Adhyaya 57

Verse 1

ऑपनआक्रात बछ। सं: चतु:पञ्चाशत्तमो5 ध्याय: महर्षि च्यवनके प्रभावसे राजा कुशिक और उनकी रानीको अनेक आश्चर्यमय दृश्योंका दर्शन एवं च्यवन मुनिका प्रसन्न होकर राजाको वर माँगनेके लिये कहना भीष्म उवाच ततः स राजा रात्र्यन्ते प्रतिबुद्धो महामना: । कृतपूर्वालह्निकः प्रायात्‌ सभार्यस्तद्‌ वन॑ प्रति,भीष्मजी कहते हैं--राजन! तत्पश्चात्‌ रात्रि व्यतीत होनेपर महामना राजा कुशिक जागे और पूर्वह्निकालके नैत्यिक नियमोंसे निवृत्त होकर अपनी रानीके साथ उस तपोवनकी ओर चल दिये

Wika ni Bhishma: Nang magwakas ang gabi, nagising ang haring may dakilang pag-iisip. Matapos tapusin ang mga karaniwang ritwal sa umaga, siya’y umalis—kasama ang kanyang reyna—patungo sa gubat na yaong may ashram.

Verse 2

ततो ददर्श नृपति: प्रासादं सर्वकाउ्चनम्‌ । मणिस्तम्भसहस्राढ्यं गन्धर्वनगरोपमम्‌,वहाँ पहुँचकर नरेशने एक सुन्दर महल देखा, जो सारा-का-सारा सोनेका बना हुआ था। उसमें मणियोंके हजारों खम्भे लगे हुए थे और वह अपनी शोभासे गन्धर्वनगरके समान जान पड़ता था

Pagkaraan, namasdan ng hari ang isang maringal na palasyo na pawang ginto ang pagkakayari. Hitik ito sa libu-libong haliging may mga hiyas, at sa ningning nito’y wari’y tulad ng lungsod ng mga Gandharva sa langit.

Verse 3

तत्र दिव्यानभिप्रायान्‌ ददर्श कुशिकस्तदा । पर्वतान्‌ रूप्यसानूंश्व नलिनीश्व सपड़कजा:

Doon, nakita ni Kuśika ang mga tanawing kagila-gilalas na wari’y nagpapahiwatig ng langit—mga bundok na may pilak na dalisdis, at mga lawaing hitik sa lotus, na doo’y sabay na tumutubo ang mga liryo at mga lotus—mga tanda ng isang dakila at mapalad na lupain na humihila sa isip tungo sa mas mataas na layon.

Verse 4

चित्रशालाक्ष विविधास्तोरणानि च भारत । शाद्वलोपचितां भूमिं तथा काञ्चनकुट्टिमाम्‌

Wika ni Bhīṣma: “O Bhārata, naroon ang sari-saring bulwagang marikit ang palamuti at mga tarangkahang maringal; ang lupa’y nababalutan ng sariwang damo, at gayundin ay may mga bahaging nilalatagan ng gintong sahig.”

Verse 5

भारत! उस समय राजा कुशिकने वहाँ शिल्पियोंके अभिप्रायके अनुसार निर्मित और भी बहुत-से दिव्य पदार्थ देखे। कहीं चाँदीके शिखरोंसे सुशोभित पर्वत, कहीं कमलोंसे भरे सरोवर, कहीं भाँति-भाँतिकी चित्रशालाएँ तथा तोरण शोभा पा रहे थे। भूमिपर कहीं सोनेसे मढ़ा हुआ पक्का फर्श और कहीं हरी-हरी घासकी बहार थी ।। सहकारान्‌ प्रफुल्लांश्व केतकोद्दालकान्‌ वरान्‌ | अशोकान्‌ सहकुन्दांश्व॒ फुल्लांश्वैवातिमुक्तकान्‌,अमराइयोंमें बौर लगे थे। जहाँ-तहाँ केतक, उद्दालक, अशोक, कुन्द, अतिमुक्तक, चम्पा, तिलक, कटहल, बेंत और कनेर आदिके सुन्दर वृक्ष खिले हुए थे। राजा और रानीने उन सबको देखा

Wika ni Bhīṣma: “O Bhārata, nang panahong iyon ay nakita ni Haring Kuśika ang marami pang kahanga-hangang bagay na tila makalangit, na nilikha ayon sa layon at disenyo ng mga bihasang manggagawa. Sa isang dako’y may mga bundok na pinalamutian ng pilak na tuktok; sa iba’y mga lawaing hitik sa lotus; at sa iba pa’y mga bulwagang may mga larawan at maringal na tarangkahan. Sa lupa, may mga bahaging matitibay na sahig na binalutan ng ginto, samantalang ang iba’y kumikislap sa sariwang luntiang damo. Nakita rin niya ang mga punong hitik sa pamumulaklak—mangga, ketaka at uddālaka; aśoka kasama ang kundā; at ang namumulaklak na atimuktaka—kaya’t ang buong pook ay wari’y isang maingat na inayos na pangitain ng kasaganaan at kabutihang-palad.”

Verse 6

चम्पकांस्तिलकान्‌ भव्यान्‌ पनसान्‌ वज्जुलानपि । पुष्पितान्‌ कर्णिकारांश्व तत्र तत्र ददर्श ह,अमराइयोंमें बौर लगे थे। जहाँ-तहाँ केतक, उद्दालक, अशोक, कुन्द, अतिमुक्तक, चम्पा, तिलक, कटहल, बेंत और कनेर आदिके सुन्दर वृक्ष खिले हुए थे। राजा और रानीने उन सबको देखा

Wika ni Bhīṣma: “Nakita niya, dito at doon, ang mariringal na punong namumulaklak—campaka, tilaka, langka, vañjula, at ang karṇikāra na namumukadkad din. Ipinahihiwatig ng tanawing ito ang maayos na ganda ng isang halamang-gubat na inaalagaan, tanda ng kasaganaan, kabutihang-palad, at ng tahimik na bunga ng pamamahalang matuwid at ng pagkakasundo sa tahanan.”

Verse 7

श्यामान्‌ वारणपुष्पांश्व तथाष्टपदिका लता: । तत्र तत्र परिक्लृप्ता ददर्श स महीपति:,राजाने विभिन्न स्थानोंमें निर्मित श्याम तमाल, वारणपुष्प तथा अष्टपदिका लताओंका दर्शन किया

Wika ni Bhīṣma: “Nakita ng hari, na nakahanay dito at doon, ang maiitim na punong tamāla, ang mga bulaklak na vāraṇa, at ang mga baging na uri ng aṣṭapadikā—mga halamang palamuti na inilagay sa iba’t ibang pook, tanda ng isang maingat at mapalad na kaayusan, hindi ng isang gubat na basta na lamang tumubo.”

Verse 8

रम्यान्‌ पद्मोत्यलधरान्‌ सर्वर्तुकुसुमांस्तथा । विमानप्रतिमांश्वापि प्रासादान्‌ शैलसंनिभान्‌,कहीं कमल और उत्पलसे भरे हुए रमणीय सरोवर शोभा पाते थे। कहीं पर्वत-सदूश ऊँचे-ऊँचे महल दिखायी देते थे जो विमानके आकारमें बने हुए थे। वहाँ सभी ऋतुओंके फूल खिले हुए थे

Doon ay may mga kaakit-akit na lawa na hitik sa mga lotus at utpala. Sa ibang dako nama’y may matatayog na palasyong wari’y bundok, na itinayo na animo’y mga vimana. At doon, ang mga bulaklak ng lahat ng panahon ay namumukadkad.

Verse 9

शीतलानि च तोयानि क्वचिदुष्णानि भारत । आसनानि विचित्राणि शयनप्रवराणि च,भरतनन्दन! कहीं शीतल जल थे तो कहीं उष्ण, उन महलोंमें विचित्र आसन और उत्तमोत्तम शय्याएँ बिछी हुई थीं

O inapo ng Bhārata, sa ilang panig ay may malamig na tubig at sa iba nama’y mainit; at sa loob ng mariringal na tahanang iyon ay may sari-saring upuan at ang pinakamainam na mga higaan na nakalatag.

Verse 10

पर्यड्कान्‌ रत्नसौवर्णान्‌ परारघ्यास्तरणावृतान्‌ | भक्ष्यं भोज्यमनन्तं च तत्र तत्रोपकल्पितम्‌,सोनेके बने हुए रत्नजटित पलंगोंपर बहुमूल्य बिछौने बिछे हुए थे। विभिन्न स्थानोंमें अनन्त भक्ष्य, भोज्य पदार्थ रखे गये थे

May mga higaan na yari sa ginto at may hiyas, natatakpan ng napakamahal na mga sapin. At sa iba’t ibang dako ay inihanda ang di-mabilang na pagkain—mga nginunguya at mga kinakain—na maayos na nakalatag.

Verse 11

वाणीवादान्‌ शुकांश्वैव सारिकान्‌ भृंगराजकान्‌ | कोकिलान्‌ शतपपत्रांक्ष सकोयष्टिककुक्कुभान्‌,समन्‍्ततः प्रमुदितान्‌ ददर्श सुमनोहरान्‌ । राजाने देखा, मनुष्योंकी-सी वाणी बोलनेवाले तोते और सारिकाएँ चहक रही हैं। भृंगराज, कोयल, शतपत्र, कोयष्टि, कुक्कुभ, मोर, मुर्गे, दात्यूह, जीवजीवक, चकोर, वानर, हंस, सारस और चक्रवाक आदि मनोहर पशु-पक्षी चारों ओर सानन्द विचर रहे हैं

Nakita ng hari sa paligid, na nakalulugod sa diwa, ang maraming nilalang at ibon—mga loro at myna na wari’y nagsasalita na parang tao, kasama ang bhṛṅgarāja, mga kukuko, at iba pang kaakit-akit na uri—na masayang gumagala sa lahat ng dako.

Verse 12

मयूरान्‌ कुक्कुटांश्चापि दात्यूहानू जीवजीवकान्‌ । चकोरान्‌ वानरान्‌ हंसान्‌ सारसां श्रक्रसाह्नयान्‌

Sinabi ni Bhīṣma: “(Dapat ipagkaloob sa kawanggawa) ang mga paboreal at mga tandang; ang mga ibong dātyūha, jīvajīvakā, at cakora; mga unggoy, mga sisne, at mga tagak—kasama ang mga ibong tinatawag na śakrasāhnaya.”

Verse 13

क्वचिदप्सरसां संघान्‌ गन्धर्वाणां च पार्थिव,पृथ्वीनाथ! कहीं झुंड-की-झुंड अप्सराएँ विहार कर रही थीं। कहीं गन्धर्वोके समुदाय अपनी प्रियतमाओंके आलिंगन-पाशमें बँधे हुए थे। उन सबको राजाने देखा। वे कभी उन्हें देख पाते थे और कभी नहीं देख पाते थे

Wika ni Bhishma: “O hari, panginoon ng lupa! Sa ilang dako, ang mga pangkat ng Apsara ay naglalaro sa tuwa; sa iba naman, ang mga Gandharva ay tila nakagapos sa tali ng yakap ng kanilang mga minamahal. Namalas ng hari silang lahat—ngunit kung minsan ay nakikita niya sila, at kung minsan ay hindi.”

Verse 14

कान्ताभिरपरांस्तत्र परिष्वक्तान्‌ ददर्श ह | न ददर्श च तान्‌ भूयो ददर्श च पुनर्नुप:,पृथ्वीनाथ! कहीं झुंड-की-झुंड अप्सराएँ विहार कर रही थीं। कहीं गन्धर्वोके समुदाय अपनी प्रियतमाओंके आलिंगन-पाशमें बँधे हुए थे। उन सबको राजाने देखा। वे कभी उन्हें देख पाते थे और कभी नहीं देख पाते थे

Wika ni Bhishma: “Doon, namalas ng hari ang iba pang nakapulupot sa yakap ng kanilang mga minamahal. Ngunit muli, hindi na niya sila makita; at pagkaraan, nakita niya silang muli. Kaya sa kahanga-hangang daigdig ng makalangit na ligaya, maging ang pagdama ay nag-aalinlangan—nagpapahiwatig na ang aliw at pagkakapit ay di-matatag, at ang hinahanap sa pagkalugod ng mga pandama ay hindi mahahawakan nang tiyak.”

Verse 15

गीतध्वनिं सुमधुरं तथैवाध्यापनध्वनिम्‌ । हंसान्‌ सुमधुरांश्चापि तत्र शुश्राव पार्थिव:,राजा कभी संगीतकी मधुर ध्वनि सुनते, कभी वेदोंके स्वाध्यायका गम्भीर घोष उनके कानोंमें पड़ता और कभी हंसोंकी मीठी वाणी उन्हें सुनायी देती थी

Wika ni Bhishma: “Doon, narinig ng hari, kung minsan, ang napakatamis na tunog ng awit; kung minsan naman, ang maringal at taimtim na alingawngaw ng pagbigkas ng Veda; at muli, ang kaaya-ayang tawag ng mga sisne. Ipinahihiwatig ng tanawing iyon ang isang daigdig na inayos ng dharma—kung saan ang marangal na aliw, disiplinadong pag-aaral, at pagkakasundo ng kalikasan ay nagsasama nang walang labis.”

Verse 16

त॑ दृष्टवात्यद्भुतं राजा मनसाचिन्तयत्‌ तदा । स्वप्लोडयं चित्तविभ्रंश उताहो सत्यमेव तु,उस अति अदभुत दृश्यको देखकर राजा मन-ही-मन सोचने लगे--“अहो! यह स्वप्न है या मेरे चित्तमें भ्रम हो गया है अथवा यह सब कुछ सत्य ही है

Nang makita ng hari ang lubhang kahanga-hangang tanawin, nagmuni-muni siya sa sarili: “Aba! Panaginip ba ito, o nalito na ang aking isip—o tunay ngang totoo ang lahat ng ito?”

Verse 17

अहो सह शरीरेण प्राप्तो5स्मि परमां गतिम्‌ । उत्तरान्‌ वा कुरून्‌ पुण्यानथवाप्यमरावतीम्‌,“अहो! क्या मैं इसी शरीरसे परम गतिको प्राप्त हो गया हूँ अथवा पुण्यमय उत्तरकुरु या अमरावतीपुरीमें-आ पहुँचा हूँ

Wika ni Bhishma: “Aba! Ako ba, sa mismong katawang ito, ay nakaabot na sa pinakamataas na kalagayan? O nakarating ba ako sa banal na lupain ng Hilagang Kuru—o maging sa Amaravati, ang lungsod ng mga diyos?”

Verse 18

किंचेदं महदाश्चर्य सम्पश्यामीत्यचिन्तयत्‌ । एवं संचिन्तयन्नेव ददर्श मुनिपुंगवम्‌,“यह महान्‌ आश्वर्यकी बात जो मुझे दिखायी दे रही है, क्या है?” इस तरह वे बारंबार विचार करने लगे। राजा इस प्रकार सोच ही रहे थे कि उनकी दृष्टि मुनिप्रवर च्यवनपर पड़ी

Wika ni Bhishma: “Ano ang dakilang kababalaghan na aking nakikita?”—at siya’y nagmuni-muni. Habang patuloy siyang nag-iisip nang gayon, napadako ang tingin ng hari sa isang marangal na pantas, ang pinakadakila sa mga asceta.

Verse 19

तस्मिन्‌ विमाने सौवर्णे मणिस्तम्भसमाकुले । महाहें शयने दिव्ये शयानं भूगुनन्दनम्‌

Wika ni Bhishma: “Doon, sa ginintuang palasyong lumilipad, na siksik sa mga haliging may hiyas, nakita ko ang marangal na inapo ni Bhṛgu na nakahimlay sa isang dakila at banal na higaan.”

Verse 20

मणिमय खम्भोंसे युक्त सुवर्णमय विमानके भीतर बहुमूल्य दिव्य पर्यकपर वे भृगुनन्दन च्यवन लेटे हुए थे ।। तमभ्ययात्‌ प्रहर्षेण नरेन्द्र: सह भार्यया । अन्तर्हितस्ततो भूयक्ष्यवन: शयनं च तत्‌,उन्हें देखते ही पत्नीसहित महाराज कुशिक बड़े हर्षके साथ आगे बढ़े। इतनेहीमें फिर महर्षि च्यवन अन्तर्धान हो गये। साथ ही उनका वह पलंग भी अदृश्य हो गया

Sa loob ng ginintuang palasyong lumilipad na may mga haliging may hiyas, nakita si Cyavana—ang inapo ni Bhṛgu—na nakahimlay sa isang maringal, mahalaga, at banal na higaan. Pagkakita sa kanya, lumapit si Haring Kuśika kasama ang kanyang reyna na may malaking galak. Ngunit sa mismong sandaling iyon, naglaho muli sa paningin ang pantas na si Cyavana, at naglaho rin ang higaan.

Verse 21

ततोडन्यस्मिन्‌ वनोद्देशे पुनरेव ददर्श तम्‌ | कौश्यां बृस्यां समासीनं जपमानं महाव्रतम्‌,तदनन्तर वनके दूसरे प्रदेशमें राजाने फिर उन्हें देखा, उस समय वे महान्‌ व्रतधारी महर्षि कुशकी चटाईपर बैठकर जप कर रहे थे

Pagkaraan, sa ibang bahagi ng gubat, nakita siyang muli ng hari. Ang dakilang pantas—matatag sa mataas na panata—ay nakaupo sa banig na damong kuśa, lubos na nakatuon sa pag-uusal ng mga banal na mantra.

Verse 22

एवं योगबलाद्‌ विप्रो मोहयामास पार्थिवम्‌ । क्षणेन तद्‌ वनं॑ चैव ते चैवाप्सरसां गणा:,इस प्रकार ब्रह्मर्षि च्यवनने अपनी योगशक्तिसे राजा कुशिकको मोहमें डाल दिया। एक ही क्षणमें वह वन, वे अप्सराओंके समुदाय, गन्धर्व और वृक्ष सब-के-सब अदृश्य हो गये। नरेश्वर! गंगाका वह तट पुनः शब्द-रहित हो गया

Wika ni Bhishma: “Sa gayon, sa kapangyarihan ng kanyang yoga, inilugmok ng pantas na Brahmana ang hari sa pagkalito. Sa isang iglap, naglaho sa paningin ang gubat na iyon at ang mismong mga pangkat ng Apsara.”

Verse 23

गन्धर्वा: पादपाश्रैव सर्वमन्तरधीयत । नि:शब्दम भवच्चापि गंगाकूलं॑ पुनर्न॒ूप,इस प्रकार ब्रह्मर्षि च्यवनने अपनी योगशक्तिसे राजा कुशिकको मोहमें डाल दिया। एक ही क्षणमें वह वन, वे अप्सराओंके समुदाय, गन्धर्व और वृक्ष सब-के-सब अदृश्य हो गये। नरेश्वर! गंगाका वह तट पुनः शब्द-रहित हो गया

Wika ni Bhishma: “Ang mga Gandharva, at maging ang mga punò, ay naglaho sa paningin sa isang iglap. At, O hari, ang pampang ng Ganga ay muling naging ganap na tahimik.” (Sa gayon, ang brahmarshi na si Cyavana, sa pamamagitan ng kapangyarihang yogiko, ay inilubog si Haring Kuśika sa pagkalito; sa isang sandali, naglaho ang tanawin ng gubat—mga apsara, gandharva, at mga punò—at naiwan ang pampang ng ilog na payapa.)

Verse 24

कुशवल्मीकभूयिष्ठं बभूव च यथा पुरा । ततः स राजा कुशिक: सभार्यस्तेन कर्मणा,वहाँ पहलेके ही समान कुश और बाँबीकी अधिकता हो गयी। तत्पश्चात्‌ पत्नीसहित राजा कुशिक ऋषिका वह महान्‌ अद्भुत प्रभाव देखकर उनके उस कार्यसे बड़े विस्मयको प्राप्त हुए। इसके बाद हर्षमग्न हुए कुशिकने अपनी पत्नीसे कहा--

“Gaya ng dati, ang pook na iyon ay muling naging masukal sa damong kuśa at punô ng mga bunton ng anay. Nang makita ang kababalaghang idinulot ng gawaing iyon, si Haring Kuśika—kasama ang kanyang reyna—ay napuno ng matinding pagkamangha.”

Verse 25

विस्मयं परम॑ प्राप्तस्तद्‌ दृष्टया महदद्भुतम्‌ । ततः प्रोवाच कुशिको भार्या हर्षसमन्वित:,वहाँ पहलेके ही समान कुश और बाँबीकी अधिकता हो गयी। तत्पश्चात्‌ पत्नीसहित राजा कुशिक ऋषिका वह महान्‌ अद्भुत प्रभाव देखकर उनके उस कार्यसे बड़े विस्मयको प्राप्त हुए। इसके बाद हर्षमग्न हुए कुशिकने अपनी पत्नीसे कहा--

Wika ni Bhishma: “Nang makita ang dakila at kamangha-manghang hiwaga, napuspos si Kushika ng sukdulang pagkamangha. Pagkaraan, sa galak ng kalooban, nagsalita si Haring Kushika sa kanyang asawa—naantig sa kanyang nasaksihan.”

Verse 26

पश्य भद्ठे यथा भावाश्षित्रा दृष्टा: सुदुर्लभा: । प्रसादाद्‌ भगुमुख्यस्य किमन्यत्र तपोबलात्‌

Wika ni Bhīṣma: “O marangal na ginang, masdan—ang mga kababalaghang ito na sadyang bihira ay ating nasilayan. Saan magmumula ang ganitong pangitain kung hindi sa biyaya ng pinakadakila sa angkan ng Bhṛgu? Ano pa ang makapagkakaloob nito kundi ang lakas na isinilang sa pag-aayuno at pagninilay (tapas)?”

Verse 27

“कल्याणी! देखो, हमने भूगुकुलतिलक च्यवन मुनिकी कृपासे कैसे-कैसे अद्भुत और परम दुर्लभ पदार्थ देखे हैं। भला, तपोबलसे बढ़कर और कौन-सा बल है? ।। तपसा तदवाप्यं हि यत्‌ तु शक्‍्यं मनोरथै: । त्रैलोक्यराज्यादपि हि तप एव विशिष्यते,“जिसकी मनके द्वारा कल्पना मात्र की जा सकती है, वह वस्तु तपस्यासे साक्षात्‌ सुलभ हो जाती है। त्रिलोकीके राज्यसे भी तप ही श्रेष्ठ है

Wika ni Bhishma: “O mapalad na ginang, masdan—sa biyaya ni Muni Cyavana, ang hiyas ng angkan ng Bhṛgu, nasaksihan natin ang maraming kababalaghan na sadyang bihira. Tunay, anong lakas ang hihigit sa lakas ng tapas? Sapagkat sa pamamagitan ng tapas, ang bagay na iniisip lamang ng isip bilang hangarin ay nagiging tunay na maaabot; at ang tapas ay higit pa nga kaysa paghahari sa tatlong daigdig.”

Verse 28

तपसा हि सुतप्तेन शक्‍्यो मोक्षस्तपोबलात्‌ । अहो प्रभावो ब्रह्मार्षेक्ष्यवनस्य महात्मन:,“अच्छी तरह तपस्या करनेपर उसकी शक्तिसे मोक्षतक मिल सकता है। इन ब्रह्मर्षि महात्मा च्यवनका प्रभाव अद्भुत है

Wika ni Bhīṣma: “Sa pamamagitan ng pag-aayuno at mahigpit na pagninilay (tapas), kapag tunay at taimtim na isinagawa, maaabot maging ang moksha—ang ganap na paglaya—sa lakas na isinilang ng tapas. Kay kamangha-mangha ang espirituwal na kapangyarihan ng dakilang Brahmarṣi na si Cyavana!”

Verse 29

इच्छयैष तपोवीर्यादन्यॉललोकान्‌ सृजेदपि । ब्राह्मणा एव जायेरन्‌ पुण्यवाग्बुद्धिकर्मण:

Wika ni Bhīṣma: “Sa isang pasya lamang, sa bisa ng lakas na isinilang ng tapas, kaya pa niyang lumikha ng iba pang mga daigdig; at sa mga daigdig na iyon, mga Brāhmaṇa lamang ang isisilang—mga taong ang pananalita, pag-unawa, at gawa ay pawang dalisay at marangal.”

Verse 30

'ये इच्छा करते ही अपनी तपस्याकी शक्तिसे दूसरे लोकोंकी सृष्टि कर सकते हैं। इस पृथ्वीपर ब्राह्मण ही पवित्रवाक्‌, पवित्रबुद्धि और पवित्र कर्मवाले होते हैं ।। उत्सहेदिह कृत्वैव को<न्यो वै च्यवनादते । ब्राह्मण्यं दुर्लभ लोके राज्यं हि सुलभं नरै:,“महर्षि च्यवनके सिवा दूसरा कौन है, जो ऐसा महान्‌ कार्य कर सके? संसारमें मनुष्योंको राज्य तो सुलभ हो सकता है, परंतु वास्तविक ब्राह्मणत्व परम दुर्लभ है

Wika ni Bhīṣma: “Yaong sa isang pasya lamang ay nakalilikha, sa kapangyarihan ng kanilang tapas, ng iba pang mga daigdig—ganyan sila. Sa ibabaw ng lupa, ang mga Brāhmaṇa lamang ang nakikilala sa kadalisayan ng pananalita, kadalisayan ng pag-unawa, at kadalisayan ng asal at gawa. Sino pa rito, maliban sa dakilang pantas na si Cyavana, ang makagagawa ng gayong dakilang gawain? Sapagkat sa mga tao, maaaring madaling makamtan ang paghahari, ngunit ang tunay na ‘pagiging Brāhmaṇa’—ang ganap na kagalingang espirituwal at moral—ay napakabihira sa daigdig.”

Verse 31

ब्राह्माण्यस्य प्रभावाद्धि रथे युक्तौ स्वधुर्यवत्‌ । इत्येवं चिन्तयान: स विदितश्न्यवनस्य वै,“ब्राह्मणत्वके प्रभावसे ही महर्षिने हम दोनोंको अपने वाहनोंकी भाँति रथमें जोत दिया था।” इस तरह राजा सोच-विचार कर ही रहे थे कि महर्षि च्यवनको उनका आना ज्ञात हो गया

“Dahil sa bisa ng tunay na pagka-Brāhmaṇa (brāhmaṇya), ikinabit ng dakilang pantas kaming dalawa sa karwahe na wari’y mga hayop na panghila ng kaniyang sasakyan.” Habang nagmumuni-muni ang hari nang gayon, nalaman na ni Cyavana ang kaniyang pagdating.

Verse 32

सम्प्रेक्ष्योवाच नृपतिं क्षिप्रमागम्यतामिति । इत्युक्त: सहभार्यस्तु सो5भ्यगच्छन्महामुनिम्‌

Pagkatingin, sinabi niya sa hari: “Pumarito siya agad.” Sa gayong utos, ang hari—kasama ang kaniyang asawa—ay lumapit sa dakilang pantas.

Verse 33

शिरसा वन्दनीयं तमवन्दत च पार्थिव: । उन्होंने राजाकी ओर देखकर कहा--'भूपाल! शीघ्र यहाँ आओ।” उनके इस प्रकार आदेश देनेपर पत्नीसहित राजा उनके पास गये तथा उन वन्दनीय महामुनिको उन्होंने मस्तक झुकाकर प्रणाम किया ।। तस्याशिष: प्रयुज्याथ स मुनिस्तं नराधिपम्‌

Sinabi ni Bhishma: Yumuko ang hari at nagbigay-galang sa kagalang-galang na pantas na karapat-dapat sambahin. Pagkaraang ipagkaloob ang kanyang pagpapala, nagsalita ang dakilang asceta sa pinuno—ipinapakita kung paanong ang makatarungang kapangyarihan ay dapat isagawa nang may pagpapakumbaba sa harap ng kabanalang espirituwal, at kung paanong ang dharma ay napangangalagaan kapag ang lakas ay gumagalang sa karunungan.

Verse 34

ततः प्रकृतिमापन्नो भार्गवो नूपते नृपम्‌

Sinabi ni Bhishma: “Pagkaraan nito, si Bhargava, na nagbalik sa kanyang likás na anyo, ay nagsalita sa hari.”

Verse 35

राजन्‌ सम्यग्‌ जितानीह पञड्च पज्च स्वयं त्वया

Sinabi ni Bhishma: “O Hari, dito ay wasto at ganap mong napagtagumpayan ang ‘lima at lima’ sa sarili mong pagsisikap.”

Verse 36

सम्यगाराधित: पुत्र त्वया प्रवदतां वर

Sinabi ni Bhishma: “Anak ko, nararapat at wasto mong pinarangalan ang nilapitan mo. Kaya piliin mo ang pinakamainam na biyaya sa mga maaaring ipagkaloob.”

Verse 37

अनुजानीहि मां राजन्‌ गमिष्यामि यथागतम्‌

Sinabi ni Bhishma: “O Hari, pahintulutan mo ako; ako’y aalis at babalik sa dinaanan kong pagparito.”

Verse 38

0 &.* 7 एप कतचजत णः हपफ तक ज्ज्ल्च्य कण का यक्ुम्त्ाप ग ः 2० [! 7472 5५2 ५ ॥#/ ८ कुशिक उवाच अग्निमध्ये गतेनेव भगवन्‌ संनिधौ मया

Wika ni Kuśika: “O Mapalad na Panginoon, sa mismong harapan mo ay wari ko’y pumasok ako sa gitna ng apoy.”

Verse 39

वर्तितं भूगुशार्दूल यन्न दग्धो5स्मि तद्‌ बहु । एष एव वरो मुख्य: प्राप्तो मे भूगुनन्दन

Wika ni Kuśika: “O tigre sa mga Bhṛgu, na nalampasan ko ang pagsubok na ito at hindi man lamang nasunog—iyan mismo ang dakilang biyaya. O ligaya ng mga Bhṛgu, ito lamang ang pinakadakilang pagpapalang dumating sa akin.”

Verse 40

कुशिक बोले--भगवन्‌! भृगुश्रेष्ठी मैं आपके निकट उसी प्रकार रहा हूँ, जैसे कोई प्रज्वलित अग्निके बीचमें खड़ा हो। उस अवस्थामें रहकर भी मैं जलकर भस्म नहीं हुआ, यही मेरे लिये बहुत बड़ी बात है। भृगुनन्दन! यही मैंने महान्‌ वर प्राप्त कर लिया ।। यत्‌ प्रीतोडसि मया ब्रह्मन्‌ कुलं त्रातं च मेडनघ । एष मे&नुग्रहो विप्र जीविते च प्रयोजनम्‌,निष्पाप ब्रह्मर्ष! आप जो प्रसन्न हुए हैं तथा आपने जो मेरे कुलको नष्ट होनेसे बचा दिया, यही मुझपर आपका भारी अनुग्रह है। और इतनेसे ही मेरे जीवनका सारा प्रयोजन सफल हो गया

Wika ni Kuśika: “Kagalang-galang na ginoo, pinakamainam sa mga Bhṛgu, nanatili akong malapit sa iyo na parang taong nakatayo sa gitna ng naglalagablab na apoy. Gayunman, kahit sa gayong kalagayan ay hindi ako nasunog at naging abo—iyan lamang ay isang dakilang kababalaghan para sa akin. O inapo ni Bhṛgu, ito mismo ang dakilang biyayang aking natamo. Na ikaw ay nalugod sa akin, O Brahmin, at na iniligtas mo ang aking angkan sa pagkapuksa—iyan ang iyong makapangyarihang biyaya sa akin. Sa ganito lamang, O walang-dungis na Brahmarṣi, natupad na ang layon ng aking buhay.”

Verse 41

एतदू्‌ राज्यफलं चैव तपसश्न॒ फलं मम । यदि त्वं प्रीतिमान्‌ विप्र मयि वै भूगुनन्दन

Wika ni Kuśika: “Ito nga ang gantimpala ng paghahari, at ito rin ang bunga ng aking pag-aayuno at pagninilay—kung ikaw, O Brahmin, O ligaya ng mga Bhṛgu, ay tunay na nalulugod sa akin.”

Verse 42

अस्ति मे संशय: कश्चित्‌ तन्मे व्याख्यातुमहसि

Wika ni Kuśika: “May isang pag-aalinlangan ako. Nararapat mong ipaliwanag iyon sa akin.”

Verse 53

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें च्यवन और कुशिकका संवादविषयक तिरपनवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon nagwakas ang ikalimampu’t ikatlong kabanata, na tumatalakay sa pag-uusap nina Cyavana at Kuśika, sa loob ng bahaging Dānadharma ng Anuśāsana Parva ng kagalang-galang na Mahābhārata. Ipinahihiwatig ng pangwakas na tala (colophon) ang pagtatapos ng isang aral na nakasentro sa etika ng pagbibigay at sa mga pamantayang dharmiko na siyang sukatan ng pagkabukas-palad.

Verse 54

भृगुनन्दन! यही मेरे राज्यका और यही मेरी तपस्याका भी फल है। विप्रवर! यदि आपका मुझपर प्रेम हो तो मेरे मनमें एक संदेह है, उसका समाधान करनेकी कृपा करें ।। इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि च्यवनकुशिकसंवादे चतुः:पञ्चाशत्तमो5ध्याय:

O inapo ni Bhṛgu, ito ang bunga ng aking paghahari, at ito rin ang bunga ng aking pag-aayuno at pagninilay (tapasya). O pinakadakila sa mga Brahmin, kung may paglingap ka sa akin, may isang pag-aalinlangan sa aking puso—mangyaring pagpalain mo ako at lutasin iyon.

Verse 123

समन्‍्ततः प्रमुदितान्‌ ददर्श सुमनोहरान्‌ । राजाने देखा, मनुष्योंकी-सी वाणी बोलनेवाले तोते और सारिकाएँ चहक रही हैं। भृंगराज, कोयल, शतपत्र, कोयष्टि, कुक्कुभ, मोर, मुर्गे, दात्यूह, जीवजीवक, चकोर, वानर, हंस, सारस और चक्रवाक आदि मनोहर पशु-पक्षी चारों ओर सानन्द विचर रहे हैं

Tumingin ang hari sa paligid at nakita niyang nagagalak ang mga kaaya-ayang hayop at ibon. Nakita niya ang mga loro at sarika na nagsasalita na wari’y tinig ng tao, at masiglang huni nang huni. Naroon ang bhr̥ṅgarāja, ang kukú, ang śatapatra, ang koyasṭi, ang kukkubha, ang paboreal, ang mga tandang, ang dātyūha, ang jīvajīvaka, ang cakora, ang mga unggoy, ang mga gansa, ang saras at ang cakravāka—mga kaakit-akit na nilalang na masayang gumagala sa lahat ng dako.

Verse 336

निषीदेत्यब्रवीद्‌ धीमान्‌ सान्त्वयन्‌ पुरुषर्षभ: । तब उन पुरुषप्रवर बुद्धिमान्‌ मुनिने राजाको आशीर्वाद देकर सान्त्वना प्रदान करते हुए कहा--'“आओ बैठो”'

Ang pantas at marunong na muni, ang pinakamarangal sa mga lalaki, ay nagbasbas sa hari at umaliw sa kanya, saka marahang nagsabi, “Halika, maupo ka.”

Verse 346

उवाच श्लक्ष्णया वाचा तर्पयन्निव भारत | भरतवंशी नरेश! तदनन्तर स्वस्थ होकर भृगुपुत्र च्यवन मुनि अपनी स्निग्ध मुधर वाणीद्वारा राजाको तृप्त करते हुए-से बोले--

Sinabi ni Bhīṣma: “O inapo ni Bharata, O hari ng angkan ni Bharata! Pagkaraan nito, ang pantas na si Cyavana, anak ni Bhṛgu, nang muling maging panatag, ay nagsalita sa hari sa isang tinig na banayad, makinis, at matamis—na wari’y nagbibigay-kasiyahan at katiyakan sa kanyang loob.”

Verse 353

मनः:षष्ठानीन्द्रियाणि कृच्छान्मुक्तोडसि तेन वै । “राजन! तुमने पाँच ज्ञानेन्द्रियों, पाँच कर्मेन्द्रियों और छठे मनको अच्छी तरह जीत लिया है। इसीलिये तुम महान्‌ संकटसे मुक्त हुए हो

Wika ni Bhishma: “O Hari, ganap mong napagtagumpayan ang mga pandama—ang lima, kasama ang isip bilang ika-anim. Kaya nga, ikaw ay napalaya mula sa isang malaking kapighatian.”

Verse 363

नहि ते वृजिनं किंचित्‌ सुसूक्ष्ममपि विद्यते । “वक्ताओंमें श्रेष्ठ पुत्र! तुमने भलीभाँति मेरी आराधना की है। तुम्हारे द्वारा कोई छोटे- से-छोटा या सूक्ष्म-से-सूक्ष्म अपराध भी नहीं हुआ है

Wika ni Bhishma: “O anak na pinakadakila sa mga tagapagsalita, sa iyo’y walang kahit munting bakas ng kasamaan—walang pagkukulang, ni yaong pinakamaliit o pinakapino. Marapat mong pinarangalan at pinaglingkuran ako; kaya’t ikaw ay malaya kahit sa pinakamarikit na pagkakasala.”

Verse 3736

प्रीतो5स्मि तव राजेन्द्र वरश्न प्रतिगृह्मताम्‌ । “राजन! अब मुझे विदा दो। मैं जैसे आया था, वैसे ही लौट जाऊँगा। राजेन्द्र! मैं तुमपर बहुत प्रसन्न हूँ; अतः तुम कोई वर माँगो”

Wika ni Bhishma: “O Rajendra, lubos akong nalulugod sa iyo; kaya tanggapin mo ang isang biyaya. Pahintulutan mo na akong magpaalam ngayon, O Hari; babalik ako gaya ng aking pagdating.”