Adhyaya 39: Discrimination of the Three Bodies and the Dharaṇī Vow: A Manual for Dvādaśī Observance

Verse 1

सत्यतपा उवाच । भगवन् द्वे शरीरे तु इति यत्परिकीर्तितम् । तन्मे कथय भेदं वै के ते ब्रह्मविदां वर ॥ ३९.१ ॥

సత్యతపా అన్నాడు—“హే భగవన్, ‘రెండు శరీరాలు’ అని చెప్పబడినది ఏదో, వాటి భేదాన్ని నాకు వివరించండి—హే బ్రహ్మవిదులలో శ్రేష్ఠుడా।”

Verse 2

दुर्वासा उवाच । न द्वे त्रीणि शरीराणि वाच्यं तद्विपरीतकम् । विभोगायतनं चैव त्रिशरीराणि प्राणिनाम् ॥ ३९.२ ॥

దుర్వాసుడు పలికెను—‘రెండు లేదా మూడు శరీరాలు ఉన్నాయి’ అని చెప్పకూడదు; దానికి విరుద్ధమే చెప్పవలెను. ప్రాణులకు నిజంగా మూడు శరీరాలే ఉన్నాయి; అవే కర్మఫలానుభవానికి ఆధారస్థానములు.

Verse 3

प्रागवस्थमधर्माख्यं परिज्ञानविवर्जितम् । अपरं सव्रतं तद्धि ज्ञेयमत्यन्तधार्मिकम् ॥ ३९.३ ॥

పూర్వావస్థకు చెందినది ‘అధర్మం’ అని పిలవబడుతుంది; అది వివేకజ్ఞానరహితం. కానీ తరువాతి స్థితి వ్రతాచరణతో కూడినదైనందున, అది అత్యంత ధార్మికమని గ్రహించవలెను.

Verse 4

धर्माधर्मोपभोगाय यत् तृतीयमतीन्द्रियम् । तत्त्रिभेदं विनिर्दिष्टं ब्रह्मविद्भिर्विचक्षणैः । यातना धर्मभोगश्च भुक्तिश्चेति त्रिभेदकम् ॥ ३९.४ ॥

ధర్మాధర్మ ఫలానుభవానికి ఇంద్రియాతీతమైన ఆ మూడవ తత్త్వాన్ని బ్రహ్మవిదులు మూడు విభాగాలుగా నిర్దేశించారు—(1) యాతన, (2) ధర్మభోగం, (3) భుక్తి—ఇట్లు త్రివిధం.

Verse 5

यस्तु भावः पुरा ह्यासीत् प्राणिनो निघ्नतः स वै । तत्पापाख्यं शरीरं ते पापसंज्ञं तदुच्यते ॥ ३९.५ ॥

మునుపు ప్రాణులను హతమార్చే జీవిలో ఉన్న భావమే, నీకు ‘పాపం’ అనే శరీరంగా మారుతుంది; అందుకే అది ‘పాపసంజ్ఞ’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 6

इदानीं शुभवृत्तिं तु कुर्वतस्तप आर्जवम् । अपरं धर्मरूपं तु शरीरं ते व्यवस्थितम् । तेन वेदपुराणानि ज्ञातुमर्हस्यसंशयम् ॥ ३९.६ ॥

ఇప్పుడు నీవు శుభవృత్తిని, తపస్సును, ఆర్జవాన్ని ఆచరిస్తున్నావు; అందువల్ల నీకు ధర్మరూపమైన మరో శరీరం స్థాపితమైంది. దాని ద్వారా నీవు సందేహం లేకుండా వేదాలు, పురాణాలు తెలుసుకొనుటకు అర్హుడవు.

Verse 7

यदाष्टकं संपरिवर्तते पुमां- स्तदा त्र्यवस्थः परिकीर्त्यते तु वै । गताष्टवर्गस्त्रिगतः सदा शुभः स्थिरो भवेदात्मनि निश्चयात्मवान् ॥ ३९.७ ॥

మనుష్యునిలో ‘అష్టకం’ సంపూర్ణంగా పరివర్తన చెందితే, అప్పుడు నిజంగా త్రివిధ స్థితి స్థాపితమైందని చెప్పబడుతుంది. అష్టవర్గాన్ని దాటి త్రయాన్ని పొందినవాడు సదా శుభముగా ఉంటాడు; దృఢనిశ్చయంతో ఆత్మలో స్థిరుడవుతాడు.

Verse 8

यदा पञ्च पुनः पञ्च पञ्च पञ्चापि संत्यजेत् । एकमार्गस्तदा ब्रह्म शाश्वतं लभते नरः ॥ ३९.८ ॥

మనిషి ‘ఐదు’, మళ్లీ ‘ఐదు’, అలాగే ‘ఐదుల యొక్క ఐదు’నూ పూర్తిగా త్యజించినప్పుడు, ఏకమార్గంలో ఏకాగ్రుడై శాశ్వత బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.

Verse 9

सत्यतपा उवाच । भगवन् यदि विज्ञानं शरीरं नोपजायते । तदा केन प्रकारेण परं ब्रह्मोपलभ्यते ॥ ३९.९ ॥

సత్యతపా అన్నాడు— భగవన్, వివేకజ్ఞానమయ శరీరం ఉద్భవించకపోతే, ఏ విధంగా పరబ్రహ్మాన్ని గ్రహించగలము?

Verse 10

दुर्वासा उवाच । कर्मकाण्डं ज्ञानमूलं ज्ञानं कर्मादिकं तथा । एतयोरन्तरं नास्ति यथाश्ममृदयोर्मुने ॥ ३९.१० ॥

దుర్వాసా అన్నాడు— కర్మకాండకు మూలం జ్ఞానం; జ్ఞానం కూడా కర్మాది నుంచే ప్రారంభమవుతుంది. ఓ మునీ, ఈ రెండింటి మధ్య నిజమైన విభేదం లేదు— రాయి మరియు మట్టి (వంటి భేదంలా).

Verse 11

कर्मकाण्डं चतुर्भेदं ब्राह्मणादिषु कीर्तितम् । तत्र वेदोक्तकर्माणि त्रयः कुर्वन्ति नित्यशः । त्रिशुश्रूषामथैकस्तु एषा वेदोदिता क्रिया ॥ ३९.११ ॥

కర్మకాండ బ్రాహ్మణాది వర్ణాలలో నాలుగు విధాలుగా చెప్పబడింది. వాటిలో ముగ్గురు నిత్యం వేదోక్త కర్మలను ఆచరిస్తారు; మరొకడు ఆ ముగ్గురికి శుశ్రూష (సేవ) చేస్తాడు— ఇదీ వేదవిధిత క్రియే.

Verse 12

एतान् धर्मानवस्थाय ब्रह्मणोपास्तिं रोचते । तस्य मुक्तिर्भवेन्नूनं वेदवादरतस्य च ॥ ३९.१२ ॥

ఈ ధర్మాలలో స్థిరుడైనవానికి బ్రహ్మోపాసన ప్రీతికరమగును; వేదవాక్యాలలో ఆసక్తుడైన అతనికి నిశ్చయంగా మోక్షము కలుగును.

Verse 13

सत्यतपा उवाच । यदेतत् परमं ब्रह्म त्वया प्रोक्तं महामुने । तस्य रूपं न जानन्ति योगिनोऽपि महात्मनः ॥ ३९.१३ ॥

సత్యతపా పలికెను—ఓ మహామునీ! మీరు ఉపదేశించిన ఆ పరబ్రహ్మ స్వరూపమును మహాత్మ యోగులకూడా తెలియరు.

Verse 14

अनाममसगोत्रं च अमूर्तं मूर्तिवर्जितम् । कथं स ज्ञायते ब्रह्म संज्ञानामविवर्जितम् । तस्य संज्ञां कथय मे वेदमागविवस्थिताम् ॥ ३९.१४ ॥

నామమూ గోత్రమూ లేని, అమూర్తమూ మూర్తివర్జితమూ అయిన ఆ బ్రహ్మను ఎలా తెలుసుకొనగలం, ఎందుకంటే అది సంజ్ఞా-నామములనుండి పూర్తిగా వర్జితమూ కాదు. వేదమార్గంలో స్థితమైన దాని సంజ్ఞను నాకు చెప్పుము.

Verse 15

दुर्वासा उवाच । यदेतत् परमं ब्रह्म वेदव्यासेषु पठ्यते । स देवः पुण्डरीकाक्षः स्वयं नारायणः परः ॥ ३९.१५ ॥

దుర్వాసా పలికెను—వేదములలోను వ్యాసప్రణీత ఉపదేశములలోను పఠింపబడే ఆ పరబ్రహ్మ, అదే దేవుడు పుండరీకాక్షుడు; ఆయనే స్వయంగా పరమ నారాయణుడు.

Verse 16

स यज्ञैर्विविधैरिष्टैर्दानैर्दत्तैश्च सत्तम । प्राप्यते परमो देवः स्वयं नारायणो हरिः ॥ ३९.१६ ॥

ఓ సత్తమా! వివిధ విధములుగా సమ్యక్ నిర్వహించిన యజ్ఞములచేతను, విధిపూర్వకముగా ఇచ్చిన దానములచేతను, ఆ పరమ దేవుడు—స్వయంగా నారాయణ హరి—ప్రాప్తుడగును.

Verse 17

सत्यतपा उवाच । भगवन् बहुवित्तेन ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । प्राप्यते पुण्यकृद्भिर्हि क्वचिद्यज्ञः कथञ्चन । तेन प्राप्तेन भगवान् लभ्यते दुःखतो हरिः ॥ ३९.१७ ॥

సత్యతపా పలికెను— ఓ భగవన్! అపార ధనంతో, వేదపారంగత ఋత్వికులతో పుణ్యకర్మలు చేసేవారికైనా యజ్ఞం ఎప్పుడో, ఏదో విధంగా మాత్రమే లభిస్తుంది. అలా లభించిన దానివల్ల దుఃఖహారి భగవాన్ హరి నిజంగా లభించునా?

Verse 18

वित्तेन च विना दानं दातुं विप्र न शक्यते । विद्यमानेऽपि न मतिः कुटुम्बासक्तचेतसः । तस्य मोक्षः कथं ब्रह्मन् सर्वथा दुर्लभो हरिः ॥ ३९.१८ ॥

ధనం లేకుండా, ఓ విప్రా, దానం ఇవ్వడం సాధ్యం కాదు. ధనం ఉన్నా కుటుంబాసక్తచిత్తుడికి దానబుద్ధి కలగదు. అటువానికి, ఓ బ్రహ్మన్, మోక్షం ఎలా లభిస్తుంది? అతనికి హరి అన్ని విధాలా దుర్లభుడు.

Verse 19

अल्पायासेन लभ्येत येन देवः सनातनः । तन्मे सामान्यतो ब्रूहि सर्ववर्णेषु यद्भवेत् ॥ ३९.१९ ॥

అల్ప ప్రయత్నంతో సనాతన దేవుడు లభించే ఉపాయాన్ని నాకు సామాన్యంగా చెప్పండి— అది అన్ని వర్ణాలకు వర్తించేదిగా ఉండాలి.

Verse 20

दुर्वासा उवाच । कथयामि परं गुह्यं रहस्यं देवनिर्मितम् । धरण्या यत्कृतं पूर्वं मज्जन्त्या तु रसातले ॥ ३९.२० ॥

దుర్వాసుడు పలికెను— దేవనిర్మితమైన పరమ గుహ్య రహస్యాన్ని నేను వివరిస్తాను; పూర్వం భూమి రసాతలంలో మునిగిపోతూ చేసినదాన్ని.

Verse 21

पृथिव्याः पार्थिवो भावः सलिले नातिरेचितः । तस्मिन् सलिलमग्ने तु पृथिवी प्रायाद्रसातलम् ॥ ३९.२१ ॥

భూమి యొక్క పార్థివ (ఘన) స్వభావం జలంలో అతిగా లేదు; కానీ ఆ జలమే అధికమై ముంచెత్తినప్పుడు భూమి రసాతలానికి దిగిపోయింది.

Verse 22

सा भूतधारिणी देवी रसातलगता शुभा । आराधयामास विभुं देवं नारायणं परम् । उपवासव्रतैर्देवी नियमैश्च पृथग्विधैः ॥ ३९.२२ ॥

సర్వభూతధారిణి అయిన ఆ శుభదేవి రసాతలానికి వెళ్లి, ఉపవాసవ్రతములు మరియు వివిధ నియమముల ద్వారా సర్వవ్యాపి పరమదేవుడు నారాయణుని ఆరాధించింది।

Verse 23

कालेन महता तस्याः प्रसन्नो गरुडध्वजः । उज्जहार स्थितौ चेमां स्थापयामास सोऽव्ययः ॥ ३९.२३ ॥

దీర్ఘకాలానంతరం గరుడధ్వజుడు (విష్ణువు) ఆమెపై ప్రసన్నుడై, ఈ భూమిని పైకి ఎత్తి, తన యథాస్థితిలో మళ్లీ స్థాపించాడు; ఆ అవ్యయుడు దృఢంగా నిలిపాడు।

Verse 24

सत्यतपा उवाच । कोऽसौ धरन्या सञ्चीर्ण उपवासो महामुने । कानि व्रतानि च तथा एतन्मे वक्तुमर्हसि ॥ ३९.२४ ॥

సత్యతపా చెప్పింది—ఓ మహామునీ, భూమి కోసం ఆచరించబడే ఆ ఉపవాసం ఏది? అలాగే ఏ ఏ వ్రతాలు ఉన్నాయి? దయచేసి నాకు వివరించండి।

Verse 25

दुर्वासा उवाच । यदा मार्गशिरे मासि दशम्यां नियतात्मवान् । कृत्वा देवार्चनं धीमानग्निकार्यं यथाविधि ॥ ३९.२५ ॥

దుర్వాసుడు అన్నాడు—మార్గశీర్ష మాసంలో దశమి తిథినాడు నియతాత్ముడైన వివేకి దేవార్చన చేసి, విధివిధానంగా అగ్నికార్యము (హోమం) ఆచరించాలి…

Verse 26

शुचिवासाः प्रसन्नात्मा हव्यं अन्नं सुसंस्कृतम् । भुक्त्वा पञ्चपदं गत्वा पुनः शौचं तु पादयोः ॥ ३९.२६ ॥

శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి ప్రసన్నచిత్తుడై, హవ్యయోగ్యంగా సుసంస్కృతమైన అన్నం భుజించి, ఐదు అడుగులు నడిచి, తరువాత మళ్లీ పాదాల శౌచం (శుద్ధి) చేయాలి।

Verse 27

कृत्वाऽष्टाङ्गुलमात्रं तु क्षीरवृक्षसमुद्भवम् । भक्षयेद् दन्तकाष्ठं तु तत आचम्य यत्नतः ॥ ३९.२७ ॥

క్షీరవృక్షమునుండి పుట్టిన ఎనిమిది అంగుళాల పరిమాణమున్న దంతకాష్ఠాన్ని సిద్ధం చేసి దాన్ని నమలాలి; అనంతరం జాగ్రత్తగా ఆచమనం చేయాలి।

Verse 28

स्पृष्ट्वा द्वाराणि सर्वाणि चिरं ध्यात्वा जनार्दनम् । शङ्खचक्रगदापाणिं किरीटिं पीतवाससम् ॥ ३९.२८ ॥

అన్ని ద్వారాలను స్పర్శించి, శంఖ-చక్ర-గదా ధరించిన, కిరీటధారి, పీతాంబరధారి జనార్దనుని దీర్ఘకాలం ధ్యానించాలి।

Verse 29

प्रसन्नवदनं देवं सर्वलक्षणलक्षितम् । ध्यात्वा पुनर्जलं हस्ते गृहीत्वा भानुं जनार्दनम् ॥ ३९.२९ ॥

ప్రసన్నవదనుడై సమస్త శుభలక్షణాలతో యుక్తుడైన దేవుని మరల ధ్యానించి, చేతిలో జలం తీసుకొని భానువు మరియు జనార్దనుని స్మరించాలి।

Verse 30

ध्यात्वा अर्ध्यं दापयेत् तस्य करतोयेन मानवः । एवमुच्चारयेद् वाचं तस्मिन् काले महामुने ॥ ३९.३० ॥

ధ్యానించి, మనిషి చేతిలోని జలంతో అతనికి అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి; ఆ సమయంలో, ఓ మహామునీ, ఈ విధంగా మంత్రవాక్యాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 31

एकादश्यां निराहारः स्थित्वाहमपरेऽहनि । भोक्ष्यामि पुण्डरीकाक्ष शरणं मे भवाच्युत ॥ ३९.३१ ॥

ఏకాదశీనాడు నిరాహారంగా ఉండి, మరుసటి రోజు నేను భోజనం చేస్తాను. ఓ పుండరీకాక్షా, ఓ అచ్యుతా, నీవే నాకు శరణం కావాలి।

Verse 32

एवमुक्त्वा ततो रात्रौ देवदेवस्य सन्निधौ । जपन्नारायणायेति स्वपेत् तत्र विधानतः ॥ ३९.३२ ॥

ఇట్లు చెప్పిన తరువాత రాత్రివేళ దేవదేవుని సన్నిధిలో, ‘నారాయణాయ నమః’ అని జపిస్తూ విధిపూర్వకంగా అక్కడే శయనించాలి।

Verse 33

ततः प्रभाते विमले नदीं गत्वा समुद्रगाम् । इतरां वा तडागं वा गृहे वा नियतात्मवान् ॥ ३९.३३ ॥

తర్వాత నిర్మలమైన ఉదయవేళ సముద్రగామి నదికి వెళ్లి, లేక ఇతర జలాశయానికి గాని చెరువుకు గాని, లేదా ఇంట్లోనే—నియతమనస్సుతో (స్నానశుద్ధి) చేయాలి।

Verse 34

आनीय मृत्तिकां शुद्धां मन्त्रेणानेन मानवः । धारणं पोषणं त्वत्तो भूतानां देवि सर्वदा । तेन सत्येन मे पापं यावन्मोचय सुव्रते ॥ ३९.३४ ॥

శుద్ధమైన మట్టిని తెచ్చి ఈ మంత్రాన్ని పలకాలి—“ఓ దేవీ! భూతజాతి ధారణమూ పోషణమూ ఎల్లప్పుడూ నీ నుండే. ఆ సత్యబలంతో, ఓ సువ్రతే, నా పాపాన్ని మిగిలినంతవరకు విమోచించు.”

Verse 35

ब्रह्माण्डोदरतीर्थानि करैः स्पृष्टानि देव ते । तेनैमां मृत्तिकां स्पृष्ट्वा मा लभामि त्वयोदिताम् ॥ ३९.३५ ॥

ఓ దేవా! బ్రహ్మాండాంతర్గత తీర్థాలు నీ చేతుల స్పర్శతో స్పృశించబడ్డాయి. అందువల్ల ఈ మట్టిని స్పర్శించి, నీవు ప్రకటించిన ఫలాన్ని నేను పొందుదును గాక।

Verse 36

त्वयि सर्वे रसाः नित्याः स्थिताः वरुण सर्वदा । तेनैमां मृत्तिकां प्लाव्य पूतां कुरु ममाचिरम् ॥ ३९.३६ ॥

ఓ వరుణా! సమస్త రసములు నిత్యముగా ఎల్లప్పుడూ నీలోనే నిలిచియున్నవి. కాబట్టి ఈ మట్టిని జలంతో ముంచి, నా కోసం ఆలస్యం లేకుండా పవిత్రం చేయుము।

Verse 37

एवं मृदं तथा तोयं प्रसाद्यात्मानमालभेत् । त्रिः कृत्वा शेषमृदया कुण्डमालिख्य वै जले ॥ ३९.३७ ॥

ఈ విధంగా మట్టిని మరియు నీటిని విధివిధానంగా శుద్ధి చేసి తన దేహానికి లేపనం చేయాలి. మూడు సార్లు అలా చేసి, మిగిలిన మట్టితో నీటిలో కుండం (విధిపాత్రం) గీయాలి.

Verse 38

ततस्तत्र नरः सम्यक् चक्रवर्त्युपचारतः । स्नात्वा चावश्यकं कृत्वा पुनर्देवगृहं व्रजेत् ॥ ३९.३८ ॥

తదనంతరం అక్కడ మనిషి చక్రవర్తికి తగినట్లుగా యథోచిత ఉపచార-సేవలను సక్రమంగా నిర్వహించాలి. స్నానం చేసి అవసరమైన ఆచారాలను పూర్తిచేసి మళ్లీ దేవగృహం (మందిరం)కు వెళ్లాలి.

Verse 39

तत्राराध्य महायोगिं देवं नारायणं प्रभुम् । केशवाय नमः पादौ कटिं दामोदराय च ॥ ३९.३९ ॥

అక్కడ మహాయోగి దేవప్రభువు నారాయణుని ఆరాధించి (అంగన్యాసంలో) ఇలా చెప్పాలి—‘కేశవాయ నమః’ (పాదాల వద్ద), అలాగే ‘దామోదరాయ నమః’ (కటి వద్ద).

Verse 40

ऊरुयुग्मं नृसिंहाय उरः श्रीवत्सधारिणे । कण्ठं कौस्तुभनाथाय वक्षः श्रीपतये तथा ॥ ३९.४० ॥

‘నృసింహాయ’ అని ఉరుయుగ్మాన్ని అర్పించాలి; ‘శ్రీవత్సధారిణే’ అని ఉరస్సును. ‘కౌస్తుభనాథాయ’ అని కంఠాన్ని, అలాగే ‘శ్రీపతయే’ అని వక్షస్థలాన్ని అర్పించాలి.

Verse 41

त्रैलोक्यविजयायेति बाहू सर्वात्मने शिरः । रथाङ्गधारिणे चक्रं शंकरायेति वारिजम् ॥ ३९.४१ ॥

‘త్రైలోక్యవిజయాయ’ అని భుజాలను అర్పించాలి; ‘సర్వాత్మనే’ అని శిరస్సును. ‘రథాంగధారిణే’ అని చక్రాన్ని, మరియు ‘శంకరాయ’ అని వారిజం (పద్మం) అర్పించాలి.

Verse 42

गम्भीरायेति च गदामम्भोजं शान्तिमूर्त्तये । एवमभ्यर्च्य देवेशं देवं नारायणं प्रभुम् ॥ ३९.४२ ॥

“గంభీరాయ నమః” అని పలికి శాంతిమూర్తికి గదను, పద్మాన్ని సమర్పించాలి. ఈ విధంగా దేవేశ్వరుడైన ప్రభు నారాయణ దేవుని సమ్యక్గా ఆరాధించాలి।

Verse 43

पुनस्तस्याग्रतः कुम्भान् चतुरः स्थापयेद् बुधः । जलपूर्णान् समाल्यांश्च सितचन्दनलेपितान् ॥ ३९.४३ ॥

మళ్లీ దాని ముందర జ్ఞాని నాలుగు కుంభాలను స్థాపించాలి—జలంతో నిండినవి, మాలలతో అలంకరించినవి, తెల్ల చందనలేపనంతో లేపితమైనవి।

Verse 44

चूतपल्लवसग्रीवान् सितवस्त्रावगुण्ठितान् । स्थगितान् ताम्रपात्रैश्च तिलपूर्णैः सकाञ्चनैः ॥ ३९.४४ ॥

వాటి కంఠభాగంలో మామిడి పల్లవాలు ఉండాలి, తెల్ల వస్త్రంతో కప్పబడాలి, మరియు తామ్ర పాత్రలతో మూయబడాలి—నువ్వులతో నిండినవి, స్వర్ణంతో కూడినవి।

Verse 45

चत्वारस्ते समुद्रास्तु कलशाः परिकीर्तिताः । तेषां मध्ये शुभं पीठं स्थापयेद्वस्त्रगर्भितम् ॥ ३९.४५ ॥

ఆ నాలుగు కలశాలు ‘సముద్రాలు’ అని కీర్తించబడ్డాయి. వాటి మధ్యలో వస్త్రం అంతర్భాగంగా ఉంచిన శుభ పీఠాన్ని స్థాపించాలి।

Verse 46

तस्मिन् सौवर्णरौप्यं वा ताम्रं वा दारवं तथा । अलाभे सर्वपात्राणां पालाशं पात्रमिष्यते ॥ ३९.४६ ॥

ఆ కర్మలో పాత్రం బంగారమో, వెండిమో, తామ్రమో, లేదా కలపదో కావచ్చు. అన్ని పాత్రలు లభించనప్పుడు పలాశ కట్టుతో చేసిన పాత్రమూ సమ్మతం।

Verse 47

तोयपूर्णं तु तत्कृत्वा तस्मिन् पात्रे ततो न्यसेत् । सौवर्णं मत्स्यरूपेण कृत्वा देवं जनार्दनम् । वेदवेदाङ्गसंयुक्तं श्रुतिस्मृतिविभूषितम् ॥ ३९.४७ ॥

ఆ పాత్రను నీటితో నింపి, ఆ పాత్రలోనే మత్స్యరూపంగా నిర్మించిన స్వర్ణమయ దేవుడు జనార్దనుడు (విష్ణువు)ని స్థాపించాలి—వేదవేదాంగసంయుక్తుడై, శ్రుతి-స్మృతి మహిమతో అలంకృతుడై ఉన్నవాడిని।

Verse 48

तत्रानेकविधैर्भक्षैः फलैः पुष्पैश्च शोभितम् । गन्धधूपैश्च वस्त्रैश्च अर्चयित्वा यथाविधि ॥ ३९.४८ ॥

అక్కడ అనేక విధాలైన భక్ష్యాలు, ఫలాలు, పుష్పాలతో అలంకరించి; సుగంధ ద్రవ్యాలు, ధూపం, వస్త్రాలతో శాస్త్రోక్త విధంగా ఆరాధన చేయాలి।

Verse 49

रसातलगता वेदा यथा देव त्वयाहृताः । मत्स्यरूपेण तद्वन्मां भवानुद्धर केशव ॥ एवमुच्चार्य तस्याग्रे जागरं तत्र कारयेत् ॥ ३९.४९ ॥

“ఓ దేవా! రసాతలానికి దిగిపోయిన వేదాలను మీరు మత్స్యరూపం ధరించి ఎలా ఉద్ధరించారో, అలాగే ఓ కేశవా! నన్ను కూడా ఉద్ధరించండి.” అని పలికి, ఆయన సన్నిధిలో అక్కడ జాగరణం చేయించాలి।

Verse 50

यथाविभवसारेण प्रभाते विमले तथा । चतुर्णां ब्राह्मणानां च चतुरो दापयेद् घटान् ॥ ३९.५० ॥

నిర్మలమైన ప్రాతఃకాలంలో, తన సామర్థ్యానుసారం, నలుగురు బ్రాహ్మణులకు నాలుగు ఘటాలు (జలకలశాలు) దానం చేయించాలి।

Verse 51

पूर्वं तु बह्वृचे दद्याच्छन्दोगे दक्षिणं तथा । यजुःशाखान्विते दद्यात् पश्चिमं घटमुत्तमम् । उत्तरं कामतो तद्यादेष एव विधिः स्मृतः ॥ ३९.५१ ॥

తూర్పు భాగాన్ని బహ్వృచుడు (ఋగ్వేదీ)కి ఇవ్వాలి; దక్షిణ భాగాన్ని ఛాందోగుడు (సామవేదీ)కి అలాగే. యజుఃశాఖాన్వితుడు (యజుర్వేదీ)కి పశ్చిమ భాగంగా ఉత్తమ ఘటాన్ని ఇవ్వాలి. ఉత్తర భాగాన్ని ఇష్టానుసారం ఇవ్వాలి—ఇదే విధిగా స్మరించబడింది।

Verse 52

ऋग्वेदः प्रीयतां पूर्वे सामवेदस्तु दक्षिणे । यजुर्वेदः पश्चिमतो अथर्वश्चोत्तरेण तु ॥ ३९.५२ ॥

తూర్పు దిశలో ఋగ్వేదము ప్రసన్నమగునుగాక; దక్షిణ దిశలో సామవేదము; పశ్చిమ దిశలో యజుర్వేదము; ఉత్తర దిశలో అథర్వవేదము ప్రసన్నమగునుగాక।

Verse 53

अनेन क्रमयोगेन प्रीयतामिति वाचयेत् । मत्स्यरूपं च सौवर्णमाचार्याय निवेदयेत् ॥ ३९.५३ ॥

ఈ క్రమయోగ ప్రకారం ‘ప్రసన్నమగునుగాక’ అని పఠింపజేయాలి; మరియు ఆచార్యునికి చేప ఆకారమైన స్వర్ణవస్తువును సమర్పించాలి।

Verse 54

गन्धधूपादिवस्त्रैश्च सम्पूज्य विधिवत् क्रमात् । यस्त्विमं सरहस्यं च मन्त्रं चैवोपपादयेत् । विधानं तस्य वै दत्त्वा फलं कोटिगुणोत्तरम् ॥ ३९.५४ ॥

గంధము, ధూపము, వస్త్రములు మొదలైనవాటితో విధివిధానంగా క్రమంగా సంపూజించి, ఎవడు ఈ మంత్రాన్ని రహస్యంతో సహా సరిగా ఉపదేశిస్తాడో—అతనికి నిర్దిష్ట విధానాన్ని బోధించి—ఆ కర్మఫలం కోటి రెట్లు అధికమగును।

Verse 55

प्रतिपद्य गुरुं यस्तु मोहाद् विप्रतिपद्यते । स जन्मकोटि नरके पच्यते पुरुषाधमः । विधानस्य प्रदाता यो गुरुरित्युच्यते बुधैः ॥ ३९.५५ ॥

గురువును ఆశ్రయించి కూడా మోహవశాత్తు ఆయనకు విరోధిగా మారినవాడు అధమపురుషుడు; అతడు కోటి జన్మలు నరకంలో దహించబడును. విధానాన్ని ప్రసాదించువాడే ‘గురు’ అని పండితులు చెప్పుదురు।

Verse 56

एवं दत्त्वा विधानॆन द्वादश्यां विष्णुमर्च्य च । विप्राणां भोजनं कुर्याद् यथाशक्त्या सदक्षिणम् ॥ ३९.५६ ॥

ఇలా విధానప్రకారం దానమిచ్చి, ద్వాదశీ రోజున విష్ణువును ఆరాధించి, తన శక్తి మేరకు దక్షిణతో కూడిన బ్రాహ్మణ భోజనాన్ని నిర్వహించాలి।

Verse 57

ताम्रपात्रैश्च सतीलैः स्थगितान् कारयेद् घटान् । तत्र सज्जलपात्रस्थं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ॥ ३९.५७ ॥

తామ్రపాత్రాలతో మూసి, నువ్వులతో కూడిన ఘటాలను సిద్ధం చేయించాలి. అక్కడ సిద్ధంగా ఉంచిన జలపూరిత పాత్రను గృహస్థ బ్రాహ్మణునికి దానం చేయాలి.

Verse 58

देवं दद्यान्महाभागस्ततो विप्रांश्च भोजयेत् । भूरीणा परमान्नेन ततः पश्चात् स्वयं नरः । भुञ्जीत सहितो बालैर्वाग्यतः संयतेन्द्रियः ॥ ३९.५८ ॥

భాగ్యవంతుడు ముందుగా దేవునికి నైవేద్యం సమర్పించాలి; తరువాత విప్రులకు సమృద్ధిగా, ఉత్తమమైన అన్నంతో భోజనం పెట్టాలి. ఆపై తానే పిల్లలతో కలిసి భుజించాలి, వాక్సంయమంతో ఇంద్రియనిగ్రహంతో ఉండాలి.

Verse 59

अनेन विधिना यस्तु धरणीव्रतकृन्नरः । तस्य पुण्यफलं चाग्र्यं शृणु बुद्धिमतां वर ॥ ३९.५९ ॥

ఈ విధానంతో ధరణీ వ్రతాన్ని ఆచరించే మనిషికి కలిగే శ్రేష్ఠ పుణ్యఫలాన్ని వినుము, ఓ బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా.

Verse 60

यदि वक्त्रसहस्राणि भवन्ति मम सुव्रत । आयुश्च ब्रह्मणस्तुल्यं भवेद्यदि महाव्रत ॥ ३९.६० ॥

ఓ సువ్రతుడా, నాకు వెయ్యి ముఖాలు ఉన్నా, ఓ మహావ్రతుడా, నా ఆయుష్షు బ్రహ్మదేవుని ఆయుష్షుతో సమానమైనా—

Verse 61

तदानीमस्य धर्मस्य फलं कथयितुं भवेत् । तथाप्युद्देशतो ब्रह्मन् कथयामि शृणुष्व तत् ॥ ३९.६१ ॥

అప్పుడు ఈ ధర్మఫలాన్ని వివరించడం సాధ్యమవుతుంది. అయినప్పటికీ, ఓ బ్రాహ్మణా, నేను సంక్షేపంగా చెబుతున్నాను; దాన్ని వినుము.

Verse 62

दश सप्त दश द्वे च अष्टौ चत्वार एव च । लक्षायुतानि चत्वारि एकस्थं स्याच्चतुर्युगम् ॥ ३९.६२ ॥

పది, పదిహేడు, పది, రెండు; అలాగే ఎనిమిది మరియు నాలుగు—లక్ష, అయుతాల ఈ నాలుగు సమూహాలు కలసి ఒక చతుర్యుగం (నాలుగు యుగాల సమాహారం) అవుతాయి।

Verse 63

तैरेकसप्ततियुगं भवेन्मन्वन्तरं मुने । चतुर्दशाहो ब्राह्मस्तु तावती रात्रिरिष्यते ॥ ३९.६३ ॥

ఆ లెక్కల ప్రకారం, ఓ మునీ, ఒక మన్వంతరం డెబ్బై ఒక యుగాలుగా ఉంటుంది। బ్రహ్మదినం పద్నాలుగు (అటువంటి) మన్వంతరాలతో కూడి ఉంటుంది; అంతే కాలం రాత్రి కూడా అంగీకరించబడింది।

Verse 64

एवं त्रिंशद्दिनो मासस्ते द्वादश समाः स्मृताः । तेषां शतं ब्रह्मणस्तु आयुर्नास्त्यत्र संशयः ॥ ३९.६४ ॥

ఇలా నెల ముప్పై రోజులుగా స్మరించబడింది; అలాంటి పన్నెండు నెలలు ఒక సంవత్సరం. అటువంటి సంవత్సరాల వందే బ్రహ్మాయువు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 65

यः सकृद्द्वादशीमेतामनेन विधिना क्षिपेत् । स ब्रह्मलोकमाप्नोति तत्कालं चैव तिष्ठति ॥ ३९.६५ ॥

ఈ విధానానుసారం ఈ ద్వాదశీ వ్రతాన్ని ఎవరు ఒక్కసారి అయినా ఆచరిస్తారో, వారు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతారు; అలాగే నిర్ణీత కాలం వరకు అక్కడే నిలిచివుంటారు।

Verse 66

ततो ब्रह्मोपसंहारे तल्लयं तिष्ठते चिरम् । पुनः सृष्टौ भवेद् देवो वैराजानां महातपाः ॥ ३९.६६ ॥

తర్వాత బ్రహ్మోపసంహార రూపమైన మహాప్రళయంలో అతడు ఆ లయస్థితిలో దీర్ఘకాలం నిలిచివుంటాడు। మళ్లీ సృష్టికాలంలో మహాతపస్సు గల ఆ దేవుడు వైరాజుల మధ్య జన్మిస్తాడు।

Verse 67

ब्रह्महत्यादिपापानि इह लोककृतान्यपि । अकामे कामतो वापि तानि नश्यन्ति तत्क्षणात् ॥ ३९.६७ ॥

బ్రహ్మహత్యాది పాపాలు ఈ లోకంలో చేసినవైనా—అకామంగా చేసినా లేదా కావాలనే చేసినా—(ఆ విధానంలో) అవి క్షణమాత్రంలో నశిస్తాయి।

Verse 68

इह लोके दरिद्रो यो भ्रष्टराज्योऽथ वा नृपः । उपोष्य तां विधानॆन स राजा जायते ध्रुवम् ॥ ३९.६८ ॥

ఈ లోకంలో దరిద్రుడైనా, రాజ్యభ్రష్టుడైన రాజైనా—ఆ ఉపవాసాన్ని విధిపూర్వకంగా ఆచరిస్తే అతడు నిశ్చయంగా రాజవుతాడు।

Verse 69

वन्ध्या नारी भवेद्या तु अनेन विधिना शुभा । उपोष्यति भवेत् तस्याः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ ३९.६९ ॥

వంధ్య స్త్రీ ఈ విధానంతో శుభమై ఉపవాసం చేస్తే, ఆమెకు పరమధార్మికుడైన కుమారుడు కలుగుతాడు।

Verse 70

अगम्यागमनं येन कृतं जानाति मानवः । स इमं विधिमासाद्य तस्मात् पापाद् विमुच्यते ॥ ३९.७० ॥

నిషిద్ధసంబంధం (అగమ్యాగమనం) చేశానని తెలిసిన మనిషి, ఈ విధానాన్ని ఆశ్రయిస్తే ఆ పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 71

ब्रह्मक्रियाया लोभेन बहुवर्षकृतेन च । उपोष्येमां सकृद् भक्त्या वेदसंस्कारमाप्नुयात् ॥ ३९.७१ ॥

బ్రహ్మక్రియల పట్ల లోభంతో నిర్లక్ష్యం అనేక సంవత్సరాలు కొనసాగినా—ఈ వ్రతానికి ఒక్కసారి భక్తితో ఉపవాసం చేస్తే వేదసంస్కారమనే శుద్ధి లభిస్తుంది।

Verse 72

किमत्र बहुनोक्तेन न तदस्ति महामुने । अप्राप्यं प्राप्यते नैव पापं वा यन्न नश्यति ॥ ३९.७२ ॥

మహామునీ, ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పడం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? అప్రాప్యమని ఏదీ లేదు—అది పొందబడకపోదు; అలాగే నశించని పాపమూ లేదు।

Verse 73

अनेन विधिना ब्रह्मन् स्वयमेव ह्युपोषिता । धरण्या मग्नया तात नात्र कार्या विचारणा ॥ ३९.७३ ॥

హే బ్రాహ్మణా, ఈ విధానంతో ఉపవాసం స్వయంగా నెరవేరింది. తాతా, భూమి మునిగిపోయినందున ఇక్కడ విచారణ అవసరం లేదు।

Verse 74

अदीक्षिताय नो देयं विधानं नास्तिकाय च । देवब्रह्मद्विषे वापि न श्राव्यं तु कदाचन । गुरुभक्ताय दातव्यं सद्यः पापप्रणाशनम् ॥ ३९.७४ ॥

దీక్ష లేనివారికి ఈ విధానం ఇవ్వకూడదు; నాస్తికునికీ కాదు. దేవులు, బ్రాహ్మణులను ద్వేషించేవారికి ఇది ఎప్పుడూ శ్రావ్యం కాదు. గురుభక్తునికే ఇవ్వాలి; ఇది తక్షణ పాపనాశకం।

Verse 75

इह जन्मनि सौभाग्यं धनं धान्यं वरस्त्रियः । भवन्ति विविधा यस्तु उपोष्य विधिना ततः ॥ ३९.७५ ॥

ఆపై విధిపూర్వకంగా ఉపవాసం చేసే వానికి ఈ జన్మలోనే సౌభాగ్యం, ధనం, ధాన్యం, మరియు ఉత్తమ స్త్రీలు (సహచరులుగా) వివిధ రీతులుగా లభిస్తాయి।

Verse 76

य इमं श्रावयेद् भक्त्या द्वादशीकल्पमुत्तमम् । श्रृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते ॥ ३९.७६ ॥

భక్తితో ఈ ఉత్తమ ద్వాదశీ-కల్పాన్ని పఠింపజేసేవాడు—లేదా వినేవాడు—అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।