Rig Veda 9.94.2: Mandala 9, Sukta 94, Mantra 2

Sukta 9.94

Devata: Soma Pavamāna (Indu)

Samhita Patha (Devanagari)

द्विता व्यूर्ण्वन्नमृतस्य धाम स्वर्विदे भुवनानि प्रथन्त । धियः पिन्वानाः स्वसरे न गाव ऋतायन्तीरभि वावश्र इन्दुम् ॥

Transliteration

dvitā́ vy ūrṇván amṛ́tasya dhā́ma svaḥ-víde bhúvanāni prathanta | dhíyaḥ pinvānā́ḥ svásare ná gā́va ṛtā́yantīr abhí vāvaśre índum ||

Translation

เขาเปิดเผยที่พำนักแห่งอมฤตะ (amṛta) ด้วยหนทางสองประการ และขยายโลกทั้งหลายเพื่อผู้ค้นพบแสงสวรรค์ (svar-vid). ความคิดอันดลใจ (dhī) ทั้งหลายพองเต็มดุจโคแม่ร้องในทุ่งของตน ดำเนินไปตามกฎแห่งฤตะ (ṛta) แล้วกรูกันเข้าหาและเร่งวนรอบหยดอันสว่างไสว คือ อินทุ (Indu).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• द्विता: twice; in two ways
• द्विता: Adhikaraṇa (काल/प्रकार-अव्यय)‏
• Type: Indeclinable
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) → द्विता (अव्यय)

• वि: apart; forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• ऊर्ण्वन्: unfolding; spreading
• ऊर्ण्वन्: Kartā (सह-कर्तृभावे)‏
• Type: Verb
• Root: √ऊर्णु (ऊर्णोति/ऊर्णुते ‘to open, spread, unfold’)

• अमृतस्य: of immortality; of the deathless (nectar)
• अमृतस्य: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)‏
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• धाम: abode; station; realm
• धाम: Karma (व्यूर्ण्वन्—यत् विस्तीर्यते)‏
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक)

• स्वर्विदे: for the finder of heaven/light
• स्वर्विदे: Sampradāna (प्रयोजन/लाभार्थ दत्त-भाव)‏
• Type: Adjective
• Root: स्वर्विद् (स्वर् + √विद् ‘to know/find’) (प्रातिपदिक)

• भुवनानि: worlds; beings/realms
• भुवनानि: Kartā (प्रथन्त—यत् प्रथते)‏
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक; √भू ‘to be’)

• प्रथन्त: they expand; they spread
• प्रथन्त: Kriyā (मुख्य क्रिया)‏
• Type: Verb
• Root: √प्रथ् (प्रथते/प्रथन्ति ‘to spread, expand’)

• धियः: thoughts; insights; hymns
• धियः: Kartā (पिन्वानाः—कर्तृसम्बन्ध)‏
• Type: Noun
• Root: धि (प्रातिपदिक)

• पिन्वानाः: impelling; swelling; being set in motion
• पिन्वानाः: Kartā (धियः—‘impelling/being impelled’)‏
• Type: Verb
• Root: √पिव्/√पिन् (पिन्वति ‘to swell, set in motion, impel, make abound’)

• स्वसरे: in the sister (i.e., in the sisterly stream/voice)
• स्वसरे: Adhikaraṇa (अधिकरण—‘in/at the sister’)‏
• Type: Noun
• Root: स्वसर (प्रातिपदिक; ‘sister’)

• न: like; as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• गावः: cows
• गावः: Kartā (अभि वावश्र—यत् वावश्रे)‏
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• ऋतायन्तीः: moving in accord with ṛta; truth-following
• ऋतायन्तीः: Kartā (गावः—विशेषणरूपेण)‏
• Type: Adjective
• Root: ऋतायन्त् (ऋत + √या/√इ ‘to go’ → denominative/causative-like ‘to go according to ṛta’)

• अभि: towards; unto
• अभि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• वावश्र: they bellowed; they cried out
• वावश्र: Kriyā (गावः—क्रिया)‏
• Type: Verb
• Root: √वश्/√वाश् (वाशति/वावशे ‘to bellow/cry, sound’; वेद. पुनरुक्त-परफेक्ट)

• इन्दुम्: Indu; the Soma (drop)
• इन्दुम्: Karma (अभि वावश्र—यम् प्रति)‏
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक; सोमः)