Previous Verse

Shloka 396

Cyavana’s Water-Vow and the Ethics of Cohabitation (स्नेह-सम्वास-धर्मः)

क्षत्रियायास्तथा वैश्या न जातु सदृशी भवेत्‌ । जैसे क्षत्रिया कभी ब्राह्मणीके समान नहीं हो सकती वैसे ही वैश्या भी कभी क्षत्रियाके तुल्य नहीं हो सकती

kṣatriyāyās tathā vaiśyā na jātu sadṛśī bhavet |

Sabi ni Bhīṣma: “Kung paanong ang isang babaeng Kṣatriya ay hindi kailanman maituturing na kapantay ng isang babaeng Brāhmaṇa, gayundin ang isang babaeng Vaiśya ay hindi kailanman magiging kapantay ng isang babaeng Kṣatriya.”

क्षत्रियायाःof a Kshatriya woman
क्षत्रियायाः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्षत्रिया (क्षत्रिय-)
FormFeminine, Genitive, Singular
तथाlikewise/so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
वैश्याa Vaishya woman
वैश्या:
Karta
TypeNoun
Rootवैश्या (वैश्य-)
FormFeminine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
जातुever/at any time
जातु:
TypeIndeclinable
Rootजातु
सदृशीsimilar/equal
सदृशी:
Karma
TypeAdjective
Rootसदृश (सदृश-)
FormFeminine, Nominative, Singular
भवेत्would be/might become
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
Kṣatriya (varṇa)
B
Brāhmaṇa (varṇa, implied by the Hindi gloss)
V
Vaiśya (varṇa)

Educational Q&A

That, within the text’s varṇa-dharma framework, different social classes (varṇas) are not regarded as interchangeable in status and prescribed function; Bhīṣma emphasizes fixed distinctions rather than equivalence.

In Anuśāsana Parva’s instruction-heavy setting, Bhīṣma continues advising on dharma and social norms, using a comparison among varṇas (Kṣatriya, Brāhmaṇa, Vaiśya) to underline hierarchical differentiation.