
Tīrtha-Māhātmya: Mahālaya, Kedāra, Rivers and Fords, and Devadāru Forest (Akṣaya-Karma Doctrine)
Pagkatapos ng pagtatapos ng naunang kabanata, ipinagpatuloy ni Sūta ang aral tungkol sa mga tīrtha sa pagtukoy sa Mahālaya bilang napakalihim na santuwaryo ni Mahādeva, na may bakas ng paa ni Rudra bilang tanda para sa mga nag-aalinlangan. Sumunod, inilalahad ang kabanata bilang isang maayos na paglalakbay sa mga banal na pook—Kedāra, Plakṣāvataraṇa, Kanakhala, Mahātīrtha, Śrīparvata, Godāvarī, Kāverī at marami pang tawiran—na inuugnay sa mga gawaing ritwal tulad ng banal na pagligo, tarpaṇa, śrāddha, dāna, homa, japa at sa mga bunga nito: pagkapawi ng kasalanan, langit, Brahmaloka, Śvetadvīpa, paglapit kay Rudra, tagumpay sa yoga, at akṣaya na kabutihang-di-nauubos. Binibigyang-diin ang mga kundisyong etikal at yogiko: ang bunga ng tīrtha ay para sa disiplinado, dalisay, di-sakim, at matatag sa brahmacarya. Sa huli, dumarating sa gubat ng Devadāru kung saan nagkaloob si Mahādeva ng mga biyaya: walang hanggang kabanalan, katayuang Gaṇapatya para sa mga sumasamba, at paglaya sa muling pagsilang para sa mga mamamatay roon; maging ang pag-alaala sa tīrtha ay nakapapawi ng kasalanan. Nagtatapos ang kabanata sa pangkalahatang turo: saanman naroon si Śiva o Viṣṇu, naroon ang Gaṅgā at lahat ng tīrtha—pinagtitibay ang pagkakaisa ng Śaiva at Vaiṣṇava at inihahanda ang mambabasa sa susunod na paglalahad tungkol sa banal na heograpiya at kaligtasan.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच इदनमन्यते परं स्थानं गुह्याद् गुह्यतमं महत् / महादेवस्य देवस्य महालयमिति श्रुतम्
Kaya nga, sa Śrī Kūrma Purāṇa, sa kalipunang anim na libong śloka, sa huling bahagi, nagwakas ang ika-35 kabanata. Wika ni Sūta: “Ito ang itinuturing na kataas-taasang tahanan—malawak, at higit pang lihim kaysa sa lihim—na ayon sa tradisyon ay tinatawag na Mahālaya, ang dakilang santuwaryo ni Mahādeva.”
Verse 2
तत्र देवादिदेवेन रुद्रेण त्रिपुरारिणा / शिलातले पदं न्यस्तं नास्तिकानां निदर्शनम्
Doon, si Rudra—Diyos ng mga diyos, ang manlulupig ng Tripura—ay nag-iwan ng bakas ng paa sa ibabaw ng batong lapida, bilang malinaw na tanda para sa mga di-sumasampalataya.
Verse 3
तत्र पुशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः / उपासते महादेवं वेदाध्ययनतत्पराः
Doon, ang mapayapang mga debotong Pāśupata—na ang katawan ay binudburan ng banal na abo—ay sumasamba kay Mahādeva, matatag na nakatuon sa pag-aaral at pagbigkas ng mga Veda.
Verse 4
स्नात्वा तत्र पदं शार्वं दृष्ट्वा भक्तिपुरः सरम् / नमस्कृत्वाथ शिरसा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
Pagkaligo roon, at pagkakita sa banal na bakas ng paa ni Śarva at sa lawa sa harap ng Bhaktipura, dapat yumuk at magbigay-galang; sa gayon ay nakakamit ang paglapit kay Rudra.
Verse 5
अन्यच्च देवदेवस्य स्थानं शंभोर्महात्मनः / केदारमिति विख्यातं सिद्धानामालयं शुभम्
At higit pa, naroon ang isang banal na luklukan ng Diyos ng mga diyos—ang dakilang-espiritung Śambhu (Śiva)—na tanyag bilang Kedāra, ang mapalad na tahanan ng mga Siddha.
Verse 6
तत्र स्नात्वा महादेवमभ्यर्च्य वृषकेतनम् / पीत्वा चैवोदकं शुद्धं गाणपत्यमवाप्नुयात्
Doon, matapos maligo at sambahin si Mahādeva—si Śiva na may bandilang may toro (Vṛṣaketanā)—at uminom din ng dalisay na tubig, nakakamit ng tao ang mapalad na kalagayan ng Gaṇapati (Gaṇeśa).
Verse 7
श्राद्धदानादिकं कृत्वा ह्यक्ष्यं लभते फलम् / द्विजातिप्रवरैर्जुष्टं योगिभिर्यतमानसैः
Matapos isagawa ang mga ritwal gaya ng śrāddha at mga gawa ng pagkakawanggawa, tunay na nakakamit ang di-nasisirang bunga ng kabutihan—bunga na pinagtitibay sa piling ng pinakamahuhusay sa mga dalawang-ulit na isinilang at ng mga yogi na disiplinado ang isip sa taimtim na pagsisikap.
Verse 8
तीर्थं प्लक्षावतरणं सर्वपापविनाशनम् / तत्राभ्यर्च्य श्रीनिवासं विष्णुलोके महीयते
Ang banal na tawiran na tinatawag na Plakṣāvataraṇa ay pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Ang sumasamba kay Śrīnivāsa roon ay pararangalan sa daigdig ni Viṣṇu.
Verse 9
अन्यं मगधराजस्य तीर्थं स्वर्गगतिप्रदम् / अक्षयं विन्दति स्वर्गं तत्र गत्वा द्विजोत्तमः
Sa lupain ng hari ng Magadha ay may isa pang banal na tawiran na nagbibigay ng landas tungo sa langit. Ang pinakadakila sa mga “dalawang ulit isinilang” na makarating doon ay magkakamit ng di-nasisirang langit.
Verse 10
तीर्थं कनखलं पुण्यं महापातकनाशनम् / यत्र देवेन रुद्रेण यज्ञो दक्षस्य नाशितः
Ang Kanakhala ay banal na pook-paglalakbay, hitik sa bisa at pumupuksa sa mabibigat na kasalanan—doon winasak ng diyos na Rudra ang paghahandog na yajña ni Dakṣa.
Verse 11
तत्र गङ्गामुपस्पृश्य शुचिर्भावसमन्वितः / मुच्यते सर्वपापैस्तु ब्रह्मलोकं लभेन्मृतः
Doon, matapos hipuin nang ayon sa ritwal ang Gaṅgā, nagiging dalisay at may pusong pinabanal. Siya’y napapalaya sa lahat ng kasalanan, at sa kamatayan ay nakakamit ang Brahmaloka.
Verse 12
महातीर्थमिति ख्यातं पुण्यं नारायणप्रियम् / तत्राभ्यर्च्य हृषीकेशं श्वेतद्वीपं निगच्छति
Ang banal na pook na ito’y tanyag bilang “Mahātīrtha”, isang tirtha na hitik sa bisa at minamahal ni Nārāyaṇa. Ang sumasamba kay Hṛṣīkeśa roon ay makararating sa Śvetadvīpa.
Verse 13
अन्यच्च तीर्थप्रवरं नाम्ना श्रीपर्वतं शुभम् / तत्र प्राणान् परित्यज्य रुद्रस्य दयितो भवेत्
At higit pa, may isang mapalad at pinakadakilang banal na pook-paglalakbay na tinatawag na Śrīparvata. Sinumang magbitiw ng hininga roon ay magiging minamahal ni Rudra (Śiva).
Verse 14
तत्र सन्निहितो रुद्रो देव्या सह महेश्वरः / स्नानपिण्डादिकं तत्र कृतमक्षय्यमुत्तमम्
Doon, si Rudra—si Mahēśvara—ay nananahan nang tuwiran kasama ang Diyosa (Devī). Kaya anumang isagawa roon—gaya ng banal na pagligo at pag-aalay ng piṇḍa at kaugnay na ritwal—ay nagiging pinakadakila at nagbubunga ng di-nalulupig na kabanalan.
Verse 15
गोदावरी नदी पुण्या सर्वपापविनाशनी / तत्र स्नात्वा पितॄन् देवांस्तर्पयित्वा यथाविधि / सर्वपापविसुद्धात्मा गोसहस्रफलं लभेत्
Ang ilog na Godāvarī ay banal at pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Pagkaligo roon at pag-aalay nang ayon sa tuntunin ng tarpaṇa (pagbubuhos ng tubig) para sa mga ninuno at mga diyos, ang tao’y nalilinis sa lahat ng sala at nakakamit ang gantimpalang katumbas ng pag-aalay ng sanlibong baka.
Verse 16
पवित्रसलिला पुण्या कावेरी विपुला नदी / तस्यां स्नात्वोदकं कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः / त्रिरात्रोपोषितेनाथ एकरात्रोषितेन वा
Ang Kaverī ay isang malawak na ilog na ang tubig ay nagpapadalisay at banal. Sinumang maligo sa kanya at magsagawa ng ritwal ng pag-aalay ng tubig ay mapapalaya sa lahat ng kasalanan—maging nag-ayuno nang tatlong gabi, o kahit nanatili sa pagtalima nang isang gabi lamang.
Verse 17
द्विजातीनां तु कथितं तीर्थानामिह सेवनम् / यस्य वाङ्मनसो शुद्धे हस्तपादौ च संस्थितौ / अलोलुपो ब्रह्मचारो तीर्थानां फलमाप्नुयात्
Para sa mga dalawang-ulit-na-ipinanganak (dvija), itinuro rito ang pagsunod sa pagdalaw at paglilingkod sa mga tīrtha. Ang may dalisay na pananalita at isipan, disiplinado ang mga kamay at paa, walang kasakiman, at namumuhay sa brahmacarya—siya ang tunay na nakakamit ng bunga ng pagdalaw sa mga tīrtha.
Verse 18
स्वामितीर्थं महातीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् / तत्र सन्निहितो नित्यं स्कन्दो ऽमरनमस्कृतः
Ang Svāmī-tīrtha ay isang dakilang tirtha, bantog sa tatlong daigdig. Doon, si Skanda—na laging sinasamba ng mga walang-kamatayang deva—ay nananahan nang walang humpay sa hayag na presensya.
Verse 19
स्नात्वा कुमारधारायां कृत्वा देवादितर्पणम् / आराध्य षण्मुखं देवं स्कन्देन सह मोदते
Pagkaligo sa banal na agos na tinatawag na Kumāra-dhārā at matapos isagawa ang tarpaṇa (pag-aalay ng tubig) sa mga deva at iba pa, ang sinumang sumamba nang wasto sa Diyos na may Anim na Mukha—Ṣaṇmukha—ay nagagalak na kasama si Skanda.
Verse 20
नदी त्रैलोक्यविख्याता ताम्रपर्णोति नामतः / तत्र स्नात्वा पितॄन् भक्त्या तर्पयित्वा यथाविधि / पापकर्तॄनपि पितॄस्तारयेन्नात्र संशयः
May isang ilog na bantog sa tatlong daigdig, na tinatawag na Tāmraparṇī. Ang sinumang maligo roon at, nang may debosyon, maghandog ng tarpaṇa sa mga Pitṛ (mga ninuno) ayon sa wastong ritwal, ay makapagliligtas maging sa mga ninunong gumawa ng kasalanan—walang pag-aalinlangan.
Verse 21
चन्द्रतीर्थमिति ख्यातं कावेर्याः प्रभवे ऽक्षयम् / तीर्थं तत्र भवेद् वस्तुं मृतानां स्वर्गतिर्ध्रुवा
Sa pinagmulan ng Kāverī ay may isang di-nasisirang tirtha na kilala bilang Candratīrtha. Ang sinumang pumanaw doon ay tiyak na makakamtan ang landas patungong langit.
Verse 22
विन्ध्यपादे प्रपश्यन्ति देवदेवं सदाशिवम् / भक्त्या ये ते न पश्यन्ति यमस्य सदनं द्विजाः
Sa Vindhyapāda, namamasdan nila si Sadāśiva, ang Diyos ng mga diyos. Ang mga tumitingin sa Kanya roon nang may debosyon ay hindi na makakakita sa tahanan ni Yama, O mga dwija.
Verse 23
देविकायां वृषो नाम तीर्थं सिद्धनिषेवितम् / तत्र स्नात्वोदकं दत्वा योगसिद्धिं च विन्दति
Sa ilog na Devikā ay may banal na tawiran na tinatawag na Vṛṣa, na dinadalaw ng mga siddha. Ang sinumang maligo roon at maghandog ng tubig bilang arghya ay magkakamit din ng tagumpay sa Yoga.
Verse 24
दशाश्वमेधिकं तीर्थं सर्वपापविनाशनम् / दशानामश्वमेधानां तत्राप्नोति फलं नरः
Ang banal na tawiran na Daśāśvamedhika ay pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Ang taong dumadalaw doon ay nagkakamit ng gantimpalang kasinghalaga ng sampung Aśvamedha na paghahandog.
Verse 25
पुण्डरीकं महातीर्थं ब्राह्मणैरुपसेवितम् / तत्राभिगम्य युक्तात्मा पौण्डरीकफलं लभेत्
Ang Puṇḍarīka ay isang dakilang tīrtha na dinadalaw ng mga Brāhmaṇa. Ang sinumang pumunta roon na may disiplinado at nagkakaisang diwa ay magkakamit ng kabanalang tinatawag na “bunga ng Puṇḍarīka.”
Verse 26
तीर्थेभ्यः परमं तीर्थं ब्रह्मतीर्थमिति श्रुतम् / ब्रह्माणमर्चयित्वा तु ब्रह्मलोके महीयते
Sa lahat ng tīrtha, ang pinakadakila ay tinatawag na Brahma-tīrtha. Kapag sinamba roon si Brahmā, ang tao ay pararangalan sa daigdig ni Brahmā (Brahma-loka).
Verse 27
सरस्वत्या विनशनं प्लक्षप्रस्त्रवणं शुभम् / व्यासतीर्थं परं तीर्थं मैनाकं च नगोत्तमम् / यमुनाप्रभवं चैव सर्वपापविशोधनम्
“(Ito ang mga ito): ang pook ng paglalaho ng Sarasvatī, ang mapalad na bukal sa Plakṣa, ang Vyāsa-tīrtha—ang pinakamataas na tīrtha—ang Bundok Maināka, pinakamainam sa mga bundok, at ang pinagmulan ng Yamunā; lahat ng ito’y mga tagapaglinis na naghuhugas ng bawat kasalanan.”
Verse 28
पितॄणां दुहिता देवी गन्धकालीति विश्रुता / तस्यां स्नात्वा दिवं याति मृतो जातिस्मरो भवेत्
Ang Diyosa na tanyag bilang Gandhakālī ay sinasabing anak na babae ng mga Pitṛ (mga ninunong Ama). Ang sinumang maligo sa kanyang banal na tubig ay makaaabot sa langit; at maging ang namatay ay maaaring maging tagapag-alaala ng mga nakaraang kapanganakan.
Verse 29
कुबेरतुङ्गं पापघ्नं सिद्धचारणसेवितम् / प्राणांस्तत्र परित्यज्य कुबेरानुचरो भवेत्
Ang Kuberatuṅga ay isang banal na pook na pumupuksa sa kasalanan, dinadalaw at pinaglilingkuran ng mga Siddha at Cāraṇa. Ang sinumang magbuwis ng buhay doon ay magiging tagapaglingkod ni Kubera.
Verse 30
उमातुङ्गमिति ख्यातं यत्र सा रुद्रवल्लभा / तत्राभ्यर्च्य महादेवीं कोसहस्रफलं लभेत्
Ang pook na iyon ay kilala bilang Umātuṅga, kung saan nananahan Siya—ang minamahal ni Rudra. Sa pagsamba kay Mahādevī doon, matatamo ang gantimpalang kasinghalaga ng isang daang libong pagsamba.
Verse 31
भृगुतुङ्गे तपस्तप्तं श्राद्धं दानं तथा कृतम् / कुलान्युभयतः सप्त पुनातीति श्रुतिर्मम
Sa Bhṛgutunga, isinasagawa ang tapas (pagpapakasakit/ascetismo); at ginagawa rin ang śrāddha at pagbibigay-dāna. Ito ang aking banal na turo: ang mga gawaing ito’y nagpapadalisay sa pitong salinlahi ng angkan sa magkabilang panig (ama at ina).
Verse 32
काश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पिरिति श्रुतम् / तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यं पापक्षयेच्छया
Ang dakilang tīrtha ni Kāśyapa ay kilala sa tradisyon bilang Kālasarpa. Doon, nararapat na palagiang maghandog ng mga ritong śrāddha, na may hangaring mapawi ang mga kasalanan.
Verse 33
दशार्णायां तथा दानं श्राद्धं होमस्तथा जपः / अक्षयं चाव्ययं चैव कृतं भवति सर्वदा
Gayundin, sa lupain ng Daśārṇā, anumang isagawa—pagbibigay-dāna, śrāddha para sa mga ninuno, homa na handog sa apoy, at japa na pagbigkas ng mantra—nagiging walang-ubos at di-nasisira ang bunga, sa lahat ng panahon.
Verse 34
तीर्थं द्विजातिभिर्जुष्टं नाम्ना वै कुरुजाङ्गलम् / दत्त्वा तु दानं विधिवद् ब्रह्मलोके महीयते
May isang banal na tawiran (tīrtha) na tinatawag na Kurujāṅgala, na dinadalaw ng mga dvijāti (dalawang ulit na isinilang). Ang sinumang magbigay ng dāna roon ayon sa wastong ritwal ay pararangalan sa daigdig ni Brahmā, ang Brahmaloka.
Verse 35
वैतरण्यां महातीर्थे स्वर्णवेद्यां तथैव च / धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणः परमे शुभे
Sa dakilang tīrtha ng Vaitaraṇī, gayundin sa Svarṇavedī; at sa lawa na tinatawag na Dharmapṛṣṭha—pinakamapalad at kataas-taasan, na nauukol kay Brahmā—(ang banal na pagligo at pagsamba roon) ay nagdudulot ng dakilang kabutihang-dharma.
Verse 36
भरतस्याश्रमे पुण्ये पुण्ये श्राद्धवटे शुभे / महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं भवति चाक्षयम्
Anumang ibigay sa banal na āśrama ni Bharata—sa mapalad na Śrāddha-vaṭa (punong banyan na kaugnay ng ritwal para sa mga ninuno), at sa malaking lawa sa ilog Kauśikī—ay nagiging akṣaya na dāna, di-nauubos ang bisa ng kabutihan.
Verse 37
मुञ्जपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता / हिताय सर्वभूतानां नास्तिकानां निदर्शनम्
Sa ibabaw ng damong muñja, inilagak ng marunong na Mahādeva ang bakas ng Kanyang paa—isang mapalad na tanda para sa kapakanan ng lahat ng nilalang, at isang malinaw na patunay upang ituwid ang mga di-naniniwala.
Verse 38
अल्पेनापि तु कालेन नरो धर्मपरायणः / पाप्मानमुत्सृजत्याशु जीर्णां त्वचमिवोरगः
Kahit sa maikling panahon, ang taong nakatuon sa dharma ay mabilis na nagwawaksi ng kasalanan—gaya ng ahas na naglalagas ng lumang balat.
Verse 39
नाम्ना कनकनन्देति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् / उदीच्यां मुञ्जपृष्ठस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम्
May isang banal na tawiran (tīrtha) na bantog sa tatlong daigdig, na tinatawag na Kanakanandā. Ito’y nasa hilagang lupain ng Muñjapṛṣṭha at dinadalaw at iginagalang ng mga pangkat ng brahmarṣi, mga banal na rishi.
Verse 40
तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति सशरीरा द्विजातयः / दत्तं चापि सदा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम् / ऋणैस्त्रिभिर्नरः स्नात्वा मुच्यते क्षीणकल्मषः
Pagkaligo roon, ang mga dvija (dalawang ulit na isinilang) ay sinasabing umaakyat sa langit kasama ang kanilang katawan. At ang Śrāddha na inihahandog doon ay laging ipinahahayag na may bungang di-nauubos. Sa pagligo roon, ang tao—kapag napawi na ang dumi ng kasalanan—ay napapalaya sa tatlong utang: sa mga deva, sa mga rishi, at sa mga ninuno.
Verse 41
मानसे सरसि स्नात्वा शक्रस्यार्धासनं लभेत् / उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम्
Sa pagligo sa Lawa ng Mānasa, nakakamit ang isang luklukan na katumbas ng kalahati ng dangal ni Śakra (Indra). At sa pagpunta sa hilagang Mānasa, natatamo ang walang kapantay na siddhi.
Verse 42
तस्मान्निर्वर्तयेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम् / कामान् सलभते दिव्यान् मोक्षोपायं च विन्दति
Kaya nararapat na isagawa nang wasto ang Śrāddha ayon sa sariling kakayahan at lakas; sa paggawa nito, nakakamit ang mga banal na katuparan ng marapat na hangarin, at natatagpuan din ang daan tungo sa mokṣa, ang paglaya.
Verse 43
पर्वतो हिमवान्नाम नानाधातुविभूषितः / योजनानां सहस्राणि सो ऽशीतिस्त्वायतो गिरिः / सिद्धचारणसंकीर्णो देवर्षिगणसेवितः
May isang bundok na tinatawag na Himavān (Himalaya), na pinalamutian ng sari-saring mineral at mga ore. Umaabot ang lawak nito sa walumpung libong yojana. Punô ito ng mga Siddha at Cāraṇa, at dinadalaw at iginagalang ng mga pangkat ng mga Devarṣi.
Verse 44
तत्र पुष्करिणी रम्या सुषुम्ना नाम नामतः / तत्र गत्वा द्विजो विद्वान् ब्रह्महत्यां विमुञ्चति
Doon ay may isang kaaya-ayang banal na lawa na kilala sa pangalang Suṣumnā. Ang isang marunong na dvija (brāhmaṇa), pagdating doon, ay napapalaya mula sa kasalanang brahma-hatyā (pagpatay sa isang brāhmaṇa).
Verse 45
श्राद्धं भवति चाक्षय्यं तत्र दत्तं महोदयम् / तारयेच्च पितॄन् सम्यग् दश पूर्वान् दशापरान्
Ang Śrāddha na isinasagawa roon ay nagiging di-nasisira; anumang handog na ibinigay doon ay nagdudulot ng dakilang pag-angat sa espiritu. Tunay, ang tao’y maayos na nakapagliligtas sa mga Pitṛ (mga ninuno)—sampung salinlahi sa unahan at sampung salinlahi sa hulihan.
Verse 46
सर्वत्र हिमवान् पुण्यो गङ्गा पुण्या समन्ततः / नद्यः समुद्रगाः पुण्याः समुद्रश्च विशेषतः
Sa lahat ng paraan, banal ang Himavat; banal din ang Gaṅgā sa lahat ng panig. Banal ang mga ilog na dumadaloy patungong dagat, at ang dagat mismo ay lalo pang banal.
Verse 47
बदर्याश्रममासाद्य मुच्यते कलिकल्मषात् / तत्र नारायणो देवो नरेणास्ते सनातनः
Sa pagdating sa Badarī-āśrama, napapalaya ang tao mula sa mga dungis ng kapanahunan ng Kali. Doon nananahan magpakailanman ang Diyos na si Nārāyaṇa kasama si Nara.
Verse 48
अक्षयं तत्र दानं स्यात् जप्यं वापि तथाविधम् / महादेवप्रियं तीर्थं पावनं तद् विशेषतः / तारयेच्च पितॄन् सर्वान् दत्त्वा श्राद्धं समाहितः
Sa pook na iyon, ang anumang dāna ay nagiging kabutihang di nauubos, at gayundin ang anumang japa roon ay nagbubunga nang di nagkukulang. Ang banal na tīrtha ay lalo pang nagpapadalisay at minamahal ni Mahādeva. Kapag isinagawa ang Śrāddha roon nang may natipong isip, naililigtas ang lahat ng mga ninuno.
Verse 49
देवदारुवनं पुण्यं सिद्धगन्धर्वसेवितम् / महादेवेन देवेन तत्र दत्तं महद् वरं
Ang Gubat ng Deodar ay banal at mapagpala, dinadalaw at pinaglilingkuran ng mga Siddha at Gandharva. Doon, ang dakilang Diyos na si Mahādeva ay nagkaloob ng isang makapangyarihang biyaya.
Verse 50
मोहयित्वा मुनीन् सर्वान् पुनस्तैः संप्रपूजितः / प्रसन्नो भगवानीशो मुनीन्द्रान् प्राह भावितान्
Matapos munang lituhin ang lahat ng mga muni, at pagkaraan ay muling sambahin ng mga iyon, ang Mapalad na Panginoon—si Īśa—na nalugod, ay nagsalita sa mga dakilang asceta, na ang isip ay nahubog ng debosyon at disiplina.
Verse 51
इहाश्रमवरे रम्ये निवसिष्यथ सर्वदा / मद्भावनासमायुक्तास्ततः सिद्धिमवाप्स्यथ
Sa kaaya-aya at dakilang āśrama na ito, maninirahan kayo magpakailanman. At kapag kaisa kayo sa pagninilay sa Akin, makakamtan ninyo ang siddhi, ang ganap na kaganapan.
Verse 52
ये ऽत्र मामर्चयन्तीह लोके धर्मपरा जनाः / तेषां ददामि परमं गाणपत्यं हि शाश्वतम्
Yaong mga tao sa mundong ito na tapat sa dharma at sumasamba sa Akin dito—sa kanila Ko ipinagkakaloob ang pinakamataas at walang hanggang katayuang Gaṇapatya, ang pagkapanginoon sa hanay ng mga Gaṇa.
Verse 53
अत्र नित्यं वसिष्यामि सह नारायणेन च / प्राणानिह नरस्त्यक्त्वा न भूयो जन्म विन्दति
Dito Ako mananahan magpakailanman, kasama si Nārāyaṇa. Ang taong nag-aalay ng hininga ng buhay dito ay hindi na muling isisilang.
Verse 54
संस्मरन्ति च ये तीर्थं देशान्तरगता जनाः / तेषां च सर्वपापानि नाशयामि द्विजोत्तमाः
O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, kahit yaong napadpad sa ibang lupain—kung maalaala lamang ang banal na tīrtha na ito—wawasakin Ko ang lahat ng kanilang kasalanan.
Verse 55
श्राद्धं दानं तपो होमः पिण्डनिर्वपणं तथा / ध्यानं जपश्च नियमः सर्वमत्राक्षयं कृतम्
Dito, ang śrāddha, pag-aalay ng dāna, tapas, homa, pag-aalay ng piṇḍa, gayundin ang pagninilay, japa, at mga niyama—lahat ng ginawa ay nagiging di-naluluma ang bisa ng kabutihan (akṣaya).
Verse 56
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन द्रष्टव्यं हि द्विजातिभिः / देवदारुवनं पुण्यं महादेवनिषेवितम्
Kaya nga, sa buong pagsisikap, ang mga dalawang-ulit na isinilang ay dapat magtungo at masdan ang banal na gubat ng Devadāru, na pinabanal ng patuloy na pagdalo at pagsamba kay Mahādeva (Śiva).
Verse 57
यत्रेस्वरो महादेवो विष्णुर्वा पुरुषोत्तमः / तत्र सन्निहिता गङ्गातीर्थान्यायतनानि च
Saanman naroroon ang Panginoon—maging bilang Mahādeva (Śiva) o bilang Viṣṇu, ang Puruṣottama—doon ay tunay na naroroon ang Gaṅgā at lahat ng kanyang mga tīrtha, pati ang mga banal na dambana at santuwaryo.
Beyond bathing and offerings, it conditions tīrtha-fruit on inner discipline—purity of speech and mind, controlled limbs, freedom from greed, and brahmacarya—so the pilgrimage becomes a moral-yogic practice rather than mere travel.
It articulates samanvaya: sacredness is not confined to a sectarian map but inheres in divine presence itself, allowing Śaiva and Vaiṣṇava worship to be read as convergent paths within one sacral cosmology.
The footprint functions as a tangible ‘pramāṇa-like’ sign for skeptics, anchoring the invisible sanctity of the tīrtha in a visible marker while also emphasizing Rudra’s direct immanence in the landscape.