Adhyaya 50

Verse 1

अि-क्राछ सप्तचत्वारिशो< ध्याय: ब्राह्मण आदि वर्णोकी दायभाग-विधिका वर्णन युधिछिर उवाच सर्वशास्त्रविधानज्ञ राजधर्मविदुत्तम । अतीव संशयच्छेत्ता भवान्‌ वै प्रथित: क्षितौ

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O kagalang-galang na Lolo, ikaw na nakaaalam ng mga tuntunin ng lahat ng śāstra at pinakadakila sa mga dalubhasa sa tungkulin ng mga hari—sa daigdig na ito ikaw ay tanyag bilang tagaputol ng lahat ng pag-aalinlangan. Gayunman, may isa pang pagdududa na sumibol sa aking puso; lutasin mo ito para sa akin. O Hari, tungkol sa pagdududang ito, wala na akong tatanungin pang iba.”

Verse 2

वक्षित्तु संशयो मे5स्ति तन्मे ब्रूहि पितामह । जाते5स्मिन्‌ संशये राजन्‌ नान्यं पृच्छेम कंचन

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “May isang pagdududa akong nais ihayag; sabihin mo sa akin ang sagot, O Lolo. Ngayong sumibol na ang pagdududang ito, O Hari, wala na akong tatanungin pang iba tungkol dito.”

Verse 3

यथा नरेण कर्ताव्यं धर्ममार्गनिवर्तिना । एतत्‌ सर्व महाबाहो भवान्‌ व्याख्यातुमरहति,महाबाहो! धर्ममार्गका अनुसरण करनेवाले मनुष्यका इस विषयमें जैसा कर्तव्य हो, इस सबकी आप स्पष्टरूपसे व्याख्या करें

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O makapangyarihang bisig, ipaliwanag mo nang malinaw ang lahat ng ito—kung ano ang nararapat gawin ng taong sumusunod sa landas ng dharma, at kung paano dapat maunawaan at isagawa ang gayong tungkulin.”

Verse 4

चतस्रो विहिता भार्या ब्राह्म॒णस्य पितामह । ब्राह्मणी क्षत्रिया वैश्या शूद्रा च रतिमिच्छत:

“O Pitāmaha, para sa isang Brahmana ay itinakda ng mga śāstra ang apat na uri ng asawa: Brahmani, Kshatriya, Vaishya, at Shudra. Sa mga ito, ang Shudra ay itinakda lamang para sa lalaking ang hangad ay pagnanasa at kalugurang makamundo.”

Verse 5

तत्र जातेषु पुत्रेषु सर्वासां कुरुसत्तम | आनुपूर्व्येण कस्तेषां पित्रयं दायादमर्हति,कुरुश्रेष्ठ! इन सबके गर्भसे जो पुत्र उत्पन्न हुए हों, उनमेंसे कौन क्रमश: पैतृक धनको पानेका अधिकारी है?

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O pinakadakila sa mga Kuru, sa mga anak na lalaking isinilang mula sa lahat ng asawang iyon, sino—ayon sa wastong pagkakasunod—ang may karapatang magmana ng yaman ng ama, ang lupain at ari-ariang minana sa angkan?”

Verse 6

केन वा किं ततो हार्य पितृवित्तात्‌ पितामह । एतदिच्छामि कथितं विभागस्तेषु य: स्मृत:

“O Pitāmaha, sa anong tuntunin at gaano kalaki ang dapat makuha ng bawat anak mula sa yaman ng ama? Nais kong marinig mula sa iyong bibig ang itinakdang paghahati na inaalala sa Smṛti.”

Verse 7

भीष्म उवाच ब्राह्मण: क्षत्रियो वैश्यस्त्रयो वर्णा द्विजातय: । एतेषु विहितो धर्मों ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर

Sinabi ni Bhishma: “O Yudhiṣṭhira, ang Brahmana, Kshatriya, at Vaishya—ang tatlong varna na ito ay tinatawag na ‘dvija’ (dalawang ulit na isinilang). Kaya ayon sa dharma, sa loob ng tatlong varna na ito itinakda ang pag-aasawa ng isang Brahmana.”

Verse 8

वैषम्यादथवा लोभात्‌ कामाद्‌ वापि परंतप । ब्राह्मणस्य भवेच्छूद्रा न तु दृष्टान्तत: स्मृता

Sinabi ni Bhishma: “O tagasunog ng mga kaaway, dahil man sa pagkiling, sa kasakiman, o sa pagnanasa, maaaring maging asawa ng isang Brāhmaṇa ang isang babaeng Śūdra; subalit sa mga śāstra ay hindi ito naaalala bilang isang pinahihintulutang halimbawa o tuntunin.”

Verse 9

शूद्रां शयनमारोप्य ब्राह्मणो यात्यधोगतिम्‌ । प्रायश्षित्तीयते चापि विधिदृष्टेन कर्मणा

Sinabi ni Bhīṣma: “Kapag inilagay ng isang brāhmaṇa ang isang babaeng Śūdra sa kanyang higaan (ibig sabihin, nakipagniig sa ipinagbabawal na paraan), siya’y babagsak sa mas mababang kalagayan. Gayunman, maaari rin siyang luminis sa pamamagitan ng pagtubos-sala, sa pagsasagawa ng ritwal na itinakda ayon sa tuntunin.”

Verse 10

आपसट्यमानमृक्थं तु सम्प्रवक्ष्यामि भारत

Sinabi ni Bhishma: “O Bharata, ipaliliwanag ko ngayon ang usapin ng pamana na inaangkin nang mali—ari-ariang kinukuha sa pamamagitan ng huwad na dahilan—upang maunawaan ang bigat nitong pang-etika at pang-batas.”

Verse 11

लक्षण्यं गोवृषो यान॑ यत्‌ प्रधानतमं भवेत्‌ । ब्राह्माण्यास्तद्धरेत्‌ पुत्र एकांशं वै पितुर्धनात्‌

Sinabi ni Bhīṣma: “Anumang ituring na pinakadakila sa mga natatanging handog—gaya ng baka, toro, o sasakyang panglakbay—ay itabi ng anak na lalaki ang pangunahing bagay na iyon para sa babaeng Brāhmaṇa (Brāhmaṇī), bilang nararapat niyang bahagi mula sa yaman ng ama.”

Verse 12

शेष तु दशधा कार्य ब्राह्मणस्वं युधिष्ठिर । तत्र तेनैव हर्तव्याक्ष॒त्वारों3शा: पितुर्धनात्‌

Sinabi ni Bhīṣma: “Tungkol naman sa natitira, O Yudhiṣṭhira, ay ayusin ito sa sampung bahagi bilang ari-arian ng mga Brāhmaṇa. Mula roon, ang taong iyon din ang kukuha ng apat na bahagi mula sa yaman ng ama.”

Verse 13

भरतनन्दन! अब मैं ब्राह्मण आदि वर्णोकी कन्याओंके गर्भसे उत्पन्न होनेवाले पुत्रोंकी पैतृक धनका जो भाग प्राप्त होता है

Wika ni Bhishma: “O inapo ni Bharata, ilalarawan ko ngayon ang mga bahagi sa ari-ariang minana sa ama na napapasa sa mga anak na lalaki na isinilang sa mga babae ng iba’t ibang varna, simula sa Brahmin. Ang anak na isinilang sa isang Brahmin mula sa asawang Brahmini ay dapat munang angkinin, bilang sariling karapatan, ang pangunahing bahagi ng mana—gaya ng bahay at mga katulad nito, mga baka, mga sasakyang sinasakyan, at anumang bagay na itinuturing na pinakamarangal. Pagkaraan, O Yudhishthira, ang natitirang yaman ay dapat hatiin sa sampung bahagi; mula sa yaman ng ama, ang anak ng asawang Brahmini ay muling kukuha ng apat na bahagi. Tungkol naman sa anak na isinilang sa isang babaeng Kshatriya, siya man ay tiyak na Brahmin—walang alinlangan; at dahil sa natatanging katayuan ng kanyang ina, siya’y may karapatang kumuha ng tatlong bahagi.”

Verse 14

वर्णे तृतीये जातस्तु वैश्यायां ब्राह्णादपि । द्विरंशस्तेन हर्तव्यो ब्राह्मणस्वाद्‌ युधिष्ठिर

Wika ni Bhishma: “O Yudhishthira, kapag ang isang anak ay isinilang sa isang babae ng ikatlong varna (Vaiśyā) mula sa amang Brāhmaṇa, siya’y dapat tumanggap ng dobleng bahagi mula sa ari-arian ng Brāhmaṇa.”

Verse 15

शूद्रायां ब्राह्म॒णाज्जातो नित्यादेयधन: स्मृतः । अल्पं चापि प्रदातव्यं शूद्रापुत्राय भारत

Wika ni Bhishma: “Ang anak na isinilang sa isang Brāhmaṇa mula sa babaeng Śūdra ay ayon sa kaugalian itinuturing na yaong ang ari-arian ay maaaring kunin dahil sa obligasyon (ibig sabihin, hindi ganap na napangangalagaan ng karaniwang karapatan sa pagmamay-ari). At, O Bhārata, kahit sa anak ng isang Śūdra, maliit na kaloob lamang ang dapat ibigay.”

Verse 16

भारत! ब्राह्मणसे शूद्रामें जो पुत्र उत्पन्न होता है, उसे तो धन न देनेका ही विधान है तो भी शूद्राके पुत्रको पैतृक धनका स्वल्पतम भाग--एक अंश दे देना चाहिये ।।

Wika ni Bhishma: “O Bhārata, kapag ang isang anak ay isinilang sa isang Brāhmaṇa mula sa babaeng Śūdra, ang tuntunin ay huwag siyang bigyan ng ari-arian. Gayunman, ang anak ng Śūdra ay dapat pa ring pagkalooban ng pinakamaliit na bahagi ng yaman ng ama—isang bahagi. Ito ang kaayusan kapag ang yaman ay hinahati sa sampung bahagi. Ngunit para sa mga anak na isinilang sa mga babaeng kapareho ng varna, pantay-pantay na bahagi ang dapat italaga sa lahat.”

Verse 17

अब्राह्माणं तु मन्यन्ते शूद्रापुत्रमनैपुणात्‌ । त्रिषु वर्णेषु जातो हि ब्राह्मणाद्‌ ब्राह्मणो भवेत्‌

Wika ni Bhishma: “Hindi nila itinuturing na Brāhmaṇa ang anak na isinilang sa isang babaeng Śūdra, sapagkat inaakala nilang kulang siya sa pino at bihasang asal na kaugnay ng gawi ng Brāhmaṇa. Ngunit ang anak na inianak ng isang Brāhmaṇa sa isang babae mula sa alinman sa tatlong natitirang varna ay itinuturing na Brāhmaṇa.”

Verse 18

स्मृताश्न वर्णाक्षत्वार: पञचमो नाधिगम्यते । हरेच्च दशमं भागं शूद्रापुत्र: पितुर्धनात्‌,चार ही वर्ण बताये हैं, पाँचवाँ वर्ण नहीं मिलता। शूद्राका पुत्र ब्राह्मण पिताके धनसे उसका दसवाँ भाग ले सकता है

Wika ni Bhishma: “Ayon sa kaugalian, apat na kaayusang panlipunan ang kinikilala; walang ikalimang tinatanggap. Kung ang anak ay isinilang sa isang babaeng Śūdrā at ang ama ay isang Brāhmaṇa, maaari lamang siyang tumanggap ng ikasampung bahagi ng yaman ng kanyang ama.”

Verse 19

तत्तु दत्त हरेत्‌ पित्रा नादत्तं हर्तुमहति । अवश्यं हि धन देयं शूद्रापुत्राय भारत

Wika ni Bhishma: “Tanging yaong pormal na ibinigay ng ama ang maaaring tanggapin; ang hindi ibinigay ay walang karapatang agawin. Ngunit, O Bharata, kailangang tiyak na maglaan ng bahagi ng yaman para rin sa anak ng babaeng Śūdrā.”

Verse 20

आनुृशंस्यं परो धर्म इति तस्मै प्रदीयते । यत्र तत्र समुत्पन्नं गुणायैवोपपद्यते,दया सबसे बड़ा धर्म है। यह समझकर ही उसे धनका भाग दिया जाता है। दया जहाँ भी उत्पन्न हो, वह गुणकारक ही होती है

Wika ni Bhishma: “Ang habag ang pinakamataas na dharma”—sa pag-unawang ito kaya siya binibigyan ng bahagi. Saanman at sa anumang kalagayan sumibol ang habag, tiyak itong nagbubunga ng kabutihan at dangal ng asal.

Verse 21

यद्यप्येष सपुत्र: स्यादपुत्रो यदि वा भवेत्‌ । नाधिकं दशमादू दद्याच्छूद्रापुत्राय भारत,भारत! ब्राह्मणके अन्य वर्णकी स्त्रियोंसे पुत्र हों या न हों, वह शूद्राके पुत्रको दसवें भागसे अधिक धन न दे

Wika ni Bhishma: “O Bharata, maging may mga anak man ang isang Brāhmaṇa o nagkataong walang anak, hindi siya dapat magbigay sa anak ng babaeng Śūdrā ng higit sa ikasampung bahagi.”

Verse 22

त्रैवार्षिकादू यदा भक्तादथिकं स्याद्‌ द्विजस्य तु | यजेत तेन द्रव्येण न वृथा साधयेद्‌ धनम्‌

Wika ni Bhishma: “Kapag ang isang ‘dalawang-beses na isinilang’ (dvija) ay may yaman na higit sa kailangan para sa tatlong taong pamumuhay, nararapat niyang gamitin ang labis na iyon sa paghahandog na yajña at sa banal na pagbibigay, at huwag mag-ipon ng yaman nang walang saysay.”

Verse 23

त्रिसहस्रपरो दाय: स्त्रियै देयो धनस्य वै | भर्त्रां तच्च धन दत्तं यथाहई भोक्तुमरहति,सत्रीको तीन हजारसे अधिक लागतका धन नहीं देना चाहिये। पतिके देनेपर ही उस धनको वह यथोचित रूपसे उपभोगमें ला सकती है

Wika ni Bhishma: Ang kaloob na itinakda para sa isang babae mula sa yaman ng angkan ay hindi dapat lumampas sa tatlong libo. At ang yaman na iyon, kapag ibinigay ng kanyang asawa, may karapatan siyang tamasahin at gamitin nang nararapat—ayon sa wastong kaugalian at pangangailangan.

Verse 24

स्‍त्रीणां तु पतिदायाद्यमुपभोगफल स्मृतम्‌ | नापहारं स्त्रिय: कुर्यु: पतिवित्तात्‌ कथंचन

Wika ni Bhishma: Para sa mga babae, ang bahaging dumarating sa kanila mula sa ari-arian ng asawa ay ayon sa kaugalian itinuturing na nagbubunga lalo na sa pagtamasa at paggamit. Kaya’t hindi dapat pagkaitan ang babae sa anumang paraan ng anumang nauukol sa kanya mula sa yaman ng asawa; at ang ibinigay bilang sariling ari-arian ng babae ay hindi dapat agawin ng mga anak na lalaki o ng iba pang tagapagmana.

Verse 25

स्त्रियास्तु यद्‌ भवेत्‌ वित्तं पित्रा दत्तं युधिष्ठिर । ब्राह्मण्यास्तद्धरेत्‌ कन्या यथा पुत्रस्तथा हि सा

Wika ni Bhishma: “O Yudhiṣṭhira, anumang yaman na taglay ng isang babae na ibinigay ng kanyang ama—kung siya’y isang babaeng Brāhmaṇa—maaaring angkinin nang may karapatan ng kanyang anak na babae; sapagkat sa bagay na ito, ang anak na babae ay itinuturing na kapantay ng anak na lalaki.”

Verse 26

सा हि पुत्रसमा राजन्‌ विहिता कुरुनन्दन । एवमेव समुद्दिष्टो धर्मो वै भरतर्षभ । एवं धर्ममनुस्मृत्य न वृथा साधयेद्‌ धनम्‌

Wika ni Bhishma: “O hari, O ligaya ng mga Kuru, ang anak na babae ay tunay na itinatakda ng mga śāstra na kapantay ng anak na lalaki. Kaya, O pinakadakila sa mga Bharata, naipahayag na ang matuwid na tuntunin sa paghahati ng yaman. Sa paggunita at pagninilay sa dharma na ito, dapat magtipon at mag-impok ng yaman hindi sa walang kabuluhan, O Kurunandana—kundi tiyaking ito’y maging mabunga sa pamamagitan ng mga handog na sakripisyo at mga banal na ritwal.”

Verse 27

युधिछिर उवाच शूद्रायां ब्राह्मणाज्जातो यद्यदेयधन: स्मृत: । केन प्रतिविशेषेण दशमो<प्यस्य दीयते

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Kung ang anak na isinilang sa isang brāhmaṇa mula sa isang babaeng śūdrā ay inaalala sa tradisyon bilang hindi dapat bigyan ng ari-arian, sa anong natatanging batayan kaya siya’y inilalaan pa rin kahit ng ikasampung bahagi ng yaman ng ama?”

Verse 28

ब्राह्मण्यां ब्राह्मणाज्जातो ब्राह्मण: स्यान्न संशय: । क्षत्रियायां तथैव स्याद्‌ वैश्यायामपि चैव हि

Yudhiṣṭhira said: “A son born of a brāhmaṇa father in a brāhmaṇa woman is certainly a brāhmaṇa—there is no doubt. In the same way, even when born in a kṣatriya woman or in a vaiśya woman, he is still regarded as a brāhmaṇa.”

Verse 29

कस्मात्‌ तु विषमं भागं भजेरन्‌ नृपसत्तम | यदा सर्वे त्रयो वर्णास्त्वियोक्ता ब्राह्मणा इति

Yudhiṣṭhira said: “O best of kings, why should they accept an unequal share? For when you have declared that the sons born of women belonging to the three varṇas—Brāhmaṇa and the rest—are to be regarded as Brāhmaṇas, on what grounds do they not receive an equal portion of the ancestral wealth?”

Verse 30

भीष्म उवाच दारा इत्युच्यते लोके नाम्नैकेन परंतप । प्रोक्तेन चैव नाम्नायं विशेष: सुमहान्‌ भवेत्‌

Bhishma said: 'O scorcher of foes, in common usage all women are referred to by the single designation “dārā” (wives). Yet, merely by this very label as it is applied, a very great distinction comes to be recognized.'

Verse 31

तिस््र: कृत्वा पुरो भार्या: पश्चाद्‌ विन्देत ब्राह्मणीम्‌ ।। सा ज्येष्ठा सा च पूज्या स्यात्‌ सा च भार्या गरीयसी

Bhishma said: “Having first taken three wives, one should thereafter marry a Brahmin woman. She is to be regarded as the eldest; she should be honored, and she is to be considered the most weighty and foremost among the wives.”

Verse 32

ब्राह्मण पहले अन्य तीनों वर्णोकी स्त्रियोंको ब्याह लानेके पश्चात्‌ भी यदि ब्राह्मणकन्यासे विवाह करे तो वही अन्य स्त्रियोंकी अपेक्षा ज्येष्ठ, अधिक आदर-सत्कारके योग्य तथा विशेष गौरवकी अधिकारिणी होगी ।।

Bhishma tells Yudhishthira that if a Brahmin, even after marrying women from the other three social orders, later marries a Brahmin maiden, she alone is to be regarded as the senior wife—more worthy of honor, formal respect, and special precedence than the others. He then specifies the domestic and ritual duties that, in a Brahmin household, properly belong to the Brahmin wife: arranging the husband’s bath and grooming, providing what is needed for cleaning the teeth, applying collyrium to the eyes, and gathering the requisites for daily offerings—both the oblations to the gods (havya) and the rites for ancestors (kavya)—as well as assisting in any other religiously sanctioned observances performed in the home. While she is present, Bhishma says, a wife from another order has no authority to perform these acts. The passage frames household service and ritual competence as matters of dharma and hierarchy, assigning precedence and religious responsibility to the Brahmin wife within the normative social code being taught.

Verse 33

न तस्यां जातु तिष्ठन्त्यामन्या तत्‌ कर्तुमहति । ब्राह्मणी त्वेव कुर्याद्‌ वा ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर

Sinabi ni Bhīṣma: “Hangga’t naroroon ang asawa ng Brahmana, walang ibang babae ang may karapatang gumanap ng mga tungkuling iyon. Ang asawa ng Brahmana lamang, O Yudhiṣṭhira, ang nararapat magsagawa ng mga itinakdang paglilingkod para sa asawang Brahmana.”

Verse 34

अन्न पानं च माल्यं च वासांस्याभरणानि च । ब्राह्मण्यैतानि देयानि भर्तु: सा हि गरीयसी

Sinabi ni Bhīṣma: “Pagkain at inumin, mga kuwintas na bulaklak, kasuotan at mga palamuti—ang mga ito’y dapat ialay ng asawa ng Brahmana sa kanyang asawa; sapagkat sa tungkuling ito, siya ang may higit na dangal at karapat-dapat sa paggalang.”

Verse 35

मनुनाभिद्िितं शास्त्र यच्चापि कुरुनन्दन । तत्राप्येष महाराज दृष्टो धर्म: सनातन:,महाराज कुरुनन्दन! मनुने भी जिस धर्मशास्त्रका प्रतिपादन किया है, उसमें भी यही सनातन धर्म देखा गया है

Sinabi ni Bhīṣma: “O ligaya ng mga Kuru, dakilang hari, maging sa kasulatang ipinahayag ni Manu ay nasasaksihan din ang ganitong walang-hanggang dharma.”

Verse 36

अथ चेदन्यथा कुर्याद्‌ यदि कामाद्‌ युधिष्ठिर । यथा ब्राह्मण चाण्डाल: पूर्वदृष्टस्तथैव स:

Sinabi ni Bhīṣma: “Ngunit kung ang isang brāhmaṇa, dahil sa pagnanasa, ay kumilos nang taliwas—laban sa itinakdang disiplina—kung gayon, O Yudhiṣṭhira, siya’y dapat ituring na gaya ng ‘brāhmaṇa-cāṇḍāla’ na inilarawan noon; magiging gayon din siya sa katayuan at asal.”

Verse 37

ब्राह्मण्या: सदृश: पुत्र: क्षत्रियायाश्व यो भवेत्‌ राजन्‌ विशेषो यस्त्वत्र वर्णयोरुभयोरपि,राजन! ब्राह्मणके समान ही जो क्षत्रियाका पुत्र होगा, उसमें भी उभयवर्णसम्बन्धी अन्तर तो रहेगा ही

Sinabi ni Bhīṣma: “O Hari, kahit ang anak na isinilang sa isang babaeng Kṣatriya ay magmistulang Brāhmaṇa sa mga katangian, nananatili pa rin dito ang pagkakaibang may kaugnayan sa kapwa varṇa.”

Verse 38

न तु जात्या समा लोके ब्राह्याण्या: क्षत्रिया भवेत्‌ ब्राह्माण्या: प्रथम: पुत्रो भूयान्‌ स्थाद्‌ राजसत्तम

Wika ni Bhīṣma: “Sa daigdig na ito, ang isang babaeng Kṣatriya ay hindi kapantay sa dangal ng kapanganakan ng isang babaeng Brāhmaṇa. Ang panganay na anak na lalaki ng isang babaeng Brāhmaṇa ay dapat ituring na higit na marangal—O pinakamainam sa mga hari.”

Verse 39

यथा न सदृशी जात_ु ब्राह्म॒ण्या: क्षत्रिया भवेत्‌

Wika ni Bhīṣma: “Gaya ng hindi kailanman tunay na magiging kapantay ng isang babaeng Brāhmaṇa ang isang babaeng Kṣatriya.” Sa aral na ito, binibigyang-diin ni Bhīṣma ang tradisyunal na hirarkiyang nakabatay sa dharma ng varṇa at ang magkakaibang mithiin na inaasahan sa iba’t ibang kaayusang panlipunan, na inihaharap bilang pamantayang etikal ng asal at katayuan, hindi bilang usaping pansariling kagustuhan.

Verse 40

श्रीक्ष राज्यं च कोशकश्ष क्षत्रियाणां युधिषछ्ठिर

Wika ni Bhīṣma: “O Yudhiṣṭhira, ang kasaganaan, paghahari, at kabang-yaman ng kaharian (kośa) ay itinatakda sa mga śāstra bilang nararapat na pananagutan ng Kṣatriya. O Haring Yudhiṣṭhira, nakikita na si Lakṣmī (palad ng paghahari), ang kaharian, at ang kabang-yaman ay pawang iniuukol sa gampanin ng Kṣatriya. Sa pagsunod sa sariling dharma, ang isang Kṣatriya ay maaaring makamit nang ayon sa batas ang pamumuno sa lupa hanggang sa dagat na pumapalibot at magkamal ng napakalaking yaman. O panginoon ng mga tao, ang hari—bilang Kṣatriya—ang may tangan ng pamalong parusa (daṇḍa), at bukod sa Kṣatriya ay wala nang tunay na makagaganap sa gawain ng pag-iingat at pagprotekta.”

Verse 41

विहितं दृश्यते राजन्‌ सागरान्तां च मेदिनीम्‌ | क्षत्रियो हि स्वधर्मेण श्रियं प्राप्रोति भूयसीम्‌ । राजा दण्डधरो राजन रक्षा नान्यत्र क्षत्रियात्‌

Wika ni Bhīṣma: “O Hari, itinatakda sa mga śāstra na ang paghahari sa lupa hanggang sa dagat na pumapalibot ay iniuukol sa Kṣatriya. Tunay nga, sa pagtalima sa sariling dharma, ang Kṣatriya ay nakakamit ang dakilang kasaganaan at karangalan. O Hari, ang namumuno ang may tangan ng pamalong parusa (daṇḍa); at ang pagprotekta ay hindi makakamtan mula sa alinmang dako kundi sa Kṣatriya—O Haring Yudhiṣṭhira.”

Verse 42

ब्राह्मणा हि महाभागा देवानामपि देवता: । तेषु राजन्‌ प्रवर्तेत पूजया विधिपूर्वकम्‌,राजन! महाभाग! ब्राह्मण देवताओंके भी देवता हैं; अतः उनका विधिपूर्वक पूजन- आदर-सत्कार करते हुए ही उनके साथ बर्ताव करे

Wika ni Bhīṣma: “O Hari, ang mga Brāhmaṇa—tunay na mapalad at kagalang-galang—ay itinuturing na mga diyos maging ng mga diyos. Kaya, O namumuno, hayaang ang pakikitungo mo sa kanila ay gabayan ng wastong pagsamba ayon sa tuntunin (vidhi): igalang sila, paglingkuran sila, at makiharap sa kanila nang may nararapat na pagpipitagan.”

Verse 43

प्रणीतमृषिभिर्ज्ञात्वा धर्म शाश्वतमव्ययम्‌ । लुप्यमान स्वधर्मेण क्षत्रियो होष रक्षति,ऋषियोंद्वारा प्रतिपादित अविनाशी सनातन धर्मको लुप्त होता जानकर क्षत्रिय अपने धर्मके अनुसार उसकी रक्षा करता है

Wika ni Bhīṣma: “Yamang nakilala ang walang hanggan at di-nasisirang Dharma na itinatag ng mga rishi, at nakitang ito’y unti-unting winawasak, ang isang kṣatriya—na kumikilos ayon sa sarili niyang itinalagang tungkulin (svadharma)—ay nagtatanggol dito, O hari.”

Verse 44

दस्युभि्दियमाणं च धन दारांश्व॒ सर्वश: । सर्वेषामेव वर्णानां त्राता भवति पार्थिव:,डाकुओंद्वारा लूटे जाते हुए सभी वर्णोके धन और स्त्रियोंका राजा ही रक्षक होता है

Wika ni Bhīṣma: “Kapag ang yaman—at maging ang mga babae—ay inaagaw ng mga tulisan sa iba’t ibang paraan, ang hari ang nagiging tagapagtanggol ng lahat ng varṇa. Ipinahihiwatig nito ang dharma ng pinuno bilang bantay ng bayan: tungkuling pigilan ang kawalang-batas at tiyakin ang kaligtasan ng tao at ari-arian nang walang pagtatangi.”

Verse 45

भूयान्‌ स्यात्‌ क्षत्रियापुत्रो वैश्यापुत्रान्न संशय: । भूयस्तेनापि हर्तव्यं पितृवित्ताद्‌ युधिष्ठिर

Wika ni Bhīṣma: “Ang anak ng isang kṣatriya ay tunay na nakahihigit sa anak ng isang vaiśya—walang alinlangan. Kaya, O Yudhiṣṭhira, nararapat din siyang tumanggap ng mas malaking bahagi mula sa natitirang pamana ng mga ninuno.”

Verse 46

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें विवाहधर्मके प्रसंगमें स्त्रीकी प्रशंभानामक छियालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Wika ni Yudhiṣṭhira: “O Hari, O Lolo! Naipaliwanag mo na nang wasto ang tuntuning ayon sa batas tungkol sa paghahati ng yaman ng isang Brāhmaṇa. Ngayon, sabihin mo sa akin—anong tuntunin ang dapat sundin sa pamamahagi ng yaman para sa iba pang mga varṇa?”

Verse 47

भीष्म उवाच क्षत्रियस्यापि भायें द्वे विहिते कुरुनन्दन । तृतीया च भवेच्छूद्रा न तु दृष्टान्तत: स्मृता

Wika ni Bhīṣma: “O ligaya ng mga Kuru, para sa isang kṣatriya rin ay itinatakda ng mga kasulatan ang dalawang asawang ayon sa batas (mula sa mas mataas na varṇa). Ang ikatlo—mula sa uri ng Śūdra—ay maaari ring maging asawa sa gawi ng pamumuhay; subalit hindi ito pinagtitibay ng kasulatan bilang huwarang dapat tularan.”

Verse 48

एष एव क्रमो हि स्यात्‌ क्षत्रियाणां युधिष्ठिर अष्टधा तु भवेत्‌ कार्य क्षत्रियस्वं जनाधिप,राजा युधिष्ठिर! क्षत्रियोंके लिये भी बँटवारेका यही क्रम है। क्षत्रियके धनको आठ भागोंमें विभक्त करना चाहिये

Wika ni Bhīṣma: “O Yudhiṣṭhira, ito nga ang wastong tuntunin para sa mga Kṣatriya. Ngunit, O panginoon ng mga tao, ang yaman na pag-aari ng isang Kṣatriya ay dapat hatiin sa walong bahagi.”

Verse 49

क्षत्रियाया हरेत्‌ पुत्रश्नतुरोंडशान्‌ पितुर्धनात्‌ । युद्धावहारिकं यच्च पितु: स्थात्‌ स हरेत्‌ तु तत्‌

Wika ni Bhīṣma: “Sa isang Kṣatriya, ang anak na lalaki ay dapat kumuha ng apat na bahagi mula sa minanang yaman ng ama; at anumang sandata at kagamitang pandigma na pag-aari ng ama, iyon man ay dapat kunin ng anak.”

Verse 50

वैश्यापुत्रस्तु भागांस्त्रीन्‌ शूद्रापुत्रस्तथाष्टमम्‌ । सो<पि दत्तं हरेत्‌ पित्रा नादत्तं हर्तुमहति

Wika ni Bhīṣma: “Ang anak na lalaki ng isang babaeng Vaiśyā ay dapat tumanggap ng tatlong bahagi, at gayundin ang anak na lalaki ng isang babaeng Śūdrā ay dapat tumanggap ng ikawalong bahagi. Ngunit kahit siya, tatanggap lamang kung ibinigay ng ama; wala siyang karapatang agawin ang hindi ipinagkaloob.”

Verse 51

एकैव हि भवेद्‌ भार्या वैश्यस्य कुरुनन्दन । द्वितीया तु भवेत्‌ शूद्रा न तु दृष्टान्ततः स्मृता

Wika ni Bhīṣma: “O ligaya ng angkan ng Kuru, para sa isang Vaiśya ay dapat iisa lamang ang asawang ayon sa dharma—isang asawang mula sa uri ng Vaiśya. Maaaring magkaroon ng ikalawang asawa na isang babaeng Śūdrā, subalit hindi ito itinataguyod ng tradisyon bilang huwarang pinahihintulutan.”

Verse 52

वैश्यस्य वर्तमानस्य वैश्यायां भरतर्षभ । शूद्रायां चापि कौन्तेय तयोविनियम: स्मृत:

Wika ni Bhīṣma: “O pinakadakila sa angkan ng Bharata, O anak ni Kuntī: kapag ang isang Vaiśya, habang namumuhay bilang maybahay, ay may mga anak na lalaki sa isang babaeng Vaiśya at mayroon din sa isang babaeng Śūdrā, ang tuntunin sa paglalaan ng kanilang bahagi ay naaalala na kapareho ng itinakdang alituntunin para sa gayong halong supling.”

Verse 53

पज्चधा तु भवेत्‌ कार्य वैश्यस्वं भरतर्षभ । तयोरपत्ये वक्ष्यामि विभागं च जनाधिप

Wika ni Bhīṣma: “O toro sa angkan ng mga Bharata, ang mga tungkulin at gawain ng mga Vaiśya ay dapat isaayos sa limang malinaw na bahagi. At hinggil din sa kanilang mga supling, O hari, ipaliliwanag ko ang wastong pag-uuri at pamamahagi.”

Verse 54

भरतभूषण नरेश! वैश्यके धनको पाँच भागोंमें विभक्त करना चाहिये। फिर वैश्या और शूद्राके पुत्रोमें उस धनका विभाजन कैसे करना चाहिये, यह बताता हूँ ।।

Wika ni Bhīṣma: “O Bhārata, palamuti ng angkan ng Bharata! Sa yaman ng amang Vaiśya, ang anak na isinilang sa asawang Vaiśyā ay kukuha ng apat na bahagi; ang ikalimang bahagi ay itinatakda, ayon sa alaala ng batas, para sa anak na isinilang sa babaeng Śūdrā. Ganito ang paghahati ng ari-ariang minana sa ama.”

Verse 55

सो5पि दत्तं हरेत्‌ पित्रा नादत्तं हर्तुमरहति । त्रिभिर्वर्ण: सदा जात: शूद्रोडदेयधनो भवेत्‌

Wika ni Bhīṣma: “Kahit siya man ay makakakuha lamang ng hayagang ibinigay ng ama; wala siyang karapatang agawin ang hindi ibinigay. Ang Śūdra na isinilang mula sa paghahalo ng tatlong nakatataas na varṇa ay, ayon sa kaugalian, yaong hindi nararapat pagtiwalaan o bigyan ng yaman.”

Verse 56

शूद्रस्य स्थात्‌ सवर्णव भार्या नान्या कथंचन । समभागाश्र पुत्रा: स्युर्यदि पुत्रशतं भवेत्‌

Wika ni Bhīṣma: “Para sa isang Śūdra, ang asawa ay dapat mula lamang sa sariling varṇa—hindi kailanman iba. At ang lahat ng kanyang mga anak na lalaki, kahit umabot pa sa sandaang bilang, ay may karapatang tumanggap ng magkakapantay na bahagi sa ari-arian ng ama.”

Verse 57

जातानां समवर्णाया: पुत्राणामविशेषत: । सर्वेषामेव वर्णानां समभागो धनात्‌ स्मृत:,समस्त वर्णोके सभी पुत्रोंका, जो समान वर्णकी स्त्रीसे उत्पन्न हुए हैं, सामान्यतः: पैतृक धनमें समान भाग माना गया है

Wika ni Bhīṣma: “Sa pangkalahatang tuntunin, ang mga anak na lalaki na isinilang sa asawang kaparehong varṇa, nang walang pagtatangi, ay itinuturing na may magkakapantay na bahagi sa ari-arian ng ama. Ang alituntuning ito ay inaalala na umiiral sa lahat ng varṇa.”

Verse 58

ज्येष्ठस्य भागो ज्येष्ठ: स्थादेकांशो यः प्रधानत: । एष दायविदधि: पार्थ पूर्वमुक्त: स्वयम्भुवा

Ang bahagi ng panganay ay nararapat na maging bahagi ng panganay; sa pangunahing tuntunin, tumatanggap siya ng isang bahaging dagdag bilang pangunahing bahagi. Ito ang paraan ng paghahati ng minanang yaman na itinuro noong unang panahon ng Svayambhū Brahmā, o anak ni Kuntī!

Verse 59

समवर्णासु जातानां विशेषो<स्त्यपरो नृप । विवाहवैशिष्ट्यकृत: पूर्वपूर्वो विशिष्यते

O hari, kahit sa mga anak na isinilang sa mga babae na magkakapareho ang varṇa, may isa pang pagkakaibang dapat tandaan. Dahil sa natatanging katayuan ng pag-aasawa, nagkakaroon ng antas kahit sa kanila: ang anak na isinilang sa naunang kasal ay itinuturing na higit, at ang anak na isinilang sa huling kasal ay itinuturing na nakababata.

Verse 60

हरेज्ज्येष्ठ: प्रधानांशमेकं तुल्यासु तेष्वपि | मध्यमो मध्यमं चैव कनीयांस्तु कनीयसम्‌

Kahit sa mga anak na isinilang sa mga babae na magkakapantay ang katayuan, ang panganay ay maaaring kumuha ng isang pangunahing bahagi—bahagi ng panganay; ang gitnang anak ay dapat kumuha ng gitnang bahagi, at ang bunso ay bahagi ng bunso.

Verse 61

एवं जातिषु सर्वासु सवर्ण: श्रेष्ठतां गत: । महर्षिरपि चैतद्‌ वै मारीच: काश्यपोडब्रवीत्‌

Kaya nito, sa lahat ng pangkat ng lipunan, ang anak na isinilang sa babaeng kapareho ng varṇa ang itinuturing na pinakadakila. Tunay nga, ipinahayag din ito ng dakilang rishi na si Kāśyapa, anak ni Marīci.

Verse 96

तत्र जातेष्वपत्येषु द्विगुणं स्यथाद्‌ युधिष्ठिर । शूद्रजातिकी स्त्रीको अपनी शय्यापर सुलाकर ब्राह्मण अधोगतिको प्राप्त होता है। साथ ही शास्त्रीय विधिके अनुसार वह प्रायश्चित्तका भागी होता है। युधिष्ठिर! शूद्राके गर्भसे संतान उत्पन्न करनेपर ब्राह्मणको दूना पाप लगता है और उसे दूने प्रायश्चित्तका भागी होना पड़ता है

O Yudhishthira, kapag nagkaanak ang isang Brahmin sa isang babaeng Śūdra, ang kasalanang moral ay binibilang na doble. Ang Brahmin na nagdadala ng babaeng Śūdra sa kanyang higaan ay itinutulak ang sarili sa pagkababa ng kalagayang espirituwal; at ayon sa tuntunin ng śāstra, siya’y mananagot sa itinakdang pag-aayuno at pagbabayad-sala (prāyaścitta). Sa ganitong kaso, doble rin ang pagbayad-salang dapat niyang pasanin.

Verse 383

भूयो भूयो<5पि संहार्य: पितृवित्ताद्‌ युधिष्ठिर । क्षत्रियकन्या संसारमें अपनी जातिद्दारा ब्राह्मण-कन्याके बराबर नहीं हो सकती। नृपश्रेष्ठ! इसी प्रकार ब्राह्मणीका पुत्र क्षत्रियाके पुत्रसे प्रथम एवं ज्येष्ठ होगा। युधिष्ठिर! इसलिये पिताके धनमेंसे ब्राह्मणीके पुत्रको अधिक-अधिक भाग देना चाहिये

Wika ni Bhīṣma: “Muli’t muli, O Yudhiṣṭhira, ito ang dapat laging isaalang-alang sa paghahati ng yaman ng ama. Sa kaayusang panlipunan, ang isang dalagang Kṣatriya, dahil sa kanyang kapanganakan, ay hindi itinuturing na kapantay ng isang dalagang Brāhmaṇa. Gayundin, O pinakamainam sa mga hari, ang anak na lalaki na isinilang sa asawang Brāhmaṇa ay itinuturing na nauuna at nakatatanda kaysa sa anak na lalaki na isinilang sa asawang Kṣatriya. Kaya, O Yudhiṣṭhira, mula sa ari-arian ng ama ay nararapat na igawad ang mas malaking bahagi sa anak ng asawang Brāhmaṇa.”

Verse 396

क्षत्रियायास्तथा वैश्या न जातु सदृशी भवेत्‌ । जैसे क्षत्रिया कभी ब्राह्मणीके समान नहीं हो सकती वैसे ही वैश्या भी कभी क्षत्रियाके तुल्य नहीं हो सकती

Sabi ni Bhīṣma: “Kung paanong ang isang babaeng Kṣatriya ay hindi kailanman maituturing na kapantay ng isang babaeng Brāhmaṇa, gayundin ang isang babaeng Vaiśya ay hindi kailanman magiging kapantay ng isang babaeng Kṣatriya.”