Varaha Purana 39.41: Adhyaya 39, Shloka 41

Discrimination of the Three Bodies and the Dharaṇī Vow: A Manual for Dvādaśī Observance

Devanagari script

त्रैलोक्यविजयायेति बाहू सर्वात्मने शिरः । रथाङ्गधारिणे चक्रं शंकरायेति वारिजम् ॥ ३९.४१ ॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 39.41

Transliteration

trailokyavijayāyeti bāhū sarvātmane śiraḥ | rathāṅgadhāriṇe cakraṃ śaṅkarāyeti vārijam || 39.41 ||

Translation

‘త్రైలోక్యవిజయాయ’ అని భుజాలను అర్పించాలి; ‘సర్వాత్మనే’ అని శిరస్సును. ‘రథాంగధారిణే’ అని చక్రాన్ని, మరియు ‘శంకరాయ’ అని వారిజం (పద్మం) అర్పించాలి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्रैलोक्यविजयाय: to (the one called) ‘conqueror of the three worlds’
• त्रैलोक्यविजयाय: सम्प्रदान (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य-विजय (प्रातिपदिक; त्रि+लोक्य + विजय)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रैलोक्यस्य विजयः)

• इति: thus / saying
• इति: सम्बन्ध (सम्बन्ध/Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• बाहू: (the two) arms
• बाहू: कर्म (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), द्विवचन

• सर्वात्मने: to the ‘all-souled’ / to the universal Self
• सर्वात्मने: सम्प्रदान (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: सर्व-आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (सर्वः आत्मा यस्य/सर्वात्मा)

• शिरः: head
• शिरः: कर्म (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• रथाङ्गधारिणे: to the bearer of the discus (rathāṅga)
• रथाङ्गधारिणे: सम्प्रदान (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: रथ-अङ्ग-धारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (रथाङ्गं धारयति इति)

• चक्रम्: discus / wheel-weapon
• चक्रम्: कर्म (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• शंकराय: to Śaṅkara
• शंकराय: सम्प्रदान (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन

• इति: thus / saying
• इति: सम्बन्ध (सम्बन्ध/Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• वारिजम्: lotus
• वारिजम्: कर्म (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वारिज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

Speaker

Varāha (default dialogue framework; speaker not explicit in fragment)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Studies
• Vaiṣṇavism
• Sanskrit Philology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It preserves a stotra-like sequence of offering-formulas that reflect Purāṇic devotional and iconographic vocabulary, useful for tracing how epithets and emblem-offerings were standardized in medieval Sanskrit religious literature.

Which geographic location is identified?

No geographic location is named in this verse; the focus is on epithets and symbolic offerings (arms, head, discus, lotus).

What is the primary ethical instruction?

The verse primarily conveys a disciplined ritual-philosophical posture of dedicating one’s faculties and symbolic objects through formalized epithets, emphasizing ordered self-offering rather than a direct moral injunction.