Adhyaya 128: Rites for the comb, collyrium, and mirror; initiations for the four social orders; and the Gaṇāntikā vow/insignia

Verse 1

अथ कङ्कटाञ्जनदर्पणम्॥ श्रीवराह उवाच॥ क्षत्रियस्य प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ त्यक्त्वा प्रहरणान्सर्वान्यत्किञ्चित्पूर्वशिक्षितम्॥

ఇప్పుడు ‘కఙ్కటాఞ్జనదర్పణం’ అనే ప్రకరణం. శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే వసుంధరా, క్షత్రియునికి సంబంధించిన (విధానాన్ని) నేను చెప్పుదును; నీవు వినుము. సమస్త ఆయుధాలను, అలాగే పూర్వం నేర్చుకున్న యుద్ధశిక్షణను విడిచి…

Verse 2

पूर्वमन्त्रेण मे भूमे तस्य दीक्षां च कारयेत्॥ मया च पूर्वमुक्तानि यानि संसारकाणि च॥

హే భూమి, నా పూర్వ మంత్రంతో అతనికి దీక్ష చేయించాలి; అలాగే నేను ముందుగా చెప్పిన సంసారసంబంధ ఉపదేశాలను కూడా ఆచరణలో పెట్టించాలి.

Verse 3

तानि सर्वाणि चानीय एकं वर्ज्यं यशस्विनि॥ न दद्यत्कृष्णसारस्य चर्म तत्र कदाचन॥

హే యశస్విని, అవన్నీ తీసుకొచ్చి ఒకదాన్ని మినహాయించి; అక్కడ ఎప్పటికీ కృష్ణసార (నల్ల జింక) చర్మాన్ని ఇవ్వకూడదు.

Verse 4

पालाशं दण्डकाष्ठं च दीक्षायां न तु कारयेत्॥ छागस्य चैव कृष्णस्य चर्म तत्र प्रदापयेत्॥

దీక్షలో పలాశకట్టుతో దండం చేయించకూడదు. అయితే అక్కడ మేక (ఛాగ) చర్మాన్ని, అలాగే నల్ల (వర్ణ) చర్మాన్ని సమర్పించాలి.

Verse 5

अश्वत्थं दण्डकाष्ठं तु दीक्षायां तदनन्तरम्॥ कृत्वा द्वादशहस्तां तु वेदिं तत्रोपलेपयेत्॥

తర్వాత దీక్షలో అశ్వత్థ (రావి) కట్టెతో చేసిన దండాన్ని తీసుకోవాలి. అనంతరం పన్నెండు హస్తాల ప్రమాణమైన వేదిని నిర్మించి అక్కడ విధివిధానంగా లేపనం చేయాలి.

Verse 6

सर्वं ममोक्तं कर्त्तव्यं यच्च मे पूर्वभाषितम्॥ एवं क्षत्रियदीक्षायां सर्वं सम्पाद्य यत्नतः॥

నేను చెప్పినదంతా, అలాగే నేను ముందుగా పలికినదంతా తప్పక ఆచరించాలి. ఈ విధంగా క్షత్రియ దీక్షలో అన్నిటినీ శ్రమతో సిద్ధం చేసి…

Verse 7

चरणौ मम संगृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

నా పాదాలను పట్టుకొని ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.

Verse 8

मन्त्रः—त्यक्तानि विष्णो शस्त्राणि त्यक्तं सर्वं क्षत्रियकर्म सर्वम्॥ त्यक्त्वा देवं विष्णुं प्रपन्नोऽथ संसाराद्वै जन्मनां तारयस्व॥

మంత్రం— ఓ విష్ణూ! ఆయుధాలను విడిచిపెట్టాను; క్షత్రియ ధర్మకర్మలన్నిటినీ త్యజించాను. దేవుడైన విష్ణువును శరణు పొందాను; ఇప్పుడు నన్ను సంసారమునుండి, జన్మజన్మల చక్రమునుండి తరింపజేయుము.

Verse 9

एवं ततो वचश्चोक्त्वा क्षत्रियो मम पार्श्वतः ॥ उभौ च चरणौ गृहीय इमं मन्त्रमुदीरयेत्

ఈ మాటలు చెప్పిన తరువాత, క్షత్రియుడు నా పక్కన నిలిచి నా రెండు పాదాలను పట్టుకొని ఆపై ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.

Verse 10

तत एवं वचो ब्रूते सर्वं चैवात्र पूजयेत् ॥ विविधैर्गन्धपत्रैश्च धूपैश्चैव यथोदितम्

అనంతరం అటువంటి వచనాలు పలికి అక్కడ సంపూర్ణ పూజ చేయవలెను—వివిధ సుగంధ ద్రవ్యాలు, పత్రాలు మరియు యథోక్త విధంగా ధూపంతో।

Verse 11

यथोक्तेनैव तान्भूमे भोजयेत् तदनन्तरम् ॥ शुद्धान्भागवतांश्चैव एवमेतन्न संशयः

ఆ తరువాత వెంటనే, ఓ భూమీ, యథోక్త విధానమే అనుసరించి వారిని భోజనం చేయించవలెను—అంటే శుద్ధ భాగవత భక్తులను; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 12

एषा वै क्षत्रिये दीक्षा देवि संसारमोक्षणम् ॥ मत्प्रसादेन कर्तव्यं यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्

ఓ దేవీ! ఇదే క్షత్రియుని దీక్ష, ఇది సంసారమోక్షానికి కారణము. ఎవడు ఉత్తమ సిద్ధిని కోరునో, వాడు నా ప్రసాదంతో దీనిని ఆచరించవలెను।

Verse 13

वैश्यस्य चैव वक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि ॥ दीक्षा च यादृशी तस्य यथा भवति सुन्दरि

ఇప్పుడు వైశ్యుని విధానాన్ని చెప్పుదును; ఓ సుందరీ, తత్త్వముతో శ్రద్ధగా వినుము—అతని దీక్ష ఏ విధమైనది, అది ఎలా జరుగునో।

Verse 14

त्यक्त्वा तु वैश्यकर्माणि मम कर्मपरायणः ॥ यथा च लभते सिद्धिं तृतीया वर्णसंस्थितिः

వైశ్యకర్మలను విడిచి, నా కర్మలో పరాయణుడై, తృతీయ వర్ణస్థితి ఈ విధానంలో ఎలా సిద్ధిని పొందునో (ఇక్కడ వివరించబడుతుంది)।

Verse 15

सर्वं तत्र समानीय यन्मया पूर्वभाषितम् ॥ दशहस्तां ततः कृत्वा वेदिं वेदविचेतितः

అక్కడ నేను ముందుగా చెప్పినదంతా సమకూర్చి, వేదవిదుడు తరువాత పది హస్తాల ప్రమాణముగల వేదికను నిర్మించవలెను।

Verse 16

लेपयेद्गोमयेनादौ पूर्वन्यायेन तत्र वै ॥ चर्मणापि तु छागस्य स्वगात्रं परिवेष्टयेत्

ఆదిలో అక్కడ పూర్వవిధి ప్రకారం గోమయంతో లేపనం చేయవలెను; అలాగే మేకచర్మంతో తన దేహాన్ని చుట్టుకోవలెను।

Verse 17

उदुम्बरं दन्तकाष्ठं गृहीत्वा दक्षिणे करे ॥ शुद्धभागवतानां च कृत्वा त्रिः परिवर्त्तनम्

కుడిచేతిలో ఉదుంబర దంతకాష్ఠాన్ని పట్టుకొని, శుద్ధ భాగవత భక్తుల చుట్టూ మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేసి (క్రియను కొనసాగించవలెను)।

Verse 18

जानुभ्यामवनिङ्गत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत्

మోకాళ్లపై నేలపై వంగి, ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించవలెను।

Verse 19

मामेवं सोऽपि चोक्त्वा वै मम कर्मप्रसादवान् ॥ गुरोश्च चरणौ गृही इमं मन्त्रं मुदाहरेत् ॥

ఇలా నాతో చెప్పి, నాకోసం చేసిన సేవాకర్మ ఫలప్రసాదం పొందిన వాడైన అతడూ గురువు పాదాలను పట్టుకొని ఈ మంత్రాన్ని స్పష్టంగా ఉచ్చరించవలెను।

Verse 20

त्यक्त्वा वै कृषिगोरक्षावाणिज्यक्रयविक्रयम् ॥ लब्धा च त्वत्प्रसादेन विष्णुदीक्षा मयाऽधुना ॥

నేను వ్యవసాయం, గోరక్షణ, వాణిజ్యం, కొనుగోలు-అమ్మకాలను విడిచి, మీ అనుగ్రహంతో ఇప్పుడు వైష్ణవ దీక్షను పొందాను।

Verse 21

देवाभिवादनं कृत्वा पुरो भागवतेषु च ॥ पश्चात्तु भोजनं दद्यादपराधबहिष्कृतम् ॥

దేవునికి నమస్కరించి, భగవద్భక్తులకు ముందుగా యథోచిత గౌరవం చూపి, తరువాత అపరాధంతో కలుషితమైనదాన్ని విడిచి భోజనం ఇవ్వాలి।

Verse 22

एवं दीक्षा तु वैश्यानां मम मार्गानुसारिणाम् ॥ येन मुच्यन्ति सुश्रोणि घोरसंसारसागरात् ॥

నా మార్గాన్ని అనుసరించే వైశ్యులకు దీక్ష ఇలాంటిదే; దీని ద్వారా, ఓ సుశ్రోణి, వారు భయంకరమైన సంసారసాగరంనుండి విముక్తి పొందుతారు।

Verse 23

शूद्रस्यापि प्रवक्ष्यामि मद्भक्तस्य वराङ्गने ॥ यस्तु दीक्षां समासाद्य मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

ఓ వరాంగనే! నా భక్తుడైన శూద్రునికి సంబంధించిన దీక్షను కూడా నేను వివరిస్తాను; అతడు దీక్షను పొందిన వెంటనే సమస్త పాపదోషాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 24

सर्वसंस्कारद्रव्याणि मया पूर्वोदितानि च ॥ दीक्षाकामस्य शूद्रस्य शीघ्रं तानि प्रकल्पयेत् ॥

నేను ముందుగా చెప్పిన అన్ని సంస్కార ద్రవ్యాలను, దీక్ష కోరుకునే శూద్రుని కోసం త్వరగా సిద్ధం చేయాలి।

Verse 25

अष्टहस्तां ततो देवि संलिप्य नीयतां ततः ॥ चर्म नीलस्य छागस्य कल्पयेच्छूद्रयोनये ॥

తదనంతరం, ఓ దేవీ, అష్టహస్త ప్రమాణమైన స్థలం/సాధనాన్ని లేపనం చేసి తరువాత ముందుకు తీసుకెళ్లాలి; శూద్రయోనికి నీలవర్ణ మేక చర్మాన్ని సిద్ధం చేయాలి।

Verse 26

दण्डं च वैष्णवं दद्यात् नीलं वस्त्रं च तस्य वै ॥ एवं गृहीत्वा शूद्रोऽपि दीक्षायाः कारणं परम् ॥

అతనికి వైష్ణవ దండాన్ని ఇవ్వాలి, అలాగే నీలవర్ణ వస్త్రాన్ని కూడా; ఈ విధంగా స్వీకరించినప్పుడు శూద్రుడైనా దీక్షకు పరమ ఆధారంగా/అర్హతగా నిలుస్తాడు।

Verse 27

विमुक्तः सर्वपापेभ्यो लब्धसंज्ञो गतस्पृहः ॥ उभौ तौ चरणौ गृही गुरोर्वै तदनन्तरम् ॥

సర్వ పాపాల నుండి విముక్తుడై, (దీక్షా) సంజ్ఞను పొందీ, స్పృహ/ఆసక్తి లేనివాడై—తదనంతరం వెంటనే గురువు యొక్క రెండు పాదాలను పట్టుకోవాలి।

Verse 28

गुरोः प्रसादनार्थाय इमं मन्त्रं मुदाहरेत् ॥

గురువును ప్రసన్నం చేయుటకై ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 29

मन्त्रः—विष्णुप्रसादे गुह्यं प्रसन्नात्पूर्ववच्च लब्धा चैव संसारमोक्षणाय करोमि कर्म प्रसीद

మంత్రం: “విష్ణు ప్రసాదముచే ఈ గుహ్య (ఉపదేశం) ప్రసన్నుడైన (గురువు) నుండి పూర్వవత్ పొందబడింది. సంసారబంధ విమోచనార్థం నేను ఈ కర్మను చేస్తున్నాను—ప్రసన్నుడవు.”

Verse 30

एतन्मन्त्रं समुच्चार्य कुर्यात्तत्र प्रदक्षिणम् ॥ चतुरश्च यथान्यायं पुनश्चैवाभिवादयेत् ॥

ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి అక్కడ ప్రదక్షిణ చేయాలి; విధి ప్రకారం నాలుగు సార్లు చేసి, మళ్లీ భక్తితో నమస్కరించాలి।

Verse 31

अनन्तरं ततः कुर्याद्गन्धमाल्येन चार्चनम् ॥ भोजयेच्च यथान्यायमपराधविवर्जितः

ఆ తరువాత సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పమాలలతో అర్చన చేయాలి; అలాగే విధి ప్రకారం, ఆచారదోషం లేకుండా భోజనం సమర్పించాలి।

Verse 32

दीक्षा एषा च शूद्राणामुपचारश्च ईदृशः ॥ चतुर्णामपि वर्णानां दुःखसंसारमोक्षणम्

ఇది శూద్రులకు కూడా దీక్షే, మరియు ఉపచారం కూడా ఇలాంటిదే; నాలుగు వర్ణాలకూ దుఃఖమయ సంసారచక్రం నుండి విముక్తికి ఉపాయం।

Verse 33

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ चतुर्णामपि वर्णानां यथा छत्रं प्रदीयते

ఇంకా ఒక విషయాన్ని నీకు చెబుతాను; విను, ఓ వసుంధరా—నాలుగు వర్ణాలకూ ఛత్రం (దానం/చిహ్నం) ఎలా ఇవ్వాలో।

Verse 34

ब्राह्मणे पाण्डुरं छत्रं क्षत्रिये रक्तमेव च ॥ वैश्याय पीतं वै दद्याद्नीलं शूद्राय दापयेत्

బ్రాహ్మణునికి పాండుర/తెలుపు ఛత్రం, క్షత్రియునికి ఎరుపు; వైశ్యునికి పసుపు ఇవ్వాలి, శూద్రునికి నీలం ఛత్రం ఇవ్వించాలి।

Verse 35

सूत उवाच ॥ चातुर्वर्ण्यस्य श्रुत्वा वै सा मही संहितव्रता ॥ वराहं पुनरप्याह नत्वा सा धरणी तदा

సూతుడు పలికెను—చాతుర్వర్ణ్య విషయము వినిన వ్రతనిష్ఠ భూమి మరల వరాహుని సంభోదించెను; అప్పుడు ధరణి నమస్కరించి పలికెను.

Verse 36

ततो महीवचः श्रुत्वा मेघदुन्दुभिनिःस्वनः ॥ वराहरूपी भगवानुवाच स महाद्युतिः

అనంతరం భూమి మాటలు విని, మేఘ-దుందుభి వంటి గంభీర నాదముగల, వరాహరూపుడైన మహాద్యుతి భగవానుడు పలికెను.

Verse 37

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन कल्याणि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ सर्वत्र चिन्तनीयोऽहं गुह्यमेव गणान्तिकम्

శ్రీ వరాహుడు పలికెను—హే కల్యాణీ, నీవు నన్ను అడుగుచున్నది తత్త్వముగా వినుము. నేను సర్వత్ర ధ్యేయుడను; అయినను నేను గణాంతికము, అంతరంగులకు సమీపముగా గూఢుడను.

Verse 38

नारायणवचः श्रुत्वा धरणी शंसितव्रता ॥ हृष्टतुष्टमनास्तत्र श्रुत्वा तच्च महौजसम्

నారాయణుని వచనములు విని, వ్రతమునకు ప్రశంసితమైన ధరణి అక్కడ ఆ మహౌజస్సుగల ఉపదేశము విని హర్షించి తృప్తమనస్కురాలైంది.

Verse 39

शुचिर्भागवतश्रेष्ठा तव कर्मणि नित्यशः ॥ ततः कमलपत्राक्षी भक्ता भक्तेषु वत्सला

ఆమె శుచియైనది, భాగవతులలో శ్రేష్ఠురాలు, నిత్యము నీ కార్యములో/సేవలో నిమగ్నురాలు. తదనంతరం ఆ కమలపత్రాక్షి, భక్తురాలు, భక్తులపై వాత్సల్యముగలది (మరల పలికెను/ప్రవర్తించెను).

Verse 40

कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा नारायणमथाब्रवीत्

ఆమె రెండు చేతులతో అంజలి చేసి, ఆపై నారాయణునితో పలికింది।

Verse 41

धरण्युवाच ॥ त्वद्भक्तेन महाभाग विधिना दीक्षितेन च ॥ तव चिन्तापरेणात्र किं कर्त्तव्यं च माधव

ధరణి పలికింది—హే మహాభాగ! నీ భక్తుడు విధిపూర్వకంగా దీక్ష పొందీ, ఇక్కడ నిన్నే ధ్యానిస్తూ ఉన్నప్పుడు ఏమి చేయవలెను, హే మాధవా?

Verse 42

केन चिन्तयितव्यस्त्वमचिन्त्यो मानुषैः परः ॥ किंच भागवतैः कार्यं यथावित्तं न शक्यते

నీవు—మనుష్యులకు అచింత్యుడవు, పరాత్పరుడవు—ఎవరి చేత, ఏ విధంగా ధ్యానింపబడవలెను? అలాగే యథాశక్తి చేయడం సాధ్యంకాకపోతే భక్తులు ఏమి చేయవలెను?

Verse 43

ततो भूम्या वचः श्रुत्वा आदिरव्यक्तसम्भवः ॥ मधुरं स्वरमादाय प्रत्युवाच वसुन्धराम्

అప్పుడు భూమి మాటలు విని, అవ్యక్తమునుండి జన్మించిన ఆదిపురుషుడు మధుర స్వరం తీసుకొని వసుంధరికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 44

श्रीवराह उवाच ॥ देवि तत्त्वेन वक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ येन चिन्तयसि चिन्तां मम कर्मपरायणा

శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే దేవి! నీవు నన్ను అడుగుతున్నదాన్ని తత్త్వానుసారంగా నేను వివరిస్తాను; ఎందుకంటే నీవు నా కార్యవ్యవస్థలో నిమగ్నమై నన్ను గూర్చి చింతిస్తున్నావు।

Verse 45

दीक्षितेन तु शुद्धेन मम निश्चितकर्मणा ॥ गृहीतव्यं विशालाक्षि मन्त्रेण विधिनात्र वै

ఓ విశాలాక్షీ! నా నిర్దిష్ట కర్మలో స్థిరుడైన శుద్ధ దీక్షితుడే ఇక్కడ మంత్రంతో, విధిపూర్వకంగా దీనిని గ్రహించాలి/ఆచరించాలి.

Verse 46

यस्तु भागवतो भूत्वा तद्गृह्णाति गणान्तिकाम् ॥ जनस्य दर्शनस्पर्शसंयुक्तां वामसंयुताम्

కానీ ఎవడైనా తాను భాగవతుడు (భక్తుడు) అని చెప్పుకొని, ప్రజల దర్శన‑స్పర్శంతో కలిసినదీ, వామ (విపరీత/అశుద్ధ) ఆచారంతో కూడినదీ అయిన ఆ గణాంతికాను గ్రహిస్తే, అతడు తప్పుగా ప్రవర్తిస్తాడు.

Verse 47

तस्य धर्मो न विद्येत दीक्षा तस्य महाफला ॥ यस्तु गृह्णाति सुश्रोणि मन्त्रपूतां गणान्तिकाम्

అతనికి ధర్మం ఉండదు; అయినా అతని దీక్షను (వ్యతిరేకంగా) ‘మహాఫలదాయకం’ అని అంటారు. కానీ ఓ సుశ్రోణీ! మంత్రంతో పవిత్రమైన గణాంతికాను గ్రహించేవాడే సమ్యక్.

Verse 48

आसुरी नाम सा दीक्षा यया धर्मः प्रवर्त्तते ॥ यस्माद्गणान्तिकां गुह्यां चिन्तयेच्छुद्धमानसः

ఏ దీక్ష వల్ల ధర్మం ఆ విధంగా ప్రవృత్తమవుతుందో, ఆ దీక్షను ‘ఆసురీ’ అని అంటారు. అందుచేత శుద్ధమనస్సు గలవాడు గుహ్యమైన గణాంతికాను ధ్యానించాలి.

Verse 49

गुह्यां गणान्तिकां यो मां चिन्तयेत्स बुधोत्तमः ॥ जन्मान्तरसहस्राणि चिन्तिता तेन तेन सः

గుహ్యమైన గణాంతికా ద్వారా నన్ను ధ్యానించే జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడు—అతడు వేలాది జన్మాంతరాలపాటు ఆ (దైవ) శక్తిచేత మళ్లీ మళ్లీ స్మరించబడతాడు.

Verse 50

ग्रहणस्य प्रवक्ष्यामि यथा शिष्याय दीयते ॥ मन्त्रं लोकसुखार्थाय तच्छृणुष्व वसुन्धरे

శిష్యునికి యథావిధిగా ఇవ్వబడే గ్రహణవిధానాన్ని నేను వివరిస్తాను. లోకసుఖార్థమైన ఆ మంత్రాన్ని వినుము, ఓ వసుంధరా.

Verse 51

कौमुदस्य तु मासस्य मार्गशीर्षस्य वाप्यथ ॥ वैशाखस्यापि मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी

కౌముదమనే నెలలో, అనగా మార్గశీర్షంలో కూడా; లేదా మళ్లీ వైశాఖ మాసంలో—శుక్లపక్ష ద్వాదశినాడు.

Verse 52

कुर्यान्निरामिषं तत्र दिनानि त्रीणि निश्चितः ॥ तस्मिङ्गणान्तिकं ग्राह्यं मम धर्मविनिश्चयात्

అక్కడ దృఢనిశ్చయంతో మూడు రోజులు నిరామిష (మాంసత్యాగ) వ్రతం ఆచరించాలి. ఆపై నా ధర్మనిర్ణయానుసారం గణాంతికను గ్రహించాలి.

Verse 53

ममाग्रतो वरारोहे प्रज्वाल्य च हुताशनम् ॥ कुशैरास्तरणं कृत्वा स्थापयित्वा गणान्तिकम्

ఓ వరారోహే! నా సమక్షంలో అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేసి, కుశలతో ఆస్తరణం చేసి, గణాంతికను స్థాపించాలి.

Verse 54

मन्त्रः— या धारिता पूर्वपितामहेन ब्रह्मण्यदेवेन भवोद्भवेन ॥ नारायणाद्दक्षिणगात्रजातां हे शिष्य गृह्णीष्व स वै त्वमेव

మంత్రం: ‘పూర్వ పితామహుడు, బ్రహ్మణ్యదేవుడు, భవోద్భవుడు (శివుడు) ధరించినది; నారాయణుని దక్షిణ గాత్రం నుండి జనించినది—ఓ శిష్యా, దీనిని గ్రహించు; అది నీవే.’

Verse 55

तत एतेन मन्त्रेण गुरुर्गृह्य गणान्तिकम् ॥ शिष्याय दत्त्वा स्निग्धाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्

అనంతరం గురువు ఈ మంత్రంతో గణాంతికను గ్రహించి, స్నేహభక్తుడైన శిష్యునికి ఇచ్చి, ఈ తదుపరి మంత్రాన్ని ఉచ్చరించవలెను।

Verse 56

मन्त्रः— नारायणस्य दक्षिणगात्रजातां स्वशिष्य गृह्णीष्व समयेन देवीम् ॥ एतद्विचिन्त्यापर एव भूत्वा भवे पुनर्भावनमेति नैव

మంత్రం— ఓ నా శిష్యా, నారాయణుని దక్షిణ గాత్రమునుండి జనించిన దేవిని నియమానుసారంగా గ్రహించుము. దీనిని ధ్యానించి ఏకనిష్ఠుడై ఉంటే, సంసారంలో పునర్జన్మకు అసలు చేరడు।

Verse 57

अकर्मण्येन मुच्येत तव कर्मपरायणः ॥ ततो भूम्या वचः श्रुत्वा लोकनाथो जनार्द्दनः

‘నీ విధిత కర్మమునందు పరాయణుడైనవాడు అకర్మణ్యత (దాని దోషం) నుండి విముక్తుడగును।’ అప్పుడు భూమి వాక్యమును విని లోకనాథుడు జనార్దనుడు (ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను)।

Verse 58

धर्मसंयुक्तवाक्येन प्रत्युवाच वसुन्धराम्

ఆయన వసుంధరను ధర్మసంయుక్తమైన వాక్యములతో ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను।

Verse 59

श्रीवराह उवाच ॥ देवी तत्त्वेन वक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ स्नानस्यैवोपचाराणि यानि कुर्वन्ति कर्मिणः ॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను— దేవీ, నీవు నన్ను అడిగినదాన్ని నేను తత్త్వంగా వివరిస్తాను—స్నానానికి సంబంధించిన ఉపచారాలు, నియమాలు, వాటిని కర్మకాండులు ఆచరిస్తారు।

Verse 60

वृत्तेष्वेवोपचारेषु जलप्राधानिकेषु च ॥ कङ्कतीं चाञ्जनं चैव दर्पणं चैव सुन्दरी ॥

నిర్దిష్ట ఉపచారాలలో—ప్రత్యేకించి జలప్రధాన సేవలలో—ఓ సుందరీ, దువ్వెన, అంజనం మరియు దర్పణమును కూడా (అర్పించాలి)।

Verse 61

यथा मन्त्रेण दातव्यं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ स्पृष्ट्वा तु मम गात्राणि क्षौमवस्त्रेण संवृतः ॥

మంత్రంతో ఎలా అర్పించాలో అది వినుము, ఓ వసుంధరా. నా అవయవాలను స్పృశించి, క్షౌమ (నార) వస్త్రంతో ఆవృతుడై…

Verse 62

अञ्जलौ कङ्कतीं गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

చేతులు జోడించిన అంజలిలో దువ్వెనను తీసుకొని ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 63

मन्त्रः — एतां कङ्कतीमञ्जलिस्थां प्रगृह्य प्रसीद नारायण शिरः प्रसाधि हि ॥

మంత్రం— అంజలిలో ఉన్న ఈ దువ్వెనను స్వీకరించి, ఓ నారాయణా, ప్రసన్నుడవు; నిజముగా శిరస్సును ప్రసాధించుము (అలంకరించుము)।

Verse 64

महानुभाव विश्वनेत्रे स्वनेत्रे याभ्यां पश्यसे त्वं त्रिलोकीम् ॥ लोकप्रभो सर्वलोकप्रधान एषो जनमञ्जनं लोकनाथ ॥

ఓ మహానుభావా, ఓ విశ్వనేత్రా! నీ స్వనేత్రాలతో నీవు త్రిలోకమును దర్శించుచున్నావు; ఓ లోకప్రభూ, సమస్త లోకాలలో ప్రధానుడా—ఓ లోకనాథా, ఇదే జనుల అంజనం (కాజల్)।

Verse 65

ततः संस्नापयेद्देवं मन्त्रेणानेन सुव्रतम् ॥

తదనంతరం, హే సువ్రతా! ఈ మంత్రంతో దేవునికి స్నానం చేయించాలి।

Verse 66

मन्त्रः — एषा मया माधव त्वत्प्रसादाद्गुरुप्रसादाच्च हि मन्त्रपूजा ॥ प्राप्ता ममैषा वै गणान्तिका च भवेदधर्मो न च मे कदाचित् ॥

మంత్రం: హే మాధవా! నీ ప్రసాదంతోను, గురుప్రసాదంతోను నాకు ఈ మంత్రపూజ లభించింది; ఇది గణసంబంధమయినదీ. నాకు ఎప్పుడూ అధర్మం కలగకూడదు।

Verse 67

मन्त्रः — देवदेव स्नानीयमिदं मम कल्पितं सुवर्णकलशं गृहाण प्रसीद एषोऽञ्जलिर्मया परिकल्पितः स्नाहि स्नाहीति ॥

మంత్రం: హే దేవదేవా! నేను సిద్ధం చేసిన ఈ స్నానార్పణాన్ని స్వీకరించు; ఈ స్వర్ణకలశాన్ని గ్రహించి ప్రసన్నుడవు. నేను సమర్పించిన ఈ అంజలిని కూడా స్వీకరించు; స్నానము చేయుము, స్నానము చేయుము।

Verse 68

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥

‘నమో నారాయణ’ అని చెప్పి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 69

य एतेन विधानॆन मम कर्मणि दीक्षितः ॥ गुरोर्गृहीत्वा महतो मम लोकाय गच्छति ॥ कुशिष्याय न दातव्या पिशुनाय शठाय च

ఈ విధానముతో నా కర్మలో దీక్ష పొందినవాడు—మహాగురువునుండి గ్రహించి—నా లోకాన్ని చేరుతాడు. కుశిష్యునికి, చాడీ చెప్పేవానికి, మోసగాడికి ఇది ఇవ్వకూడదు।

Verse 70

एषा चैव वरारोहे गृहीत्वा गणनान्तिका ॥ सुशिष्याय च दातव्या हस्ते चैव गणान्तिका

హే వరారోహే! ఈ గణనాంతికను స్వీకరించి సుశిష్యునికి దానమివ్వవలెను; గణాంతికను ఆ శిష్యుని చేతిలోనే స్థాపించవలెను।

Verse 71

रुद्राक्षैरुत्तमा सा तु मध्यमा पुत्रजीवकैः ॥ ज्ञेया कनिष्ठा पद्माक्षैर्देवि ते कथिता मया

రుద్రాక్ష మణులతో చేసినది ఉత్తమం; పుత్రజీవక విత్తనాలతో చేసినది మధ్యమం; పద్మాక్ష మణులతో చేసినది కనిష్ఠమని తెలుసుకోవాలి. దేవీ, ఇది నేను నీకు వివరించాను।

Verse 72

एतत्कश्चिन्न जानाति जन्मान्तरशतैरपि ॥ सर्वलोकहितां शुद्धां मोक्षकामां गणान्तिकाम्

వందల జన్మాంతరాలైనా దీనిని ఎవరైనా అరుదుగా మాత్రమే తెలుసుకొనగలరు—ఈ గణాంతికా శుద్ధమైనది, మోక్షాభిలాషకు ఉద్దేశించినది, సమస్త లోకాల హితకారిణిగా చెప్పబడింది।

Verse 73

नोच्छिष्टः संस्पृशेत् तां तु स्त्रीणां हस्ते न कारयेत् ॥ आकाशे स्थापनं कुर्यान्न च वामेन संस्पृशेत्

ఉచ్ఛిష్ట స్థితిలో దానిని స్పర్శించకూడదు; స్త్రీల చేతుల్లో దానిని పట్టించకూడదు. భూమికి పైగా ఎత్తుగా స్థాపించాలి; ఎడమ చేతితో స్పర్శించకూడదు।

Verse 74

न दर्शयेच्च कस्यापि चिन्तयित्वा तु पूजयेत् ॥ एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातं मोक्षदायकम्

దీనిని ఎవరికీ చూపకూడదు; అంతర్మనస్సులో ధ్యానంతోనే పూజించాలి. ఇది పరమ గూఢమైన, మోక్షదాయకమైన రహస్యమని నేను నీకు తెలిపాను।

Verse 75

एवं हि विधिपूर्वेण पालयेत गणान्तिकाम् ॥ विशुद्धो मम भक्तश्च मम लोकं स गच्छति

ఇలా విధిపూర్వకంగా గణాంతికాను ఆచరించాలి. శుద్ధుడై నా భక్తుడై అతడు నా లోకాన్ని పొందుతాడు.

Verse 76

एवं विष्णोर्वचः श्रुत्वा धरणी संहितव्रता ॥ प्रत्युवाच परं श्रेष्ठं लोकनाथं महौजसम्

ఇలా విష్ణువు వాక్యాలను విని, వ్రతాలలో స్థిరమైన ధరణి పరమశ్రేష్ఠుడైన మహాతేజస్సు గల లోకనాథునికి ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది.

Verse 77

दर्पणं ते कथं देयं तन्ममाख्याहि माधव ॥ येन तुष्टो निजं रूपं पश्यसे चिन्तितः प्रभो

ఓ మాధవా! నీకు దర్పణాన్ని ఎలా సమర్పించాలి, అది నాకు చెప్పు; దానివల్ల సంతుష్టుడై, ఓ ప్రభో, ధ్యానించబడినప్పుడు నీవు నీ స్వరూపాన్ని దర్శింపజేస్తావు.

Verse 78

धरण्यास्तद्वचः श्रुत्वा वराहः पुनरब्रवीत् ॥ शृणु मे दर्पणविधिं यथावद्देवि सुव्रते

ధరణి మాటలు విని వరాహుడు మళ్లీ పలికాడు—ఓ సువ్రతే దేవీ, దర్పణ విధిని యథావిధిగా నన్ను నుండి విను.

Verse 79

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ।

“నమో నారాయణ” అని పలికి, తరువాత ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.

Verse 80

य एतेन विधानॆन मम कर्मपरायणः ॥ करोति मम कर्माणि तारितं कुलसप्तकम् ।

ఈ విధానమునుబట్టి నా నియతకర్మలలో నిష్ఠతో నా కర్మకాండలను ఆచరించువాడు—అతని ఏడు తరాల వంశము తరించునని చెప్పబడింది।

Verse 81

एतेन मन्त्रेण वै भूमे उपचारस्तु ईदृशः॥ हृष्टतुष्टेन कर्तव्यॊ यदीच्छेत्परमां गतिम् ।

ఓ భూమీ! ఈ మంత్రంతో ఉపచారసేవ విధానం ఇలాంటిది; పరమగతిని కోరువాడు హర్షతుష్ట మనస్సుతో దీనిని చేయవలెను।

Verse 82

मन्त्रः— नाहं शस्त्रं देवदेव स्मृशामि परापवादं न च देव ब्रवीमि ॥ कर्म करोमि संसारमोक्षणं त्वया चोक्तमेव वराहसंस्थान ।

మంత్రం: ఓ దేవదేవా! నేను శస్త్రాన్ని ఎత్తను; ఓ ప్రభూ, పరాపవాదమును కూడా పలుకను. ఓ వరాహస్వరూపా, నీవు చెప్పినట్లే సంసారమోక్షకర్మను నేను ఆచరిస్తున్నాను।

Verse 83

मन्त्रः— अहं हि वैश्यो भवन्तमुपागतः प्रमुच्य कर्माणि च वैश्ययोगम् ॥ दीक्षा च लब्धा भगवत्प्रसादात्प्रसीदतां मे भवबन्धमोक्षणम् ।

మంత్రం: నేను వైశ్యుడను; వైశ్యస్థితికి సంబంధించిన కర్మములు, బంధములు విడిచి నీ శరణు వచ్చితిని. భగవత్‌ప్రసాదమున దీక్ష లభించింది; నాకు భవబంధమోక్షము ప్రసాదించుము।

Verse 84

भक्ष्याभक्ष्यं ततस्त्यक्त्वा त्यक्त्वा वै शूद्रकर्म च ॥ एवं वदेत् ततो देवं शूद्रो दीक्षाभिकाङ्क्षिणम् ।

అనంతరం భక్ష్య-అభక్ష్యములను విడిచి, శూద్రకర్మను కూడా త్యజించి, దీక్షను కోరే శూద్రుడు దేవుని ఈ విధంగా సంబోధించవలెను।

Verse 85

धरोवाच ॥ श्रुता दीक्षा यथान्यायं चातुर्वर्ण्यस्य केशव ॥ दीक्षितैः किं नु कर्तव्यं तव कर्मपरायणैः ।

ధర పలికెను—హే కేశవా! చాతుర్వర్ణ్యానికి యథావిధిగా దీక్ష వినబడింది. మరి నీ కర్మములలో పరాయణులైన దీక్షితులు ఏమి చేయవలెను?

Verse 86

एषा गणान्तिका नाम दीक्षा अङ्गबीजनिःसृता ॥ एतद्गुह्यां महाभागे मम चिन्तां विचिन्तयेत् ।

ఈ దీక్ష ‘గణాంతికా’ అని పిలువబడును; ఇది దివ్య అంగముల బీజాక్షరముల నుండి ఉద్భవించినది. హే మహాభాగ్యవంతుడా! నా ఆలోచితమైన ఈ గూఢోపదేశాన్ని జాగ్రత్తగా విచారించవలెను.

Verse 87

ततः शिष्यॊ गुरुश्चैव दीक्षितः शुचिरुत्तमः ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ।

అనంతరం శిష్యుడు మరియు గురువు—ఇద్దరూ—దీక్షితులై పరమ పవిత్రులగుదురు. ‘నమో నారాయణాయ’ అని పలికి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించవలెను.

Verse 88

अञ्जनं कङ्कतीं चैव शीघ्रमेव प्रसादयेत् ॥ ततो जानुस्थितो भूत्वा मम कर्मपरायणः ।

అంజనం మరియు కంకతీని త్వరగా సిద్ధం/వ్యవస్థ చేయవలెను. తరువాత మోకాళ్లపై కూర్చొని నా కర్మములలో పరాయణుడై ఉండవలెను.

Verse 89

उत्तमाष्टाधिकशतं पञ्चाशत्तुर्यमध्यमाः ॥ तदर्धं स्यात्कनिष्ठापि परिमाणेन सुन्दरी ॥

హే సుందరీ! ఉత్తమ పరిమాణము నూట ఎనిమిది; మధ్యమము యాభై మరియు దాని చతుర్థభాగము (యాభై మూడొంతులు). కనిష్ఠము దాని సగము—నిర్ణీత పరిమాణ ప్రకారం.

Verse 90

मन्त्रः— श्रुतिर्भागवती श्रेष्ठा श्रुती अग्निद्विजश्च तव मुखं नासेऽश्विनौ नयने चन्द्रसूर्यौ मुखं च चन्द्र इव गात्राणि जगत्प्रधानानीमं च दर्पणं पश्य पश्य रूपम् ।

మంత్రం— భాగవతీ శ్రుతి శ్రేష్ఠమైనది. నీ రెండు చెవులు అగ్ని మరియు ద్విజులు; ముక్కులో అశ్వినీకుమారులు; కళ్లలో చంద్రుడు మరియు సూర్యుడు; ముఖం చంద్రునివలె. అవయవాలు జగత్తు యొక్క ప్రధాన తత్త్వాలు. ఈ దర్పణంలో చూడు, చూడు—రూపాన్ని దర్శించు.

Verse 91

ममैव शरणं गत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः— शूद्रोऽहं शूद्रकर्माणि मुक्त्वाऽभक्ष्यं च सर्वशः ॥

నన్నే శరణు పొందినవాడు ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్ఛరించాలి: “నేను శూద్రుడను; శూద్రకర్మలను విడిచి, భక్షించరాని దానిని పూర్తిగా త్యజించి…”

Verse 92

धरण्युवाच ॥ स्नानोपकल्पनान्तेषु किं कर्तव्यं नु माधव ॥ प्रसाधनविधिं चैव केन मन्त्रेण कल्पयेत् ॥

ధరణి చెప్పింది: “ఓ మాధవా! స్నాన సిద్ధత ముగిసిన తరువాత ఏమి చేయాలి? అలాగే అలంకరణ-శుద్ధి విధానాన్ని ఏ మంత్రంతో ఏర్పాటు చేయాలి?”