Varaha Purana 113.12: Adhyaya 113, Shloka 12

Hymn to Varāha and Pṛthivī’s Inquiry

Prelude to the Sanatkumāra Dialogue

Devanagari script

ततो महीवचः श्रुत्वा ब्रह्मपुत्रो महातपाः ॥ कोकामुखे मम क्षेत्रं जपन्तो ब्रह्मवादिनः

Recitation with translationVaraha Purana 113.12

Transliteration

tato mahī-vacaḥ śrutvā brahma-putro mahā-tapāḥ || kokā-mukhe mama kṣetraṃ japanto brahma-vādinaḥ

Translation

అనంతరం మహీ (భూమి) వచనమును విని మహాతపస్వి బ్రహ్మపుత్రుడు పలికెను—కోకాముఖమున నా క్షేత్రమందు బ్రహ్మవాదులు జపము చేయుచున్నారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ततः: then
• ततः: सम्बन्ध (Temporal adverb/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb of sequence)

• मही-वचः: the words of the Earth (goddess)
• मही-वचः: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: मह्याः वचः); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/त्वा), अव्ययभाव

• ब्रह्म-पुत्रः: Brahmā’s son
• ब्रह्म-पुत्रः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ब्रह्मणः पुत्रः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महा-तपाः: of great austerity
• महा-तपाः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महत्तपाः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कोका-मुखे: at Kokā-mukha (a place)
• कोका-मुखे: अधिकरण (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कोका (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/सप्तमी-भाव: कोकायाः मुखम्/कोकामुखम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (स्थानवाचक)

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम-रूप

• क्षेत्रम्: sacred field/holy place
• क्षेत्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• जपन्तः: chanting
• जपन्तः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: जप् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ब्रह्म-वादिनः: speakers of Brahman / Vedic disputants
• ब्रह्म-वादिनः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + वादिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ब्रह्म वदन्ति इति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Unspecified narrator (defaults to Varāha–Pṛthivī dialogue frame); referenced figure: Sanatkumāra (Brahmā’s son) implied by context

Tags

• Classical Literature
• Ancient Geography
• Pilgrimage Studies
• Purāṇic Genealogies

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It preserves a memory of localized sacred geography (kṣetra) connected to itinerant or resident ascetic communities, a common Purāṇic method of mapping religious and cultural landscapes.

Which geographic location is identified?

Kokāmukha is named as a kṣetra; precise modern identification is uncertain without additional manuscript context and regional toponymic study.

What is the primary ethical instruction?

The verse foregrounds disciplined recitation (japa) and learned discourse (brahma-vāda) as valued practices within sacred space.