Rig Veda 3.2.1: Mandala 3, Sukta 2, Mantra 1

Sukta 3.2

Rishi: Viśvāmitra (RV 3.2 family context)

Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Jagatī (probable; longer line typical of Jagatī in such openings)

Samhita Patha (Devanagari)

वैश्वानराय धिषणामृतावृधे घृतं न पूतमग्नये जनामसि । द्विता होतारं मनुषश्च वाघतो धिया रथं न कुलिशः समृण्वति ॥

Transliteration

vaiśvānará̄ya dhiṣáṇām ṛtā-vṛ́dhe ghṛtáṁ na pūtám agnáye janāmasi | dvitā́ hótāraṁ mánuṣaś ca vā́ghato dhiyā́ ráthaṁ na kúliśaḥ sám ṛṇvati ||

Translation

เพื่อไวศวานระ (Vaiśvānara) เพื่ออัคนีผู้เพิ่มพูนธิษณา (dhiṣaṇā) คือญาณหยั่งรู้ที่เติบโตในสัจจะ เราทั้งหลายก่อกำเนิดเครื่องบูชาอันใสกระจ่าง ดุจฆีที่ชำระแล้ว. ผู้สรรเสริญผู้เป็นมนุษย์จัดตั้งโหตฤ (Hotṛ) ขึ้นใหม่ และด้วยความคิดก็ประกอบรถศึก ดุจช่างตีเหล็กใช้ค้อนตีให้สำเร็จ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वैश्वानराय: to Vaiśvānara (Agni)
• वैश्वानराय: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper epithet)
• Root: वैश्वानर (प्रातिपदिक; विश्+नर > वैश्वानर)

• धिषणाम्: inspirations / holy thoughts
• धिषणाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धिषणा (प्रातिपदिक)

• ऋतावृधे: to the truth-increasing one
• ऋतावृधे: सम्प्रदान
• Type: Adjective (epithet)
• Root: ऋतावृध (प्रातिपदिक; ऋत + वृध ‘to grow’)

• घृतम्: ghee
• घृतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• पूतम्: purified
• पूतम्: कर्म
• Type: Adjective (past participle)
• Root: पूत (कृदन्त; √पू ‘to purify’)

• अग्नये: to Agni
• अग्नये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• जनामसि: we generate / we produce
• जनामसि: —
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनयति/जनते; वैदिक प्रयोग ‘to beget/produce, generate’)

• द्विता: a second time / again
• द्विता: —
• Type: Indeclinable
• Root: द्विता

• होतारम्: the Hotṛ-priest / invoker
• होतारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• मनुषः: of Manu
• मनुषः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• वाघतः: of the praiser
• वाघतः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: वाघत् (प्रातिपदिक; ‘praiser, singer’)

• धिया: with thought / by inspired insight
• धिया: करण
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• रथम्: a chariot
• रथम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• कुलिशः: the axe/bolt (as a striker)
• कुलिशः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: कुलिश (प्रातिपदिक; ‘axe/bolt’, also epithet of Indra’s weapon)

• समृण्वति: drives/impels (together), sets in motion
• समृण्वति: —
• Type: Verb
• Root: √ऋ (वैदिक √ऋण्व्/ऋणोति ‘to set in motion, drive, impel’; with सम्-)