Kṛṣṇa) mismo ay tiyak na sasabak sa labanan.”

Verse 11

न चापि तस्य क्रुद्धस्य वाष्णेयस्य महात्मन:

Wika ni Śalya: “At kapag ang dakilang-loob na Vāṣṇeya ay nag-alab sa galit, walang makapipigil sa kanyang kapangyarihan.”

Verse 12

संजय उवाच त॑ तथा भाषमाणं तु मद्रराजमरिंदम:

Sinabi ni Sañjaya: Habang nagsasalita nang gayon ang hari ng Madra, narinig at napagmasdan siya ng tagapagpasuko ng mga kaaway. Itinatampok ng salaysay ang isang mahalagang sandali sa kapaligiran ng konseho ng digmaan: ang mga salitang binibigkas ng isang pinuno ay hindi lamang sinusukat bilang taktika, kundi bilang asal na nararapat sa isang hari sa gitna ng bigat na moral ng labanan.

Verse 13

प्रत्युवाच महाबाहुरदीनात्मा सुतस्तव । संजय कहते हैं--राजन्‌! मद्रराज शल्यको ऐसी बातें करते देख आपके शत्रुदमन पुत्र महाबाहु दुर्योधनने मनमें तनिक भी दीनता न लाकर उन्हें इस प्रकार उत्तर दिया-- ।। १२ $ || मावमंस्था महाबाहो कर्ण वैकर्तनं रणे

Sinabi ni Sañjaya: O Hari, nang makita niyang nagsasalita nang gayon ang hari ng Madra na si Śalya, ang iyong anak na si Duryodhana—makapangyarihan ang bisig at hindi nababali ang loob—ay sumagot nang walang bahid ng panghihina: “O makapangyarihang bisig, huwag mong hamakin si Karna, ang anak ni Vaikartana, sa digmaan.” Ipinakikita ng sandaling ito ang matatag na katapatan ni Duryodhana sa pinili niyang kampeon at ang pagtanggi niyang hayaang ang mga salitang nakapagpapahina ng loob ay magpabagsak ng loob sa larangan.

Verse 14

यस्य ज्यातलनिर्घोषं श्रुत्वा भयकरं महत्‌

Sinabi ni Sañjaya: “Nang marinig ang dakila at nakapanghihilakbot na ugong na nalilikha ng pagpitik ng bagting ng kanyang busog at ng pagtama ng kanyang palad…”. Pinatitingkad ng taludtod ang himig ng digmaan, sapagkat ang tunog ng pakikidigma mismo ay inilalarawan bilang puwersang moral at sikolohikal—yumayanig sa tapang, nagpapahayag ng giting, at nagbabadya ng karahasang malapit nang sumiklab.

Verse 15

प्रत्यक्ष ते महाबाहो यथा रात्रौ घटोत्कच:

Sinabi ni Sañjaya: “O makapangyarihang bisig, hayag ito sa iyong harapan—gaya ni Ghaṭotkaca na nakita sa gabi.”

Verse 16

मायाशतानि कुर्वाणो हतो मायापुरस्कृत: । “महाबाहो! यह तो तुमने अपनी आँखों देखा था कि किस प्रकार उस दिन रातमें सैकड़ों मायाओंका प्रयोग करनेवाला मायावी घटोत्कच कर्णके हाथसे मारा गया ॥।| १५६ || न चातिष्ठत बीभत्सु: प्रत्यनीके कथंचन

Sinabi ni Sañjaya: “Ang dalubhasa sa salamangka—na naglalapat ng daan-daang daya—ay napatay, habang ang kanyang sariling mahika ang nangunguna sa sagupaan. At si Arjuna (Bībhatsu) ay hindi rin nakapanindigan laban sa hukbong kalaban sa anumang paraan.”

Verse 17

भीमसेनश्न बलवान्‌ धनुष्कोट्याभिचोदित:

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, ang makapangyarihang si Bhīmasena, na wari’y itinutulak ng mismong dulo ng kanyang busog, ay sumugod pasulong—ang kanyang pasya’y naging gawa sa gitna ng banggaan ng digmaan, kung saan ang lakas ay hindi lamang mula sa poot kundi mula sa dharma ng mandirigma: salubungin ang puwersa ng kapwa puwersa.

Verse 18

माद्रीपुत्रो तथा शूरौ येन जित्वा महारणे

Sinabi ni Sañjaya: “At ang anak ni Mādrī—kasama ang matapang na mandirigma—na sa dakilang labanan na iyon, sa pamamagitan niya nakamtan ang tagumpay …”

Verse 19

कमप्यर्थ पुरस्कृत्य न हतौ युधि मारिष | “मान्यवर! इसने महासमरमें शूरवीर नकुल-सहदेवको भी परास्त करके किसी विशेष प्रयोजनको सामने रखकर उन दोनोंको युद्धमें मार नहीं डाला ।। येन वृष्णिप्रवीरस्तु सात्यकि: सात्वतां वर:

Sinabi ni Sañjaya: “O kagalang-galang na ginoo, dahil may isang tiyak na layunin siyang isinasaalang-alang, hindi niya sila pinatay sa labanan, bagaman napabagsak na niya sa dakilang sagupaan ang magigiting na sina Nakula at Sahadeva. Sa gayong pagpipigil at layon din, si Sātyaki—ang pangunahing bayani ng mga Vṛṣṇi at ang pinakamainam sa mga Sātvata—ay nakakilos nang gayon.”

Verse 20

सूज्जयाश्रेतरे सर्वे धृष्टद्युम्नपुरोगमा:

Sinabi ni Sañjaya: Silang lahat, na si Dhṛṣṭadyumna ang nangunguna, ay pumuwesto na nakaharap sa araw—naghanay para sa labanan na may matibay na loob. Ipinahihiwatig nito ang disiplinadong pamumuno at nagkakaisang pasya sa gitna ng bigat na moral ng digmaan.

Verse 21

तं कथं पाण्डवा युद्धे विजेष्यन्ति महारथम्‌,यो हन्यात्‌ समरे क्रुद्धो वजहस्तं पुरंदरम्‌ | “जो कुपित होनेपर वज्रधारी इन्द्रको भी समरभूमिमें मार डालनेकी शक्ति रखता है, उस महारथी वीर कर्णको पाण्डवलोग युद्धमें कैसे जीत लेंगे?

Sinabi ni Sañjaya: Paano magagapi ng mga Pāṇḍava sa digmaan ang dakilang mandirigmang karwahe—si Karna—na kapag nagngangalit sa labanan ay may kapangyarihang pabagsakin maging si Indra, ang may hawak ng vajra (kulog) at tagawasak ng mga kuta? Itinatampok ng pahayag na ito ang kinatatakutang lakas ni Karna at inilalarawan ang digmaan bilang pagsubok ng tiwala at paninindigang moral laban sa napakalakas na kapangyarihang pandigma.

Verse 22

।। त्वं च सर्वस्त्रिविद्‌ वीर: सर्वविद्यास्त्रपारग:

At ikaw rin, O bayani, ay nakaaalam ng lahat ng uri ng sandata, at isang dalubhasang nakatawid na sa “malayong pampang” ng lahat ng sangay ng kaalaman at sining-pandigma—isang katiyakan ng ganap na kakayahan, inihahain sa gitna ng bigat na moral at estratehiko ng digmaan.

Verse 23

त्वं शल्यभूत: शत्रूणामविषहा: पराक्रमे

Wika ni Sañjaya: “Sa labanan, ikaw ay nagiging parang talim ng sibat na tumutusok sa mga kaaway—isang lakas na hindi nila kayang tiisin.”

Verse 24

तव बाहुबलं प्राप्य न शेकुः सर्वसात्वता:

Wika ni Sañjaya: Kahit nakamtan na nila ang sandigan ng iyong makapangyarihang bisig—ang lakas-pandigma—hindi pa rin nanaig ang mga mandirigma ng bawat uri.

Verse 25

यथा हि कृष्णेन बलं धार्य वै फाल्गुने हते

Wika ni Sañjaya: “Sapagkat kung paanong ang lakas ay pinananatili ni Kṛṣṇa—tunay nga, kapag si Phālguna (Arjuna) ay napabagsak (o napahina)…”

Verse 26

तथा कर्णात्ययीभावे त्वया धार्य महद्‌ बलम्‌ । 'जैसे अर्जुनके मारे जानेपर श्रीकृष्ण पाण्डव-सेनाकी रक्षा करेंगे, उसी प्रकार यदि कर्ण मारा गया तो आपको मेरी विशाल वाहिनीका संरक्षण करना होगा ।। किमर्थ समरे सैन्यं वासुदेवो न्‍्यवारयत्‌

Wika ni Sañjaya: “Gayundin, kung si Karṇa ay mabuwal, ikaw ang dapat sumalo at magtanggol sa dakilang lakas na ito. Kung paanong ipagtatanggol ni Śrī Kṛṣṇa ang hukbo ng mga Pāṇḍava kapag napatay si Arjuna, gayon din, kapag napatay si Karṇa, dapat mong ingatan ang aking napakalaking hukbo.” (Pagkaraan ay itinanong niya:) “Sa anong dahilan hindi pinigil ni Vāsudeva ang hukbo sa labanan?”

Verse 27

त्वत्कृते पदवीं गन्तुमिच्छेयं युधि मारिष । सोदराणां च वीराणां सर्वेषां च महीक्षिताम्‌

Wika ni Sañjaya: “Alang-alang sa iyo, O kagalang-galang, nanaisin kong sumuong hanggang sa pinakahangganan sa larangan ng digmaan—maging sa kapalarang dumarating sa sariling mga kapatid, at sa lahat ng mga haring bayani.”

Verse 28

शल्य उवाच यन्मां ब्रवीषि गान्धारे अग्रे सैन्यस्य मानद । विशिष्ट देवकीपुत्रात्‌ प्रीतिमानस्म्यहं त्वयि,शल्यने कहा--मानद! गान्धारीनन्दन! तुम सम्पूर्ण सेनाके आगे जो मुझे देवकीपुत्र श्रीकृष्णसे बढ़कर बता रहे हो, इससे मैं तुमपर बहुत प्रसन्न हूँ

Sinabi ni Śalya: “O anak ni Gandhārī, O tagapagkaloob ng dangal, kapag ipinahahayag mo sa harap ng buong hukbo na ako’y nakahihigit maging sa anak ni Devakī (si Kṛṣṇa), ako’y nalulugod sa iyo.”

Verse 29

एष सारशथ्यमातिष्ठे राधेयस्य यशस्विन: । युध्यत: पाण्डवाग्रयेण यथा त्वं वीर मन्‍्यसे,वीर! मैं यशस्वी राधापुत्र कर्णका पाण्डवशिरोमणि अर्जुनके साथ युद्ध करते समय सारथ्य करूँगा जैसा कि तुम चाहते हो

Sinabi ni Śalya: “Aakuin ko ang tungkulin ng pagiging sais ng karwahe para sa marangal na si Rādheya (Karna) habang nakikipaglaban siya sa pinakapanguna sa mga Pāṇḍava (Arjuna), ayon sa nais mo, O bayani.”

Verse 30

समयश्न हि मे वीर कश्रिद्‌ वैकर्तनं प्रति । उत्सूजेयं यथाश्रद्धमहं वाचो5स्य संनिधौ,वीरवर! परंतु वैकर्तन कर्णको मेरी एक शर्तका पालन करना होगा। मैं इसके समीप जो जीमें आयेगा, वैसी बातें करूँगा

Sinabi ni Śalya: “O bayani, may isang kundisyon akong ihaharap kay Vaikartana (Karna). Kung tatanggapin niya ito, sa mismong harap niya ay sasabihin ko ang anumang salitang sumibol sa aking isip, ayon sa aking paniniwala.”

Verse 31

संजय उवाच तथेति राजन पुत्रस्ते सह कर्णेन मारिष । अब्रवीन्मद्रराजानं सर्वक्षत्रस्थ संनिधौ,संजय कहते हैं--माननीय नरेश! तब समस्त क्षत्रियोंके समीप कर्णसहित आपके पुत्रने मद्रराज शल्यसे कहा--“बहुत अच्छा, आपकी शर्त स्वीकार है”

Wika ni Sañjaya: “Gayon nga, O Hari. Nang magkagayon, ang iyong anak, kasama si Karna, sa harap ng nagkakatipong mga Kṣatriya, ay nagsalita kay Śalya, ang hari ng Madra, na wari’y nagsasabing: ‘Mabuti—tinatanggap ang iyong kundisyon.’”

Verse 32

सारथ्यस्याभ्युपगमाच्छल्येनाश्चवासितस्तदा । दुर्योधनस्तदा हृष्ट: कर्ण तमभिषस्वजे,सारथ्य स्वीकार करके जब शल्यने आश्वासन दिया, तब राजा दुर्योधनने बड़े हर्षके साथ कर्णको हृदयसे लगा लिया

Wika ni Sañjaya: Nang pumayag si Śalya na gumanap bilang tagapagpatakbo ng karwahe at nagbigay ng katiyakan, si Haring Duryodhana, punô ng galak, ay mahigpit na niyakap si Karṇa—ipinapakita na sa gitna ng digmaan, ang mga alyansa at pangako ay nagiging sandigang-moral, hindi lamang tulong na pang-estratehiya.

Verse 33

अब्रवीच्च पुन: कर्ण स्तूयमान: सुतस्तव । जहि पार्थान्‌ रणे सर्वान्‌ महेन्द्रो दानवानिव,तत्पश्चात्‌ वन्दीजनोंद्वारा अपनी स्तुति सुनते हुए आपके पुत्रने कर्णसे फिर कहा --4वीर! तुम रणक्षेत्रमें कुन्तीके समस्त पुत्रोंको उसी प्रकार मार डालो, जैसे देवराज इन्द्र दानवोंका संहार करते हैं”

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, ang iyong anak, habang pinupuri ng mga makatang tagapuri at naririnig ang kanilang papuri, ay muling nagsalita kay Karṇa: “O bayani, lipulin mo sa labanan ang lahat ng mga Pārtha, gaya ng dakilang Indra na pumupuksa sa mga Dānava.” Ipinapakita ng pananalitang ito ang pagpatay bilang ipinagdiriwang na sukatan ng tagumpay-mandirigma, at kung paanong ang papuring panghukuman at etos ng mandirigma ay nakapagpapasidhi ng hangaring ganap na paglipol sa halip na pagpipigil.

Verse 34

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें त्रिपुरवधोपाख्यानविषयक चौतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,स शल्येनाभ्युपगते हयानां संनियच्छने । कर्णो द्ृष्टमना भूयो दुर्योधनमभाषत शल्यके द्वारा अश्वोंका नियन्त्रण स्वीकार कर लिये जानेपर कर्ण प्रसन्नचित्त हो पुनः दुर्योधनसे बोला--

Nang pumayag si Śalya na akuin ang pagpigil at paggabay sa mga kabayo, sumaya ang loob ni Karṇa. Dahil sa praktikal na sandigang ito sa gitna ng digmaan, muli niyang kinausap si Duryodhana—hudyat ng panibagong tiwala at paninindigan, sapagkat ang pamamahala sa karwahe, isang pananagutang taktikal at moral, ay pormal nang tinanggap.

Verse 35

नातिद्ृष्टमना होष मद्रराजो5भिभाषते । राजन्‌ मधुरया वाचा पुनरेनं ब्रवीहि वै,“राजन! ये मद्रराज शल्य अधिक प्रसन्न होकर बात नहीं कर रहे हैं; अतः तुम मधुर वाणीद्वारा इन्हें फिरसे समझाते हुए कुछ कहो” इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि शल्यसारशथ्यस्वीकारे पज्चत्रिंशो5ध्याय:

“Mahal na Hari, si Śalya na hari ng Madra ay hindi pa nagsasalita nang may lubos na galak; kaya kausapin mo siyang muli sa matatamis na salita at ipaliwanag sa kanya.” (Sa Mahābhārata, Karṇa Parva: tungkol sa pagtanggap kay Śalya bilang tagapagpatakbo ng karwahe.)

Verse 36

ततो राजा महाप्राज्ञ: सर्वास्त्रकुशलो बली । दुर्योधनो<ब्रवीच्छल्यं मद्रराज॑ महीपतिम्‌

Pagkatapos, si Haring Duryodhana—lubhang matalino, makapangyarihan, at bihasa sa lahat ng sandata—ay nagsalita kay Śalya, ang hari ng Madra, isang pinunong namumukod sa mga hari. Ipinahihiwatig ng sandaling ito ang pag-asa ni Duryodhana sa payo at alyansa sa ilalim ng bigat-moral ng digmaan, kung saan ang salitang may estratehiya at katapatan ay kasingpasya ng mga sandata.

Verse 37

शल्य कर्ण;अर्जुनेनाद्य योद्धव्यमिति मन्‍्यते

Sinabi ni Sañjaya: “Iniisip ni Śalya na sa araw na ito, kailangang makipaglaban si Karṇa kay Arjuna.”

Verse 38

कर्णो हत्वेतरान्‌ सर्वान्‌ फाल्गुनं हन्तुमिच्छति

Sinabi ni Sañjaya: “Matapos mapatay ang lahat ng iba pa, ninanais na ngayon ni Karṇa na patayin si Phālguna (Arjuna).”

Verse 39

पार्थस्य सचिव: कृष्णो यथाभीषुग्रहों वर: । तथा त्वमपि राधेयं सर्वत: परिपालय,'जैसे श्रीकृष्ण अर्जुनके श्रेष्ठ सचिव तथा सारथि हैं, उसी प्रकार आप भी राधापूुत्र कर्णकी सर्वथा रक्षा कीजिये"

Sinabi ni Sañjaya: “Kung paanong si Kṛṣṇa ang pinagkakatiwalaang tagapayo ni Arjuna at ang pinakamahusay na sais—dalubhasa sa paghawak at paggabay sa renda—gayon din, ikaw ay dapat magtanggol kay Rādheya (Karna) sa lahat ng paraan.”

Verse 40

संजय उवाच तत: शल्य: परिष्वज्य सुतं ते वाक्यमत्रवीत्‌ । दुर्योधनममित्रघ्नं प्रीतो मद्राधिपस्तदा,संजय कहते हैं--महाराज! तब मद्रराज शल्यने प्रसन्न हो आपके पुत्र शत्रुसूदन दुर्योधनको हृदयसे लगाकर कहा

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan nito, si Śalya, ang panginoon ng Madra, na may galak sa puso, ay niyakap ang iyong anak na si Duryodhana, mamumuksa ng mga kaaway, at nagsalita sa kanya ng mga salitang ito.

Verse 41

शल्य उवाच एवं चेन्मन्यसे राजन्‌ गान्धारे प्रियदर्शन । तस्मात्‌ ते यत्‌ प्रियं किंचित्‌ तत्‌ सर्व करवाण्यहम्‌,शल्य बोले--गान्धारीनन्दन! प्रियदर्शन नरेश! यदि तुम ऐसा समझते हो तो तुम्हारा जो कुछ प्रिय कार्य है, वह सब मैं करूँगा

Sinabi ni Śalya: “Kung ganyan ang iniisip mo, O hari—O anak ni Gāndhārī, kaaya-ayang pagmasdan—kung gayon, anumang gawaing mahalaga at nais mo, gagawin ko ang lahat.”

Verse 42

यत्रास्मि भरतश्रेष्ठ योग्य: कर्मणि कहिचित्‌ । तत्र सर्वात्मना युक्तो वक्ष्ये कार्यधुरं तव,भरतश्रेष्ठ! मैं जहाँ कहीं कभी भी जिस कर्मके योग्य होऊँ वहाँ उस कर्ममें तुम्हारे द्वारा नियुक्त कर दिये जानेपर मैं सम्पूर्ण हृदयसे उस कार्यभारको वहन करूँगा

Wika ni Śalya: “O pinakamainam sa angkan ng Bharata, saan man at kailan man ako maging karapat-dapat sa alinmang gawain, doon—kapag ako’y itinalaga mo—buong pagkatao at di-nahahating paninindigan kong papasanin ang bigat ng tungkuling iyon para sa iyo.”

Verse 43

यत्तु कर्णमहं ब्रूयां हितकाम: प्रियाप्रिये । मम तत्‌ क्षमतां सर्व भवान्‌ कर्णश्न सर्वश:,परंतु मैं हितकी इच्छा रखते हुए कर्णसे जो भी प्रिय अथवा अप्रिय वचन कहूँ, वह सब तुम और कर्ण सर्वथा क्षमा करो

Wika ni Śalya: “Anumang mga salitang aking masabi kay Karṇa—maging kaaya-aya man o di-kaaya-aya—na may hangaring ikabubuti niya, nawa’y patawarin ninyo, ikaw at si Karṇa, ang lahat ng iyon nang lubos.”

Verse 44

कर्ण उवाच ईशानस्य यथा ब्रह्मा यथा पार्थस्य केशव: । तथा नित्य हिते युक्तो मद्रराज भवस्व न:

Sinabi ni Karṇa: “Kung paanong si Brahmā ay tapat na kaayon ni Īśāna (Śiva), at kung paanong si Keśava (Kṛṣṇa) ay laging kasama ni Pārtha (Arjuna), gayon din, O hari ng Madra, maging matatag kang nakatuon sa aming walang-humpay na kapakanan.”

Verse 45

कर्णने कहा--मद्रराज! जैसे ब्रह्मा महादेवजीके और श्रीकृष्ण अर्जुनके हितमें सदा तत्पर रहते हैं, उसी प्रकार आप भी निरन्तर हमारे हितसाधनमें संलग्न रहें ।। शल्य उवाच आत्मनिन्दा55त्मपूजा च परनिन्दा परस्तव: । अनाचरितमार्याणां वृत्तमेतच्चतुर्विधम्‌,शल्य बोले--अपनी निन्दा और प्रशंसा, परायी निन्दा और परायी स्तुति--ये चार प्रकारके बर्ताव श्रेष्ठ पुरुषोंने कभी नहीं किये हैं

Sinabi ni Karṇa: “O hari ng Madra! Kung paanong si Brahmā ay laging masigasig para sa kapakanan ni Mahādeva, at kung paanong si Kṛṣṇa ay laging masigasig para sa kapakanan ni Arjuna, gayon din, nawa’y patuloy kang masangkot sa pagtataguyod ng aming ikabubuti.” Wika ni Śalya: “Ang paghamak sa sarili at ang pagpuri sa sarili, gayundin ang paglibak sa iba at ang pagpuri sa iba—ang apat na paraang ito ng asal ay hindi kailanman ginagawa ng mararangal.”

Verse 46

नियच्छ तुरगान्‌ युद्धे राधेयस्य महाद्युते । महाराज! जैसे देवताओंने महादेवजीसे भी बड़े ब्रह्माजीको उनका सारथि चुना था, उसी प्रकार हमने भी आपको चुना है। अतः महातेजस्वी नरेश! आप युद्धमें राधापुत्र कर्णके घोड़ोंका नियन्त्रण कीजिये,यत तु विद्वन्‌ प्रवक्ष्यामि प्रत्ययार्थमहं तव । आत्मन: स्तवसंयुक्त तन्निबोध यथातथम्‌ परंतु विद्वन! मैं तुम्हें विश्वास दिलानेके लिये जो अपनी प्रशंसासे भरी बात कहता हूँ, उसे तु यथार्थरूपसे सुनो

Sinabi ni Duryodhana: “Sa digmaang ito, pigilan at gabayan mo ang mga kabayo ng maningning na Rādheya (Karṇa). At ngayon, O marunong, upang patatagin ang iyong tiwala, magsasalita ako ng mga salitang may kasamang pagpuri sa aking sarili; pakinggan mo ang mga ito nang ayon sa tunay na kalagayan.”

Verse 47

अहूं शक्रस्य सारथ्ये योग्यो मातलिवत्‌ प्रभो । अप्रमादात्‌ प्रयोगाच्च ज्ञानविद्याचिकित्सनै:,प्रभो! मैं सावधानी, अश्वसंचालन, ज्ञान, विद्या तथा चिकित्सा आदि सदगुणोंकी दृष्टिसे इन्द्रके सारथि-कर्ममें नियुक्त मातलिके समान सुयोग्य हूँ

Wika ni Śalya: “O panginoon, karapat-dapat akong maglingkod bilang tagapagmaneho ng karwahe ni Indra—kasingdapat ni Mātali. Sa pagbabantay at kahusayan sa pagsasagawa, at sa aking kaalaman, pag-aaral, at maging sa sining ng pagpapagaling, taglay ko ang mga katangiang kailangan sa tungkuling iyon.”

Verse 48

ततः पार्थेन संग्रामे युध्यमानस्य तेडनघ । वाहयिष्यामि तुरगान्‌ विज्वरो भव सूतज,निष्पाप सूतपुत्र कर्ण! जब तुम युद्धस्थलमें अर्जुनके साथ युद्ध करोगे, तब मैं तुम्हारे घोड़े अवश्य हाँकूँगा। तुम निश्चिन्त रहो

Wika ni Śalya: “O walang sala, kapag nakipaglaban ka kay Pārtha (Arjuna) sa larangan ng digmaan, tunay na ako ang magmamaneho ng iyong mga kabayo. Huwag kang mabahala, o anak ng tagapagmaneho.”

Verse 73

यथा पितामहो जज्ञे भगवान्‌ सारथिस्तदा । भगवान्‌ ब्रह्मा उस समय जिस प्रकार महादेवजीके सारथि हुए थे, यह सारा पुरातन वृत्तान्त श्रीकृष्णको भी विदित ही होगा

Wika ni Śalya: “Kung paanong isinilang ang Dakilang Ninuno (Brahmā), at kung paanong noong panahong iyon ang kagalang-galang na Brahmā ay naging tagapagmaneho ng karwahe ni Mahādeva—ang buong sinaunang salaysay na ito ay tiyak na batid din ni Śrī Kṛṣṇa.”

Verse 103

शड्खचक्रगदापाणिभर्धक्ष्यते तव वाहिनीम्‌ । यदि सूतपुत्र कर्ण किसी प्रकार कुन्तीकुमार अर्जुनको मार डालेगा तो अर्जुनको मारा गया देख श्रीकृष्ण स्वयं ही युद्ध करेंगे। उनके हाथमें शंख, चक्र और गदा होगी। वे तुम्हारी सेनाको जलाकर भस्म कर देंगे

Wika ni Śalya: “Kung si Karna, anak ng tagapagmaneho, ay sa anumang paraan ay magtagumpay na mapatay si Arjuna, anak ni Kuntī, kung gayon sa pagkakita kay Arjuna na napatay, si Śrī Kṛṣṇa mismo ang papasok sa labanan. Taglay sa Kanyang mga kamay ang kabibe, ang diskong sandata, at ang pamalo, susunugin Niya ang inyong hukbo hanggang maging abo.”

Verse 116

स्थास्यते प्रत्यनीकेषु कश्चिदत्र नृपस्तव । महात्मा श्रीकृष्ण कुपित होकर जब हथियार उठायेंगे, उस समय तुम्हारे पक्षका कोई भी नरेश उनके सामने ठहर नहीं सकेगा

Wika ni Śalya: “Dito, sa magkaharap na hanay ng labanan, may hari ba sa inyong panig na makatatayo nang matatag? Kapag ang dakilang-loob na si Śrī Kṛṣṇa, na napukaw sa galit, ay humawak ng sandata, wala ni isang pinuno sa inyong panig ang makapipirmi sa harap Niya.”

Verse 136

सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठ सर्वशास्त्रार्थपारगम्‌ । “महाबाहो! तुम रणक्षेत्रमें वैकर्तन कर्णका अपमान न करो। वह सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ तथा सम्पूर्ण शास्त्रोंके अर्थका पारंगत विद्वान्‌ है

Sinabi ni Sañjaya: “O makapangyarihang may mahahabang bisig, huwag mong hamakin si Vaikartana Karṇa sa larangan ng digmaan. Siya ang pinakadakila sa lahat ng may tangan ng sandata, at isang pantas na nakaabot sa malayong pampang ng kahulugan ng lahat ng mga śāstra.”

Verse 146

पाण्डवेयानि सैन्यानि विद्रवन्ति दिशो दश । “यह वही वीर है जिसकी प्रत्यंचाकी अत्यन्त भयानक टंकार सुनकर पाण्डव-सेना दसों दिशाओंमें भागने लगती है

Sinabi ni Sañjaya: “Ang mga hukbong kakampi ng mga Pāṇḍava ay nagkawatak-watak at tumakas sa sampung panig. Ang nakapanghihilakbot na kalansing ng bagting ng pana ng bayaning iyon ay nagkalat ng sindak, at ang mga hanay na dati’y disiplinado ay naging pagkalansag at pagtakbo.”

Verse 163

एतांश्व दिवसान्‌ सर्वान्‌ भयेन महता वृतः । “इन सारे दिनोंमें महान्‌ भयसे घिरे हुए अर्जुन किसी तरह भी कर्णके सामने खड़े न हो सके थे

Sinabi ni Sañjaya: “Sa lahat ng mga araw na iyon, nababalot at napipigil ng matinding takot si Arjuna; sa anumang paraan, hindi niya nagawang tumindig na kaharap si Karṇa.”

Verse 173

उक्तश्न संज्ञया राजन्‌ मूढ औदरिको यथा । “राजन! बलवान्‌ भीमसेनको भी इसने अपने धनुषकी कोटिसे दबाकर युद्धके लिये प्रेरित किया था और उन्हें मूर्ख, पेटू आदि नामोंसे पुकारा था

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, tinawag niya siya sa mga mapanlait na bansag—‘hangal’ at ‘matakaw’—na para bang nililibak ang isang taong mapurol ang isip at alipin ng tiyan.”

Verse 193

निर्जित्य समरे शूरो विरथश्न बलात्‌ कृत: । “इसने वृष्णिवंशके प्रमुख वीर सात्वतशिरोमणि शूरवीर सात्यकिको समरांगणमें परास्त करके उन्हें बलपूर्वक रथहीन कर दिया था

Sinabi ni Sañjaya: “Matapos siyang madaig sa labanan, ang matapang na mandirigma ay sapilitang inagaw ang kanyang karwahe, at ginawa siyang walang-karwahe. Ipinakikita nito ang walang-awang pagdaloy ng digmaan, kung saan ang lakas ay madalas manaig sa pagpipigil, at ang nabuwal ay higit na nalalantad sa panganib.”

Verse 203

असकृन्निर्जिता: संख्मे स्मयमानेन संयुगे । “इसके सिवा धृष्टद्यम्म आदि समस्त सूंजयोको भी इसने युद्धस्थलमें हँसते-हँसते अनेक बार परास्त किया है

Wika ni Sañjaya: Sa digmaan, sila’y natalo nang paulit-ulit; at sa kasagsagan ng sagupaan, siya—nakangiti habang lumalaban—ay muli’t muling nanaig sa kanila.

Verse 226

बाहुवीर्येण ते तुल्य: पृथिव्यां नास्ति कश्नन । “आप भी सम्पूर्ण अस्त्रोंके ज्ञाता, समस्त विद्याओं तथा अस्त्रोंके पारंगत विद्वान्‌ एवं वीर हैं। इस भूतलपर बाहुबलके द्वारा आपकी समानता करनेवाला कोई नहीं है

Wika ni Sañjaya: “Sa ibabaw ng daigdig na ito, wala ni isa mang makapapantay sa iyo sa lakas ng iyong mga bisig.”

Verse 243

तव बाहुबलाद राजन्‌ कि नु कृष्णो बलाधिक: । “राजन! आपके बाहुबलको सामने पाकर सम्पूर्ण सात्वतवंशी क्षत्रिय कभी युद्धमें टिक न सके हैं। क्या आपके बाहुबलसे श्रीकृष्णका बल अधिक है?

Wika ni Sañjaya: “O Hari, kung ihahambing sa lakas ng iyong mga bisig, paanong hihigit si Kṛṣṇa? Kapag ang iyong lakas ay humaharap sa kanila, maging ang buong angkan ng Sātvata ay hindi kailanman nakapanindigan sa digmaan. Tunay bang mas dakila ang kapangyarihan ni Kṛṣṇa kaysa sa iyo?”

Verse 266

किमर्थ च भवान्‌ सैन्यं न हनिष्यति मारिष । “मान्यवर! वसुदेवनन्दन श्रीकृष्ण क्यों कौरव-सेनाका निवारण करेंगे और क्‍यों आप पाण्डव-सेनाका वध नहीं करेंगे?

Wika ni Sañjaya: “Kagalang-galang na ginoo, sa anong dahilan at hindi mo wawasakin ang hukbo?”

Verse 273

“माननीय नरेश! मैं तो आपके ही भरोसे युद्धमें मारे गये अपने वीर भाइयों तथा समस्त राजाओंके (ऋणसे मुक्त होनेके लिये उन्हींके) पथपर चलनेकी इच्छा करता हूँ”

Wika ni Sañjaya: “O kagalang-galang na hari, sa iyo lamang ako umaasa; at nais ko ring tahakin ang landas na tinahak ng aking mga kapatid na magigiting at ng lahat ng mga haring nalaglag sa digmaan—upang, makalaya sa bigat ng pananagutan, marating ko ang pinuntahan nila.”

Verse 363

पूरयन्निव घोषेण मेघगम्भीरया गिरा । तब सम्पूर्ण अस्त्रोंके संचालनमें कुशल, परम बुद्धिमान्‌ एवं बलवान राजा दुर्योधनने मद्रदेशके राजा पृथ्वीपति शल्यको सम्बोधित करके अपने स्वरसे वहाँके प्रदेशको गुँजाते हुए मेघके समान गम्भीर वाणीद्वारा इस प्रकार कहा--

Sinabi ni Sañjaya: Sa tinig na umaalingawngaw na wari’y pumupuno sa buong pook—malalim at mabigat na gaya ng kulog sa ulap—si Haring Duryodhana, bihasa sa ganap na paghawak at paggamit ng lahat ng sandata, lubhang matalino at makapangyarihan, ay hinarap si Śalya, ang panginoon ng lupain at hari ng Madra. Pinanginig niya ang lugar sa sariling himig at nagsalita sa tinig na mabigat na parang ulap, sa ganitong paraan:

Verse 376

तस्य त्वं पुरुषव्याप्र नियच्छ तुरगान्‌ युधि । “शल्य! आज कर्ण अर्जुनके साथ युद्ध करनेकी इच्छा रखता है। पुरुषसिंह! आप रणस्थलमें इसके घोड़ोंको काबूमें रखें

Sinabi ni Sañjaya: “O masiglang bayani, sa gitna ng labanan ay pigilan at supilin mo ang kanyang mga kabayo. O Śalya, ngayong araw ay nagnanais si Karṇa na makipagdigma kay Arjuna. O leon sa mga tao, sa larangan ng digmaan ay hawakan mong mahigpit sa iyong kapangyarihan ang kanyang mga kabayo.”

Verse 383

तस्याभीघुग्रहे राजन्‌ प्रयाचे त्वां पुनः पुन: । “कर्ण अन्य सब शत्रुवीरोंका संहार करके अर्जुनका वध करना चाहता है। राजन! आपसे उसके घोड़ोंकी बागडोर सँभालनेके लिये मैं बारंबार याचना करता हूँ

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, sa sandaling napakapanganib na ito, muli’t muli kitang pinakikiusapan. Si Karṇa ay nagpasiyang lipulin muna ang iba pang mga kampeon ng kaaway, at saka patayin si Arjuna. Kaya, O Hari, paulit-ulit kong hinihiling na ikaw ang humawak sa renda ng kanyang mga kabayo.”

Verse 2336

ततस्त्वमुच्यसे राजन्‌ शल्य इत्यरिसूदन । 'शत्रुसूदन नरेश! आप पराक्रम प्रकट करते समय शत्रुओंके लिये असहा हो उठते हैं, उनके लिये आप शल्यभूत (कण्टकस्वरूप) हैं; इसीलिये आपको शल्य कहा जाता है

Sinabi ni Sañjaya: “Kaya nga, O Hari—tagapagpasuko ng mga kaaway—tinatawag kang ‘Śalya’. Kapag ipinamalas mo ang iyong kagitingan, nagiging di-matiis ka para sa mga kaaway; para sa kanila, ikaw ay gaya ng tinik, isang balakid na tumutusok. Dahil dito, taglay mo ang pangalang Śalya.”