Adhyaya 12: Supratīka’s Hymn to Rāma and the Granting of a Boon through Divine Manifestation

Verse 1

श्रीवराह उवाच । ततः पुत्रं रथाङ्गाग्निदग्धं श्रुत्वा नृपोत्तमः । सुप्रतीकः प्रतीतात्मा चिन्तयामास पार्थिवः । तस्य चिन्तयतस्त्वेवं तदा बुद्धिरजायत ॥ १२.१ ॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను—తదుపరి చక్రాగ్నిచే తన కుమారుడు దగ్ధుడయ్యాడని విని రాజోత్తముడైన సుప్రతీకుడు, స్థిరచిత్తుడైన భూపతి, ఆలోచనలో మునిగెను. అలా ఆలోచించుచుండగా అప్పుడే అతని మనస్సులో ఒక నిర్ణయం జన్మించెను.

Verse 2

चित्रकूटे गिरौ विष्णुः सदा रामेति कीर्त्यते । ततोऽहं रामसंज्ञेन नाम्ना स्तौमि जगत्पतिम् ॥ १२.२ ॥

చిత్రకూట పర్వతంపై విష్ణువు సదా ‘రామ’ అనే నామంతో కీర్తింపబడతాడు. అందువల్ల నేను ‘రామ’ సంజ్ఞతో జగత్పతిని స్తుతిస్తున్నాను.

Verse 3

सुप्रतीक उवाच । नमामि रामं नरनाथमच्युतं कविं पुराणं त्रिदशारिनाशनम् । शिवस्वरूपं प्रभवं महेश्वरं सदा प्रपन्नार्तिहरं धृतश्रियम् ॥ १२.३ ॥

సుప్రతీకుడు అన్నాడు—నేను రామునికి నమస్కరిస్తాను: అచ్యుతుడు, నరనాథుడు, కవి, పురాతనుడు, దేవశత్రునాశకుడు; శివస్వరూపుడు, ప్రభవుడు, మహేశ్వరుడు; శరణాగతుల ఆర్తిని సదా హరించేవాడు, ధృతశ్రీయుతుడు.

Verse 4

भवान् सदा देव समस्ततेजसां करोषि तेजांसि समस्तरूपधृक् । क्षितौ भवान् पञ्चगुणस्तथा जले चतुःप्रकारस्त्रिविधोऽथ तेजसि । द्विधाऽथ वायौ वियति प्रतिष्ठितो भवान् हरे शब्दवपुः पुमानसि ॥ १२.४ ॥

హే దేవా! మీరు సదా సమస్త తేజస్వుల తేజస్సులను ఉద్భవింపజేస్తూ, సమస్త రూపాలను ధరించేవారు. భూమిలో పంచగుణముగా, జలంలో చతుర్గుణముగా, అగ్నిలో త్రిగుణముగా, వాయువులో ద్విగుణముగా; ఆకాశంలో ప్రతిష్ఠితుడై—హరి—శబ్దవపువైన పురుషుడవు.

Verse 5

भवान् शशी सूर्यहुताशनोऽसि त्वयि प्रलीनं जगदेतदुच्यते । भवत्प्रतिष्ठं रमते जगत् यतः स्तुतोऽसि रामेति जगत् प्रतिष्ठितम् ॥ १२.५ ॥

మీరు చంద్రుడు, సూర్యుడు, హుతాశనుడు (యజ్ఞాగ్ని) కూడా. ఈ సమస్త జగత్తు మీలోనే ప్రలీనమవుతుందని చెప్పబడుతుంది. జగత్తు మీ ఆధారంలో స్థిరమై ఆనందించుచున్నందున మీరు ‘రామ’ అని స్తుతింపబడుతారు; జగత్తు మీలోనే ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.

Verse 6

भवार्णवे दुःखतरोर्मिसङ्कुले तथाक्षमाणाग्रहणेऽतिभीषणे । न मज्जति त्वत्स्मरणप्लवो नरः स्मृतोऽसि रामेति तथा तपोवने ॥ १२.६ ॥

సంసారసముద్రంలో—దుఃఖవృక్షసమానమైన తరంగాలతో నిండినదానిలో, అక్షమమైన గ్రహణంతో అత్యంత భయంకరమైనదానిలో—మీ స్మరణమే పడవగా ఉన్న మనిషి మునగడు. అందువల్ల తపోవనంలో కూడా మీరు ‘రామ’ అని స్మరింపబడతారు.

Verse 7

वेदेषु नष्टेषु भवांस्तथा हरे करोषि मात्स्यं वपुरात्मनः सदा । युगक्षये रञ्जितसर्वदिङ्मुखो भवांस्तथाग्निर्बहुरूपधृग्विभो ॥ १२.७ ॥

హే హరి! వేదాలు లుప్తమైనప్పుడు నీవు మళ్లీ మళ్లీ స్వయంగా మత్స్యావతార రూపాన్ని ధరించుచున్నావు. యుగాంతంలో సర్వదిక్కులను ప్రకాశింపజేసే, బహురూపధారి విభో, నీవు అగ్నిరూపుడవై ప్రకాశిస్తావు.

Verse 8

कौर्मं तथा ते वपुरास्थितः सदा युगे युगे माधव तोयमन्थने । न चान्यदस्तीति भवत्समं क्वचिज्जनार्दनाद्यः स्वयं भूतमुत्तमम् ॥ १२.८ ॥

హే మాధవ! యుగయుగాలలో జలమథన సమయంలో నీవు ఎల్లప్పుడూ కూర్మరూపంలో స్థితుడవై ఉంటావు. హే జనార్దన! ఎక్కడా నీతో సమానమైనది లేదు; నీవే ఆద్యుడు, స్వయంగా పరమోత్తమ సత్త్వము.

Verse 9

त्वया ततम् विश्वमिदं महात्मन् स्वकाखिलान् वेद दिशश्च सर्वाः । कथं त्वमाद्यं परमं तु धाम विहाय चान्यं शरणं व्रजामि ॥ १२.९ ॥

హే మహాత్మా! నీచేత ఈ సమస్త విశ్వం వ్యాపించబడింది; నీకు చెందినదంతా సంపూర్ణంగా, అన్ని దిక్కులనూ నీవు ఎరుగుదువు. నీవే ఆద్యుడు, పరమ ధామము; నిన్ను విడిచి నేను మరెవరి శరణు వెదకగలను?

Verse 10

भवान् एकः पूर्वम् आसीत् ततश्च त्वत्तो मही सलिलं वह्निरुच्चैः । वायुस् तथा खं च मनोऽपि बुद्धि-श्चेतोगुणास्तत्प्रभवं च सर्वम् ॥ १२.१० ॥

ఆదిలో నీవొక్కడివే ఉన్నావు; తరువాత నీ నుండే భూమి, జలము, పైకి ఎగసిన అగ్ని, వాయువు, ఆకాశము పుట్టాయి. అలాగే మనస్సు, బుద్ధి, చిత్తగుణాలు మరియు వాటి నుండి పుట్టిన సమస్తమూ నీ నుండే ఉద్భవించాయి.

Verse 11

त्वया ततं विश्वमिदं समस्तं सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे । समस्तविश्वेश्वर विश्वमूर्ते सहस्रबाहो जय देव देव । नमोऽस्तु रामाय महानुभाव ॥ १२.११ ॥

నీచేత ఈ సమస్త విశ్వం సంపూర్ణంగా వ్యాపించబడింది; నా దృష్టిలో నీవు సనాతన పురుషుడవు. హే సమస్త విశ్వేశ్వరా, హే విశ్వమూర్తీ, హే సహస్రబాహో—హే దేవదేవా, నీకు జయము. మహానుభావుడైన రామునికి నమస్కారం.

Verse 12

इति स्तुतो देववरः प्रसन्नः तदा राज्ञः सुप्रतीकस्य मूर्तिम् । संदर्शयामास ततोऽभ्युवाच वरं वृणीष्वेति च सुप्रतीकम् ॥ १२.१२ ॥

ఇలా స్తుతింపబడిన దేవవరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు. అప్పుడు ఆయన రాజు సుప్రతీకునికి తన స్వరూపాన్ని దర్శింపజేసి, తరువాత—“వరాన్ని కోరుకో” అని పలికాడు.

Verse 13

एवं श्रुत्वा वचनं तस्य राजा ससम्भ्रमं देवदेवं प्रणम्य । उवाच देवेश्वर मे प्रयच्छ लयं यदास्ते परमं वपुस्ते ॥ १२.१३ ॥

ఆయన వచనం విని రాజు భక్తి-ఆవేశంతో దేవదేవునికి నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు—“దేవేశ్వరా, మీ పరమ స్వరూపం నిలిచియున్న ఆ లయను నాకు ప్రసాదించండి.”

Verse 14

इतीरिते राजवरः क्षणेन लयं तथाऽगादसुरघ्नमूर्तौ । स्थितस्तस्मिन्नात्मभूतो विमुक्तः स भूमिपः कर्मकाण्डैरनेकैः ॥ १२.१४ ॥

ఇలా పలికిన వెంటనే శ్రేష్ఠ రాజు క్షణంలోనే అసురఘ్న మూర్తిలో లయను పొందాడు. ఆ స్థితిలో అతడు స్వయంభూతుడై విముక్తుడై, అనేక కర్మకాండాలు ఉన్నప్పటికీ, బంధనరహితుడయ్యాడు.

Verse 15

श्रीवराह उवाच । इतीरितं ते तु मया पुराणं स्वायम्भुवे चादिकृतैकदेशम् । शक्यं न चास्यैर्बहुभिः सहस्रैरपीह केनापि मुखेन वक्तुम् ॥ १२.१५ ॥

శ్రీ వరాహుడు పలికెను—“ఇలా నేను నీకు ఈ పురాణాన్ని చెప్పాను; ఇది స్వాయంభువ మన్వంతరంలో మొదట రచించబడినదాని ఒక భాగం. అయితే ఇక్కడ ఎవరికైనా వేల ముఖాలు ఉన్నా దీనిని పూర్తిగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు.”

Verse 16

उद्देशतः संस्मृतमात्रमेतन् मया भद्रे कथितं ते पुराणम् । समुद्रतोयात् परिमाणसृष्टिः क्वचित् क्वचिद् वृत्तमथो ह्यनर्घ्यम् ॥ १२.१६ ॥

హే భద్రే, నాకు జ్ఞాపకం వచ్చినంత మాత్రాన ఈ పురాణాన్ని సంక్షేపంగా నీకు చెప్పాను. సముద్రజలంనుండి పరిమాణాలు మరియు సృష్టి వివరణ వెలువడినట్లు, ఇక్కడక్కడ ఉన్న వృత్తాంతాలు నిజంగా అమూల్యమైనవి.

Verse 17

स्वयम्भुवा कथितं ब्रह्मणाऽपि नारायणेनेपि कुतो भवेऽन्यः । अशक्यमस्माभिरितीरितं ते तन्मूर्त्तित्वात् स्मरणेनेदमाद्यम् ॥ १२.१७ ॥

ఇది స్వయంభూ (బ్రహ్మ), బ్రహ్మ మరియు నారాయణుడు కూడా వర్ణించారు—అయితే మరెవరు చెప్పగలరు? మేము నీకు దీన్ని పూర్తిగా వివరించలేము; అయితే ఇది రూపం ధరించినందున, స్మరణ ద్వారానే ఈ ఆద్య తత్త్వాన్ని స్మరించాలి।

Verse 18

समुद्रे बालुकासंख्या विद्यते रजसः क्षितौ । न तु सृष्टेः पुनः संख्या क्रीडतः परमेष्ठिनः ॥ १२.१८ ॥

సముద్రంలోని ఇసుక కణాల సంఖ్యను, భూమిపై ధూళి కణాల సంఖ్యను లెక్కించవచ్చు; కానీ క్రీడిస్తూ ఉన్న పరమేష్ఠి యొక్క పునఃపునః సృష్టుల సంఖ్యను లెక్కించలేం।

Verse 19

एष नारायणस्यांशो मया प्रोक्तः शुचिस्मिते । क्रीते वृत्तान्त एषश्च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१९ ॥

ఓ శుచిస్మితే, నారాయణునికి సంబంధించిన ఈ భాగాన్ని నేను నీకు చెప్పాను. జరిగినట్లే ఈ వృత్తాంతం—ఇంకా ఏమి వినాలని కోరుకుంటున్నావు?