Adhyaya 143: Exposition of the Glory of the Mandāra Sacred Grove

Verse 1

अथ मन्दारमहिमनिर्णूपणम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि एकान्तं शृणु सुन्दरि ॥ स्थानं मे परमं गुह्यं मद्भक्तानां सुखावहम्

ఇప్పుడు మందార మహిమా నిరూపణ. శ్రీవరాహుడు పలికెను—ఓ సుందరీ, నేను మరొక విషయాన్ని మళ్లీ చెప్పుదును; ఏకాంతంగా వినుము. నా పరమ గుప్త ధామము, నా భక్తులకు శ్రేయస్సు మరియు సుఖాన్ని ప్రసాదించేది.

Verse 2

जाह्नव्या दक्षिणे कूले विन्ध्यपृष्ठसमाश्रितम् ॥ मन्दारेति च विख्यातं सर्वभागवतप्रियम्

జాహ్నవి (గంగా) దక్షిణ తీరంలో, వింధ్య పర్వతశ్రేణి మీద ఆధారపడి ‘మందార’ అని ప్రసిద్ధమైన ఒక స్థలం ఉంది; అది సమస్త భాగవత భక్తులకు ప్రియమైనది.

Verse 3

तत्र त्रेतायुगॆ भूमे रामो नाम महाद्युतिः ॥ भविष्यति न सन्देहः स च मां स्थापयिष्यति

హే భూమీ! అక్కడ త్రేతాయుగంలో ‘రామ’ అనే మహాతేజస్సుగలవాడు నిశ్చయంగా అవతరిస్తాడు—సందేహం లేదు—అతడు అక్కడ నన్ను స్థాపిస్తాడు।

Verse 4

नारायणमुखाच्छ्रुत्वा धर्मकामा वसुन्धरा ॥ उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्दनम्

నారాయణుని ముఖమునుండి అది విని ధర్మాన్ని కోరిన వసుంధర (భూమి) లోకనాథుడు జనార్దనునితో మధుర వాక్యాలు పలికింది।

Verse 5

धरण्युवाच ॥ देवदेव महादेव हरे नारायण प्रभो ॥ मन्दारेति त्वया प्रोक्तं देवधर्मार्थसंयुतम्

ధరణి పలికింది—హే దేవదేవా, హే మహాదేవా! హే హరి, హే నారాయణ, హే ప్రభూ! మీరు ‘మందార’ను దైవిక-ధర్మ-అర్థసంబంధమైనదిగా పేర్కొన్నారు।

Verse 6

मन्दारे कानि कर्माणि कुर्वन्ति च ततो नराः ॥ कांश्च लोकान्प्रपद्यन्ते तत्र कर्मकृतो नराः

మందారంలో ప్రజలు ఏ ఏ కర్మలు చేస్తారు? అలాగే అక్కడ ఆ కర్మలు చేసిన మనుష్యులు ఏ ఏ లోకాలను పొందుతారు?

Verse 7

मन्दारे कानि गुह्यानि रहस्यं किञ्च तत्र वै ॥ वक्तुमर्हस्यशेषेण परं कौतूहलं मम ॥

మందారంలో ఏ ఏ గూఢ విషయాలు ఉన్నాయి, అక్కడ నిజంగా ఏ రహస్యం ఉంది? దయచేసి సంపూర్ణంగా వివరించవలసినది; నా కుతూహలం అత్యంత గాఢం।

Verse 8

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि यत्नेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि ते गुह्यां मन्दारस्य महाक्रियाम् ॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను—ఓ సుందరీ, నీవు నన్ను అడుగుతున్నదాన్ని శ్రద్ధగా విను. మందారానికి సంబంధించిన గుప్తమైన మహాక్రియను నీకు వివరిస్తాను.

Verse 9

क्रीडमानोऽस्महं तत्र मन्दारे पुष्पिते तदा ॥ मन्दारपुष्पमादाय मनोज्ञं न्यस्य वै हृदि ॥

మందార వృక్షం పుష్పించిన వేళ నేను అక్కడ క్రీడిస్తూ ఉన్నాను. మనోహరమైన మందార పువ్వును తీసుకొని నా హృదయంపై ఉంచాను.

Verse 10

विन्ध्ये च मत्प्रभावेण मन्दारश्च महाद्रुमः ॥ स्थितोऽहं तत्र सुभगे भक्तानुग्रहकाम्यया ॥

వింధ్య ప్రాంతంలో నా ప్రభావంతో ఆ మహా మందార వృక్షం నిలిచి ఉంది. ఓ సుభగే, భక్తులకు అనుగ్రహం చేయాలనే కోరికతో నేను అక్కడ నివసిస్తాను.

Verse 11

दर्शनीयतमं स्थानं मनोज्ञं च शिलातलम् ॥ यत्र तिष्ठाम्यहं देवि मन्दारद्रुममाश्रितः ॥

అది అత్యంత దర్శనీయమైన స్థలం, మనోహరమైన శిలాతలముతో కూడినది. ఓ దేవీ, అక్కడ నేను మందార వృక్షాన్ని ఆశ్రయించి నిలిచియుంటాను.

Verse 12

विस्मयं शृणु सुश्रोणि मन्दारेऽस्मिन्महाद्रुमे ॥ द्वादश्यां च चतुर्दश्यां स पुष्पति महाद्रुमः ॥

ఓ సుశ్రోణీ, ఒక ఆశ్చర్యం విను—ఈ మహా మందార వృక్షం ద్వాదశి మరియు చతుర్దశి తిథుల్లో పుష్పిస్తుంది.

Verse 13

तत्र मध्याह्नवेलायां वीक्ष्यमाणो जनैस्ततः ॥ ततोऽन्यदिनमासाद्य दृश्यते न कदाचन ॥

అక్కడ మధ్యాహ్న వేళ ప్రజలు దానిని దర్శిస్తారు; కానీ మరుసటి రోజు వచ్చినప్పుడు అది మళ్లీ ఎప్పటికీ అలాగే కనిపించదు।

Verse 14

अथ प्राणान्प्रमुच्येत कुण्डे मन्दारसंस्थिते ॥ तपः कृत्वा वरारोहे मम लोकं स गच्छति ॥

అనంతరం, ఓ వరారోహే, మందారంలో ఉన్న కుండలో ప్రాణాలను విడిచి, తపస్సు చేసి, అతడు నా లోకానికి చేరుతాడు।

Verse 15

तस्य चोत्तरपार्श्वे च प्रापणं नाम वै गिरिः ॥ तिस्रो धाराः पतन्त्यत्र दक्षिणां दिशमाश्रिताः ॥

దాని ఉత్తర పార్శ్వంలో ‘ప్రాపణ’ అనే పర్వతం ఉంది; ఇక్కడ మూడు ధారలు దక్షిణ దిశను ఆశ్రయించి పడతాయి।

Verse 16

स्नानकुण्डमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ दक्षिणे पतते धारा स्रवते चोत्तरामुखम् ॥

ఆ క్షేత్రంలో నా పరమ తీర్థం ‘స్నానకుండ’ అని ప్రసిద్ధం; ధార దక్షిణంలో పడుతూ, ఉత్తరముఖంగా ప్రవహిస్తుంది।

Verse 17

तस्मिन् मन्दारकुण्डे तु एकभक्तोषितो नरः ॥ स्नानं करोति शुद्धात्मा स गच्छेत् परमां गतिम् ॥

ఆ మందారకుండంలో ఏకభక్త వ్రతాన్ని ఆచరించి శుద్ధచిత్తంతో స్నానం చేసే మనిషి పరమగతిని పొందుతాడు।

Verse 18

तत्र स्नातो वरारोहे एकरात्रोषितो नरः ॥ मोदनं दक्षिणे शृङ्गे तस्मिन् मेरौ शिलोच्चये ॥

హే వరారోహే! అక్కడ స్నానం చేసి ఒక రాత్రి నివసించిన మనిషి, ఆ శిలామయ మహోన్నత మేరు పర్వతపు దక్షిణ శిఖరంపై ఆనందాన్ని పొందుతాడు।

Verse 19

तस्य पूर्वोत्तरे पार्श्वे गुह्यं वैकुण्ठकारणम् ॥ यत्र धारा पतत्येका हरिद्रावर्णसन्निभा ॥

దాని ఈశాన్య పార్శ్వంలో ‘వైకుంఠ-కారణం’ అని చెప్పబడే ఒక గుప్త స్థలం ఉంది; అక్కడ పసుపు వర్ణంలా కనిపించే ఒక్క ధార మాత్రమే పడుతుంది।

Verse 20

यस्तत्र कुरुते स्नानम् एकरात्रोषितो नरः ॥ नाकपृष्ठं समासाद्य मोदते सह दैवतैः ॥

అక్కడ స్నానం చేసి ఒక రాత్రి నివసించినవాడు, నాకపృష్టం (స్వర్గలోకం) చేరి దేవతలతో కలిసి ఆనందిస్తాడు।

Verse 21

तथात्र मुञ्चते प्राणान् कृतकृत्यः सुनिश्चितः ॥ तारयित्वा कुलं सर्वं मम लोकं प्रपद्यते ॥

అలాగే, ఇక్కడ ప్రాణాలను విడిచేవాడు—కృతకృత్యుడై, దృఢనిశ్చయంతో—తన సమస్త కులాన్ని తరింపజేసి నా లోకాన్ని చేరుతాడు।

Verse 22

तस्य दक्षिणपूर्वेण समस्रोतो वराङ्गने ॥ पतते विन्ध्यशृङ्गेषु अगाधश्च महाह्रदः ॥

హే వరాంగనే! దాని ఆగ్నేయ దిశలో సమప్రవాహంగా సాగే ధార వింధ్య శిఖరాల మధ్యకు దిగుతుంది; అక్కడ ఒక మహత్తరమైన అగాధ సరస్సు ఉంది।

Verse 23

तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकभक्तोषितो नरः ॥ मोदते पूर्वपार्श्वे तु तस्मिन् मेरौ शिलोच्चये ॥

అక్కడ ఏకభక్త వ్రతాన్ని ఆచరించిన మనిషి స్నానం చేయవలెను; ఆ శిలామయ ఉన్నత మేరు యొక్క తూర్పు పార్శ్వంలో అతడు ఆనందిస్తాడు.

Verse 24

अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम चित्तव्यवस्थितः ॥ छित्वा वै सर्वसंसारं मम लोकं स गच्छति ॥

తర్వాత ఇక్కడ నా యందు చిత్తం స్థిరపరచి ప్రాణాలను విడిచినవాడు, సమస్త సంసారబంధాన్ని ఛేదించి నా లోకానికి చేరుతాడు.

Verse 25

मन्दारस्य तु पूर्वेण गुह्यं कोटरसंस्थितम् ॥ यत्र धारा पतत्येका मुसलाकृतिका शुभा ॥

మందార పర్వతానికి తూర్పున ఒక గుహాకోటరంలో ఉన్న గుప్తస్థలం ఉంది; అక్కడ ముసలాకారమైన ఒకే ఒక శుభ ధార పడుతుంది.

Verse 26

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चभक्तोषितो नरः ॥ मोदते पूर्वपार्श्वे च मेरौ तस्मिन् शिलोच्चये ॥

అక్కడ పంచభక్త వ్రతాన్ని ఆచరించిన మనిషి విధిగా స్నానం చేయవలెను; ఆ శిలామయ ఉన్నత మేరు యొక్క తూర్పు పార్శ్వంలో అతడు ఆనందిస్తాడు.

Verse 27

अथात्र मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ मेरुशृङ्गं समुत्सृज्य मम लोकं च गच्छति ॥

తర్వాత అత్యంత దుష్కరమైన వ్రతకర్మను చేసి, ఇక్కడ ప్రాణాలను విడిచినవాడు; మేరు శిఖరాన్ని విడిచి నా లోకానికీ చేరుతాడు.

Verse 28

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अहोरात्रोषितो नरः ॥ मोदते दक्षिणे शृङ्गे महामेरौ शिलोच्चये ॥

అక్కడ మనిషి ఒక పగలు ఒక రాత్రి నివసించి స్నానం చేయవలెను; మహామేరు యొక్క ఎత్తైన శిలామయ దక్షిణ శిఖరంపై అతడు ఆనందిస్తాడు.

Verse 29

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ मेरुशृङ्गं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

తరువాత ఇక్కడ అత్యంత దుష్కరమైన వ్రతం/కర్మను ఆచరించి అతడు ప్రాణాలను విడిచెను; మేరు శిఖరాన్ని వదలి నా లోకాన్ని పొందును.

Verse 30

दक्षिणे पश्चिमे भागे मन्दारस्य यशस्विनि ॥ अत्र धारा पतत्येका आदित्यसमतेजसा ॥

యశస్సుగల మందార పర్వతం యొక్క దక్షిణ-పడమర భాగంలో ఇక్కడ ఒకే ధార పడుతుంది; దాని తేజస్సు సూర్యునితో సమానం.

Verse 31

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अहोरात्रोषितो नरः ॥ मोदते पश्चिमे भागे ध्रुवो यत्र प्रवर्तते ॥

అక్కడ మనిషి ఒక పగలు ఒక రాత్రి ఉండి స్నానం చేయవలెను; ధ్రువుడు ప్రవహించు/స్థిరించు స్థలమైన పశ్చిమ భాగంలో అతడు ఆనందిస్తాడు.

Verse 32

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मव्यवस्थितः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोके च मोदते ॥

తరువాత ఇక్కడ నా విధానానుసారమైన కర్మలో స్థిరుడై అతడు ప్రాణాలను విడిచెను; సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై నా లోకంలో ఆనందిస్తాడు.

Verse 33

तस्य पश्चिमपार्श्वे तु गुह्यं देवसमन्वितम् ॥ चक्रावर्त्तमिति ख्यातमगाधश्च महाह्रदः ॥

దాని పశ్చిమ పార్శ్వంలో దేవసమేతమైన ఒక గుహ్య తీర్థం ఉంది; అది ‘చక్రావర్త్త’ అని ప్రసిద్ధి. అక్కడే అగాధమైన మహా హ్రదమూ ఉంది।

Verse 34

स्नानं करोति यस्तत्र पञ्चभक्तोषितो नरः ॥ मोदते मेरुशृङ्गेषु स्वच्छन्दगमनालयः ॥

అక్కడ స్నానం చేసే వాడు—‘పంచభక్త’ నియమంతో జీవించిన మనిషి—మేరు శిఖరాలలో ఆనందిస్తాడు; అతనికి స్వేచ్ఛాయుత గమనస్వభావముగల నివాసస్థితి లభిస్తుంది।

Verse 35

अथ वै मुञ्चते प्राणांश्चक्रवर्ती महायशाः ॥ शृङ्गान्सर्वान्परित्यज्य मोदते मम सन्निधौ ॥

అప్పుడు నిజంగా మహాయశస్సుగల చక్రవర్తి ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు; అన్ని శిఖరాలను వదలి నా సన్నిధిలో ఆనందిస్తాడు।

Verse 36

दिशं वायव्यमाश्रित्य तस्मिन्विन्ध्यशिलोच्चये ॥ तिस्रो धाराः पतन्त्यत्र मुसलाकृतयः शुभाः ॥

వాయవ్య దిశను ఆశ్రయించి, వింధ్య పర్వతంలోని ఆ ఎత్తైన శిలాశిఖరంపై ఇక్కడ మూడు శుభధారలు పడుతాయి; అవి ముసలాకారంగా ఉంటాయి।

Verse 37

अथात्र मुञ्चते प्राणान् तस्मिन्गुह्ये यशस्विनि ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥

ఇప్పుడు ఇక్కడ, ఆ యశస్సుగల గుహ్య తీర్థంలో, ఎవడు ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడో—అతడు సమస్త ఆసక్తిని విడిచి నా లోకానికి వెళ్తాడు।

Verse 38

तस्य विक्रोशमात्रेण दक्षिणां दिशमाश्रितः ॥ गुह्यो गभीरको नाम अगाधश्च महाह्रदः ॥

దానినుండి ఒక క్రోశ దూరంలో దక్షిణ దిశలో ‘గభీరక’ అనే గుప్తమైన, మహత్తరమైన, అగాధ సరస్సు ఉంది।

Verse 39

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अष्टरात्रोषितो नरः ॥ मोदते सर्वद्वीपेषु स्वच्छन्दगमनालयः ॥

అక్కడ స్నానం చేసి ఎనిమిది రాత్రులు నివసించిన మనిషి, స్వేచ్ఛాగమనానికి అనుకూలమైన నివాసాన్ని పొంది, అన్ని ద్వీపాలలో ఆనందిస్తాడు।

Verse 40

अथ वै मुञ्चते प्राणान्मम कर्मव्यवस्थितः ॥ सर्वद्वीपान् परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

ఆపై నా విధానబద్ధ కర్మలో స్థిరుడైనవాడు ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు; అన్ని ద్వీపాలను విడిచి నా లోకాన్ని చేరుతాడు।

Verse 41

तस्य पश्चिमपार्श्वे तु गुह्यं वै परमं महत् ॥ सप्त धाराः पतन्त्यत्र अगाधश्च महाह्रदः ॥

దాని పశ్చిమ పార్శ్వంలో పరమమైన మహత్తర గుప్తస్థలం ఉంది; ఇక్కడ ఏడు ధారలు పడతాయి, అలాగే అగాధమైన మహాసరస్సు ఉంది।

Verse 42

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अहोरात्रोषितो नरः ॥ मोदते शक्रलोके तु स्वच्छन्दगमनालयः ॥

అక్కడ స్నానం చేసి ఒక రోజు-రాత్రి నివసించిన మనిషి, స్వేచ్ఛాగమనానికి అనుకూలమైన నివాసాన్ని పొంది శక్రలోకంలో ఆనందిస్తాడు।

Verse 43

अथ वै मुञ्चते प्राणान्स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

అప్పుడు తన నియత కర్మంలో స్థిరనిష్ఠుడైనవాడు ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు; సమస్త సంగాన్ని త్యజించి నా లోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 44

क्षेत्रस्य मण्डलं तस्य कथ्यमानं मया शृणु ॥ स्यमन्तपञ्चकं चैव मन्दारस्य गिरौ मम ॥

ఆ క్షేత్రపు మండలాన్ని (పరిధిని) నేను వివరిస్తున్నాను—విను; అలాగే నా మందారగిరిపై ఉన్న శ్యమంత-పంచకమును కూడా।

Verse 45

तत्र तिष्ठामि सुश्रोणि विन्ध्यस्य गिरिमूर्द्धनि ॥ मन्दारे परमं गुह्यं तस्मिन्गुह्यशिलोच्चये ॥

ఓ సుశ్రోణి! అక్కడ నేను వింధ్య పర్వత శిఖరంపై నివసిస్తాను—మందారంలో, పరమ గుప్తస్థానంలో, ఆ గుప్త శిలాశిఖరంపై।

Verse 46

लाङ्गले मुसलं चैव शङ्खस्तिष्ठति चाग्रतः ॥ तव चैव प्रियार्थाय मम भक्तसुखावहम् ॥

నాగలి, ముసలం మరియు శంఖం—ఇవి ముందర నిలిచివున్నాయి; నీ ప్రియార్థం కోసం, నా భక్తులకు సుఖ-క్షేమాన్ని కలిగించేవిగా।

Verse 47

एतन्न जानते केचिन्मम माया विमोहिताः ॥ मुच्य भाऽगवताञ्छुद्धान्ये च वाराहमाश्रिताः

కొంతమంది నా మాయచే మోహితులై దీనిని గ్రహించరు; కానీ శుద్ధ భాగవత భక్తులు—మరియు వారాహుని ఆశ్రయించినవారు—బంధనమునుండి విముక్తి పొందుతారు।

Verse 48

ततो ममाभवच्चिन्ता मन्दारे पर्वतस्थिते ॥ तत्रैकादशकुण्डानि निस्सृतानि गिरौ धरे

అప్పుడు హే ధరా! పర్వతస్థితమైన మందారమును గురించి నా మనస్సులో చింత కలిగింది; ఆ గిరిపై పదకొండు పుణ్యకుండాలు ఉద్భవించాయి।

Verse 49

तत्राथ मुंचते प्राणान्मम कर्मपरायणः ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति

అక్కడ నా విధిత కర్మంలో పరాయణుడైనవాడు ప్రాణాలను విడిచెను; సమస్త సంగాన్ని విడిచి నా లోకమునకు చేరును।

Verse 50

तस्य दक्षिणपार्श्वे तु गुह्यं विन्ध्यविनिःसृतम् ॥ पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मुसलाकृतयः शुभाः

దాని దక్షిణ పార్శ్వంలో వింధ్యమునుండి వెలువడిన ఒక గూఢస్థానం ఉంది; ఇక్కడ ముసలాకారమైన ఐదు శుభ ధారలు పడుచున్నాయి।

Verse 51

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत मम चित्तव्यवस्थितः ॥ मोदते सर्वशृङ्गेषु चैकीचित्तं समाश्रितः

అక్కడ నాలో మనస్సును స్థిరపరచుకొని స్నానం చేయవలెను; ఏకాగ్రచిత్తాన్ని ఆశ్రయించి అన్ని శిఖరాలలో ఆనందించును।

Verse 52

दक्षिणे संस्थितं चक्रं वामे स्थाने च वै गदा ॥ य एतच्छृणुयान्नित्यं गुह्यं मन्दारसंस्थितम्

దక్షిణ భాగంలో చక్రం స్థితమై ఉంది, వామ స్థానంలో గదా ఉంది; మందారంలో స్థితమైన ఈ గూఢ వృత్తాంతాన్ని నిత్యం వినువాడు…