Rig Veda 2.2.4: Mandala 2, Sukta 2, Mantra 4

Sukta 2.2

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तमुक्षमाणं रजसि स्व आ दमे चन्द्रमिव सुरुचं ह्वार आ दधुः । पृश्न्याः पतरं चितयन्तमक्षभिः पाथो न पायुं जनसी उभे अनु ॥

Transliteration

tám ukṣámāṇaṃ rájasi svá ā́ dame candrám iva su-rúcaṃ hvāré ā́ dadhuḥ | pṛ́śnyāḥ pátaraṃ citáyantam akṣá-bhiḥ pā́tho ná pāyúṃ jánasī ubhé ánu ||

Translation

เขาเติบใหญ่ด้วยพลังในแดนกลางของตนและในเรือนของตน; ผู้คนตั้งเขาไว้ในคอกบูชา ดุจจันทร์ที่ส่องงามเรืองรอง. ด้วยรัศมีของเขา เขาปลุกปีกของมารดาผู้มีลายด่าง (Pṛśnī); ดุจผู้พิทักษ์หนทาง เขาติดตามภายหลังการบังเกิดทั้งสอง—ฟ้าและดิน—คุ้มครองช่องทางแห่งการเดินทาง.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उक्षमाणम्: sprinkling/bedewing
• उक्षमाणम्: कर्म
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: उक्ष् (धातु, ‘to sprinkle/bedew; to pour’)

• रजसि: in the mid-air/space (rajas)
• रजसि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• स्वे: in his own
• स्वे: अधिकारण
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आ: towards; unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• दमे: in the house/abode
• दमे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: दम (प्रातिपदिक; ‘house, abode’)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• चन्द्रम्: the shining one; moon (as a comparison)
• चन्द्रम्: कर्म (उपमान-रूपेण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• सुरुचम्: very bright, of good radiance
• सुरुचम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सुरुच् (प्रातिपदिक; ‘fair-brightness’)

• ह्वारः: the crooked/hostile one; wile (personified)
• ह्वारः: कर्ता (कर्तृ-सम्बन्धः; ‘ह्वारः … दधुः’)
• Type: Noun
• Root: ह्वार (प्रातिपदिक; ‘crookedness/defect; hostile wile’—Vedic)

• आ: unto; forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• दधुः: they have placed/set
• दधुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु; ‘to place, put’)

• पृश्न्याः: of Pṛśnī (the speckled one)
• पृश्न्याः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पृश्नि (प्रातिपदिक; ‘speckled (cow)’; also a divine mother-name)

• पतरम्: wing/feather
• पतरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पतर (प्रातिपदिक; ‘wing/feather’; Vedic)

• चितयन्तम्: observing, taking note
• चितयन्तम्: कर्म
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: चितय्/चेत् (धातु; ‘to notice, perceive, observe’)

• अक्षभिः: with (his) eyes
• अक्षभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अक्ष (प्रातिपदिक; ‘eye’; also ‘axle/die’—here ‘eyes’)

• पाथः: a path/way
• पाथः: —
• Type: Noun
• Root: पाथस् (प्रातिपदिक; ‘path, course; way’)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• पायुम्: a protector/guardian
• पायुम्: कर्म (उपमान-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: पायु (प्रातिपदिक; ‘guardian, protector’)

• जनसी: the two peoples/kinds (heaven & earth / gods & men)
• जनसी: कर्ता
• Type: Noun
• Root: जनस्/जनी (प्रातिपदिक; ‘race, creature’; dual ‘the two peoples’)

• उभे: both
• उभे: कर्ता
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अनु: along; following
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)