Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 13
Cyavana’s Water-Vow and the Ethics of Cohabitation (स्नेह-सम्वास-धर्मः)
भरतनन्दन! अब मैं ब्राह्मण आदि वर्णोकी कन्याओंके गर्भसे उत्पन्न होनेवाले पुत्रोंकी पैतृक धनका जो भाग प्राप्त होता है
bharatanandana! adhunāhaṁ brāhmaṇādi-varṇānāṁ kanyā-garbha-sambhavānāṁ putrāṇāṁ paitṛka-dhana-bhāgaṁ vakṣyāmi. brāhmaṇasya brāhmaṇyāṁ jātaḥ putraḥ śreṣṭha-lakṣaṇa-sampannaṁ gṛhādi, vṛṣabhān, vāhanāni ca yāni yāni śreṣṭhatamāni dravyāṇi, tāni sarvāṇi—paitṛka-dhanasya pradhānaṁ bhāgam—pūrvam eva svādhikāre kuryāt. yudhiṣṭhira! tataḥ śeṣaṁ brāhmaṇasya dhanaṁ daśadhā vibhajet; tasmin pituḥ dhane punaś catur-bhāgān brāhmaṇyāḥ putra eva gṛhṇīyāt. kṣatriyāyās tu yaḥ putro brāhmaṇaḥ so 'py asaṁśayaḥ; sa tu mātur viśeṣeṇa trīn aṁśān hartum arhati.
Wika ni Bhishma: “O inapo ni Bharata, ilalarawan ko ngayon ang mga bahagi sa ari-ariang minana sa ama na napapasa sa mga anak na lalaki na isinilang sa mga babae ng iba’t ibang varna, simula sa Brahmin. Ang anak na isinilang sa isang Brahmin mula sa asawang Brahmini ay dapat munang angkinin, bilang sariling karapatan, ang pangunahing bahagi ng mana—gaya ng bahay at mga katulad nito, mga baka, mga sasakyang sinasakyan, at anumang bagay na itinuturing na pinakamarangal. Pagkaraan, O Yudhishthira, ang natitirang yaman ay dapat hatiin sa sampung bahagi; mula sa yaman ng ama, ang anak ng asawang Brahmini ay muling kukuha ng apat na bahagi. Tungkol naman sa anak na isinilang sa isang babaeng Kshatriya, siya man ay tiyak na Brahmin—walang alinlangan; at dahil sa natatanging katayuan ng kanyang ina, siya’y may karapatang kumuha ng tatlong bahagi.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma outlines a dharma-based scheme of inheritance: the son of a Brahmin wife receives the principal heirlooms first and then an additional four-tenths of the remaining estate, while a son born of a Kshatriya woman (to a Brahmin father) is still regarded as Brahmin and is allotted three shares, justified by the mother’s status.
In the Anushasana Parva’s instruction on conduct and social norms, Bhishma continues advising Yudhishthira by specifying how paternal property should be apportioned among sons born from wives of different varnas, using fractional divisions to express relative entitlement.